धातुः: वी
मूलधातुः: वी
धात्वर्थः: गति-व्याप्ति-प्रजन-कान्ति-असन-खादनेषु
गणः: अदादिः
कर्मकत्वं: अर्थानुगुण्यम्
इट्त्वं: अनिट्
उपग्रहः: परस्मैपदी
रूपम्: वेति


ADVANCED, Sanskrit to Sanskrit, Madhavlya Dhatu Vritti is about Dhatus

वी (अर्थः)  गति,प्रजन,कान्त्य,असन,खादनेषु
जनो जन्म, ( 2 ) ( 2 ) जननं जन इति पाठो बहुषु पुस्तकेषु प्रजनो जन्मन उपक्रमो गर्भग्रहणम् ( वेति, वीतः, वियन्ति, वेषि, वेमि, वीवः) अजादावगुणवृद्धिविषये इयङ् ( विवाय, विव्यतुः, विव्युः, विवयिथ, विवेथ, विव्यथुः, विव्य, विवायविवय ) पिद्वचनेषु वृद्धिगुणायायां स्थानिवत्त्वे वीशब्दस्य द्विर्वचनम् आययोरेवे वा स्थानिवत्त्वे वैशब्दस्य वेशब्दस्य वा अपिद्वचनेषु इयङः स्थानिवत्त्वात् विशब्दस्य द्विवचने पुनरुत्तरखण्डस्य प्रवर्तमानमियङं बाधित्त्वा ऽनेकाच्त्वाद् यणादेशः "कटि गतौ' इत्यत्रायमर्थः प्रपञ्चितः ( वेता वेष्यति वेतु, वीतां, वियन्तु, वीहि ) हेरपित्त्वात् ङित्त्वान्न गुणः ( वयानि, वयाव, ) इयङं बाधित्वा परत्वाद्गुणः ( अवेत्, अवीताम्, अवियन्, अवेः, अवयम्, अवीव, ) अडागमात्प्रागपि वर्तमानं प्रकृत्त्यनेकाच्त्वमाश्रित्य अजादौ किति "'एरनेकाच'' इति यणादेश इत्यात्रेयः अन्ये तु परत्वादियङमेवाहुः "असिद्धवदत्र'' इति "असिद्धत्वं विप्रतिषेधविषयेन'इति "घुमास्था'' इत्यत्र हल्ग्रहणेन ज्ञापितम् ( वीयात्, वीयातां, वीयातां, वीयुः) आशिषि ( वीयात्, वीयास्ताम् अवैषीत् अवैष्टाम्,अवैषीः, अवैषम् विवीषति ) "इको झल्'' इति कित्त्वान्न गुणः ( वेवीयते, वेवेति, वेवयीति, वेवीतः वेव्यति ) णिचि ( वाययति, अवीवयत् ) प्रजनार्थत्वे तु "प्रजने वीयतेः'' इति णौ विभाषया आत्वे पुकि, पुरो वातो गाः (प्रवापयति) इति पुरोवातो गर्भं ग्राहयतीत्यर्थः कर्मणि वीयते इत्यादि (वीत्वा वीतः वेत्रम) "गुधृवी'' इत्यादिना त्रप्रत्ययः ( वेत्रकीयम् )"नडादीनां कुक्च'' इति चातुरर्थिकश्छः, कुगागमश्च अत्र प्रश्लिष्टनिर्देशाद् "ई' इत्यपि धातुमाहुः, ( 3 ) ( 3 ) ई गतिठ्याप्तिप्रजनकान्त्य उनखादने तु वर्तते इत्यर्थ इत्याधिकं पुस्तकान्तरे (एति, इतः, इयन्ति, ईयात्, ईयाताम्, ऐषित्) इत्यादि सिद्यर्थम् 38

वी गति,प्रजन,कान्ति,असन,खादनेषु 
- वेति । वीतः । वियन्ति । विवाय । विव्यतुः । विव्युः । वेता ।। 39 ।।

ADVANCED, Sanskrit to Sanskrit, Various kridanta words of Dhatus.

<ul><li><a href="#foot_krm01">1</a> {@“वी गतिव्याप्तिप्रजनकान्त्यसनखादनेषु”@} <a href="#foot_krm02">2</a> <a href="#foot_krm03">3</a> ‘ईज’ इत्यत्र ‘वीजेरलौकिकादवीजयत्’ इति क्षीरतरङ्गिण्यां दृश्यते। </li> <li>‘वीज- धातुः शास्त्रेष्वपठितोऽपि लोके लब्धप्रचार इत्यर्थः। </li> <li>‘संवीजते’ इति प्रयोगस्तु जाम्बवतीविजये दृश्यते यथा-- ‘घर्मालसाङ्गी मधुराणि कूजन् संवीजते पक्षपुटेन कान्ताम्।।’ इति तट्टीकायामुक्तम्। </li> <li>‘वीजन्ति वालव्यजनैः--’ इति हरिवंशे <a href="#foot_krm04">4</a> <a href="#foot_krm05">5</a> इति च।]] अत्र व्याप्तिः इत्यर्थः धातुवृत्ति, क्षीरतरङ्गिणी, जै, का। </li> <li>कृ, द। </li> <li>उ। </li> <li>वृत्ति। </li> <li>कातन्त्रशाकटायनीयेषु न दृश्यते। </li> <li>“प्रजनः = प्रथमगर्भग्रहणम्, असनं = क्षेपणं, अशनं = व्याप्तिरित्येके” इति क्षीरस्वामी। </li> <li>‘प्रजननकान्त्यासन- खादनेषु च’ इति काशकृत्स्नधातुपाठे। </li> <li>“कन्नडटीकायाम् आसनार्थस्य निर्देशात् काशकृत्स्ने ‘आसन’ इति पाठो द्रष्टव्यः। </li> <li>यद्वा मूलपाठे प्रमाद- पठितस्यैव टीकाकृता तथा व्याख्यानं कृतं स्यात्” इति का। </li> <li>कृ। </li> <li>टीका। </li> <li>‘अजेर्व्यघञपोः’ <a href="#foot_krm06">6</a> इति सूत्रभाष्यरीत्या अस्य धातोः आर्धधातुके नास्ति प्रयोग इति शब्देन्दुशेखरे स्थितम्। </li> <li>“‘वी’ इत्यत्र ईकारोऽपि धात्वन्तरं प्रश्लिष्यते” इति सि। </li> <li>कौमुदी। </li> <li>‘--कान्तिगतिव्याप्तिक्षेपप्रजन- खादनेषु’ इति वोपदेवः। </li> <li>वायकः-यिका, वायकः, <a href="#foot_krm07">7</a> वापकः-पिका, <a href="#foot_krm08">8</a> विवीषकः-षिका, वेवीयकः-यिका;</li> <li> <a href="#foot_krm09">9</a> वेता-त्री, वाययिता-वापयिता-त्री, विवीषिता-त्री, वेवीयिता-त्री;</li> <li> <a href="#foot_krm10">10</a> वियन्-ती, वाययन्-पुरोवातो गाः, प्रवापयन्, वापयन्-न्ती, विवीषन्-न्ती;</li> <li> -- वेष्यन्-न्ती-ती, वाययिष्यन्-वापयिष्यन्-न्ती-ती, विवीषिष्यन्-न्ती-ती;</li> <li> -- इत्यादिकानि रूपाणि सर्वाण्यपि क्रैयादिकलिनातिवत् <a href="#foot_krm11">11</a> ज्ञेयानि, प्राति- स्विकरूपाणि विना। </li> <li>निष्ठायाम् वीतम्-तः, <a href="#foot_krm12">12</a> वयः, क्तिनि-वीतिः, वेणिः <a href="#foot_krm13">13</a>, वेणुः <a href="#foot_krm14">14</a>, वीणा <a href="#foot_krm15">15</a>, <a href="#foot_krm16">16</a> वेतनम्, <a href="#foot_krm17">17</a> वेत्रम्, <a href="#foot_krm18">18</a> वेतसः, वयः, इत्यादिकानि रूपाणि अस्य धातोः विशेषेण भवन्ति।</li></ul>

प्रासङ्गिक्यः
 <ul><li id="foot_krm01">01 => (१६१७)</li> <li id="foot_krm02">02 => (२-अदादिः-१०४८, सक। अनि। पर।)</li> <li id="foot_krm03">03 => [[[अ]</li> <li id="foot_krm04">04 => (१३-९२)</li> <li id="foot_krm05">05 => (म। भारते ७-३०७)</li> <li id="foot_krm06">06 => (२-४-५६)</li> <li id="foot_krm07">07 => [[१। ‘प्रजने वीयतेः’ (६-१-५५) इति प्रजने वर्तमानस्य णौ विभाषा आत्वे, पुकि च रूपमेवम्।]]</li> <li id="foot_krm08">08 => [[२। सन्नन्तात् ण्वुलि ‘इको झल्’ (१-२-९) इति सनः कित्त्वान्न गुणः।]]</li> <li id="foot_krm09">09 => [पृष्ठम्१२४५+ २६]</li> <li id="foot_krm10">10 => [[१। ‘अदिप्रभृतिभ्यः शपः’ (२-४-७२) इति शपो लुकि प्रकृतेः इत्यङादेशे च रूपमेवम्।]]</li> <li id="foot_krm11">11 => (१४९२)</li> <li id="foot_krm12">12 => [[२। ‘एरच्’ (३-३-५६) इति भावे अकर्तरि च कारके संज्ञायामच्प्रत्यये रूपम्। घञोऽपवादः।]]</li> <li id="foot_krm13">13 => [[३। ‘वीज्याज्वरिभ्यो निः’ (द। उ। १-१८) इति निप्रत्ययः। बाहुलकात् णत्वम्। वेणिः = केशबन्धः।]]</li> <li id="foot_krm14">14 => [[४। औणादिके (द। उ। १-१४८) णुप्रत्यये रूपमेवम्। वेणुः = वंशः। अत्रापि बाहुल- कादेव णत्वम्।]]</li> <li id="foot_krm15">15 => [[५। औणादिके (द। उ। ५-४७) नप्रत्ययो णत्वं गुणाभावश्च निपातनात्। तेन रूपमेवम्। वेति जायते स्वरोऽस्यामिति वीणा = वल्लकी। ‘वीणा तु वल्लकी। विपञ्ची’ इत्यमरः।]]</li> <li id="foot_krm16">16 => [[६। ‘वीपतिभ्यां तनन्’ (द। उ। ६-५६) इति तनन्प्रत्ययः। वेतनम् = भृतकदानम्। भृतकर्मकधनमिति केचित्।]]</li> <li id="foot_krm17">17 => [[७। ‘गुधृवी--’ (द। उ। ८-८९) इति त्रप्रत्यये रूपमेवम्। वेत्रम् = वीरुद्विशेषः।]]</li> <li id="foot_krm18">18 => [[८। ‘वियस्तुट् च’ (द। उ। ९-४५) इति अचस्प्रत्यये तुडागमे च रूपमेवम्। बेतसः = काष्ठजातिः।]]</li></ul>

वी (वी॒ गतिप्रजनकान्त्यसनखादनेषु - अदादिः - अनिट्)
ल्युट् = वयनम्
अनीयर् = वयनीयः - वयनीया
ण्वुल् = वायकः - वायिका
तुमुँन् = वेतुम्
तव्य = वेतव्यः - वेतव्या
तृच् = वेता - वेत्री
क्त्वा = वीत्वा
ल्यप् = प्रवीय
क्तवतुँ = वीतवान् - वीतवती
क्त = वीतः - वीता
शतृँ = वियन् - वियती

ADVANCED, Sanskrit to Sanskrit, Only about Dhatus

वी  गति,प्रजन,कान्ति,असन,खादनेषु
-(अर्थविवरणम्) प्रजनः प्रथमगर्भग्रहणम्
,(अर्थविवरणम्)  असनं क्षेपः
, अशनं व्याप्तिरित्येके वेति प्रजने वीयतेः (6155) इति णावात्त्वं वा-पुरोवातो गाः प्रवापयति, प्रवाययति  वीपतिभ्यां तनन् (उ03150) वेतनम्  वियस्तुट् च (द0 उ0 945) इत्यसच् वेतसः असुन् (द0 949) वयस्  वीज्याज्वरिभ्यो निः (उ0448) वेणिः  गुधृवीपचिवचि (द0उ0 889) इति त्रन् वेत्रम्  अजिवृरीभ्यो निच्च (उ0 338) इति णुः-वेणुः  वीतम् असारं हस्त्यश्वम्  क्तिच् (द्र0 33174) वीतिरश्वः  36

वाययामि वाययामि c. de वी et de वे।


वाययामि (vAyayAmi)

Burnouf