| YouTube Channel

वापी (vApI)

 
Capeller Eng
English
वापी
f.
 an oblong pond.
Spoken Sanskrit
English
वापी - vApI -
f.
 - lake
वापी - vApI -
f.
 - pool
वापी - vApI -
f.
 - any pond
वापी - vApI -
f.
 - particular constellation
वापी - vApI -
f.
 - oblong reservoir of water
वापी - vApI -
f.
 - large oblong pond
वापी - vApI -
f.
 - tank
Monier Williams Cologne
English
वापी
f.
 any pond (made by scattering or damming up earth), a large oblong pond, an oblong reservoir of water, tank, pool, lake,
Mn.
MBh.
&c.
 (cf. क्रीडा-व्°)
a partic. constellation,
VarBṛS.
Macdonell
English
वापी vāp-ī,
f.
 [damming up: √ 2. vap] oblong 🞄tank, pond: -ka, —°
a.
 id.
-jala,
n.
 lake water.
Apte Hindi
Hindi
वापी
स्त्री*
 - वप् + ङीप्
"कुआँ, बावड़ी पानी का विस्तृत आयताकार जलाशय"
वापी
स्त्री*
 - "वप्+इञ्, ङीप्"
"बावड़ी, बड़ा कुआँ"
L R Vaidya
English
vApI(pi) {% f. %} A well, an oblong or round reservoir of water, वापीं स्नातुमितो गतासि न पुनस्तस्याधमस्यांतिकम् K.Pr.i., वापी चास्मिन्मरकतशिलाबद्धसोपानमार्गा Megh.ii.13.
Bopp
Latin
वापी f. lacus. N. 12. 6.
Indian Epigraphical Glossary
English
vāpī (EI 13), step-well
an irrigation well
same as vāpikā.
(Ep. Ind., Vol. VII, p. 46, note 8), a well with a flight of
stairs
cf. kūpa which is an ordinary well.
(EI 22), a reservoir of water.
Lanman
English
vāpī, f. oblong pond
lake. [√2vap,
‘heap up, dam up, ’ and so, perhaps, orig.
‘a dam’ (cf. χῶμα, ‘dam, ’ from χόω,
‘throw or heap up’), and then, by metonymy,
‘the pond made by the dam.’]
Sanskrit Tibetan
Tibetan
khron pa
१( उदपान २) कूप ३) कूपक ४) वापी
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskrit
--source--
आहावस्तु निपानं स्यादुपकूपेऽथ दीर्घिका ॥ १०९२ ॥
वापी स्यात्क्षुद्रकूपे तु चूरी चूण्ढी च चूतकः ।
-wordlist-
आहाव (पुं), निपान (पुंक्ली), दीर्घिका (स्त्री), वापी (स्त्री), क्षुद्रकूप (पुंस्त्री), चुरी (स्त्री), चुण्ढी (स्त्री), चूतक (पुं)
अभिधानरत्नमाला
Sanskrit
वापी
वापी, आहाव
निपानमुदपानं च वाप्याहावश्च कथ्यते ॥ ६८४ ॥
verse 3.1.1.684
page 0078
अमरकोशः
Sanskrit
Word: वापी
Root: वापी
Gender: स्त्री
Number: all
Meaning(s):
⇒ tank
⇒ lake
⇒ pool
⇒ any pond
⇒ large oblong pond
⇒ particular constellation
⇒ oblong reservoir of water
Shloka(s):
1|10|28|2 ► वेशन्तः पल्वलं चाल्पसरो वापी तु दीर्घिका॥ (वारिवर्गः)
Synonym(s):
➠ 1|10|28|2 ⇢ वापी (वापी) (स्त्री) ⇒ tank, lake, pool, any pond, large oblong pond, particular constellation, oblong reservoir of water
➠ 1|10|28|2 ⇢ दीर्घिका (दीर्घिका) (स्त्री)
Related word(s):
परा_अपरासंबन्धः ➡ तटाकादयः
जातिः ➡ मानवनिर्मितिः
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
वापी,
स्त्री,
 (वापि + कृदिकारादिति ङीष् ।)दीघिका । इत्यमरः । १ । १० । २८ ॥
उप्यतेपद्मादिकं अस्याम् । वाप्यां वापिरपि स्मृता ।इति द्विरूपकोषः ॥
इति तट्टीकायां भरतः ॥
* ॥
तस्या लक्षणं यथा । नव्यवर्द्धमानधृतो वशिष्ठः ।शतेन धनुर्भिः पुष्करिणी । त्रिभिः शतै-र्दीर्घिका । चतुर्भिर्द्रोणः । पञ्चभिस्तडागः ।द्रोणाद्दशगुणा वापी । तेन चतुर्द्दिक्षु पञ्चत्रिंश-द्धस्तान्यूनतायां द्वादशशतहस्तान्तरान्यूनत्वेनदीर्घिका । चतुर्द्दिक्षु चत्वारिंशद्धस्तान्यूनतायांषोडशशतहस्तान्तरान्यूनत्वेन द्रोणः । चतु-र्द्दिक्षु त्रिंशदधिकशतहस्तान्यूनतायां षोडश-सहस्रहस्तान्तरान्यूनत्वेन वापी । इति जला-शयोत्सर्गतत्त्वम् ॥
* ॥
तत्खननफलं यथा, --“यो वापीमथवा कूपं देशे वारिविवर्ज्जिते ।खानयेत् स दिवं याति बिन्दौ बिन्दौ शतंसमाः ॥
”इति कल्पतरौ वायुपुराणम् ॥
तज्जलगुणाः ।“याप्यं गुरु कटु क्षारं पित्तलं कफवातजित् ।”इति राजवल्लभः ॥
तत्खनने दिङ्निषेधो यथा, --“वापीकूपतडागं वा प्रासादं वा निकेतनम् ।न कुर्य्याद्वृद्धिकामस्तु अनलानिलनैरृते ॥
आग्नेय्यां मनसस्तापो नैरृते क्रूरकर्म्मकृत् ।वायव्यां बलवित्तञ्च पीयमाने जले प्रिये ॥
स्थानस्य पावके भागे वापीकूपतडागकम् ।अग्निदाहं सदा कुर्य्यात् समानुषचतुष्पदाम् ॥
नैरृते पीयमानन्तु आत्मना दुःखितो भवेत् ।कन्यापि तज्जलं पीत्वा पतिं गृह्णाति कामतः ॥
इति देवीपुराणे नन्दाकुण्डप्रवेशाध्यायः ॥
तत्करणफलं यथा, --शर्म्मिल उवाच ।“तडागोदकवापीनां कृतानामिह यत् फलम् ।विशेषेण पितृश्रेष्ठ वक्तुमर्हस्यशेषतः ॥
यम उवाच ।धर्म्मस्यार्थस्य कामस्य यशसश्च द्बिजोत्तम ।तडागं सुप्रभूताम्बु परमायतनं स्मृतम् ॥
देवताः पितरो नागा गन्धर्व्वा यक्षराक्षसाः ।पशुपक्षिमनुष्याश्च संश्रयन्ति जलाशयम् ॥
कृत्स्नं तारयते वंशं पश्य खाते जलाशये ।गावः पिबन्ति पानीयं मनुष्याः पशवस्तथा ॥
शरदृतौ तडागेषु सलिलं यस्य तिष्ठति ।अग्निष्टोमफलं तस्य प्रवदन्ति मनीषिणः ॥
येषां शिशिरकाले तु पानीयं प्रतितिष्ठति ।वाजपेयातिसत्राभ्यां फलं बिन्दन्ति मानवाः ॥
वसन्ते चैव ग्रीष्मे तु सलिलं यस्य तिष्ठति ।राजसूयाश्वमेधाभ्यां स फलं समुपाश्नुते ॥
तडागं सर्व्वसत्त्वानां जीवनन्तु दिवानिशम् ।तस्मात् सर्व्वात्मना वत्स तडागमिह कार-येत् ॥
कृत्स्नं हि तारयेद्बंशं पुरुषस्य न संशयः ।सावतारः कृतः कूपः सम्प्रभूतजलस्तथा ॥
यस्य स्वादुजलं कूपे पिबन्ति सततं जनाः ।स नरो विरजो लोके देववद्दिवि मोदते ॥
पीत्वैवेक्षुरसं क्षीरं दधि मधु सुरासवम् ।तावत् पिपासा नापैति यावत्तोयं न पीयते ॥
जीवन्ति चान्नरहिता दिवसानि बहून्यपि ।तृषितस्तोयरहितो दिनमेकं न जीवति ॥
तस्माद्ददाति यो नित्यं पानीयं प्राणिनामिह ।स ददाति नरः प्राणान् माभूत्ते ह्यत्र संशयः ॥
प्राणदानात् परं नाम नान्यद्दानं हि विद्यते ।तस्माद्वापीश्च कूपांश्च तडागानि च कार-येत् ॥
सवृक्षाणि ह विप्रर्षे यदीच्छेत् श्रियमात्मनः ।शुष्कं परनिपानन्तु यः कारयति शक्तितः ।सन्तारयति भूयोऽपि द्विगुणं तस्य वै फलम् ॥
”इति वह्निपुराणे तडागवृक्षप्रशंसानामाध्यायः ॥
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
वापि(पी) स्त्री वप--इञ् वा ङीप् । “द्रोणात् दशगुणाषापी” इत्युक्तलक्षणे १ जलाशयभेदे जलाशयशब्दे दृश्यम्२ जनाशयमःत्रे च “वापीं स्नातुभितो गतासि” इतिकाव्यप्र० । “यो वापीमथ वा कूपं देशे वारिविवर्जिते ।खानयेत् स दिवं याति विन्दो विन्दौ शतं समाः” कल्पतरौ वायुपु० तज्जलगुणाः “वाप्यं गुरु कदुक्षारं पित्तलकफवातजित्” राजवल्लभ । “वापीकूपतडागं वापासादं वा निकेतनम् । न कुर्य्याद्वृद्धिकामस्तु अनला-निलनैरृते । आग्नेय्यां मनसस्तापो नैरृते क्रूरकर्मकृत् । वायव्यां बलवित्तञ्च पीयमाने जले प्रिवे! ।स्थानस्य पःपके भागे वापीकूपतडानकम् । अग्निदाहसदा कुर्याव समानुषचतुष्पदाम् । नैरृते पीयमा-नन्तु आत्मना दुःखितो भवेत् । कन्यापि तज्जलंपीत्वा पतिं गृह्णाति कामतः” देवीपु० ।
Stchoupak
French
वापी-
-का- -ई- -इका-
f.
 étang oblong, réservoir d'eau.
°विस्तीर्ण- nt. creux ou brèche qui ressemble à un réservoir.