| YouTube Channel

विकर्तन (vikartana)

 
शब्दसागरः
English
विकर्त्तन
m.
 (-नः)
1. The sun.
2. A son who has usurped his father's
kingdom.
3. The Arka plant.
E.
 वि before, कृत् to cut,
aff.
 ल्युट्
having been shorn of some of his beams, by VIŚHWAKARMAN.
Capeller Eng
English
विकर्तन
a.
 &
n.
 cutting asunder, dividing
m.
 the sun.
Yates
English
वि-कर्त्तन (नः) 1.
m.
 The sun
a son
usurping his father's throne.
Spoken Sanskrit
English
विकर्तन - vikartana -
m.
 - son who has usurped his father's kingdom
विकर्तन - vikartana -
adj.
 - dividing
विकर्तन - vikartana -
adj.
 - cutting asunder
विकर्तन - vikartana -
m.
 - son who has usurped his father's kingdom
विकर्तन - vikartana -
m.
 - sun
विकर्तन - vikartana -
n.
 - act of cutting asunder or dividing
Wilson
English
विकर्त्तन
m.
 (-नः)
1 The sun.
2 A son who has usurped his father's kingdom.
E.
 वि before कृत to cut,
aff.
 ल्युट्
having been shorn of some of
his beams, by VIŚVAKARMA.
Apte
English
विकर्तनः [vikartanḥ], 1 The sun
U.*
 5.
The Arka plant.
A son who has usurped his father's kingdom.
Apte 1890
English
विकर्तनः 1 The sun
U. 5.
2 The Arka plant.
3 A son who has usurped his father's kingdom.
Monier Williams Cologne
English
वि-°कर्तन
mfn.
 cutting asunder, dividing,
Nir.
वि-°कर्तन
m.
 the sun (prob. as the ‘divider of clouds’),
Uttarar.
Rājat.
a son who has usurped his father's kingdom,
L.
वि-°कर्तन
n.
 the act of cutting asunder or dividing,
L.
Monier Williams 1872
English
विकर्तन वि-कर्तन। See under वि-कृत्।
वि-कर्तन, अस्, m. the sun
the plant Calotropis
Gigantea (= अर्क)
a son who has usurped his
father's kingdom.
Macdonell
English
विकर्तन vi-kartana,
a.
 dividing
m.
 sun
🞄n. cutting up
dividing
-kartṛ,
m.
 transformer
🞄insulter
-karma-kṛt,
a.
 following 🞄unlawful occupations
-karma-kriyā,
f.
 performance 🞄of unlawful actions
-karman,
n.
 🞄unlawful act or occupation
-karma-stha, 🞄a. following an unlawful occupation
-karṣa,
m.
 pulling asunder
separation of semivowel 🞄combinations, etc.
removal
-karṣaṇa,
n.
 pulling asunder
drawing (of a bow)
🞄searching out, investigation.
Benfey
English
विकर्तन विकर्तन, i. e. वि-कृत् + अन,
m.
1. A son who has usurped his
father's kingdom.
2. The sun,
Utt. Rāmac. 124, 2.
Apte Hindi
Hindi
विकर्तनः
पुं*
 - विशेषण कर्तनं यस्य प्रा* ब*
सूर्य
विकर्तनः
पुं*
 - -
मदार का पौधा
विकर्तनः
पुं*
 - -
वह पुत्र जिसने अपने पिता का राज्य छीन लिया हो
L R Vaidya
English
vikartana {% m. %} 1. The sun
2. the Arka plant
3. a son who has usurped the kingdom of his father.
Edgerton Buddhist Hybrid
English
vikartana (nt. or m., = Pali vikattana, vikantana), knife, in go-vi° (also Pali), (cow-)butcher-knife: (sayyathāpi … goghātako vā) … tīkṣṇena go-vikartanena gāvīye śīrṣakapālaṃ dāleya Mv 〔ii.125.4〕 (Pali Vin. 〔iii.89.14〕 tiṇhena govikattanena
in same simile as Mv, MN 〔i.244.15〕 °vikantanena).
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskrit
--source--
आदित्यः सवितार्यमा खरसहस्रोष्णांशुरंशू रवि-
र्मार्तण्डस्तरणिर्गभस्तिररुणो भानुर्नभोऽहर्मणिः ।
सूर्योऽर्कः किरणो भगो ग्रहपुषः पूषा पतङ्गः खगो
मार्ताण्डो यमुनाकृतान्तजनकः प्रद्योतनस्तापनः ॥ ९५ ॥
p{0008}
ब्रध्नो हंसश्चित्रभानुर्विवस्वान्सूरस्त्वष्टा द्वादशात्मा च हेलिः ।
मित्रो ध्वान्तारातिरब्जांशुहस्तश्चक्राब्जाहर्बान्धवः सप्तसप्तिः ॥ ९६ ॥
दिवादिनाहर्दिवसप्रभाविभाभासः करः स्यान्मिहिरो विरोचनः ।
ग्रहाब्जिनीगोद्युपतिर्विकर्तनो हरिः शुचीनौ गगनाद्ध्वजाध्वगौ ॥ ९७ ॥
हरिदश्वो जगत्कर्मसाक्षी भास्वान्विभावसुः ।
त्रयीतनुर्जगच्चक्षुस्तपनोऽरुणसारथिः ॥ ९८ ॥
-wordlist-
आदित्य (पुं), सवितृ (पुं), अर्यमन् (पुं), खरांशु (पुं), सहस्रांशु (पुं), उष्णांशु (पुं), अंशु (पुं), रवि (पुं), मार्तण्ड (पुं), तरणि (पुं), गभस्ति (पुं), अरुण (पुं), भानु (पुं), नभोमणि (पुं), अहर्मणि (पुं), सूर्य (पुं), अर्क (पुं), किरण (पुं), भग (पुं), ग्रहपुष (पुं), पूषन् (पुं), पतङ्ग (पुं), खग (पुं), मार्ताण्ड (पुं), यमुनाजनक (पुं), कृतान्तजनक (पुं), प्रद्योतन (पुं), तापन (पुं), ब्रध्न (पुं), हंस (पुं), चित्रभानु (पुं), विवस्वत् (पुं), सूर (पुं), त्वष्टृ (पुं), द्वादशात्मन् (पुं), हेलि (पुं), मित्र (पुं), ध्वान्ताराति (पुं), अब्जहस्त (पुं), अंशुहस्त (पुं), चक्रबान्धव (पुं), अब्जबान्धव (पुं), अहर्बान्धव (पुं), सप्तसप्ति (पुं), दिवाकर (पुं), दिनकर (पुं), अहस्कर (पुं), दिवसकर (पुं), प्रभाकर (पुं), विभाकर (पुं), भास्कर (पुं), मिहिर (पुं), विरोचन (पुं), ग्रहपति (पुं), अब्जिनीपति (पुं), गोपति (पुं), द्युपति (पुं), विकर्तन (पुं), हरि (पुं), शुचि (पुं), इन (पुं), गगनध्वज (पुं), गगनाध्वग (पुं), हरिदश्व (पुं), जगत्साक्षिन् (पुं), कर्मसाक्षिन् (पुं), भास्वत् (पुं), विभावसु (पुं), त्रयीतनु (पुं), जगच्चक्षुस् (पुं), तपन (पुं), अरुणसारथि (पुं)
अभिधानरत्नमाला
Sanskrit
आदित्य
आदित्य, सवितृ, सहस्रकिरण, प्रद्योतन, भास्कर, तिग्मांशु, तरणि, दिनमणि, भास्वत्, विवस्वत्, हरि, मार्तण्ड, तपन, विकर्तन, इन, पूषन्, पतङ्ग, भग, सूर्य, गोपति, यम, दिनकर, सूर, अंशुमालिन्, रवि, मिहिर, विरोचन, अर्क, तिमिररिपु, द्युमणि, अंशुमत्, अंशु, हरिदश्व, सप्ताश्व, प्रभाकर, भानुमत्, भानु, ब्रध्न, हंस, खग, मित्र, चित्रभानु, अहर्पति, कर्मसाक्षिन्, जगच्चक्षुस्, द्वादशात्मन्, त्रयीतनु
आदित्यः सविता सहस्रकिरणः प्रद्योतनो भास्कर-
स्तिग्मांशुस्तरणिस्तथा दिनमणिर्भास्वान्विवस्वान्हरिः ।
मार्तण्डस्तपनो विकर्तन इनः पूषा पतङ्गो भगः,
सूर्यो गोपतिरर्यमा दिनकरः सूरोंऽशुमाली रविः ॥ ३५ ॥
मिहिरो विरोचनोऽर्कस्तिमिररिपुर्द्युमणिरंशुमानंशुः ।
हरिदश्वः सप्ताश्वः प्रभाकरो भानुमान्भानुः ॥ ३६ ॥
ब्रध्नो हंसः खगो मित्रश्चित्रभानुरहर्पतिः ।
कर्मसाक्षी जगच्चक्षुर्द्वादशात्मा त्रयीतनुः ॥ ३७ ॥
verse 1.1.1.35
page 0006
Mahabharata
English
Vikartana, V, 2206 (only B., read Vaikartana, q.v.).
पुराणम्
English
विकर्तन / VIKARTANA. A king of the Solar dynasty who was afflicted with leprosy. It is stated in padma purāṇa, Uttarakhaṇḍa, Chapter 135, that he got recovery from the disease by bathing in the river Sābhramatī.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
विकर्त्तनः,
पुं,
 (विशेषेण कर्त्तनं यस्य । विश्वकर्म्म-यन्त्रखोदितत्वादस्य तथात्वम् ।) सूर्य्यः । अर्क-वृक्षः । इत्यमरः ॥
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
विकर्त्तन
पु०
 वि + कृत ल्यु । १ सूर्य्ये २ अर्कवृक्षे च अमरः ।
Capeller
German
विकर्तन zerschneidend, zerteilend.
m.
 Sonne.
Burnouf
French
विकर्तन विकर्तन
m.
 (कृत्
sfx. अन) le Soleil.
Fils qui a usurpé le trône paternel.
Stchoupak
French
वि-कर्तन-
m.
 soleil.