| YouTube Channel

वाणी (vANI)

 
शब्दसागरः
English
वाणी
f.
 (-णी)
1. SARASWATĪ, the goddess of speech.
2. Speech, sound.
3. Voice, (as दैववाणी).
4. Eloquence.
5. Praise.
6. A literary pro-
duction.
E.
 वण् to sound,
aff.
 इञ् and ङीप् or ङीष् added.
Capeller Eng
English
1 वा॑णी
f.
 reed
du.
 the two spring-bars on a carriage.
2 वा॑णी
f.
 music (pl. choir of singers or musicians), sound,
voice
speech, words, eloquence or the goddess Sarasvatī.
Yates
English
वाणी (णी) 3.
f.
 Saraswati, goddess
of speech
speech
sound.
Wilson
English
वाणी
f.
 (-णी)
1 SARASVATĪ, the goddess of speech.
2 Speech, sound.
E.
 वण to sound,
aff.
 इञ्, and ङीप् or ङीष् added.
Apte
English
वाणी [vāṇī], 1 Speech, words, language
वाण्येका समलंकरोति पुरुषं या संस्कृता धार्यते
Bh.*
 2.19.
Power of speech.
Sound, voice
केका वाणी मयूरस्य Ak.
so आकाशवाणी.
A literary production, a work or composition
मद्वाणि मा कुरु विषादमनादरेण मात्सर्यमग्नमनसां सहसा खलानाम्
Bv.*
 4.41
U.*
 7.2.
Praise.
Sarasvatī, the goddess of learning
तव करकमलस्थां स्फाटिकीमक्षमालां, नखकिरणविभिन्नां दाडिमीबीजबुद्ध्या । अनुलवमनुकर्षन् येन कीरो निषिद्धः, स भवतु मम भूत्यै वाणि ते मन्दहासः ॥.
Eloquent speech.
Music.
N.
 of a metre consisting only of long syllables.
Comp.
 -वादः a kind of bird.
Apte 1890
English
वाणी 1 Speech, words, language
वाण्येका समलकरोति पुरुषं या सस्कृता धार्यते Bh. 2. 19.
2 Power of speech.
3 Sound, voice
केका बाणी मयूरस्य Ak.
so आकाशवाणी.
4 A literary production, a work or composition
मद्वाणि मा कुरु बिषादमनादरेण मात्सर्यमग्नमनसां सहसा खलानां Bv. 4. 41
U. 7. 20.
5 Praise.
6 Sarasvatī, the goddess of learning.
Monier Williams Cologne
English
वाणी a (ई),
f.
 See below
1. वा॑णी
f.
 sound, voice, music (pl. a choir of musicians or singers),
RV.
 (the सप्त वाणीस् are referred by the Comms. to the seven metres or to the seven notes of the gamut
&c.
 )
speech, language, words, diction, (esp. ) eloquent speech or fine diction,
MBh.
Kāv.
&c.
a literary production or composition,
Uttarar.
Bhām.
praise, laudation,
MW.
the goddess of speech, Sarasvatī,
R.
BrahmaP.
N.
 of a metre consisting only of long syllables, Kāvyād., Sch.
of a river (accord. to some the Sarasvatī),
VP.
2. वाणी
f.
 (cf. वाणि) weaving,
L.
3. वाणी
f.
 reed,
RV.
 v, 86, 1
du.
 the two bars of a car or carriage, ib. i, 119, 5.
Monier Williams 1872
English
वाणी वाणी, f. See under 1. वाण, col. 1.
Macdonell
English
वाणी vā́ṇī,
f.
 RV.: music (pl. choir)
C.: 🞄voice, sound, note
speech, words
eloquent 🞄words, fine diction (rare)
goddess of speech, 🞄Sarasvatī (rare).
Benfey
English
वाणी वाणी,
1. Speech, Hit. i. d. 99,
M.M.
2. Voice, Chr. 294, 6 = Rigv. i.
88, 6
Pañc. 186, 17.
3. A literary
production, Utt. Rāmac. 177, 6.
4.
सरस्वती, the goddess of speech, Brah-
mav. 2, 78. See वाणि।
Hindi
Hindi
भाषा
Apte Hindi
Hindi
वाणी
स्त्री*
 - वण् + इण् + ङीप्
"भाषण, वचन, भाषा"
वाणी
स्त्री*
 - -
बोलने की शक्ति
वाणी
स्त्री*
 - -
"ध्वनि, आवाज"
वाणी
स्त्री*
 - -
साहित्यिक कृति या रचना
वाणी
स्त्री*
 - -
प्रशंसा
वाणी
स्त्री*
 - -
विद्या की देवी सरस्वती
L R Vaidya
English
vARI {% f. %} 1. Speech, sound
2. voice, (as in आकाशवाणी)
3. power of speech, eloquence, वाण्येका समलंकरोति पुरुषं या संस्कृता धार्यते Bhartr.ii.19
4. praise
5. a composition, a literary production, वाणीं काणभुजीमजीगणदवाशासीच्च वैयासिकीम् Mall.
6. Sarasvatf, the goddess of speech.
Bopp
Latin
वाणी vel बाणी f. (r. वण् s. ई) loquela, sermo. HIT. 25.
14.
Abhyankara Grammar
English
वाणी speech
utterance
the same as वाच् which is believed to be of four kinds as cited by the grammarians and explained by Bhartrhari
the four kinds are based upon the four places of origin, the three first places belonging to the in- articulate speech and the fourth belonging to the articulate one: cfचत्वारि वाक्परिमिता पदानि तानि विदुर्ब्राह्मण य मनीषिणः | गुहा त्रीणि निहिता नेङ्गयन्तिं तुरीयं वाचेी मनुष्या वदन्ति, M. Bh. I Ahnika l and the Pradipa and Uddyota thereon.
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 वाणी, वाक्, वाचा
noun
भाषणस्य शक्तिः।
"सप्तवर्षीयं मूकम् आरोडाविष्णुः गुरोः कृपया वाणीं प्राप्तवान्।"
Synonyms:
 भाषा, भाषणम्, वाक्, वाणी, वाचा, गोः, गिरा, उक्तिः, वाक्शक्तिः, वदन्तिः, निगदः, निगादः, व्याहारः, व्याहृतिः, वचनम्, वादः, तापः, अभिलापः, लपितम्, लपनम्, भणितिः, भारती, सरस्वती, राधना, कासूः
noun
मुखनिर्गतः सार्थकः ध्वनिसमूहः।
"भाषा सम्पर्कस्य माध्यमम् ।"
Synonyms:
 दुर्गा, उमा, कात्यायनी, गौरी, ब्रह्माणी, काली, हैमवती, ईश्वरा, शिवा, भवानी, रुद्राणी, सर्वाणी, सर्वमङ्गला, अपर्णा, पार्वती, मृडानी, लीलावती, चणडिका, अम्बिका, शारदा, चण्डी, चण्डा, चण्डनायिका, गिरिजा, मङ्गला, नारायणी, महामाया, वैष्णवी, महेश्वरी, कोट्टवी, षष्ठी, माधवी, नगनन्दिनी, जयन्ती, भार्गवी, रम्भा, सिंहरथा, सती, भ्रामरी, दक्षकन्या, महिषमर्दिनी, हेरम्बजननी, सावित्री, कृष्णपिङ्गला, वृषाकपायी, लम्बा, हिमशैलजा, कार्त्तिकेयप्रसूः, आद्या, नित्या, विद्या, शुभह्करी, सात्त्विकी, राजसी, तामसी, भीमा, नन्दनन्दिनी, महामायी, शूलधरा, सुनन्दा, शुम्यभघातिनी, ह्री, पर्वतराजतनया, हिमालयसुता, महेश्वरवनिता, सत्या, भगवती, ईशाना, सनातनी, महाकाली, शिवानी, हरवल्लभा, उग्रचण्डा, चामुण्डा, विधात्री, आनन्दा, महामात्रा, महामुद्रा, माकरी, भौमी, कल्याणी, कृष्णा, मानदात्री, मदालसा, मानिनी, चार्वङ्गी, वाणी, ईशा, वलेशी, भ्रमरी, भूष्या, फाल्गुनी, यती, ब्रह्ममयी, भाविनी, देवी, अचिन्ता, त्रिनेत्रा, त्रिशूला, चर्चिका, तीव्रा, नन्दिनी, नन्दा, धरित्रिणी, मातृका, चिदानन्दस्वरूपिणी, मनस्विनी, महादेवी, निद्रारूपा, भवानिका, तारा, नीलसरस्वती, कालिका, उग्रतारा, कामेश्वरी, सुन्दरी, भैरवी, राजराजेश्वरी, भुवनेशी, त्वरिता, महालक्ष्मी, राजीवलोचनी, धनदा, वागीश्वरी, त्रिपुरा, ज्वाल्मुखी, वगलामुखी, सिद्धविद्या, अन्नपूर्णा, विशालाक्षी, सुभगा, सगुणा, निर्गुणा, धवला, गीतिः, गीतवाद्यप्रिया, अट्टालवासिनी, अट्टहासिनी, घोरा, प्रेमा, वटेश्वरी, कीर्तिदा, बुद्धिदा, अवीरा, पण्डितालयवासिनी, मण्डिता, संवत्सरा, कृष्णरूपा, बलिप्रिया, तुमुला, कामिनी, कामरूपा, पुण्यदा, विष्णुचक्रधरा, पञ्चमा, वृन्दावनस्वरूपिणी, अयोध्यारुपिणी, मायावती, जीमूतवसना, जगन्नाथस्वरूपिणी, कृत्तिवसना, त्रियामा, जमलार्जुनी, यामिनी, यशोदा, यादवी, जगती, कृष्णजाया, सत्यभामा, सुभद्रिका, लक्ष्मणा, दिगम्बरी, पृथुका, तीक्ष्णा, आचारा, अक्रूरा, जाह्नवी, गण्डकी, ध्येया, जृम्भणी, मोहिनी, विकारा, अक्षरवासिनी, अंशका, पत्रिका, पवित्रिका, तुलसी, अतुला, जानकी, वन्द्या, कामना, नारसिंही, गिरीशा, साध्वी, कल्याणी, कमला, कान्ता, शान्ता, कुला, वेदमाता, कर्मदा, सन्ध्या, त्रिपुरसुन्दरी, रासेशी, दक्षयज्ञविनाशिनी, अनन्ता, धर्मेश्वरी, चक्रेश्वरी, खञ्जना, विदग्धा, कुञ्जिका, चित्रा, सुलेखा, चतुर्भुजा, राका, प्रज्ञा, ऋद्भिदा, तापिनी, तपा, सुमन्त्रा, दूती, अशनी, कराला, कालकी, कुष्माण्डी, कैटभा, कैटभी, क्षत्रिया, क्षमा, क्षेमा, चण्डालिका, जयन्ती, भेरुण्डा
noun
सा देवी यया नैके दैत्याः हताः तथा च या आदिशक्तिः अस्ति इति मन्यते।
"नवरात्रोत्सवे स्थाने स्थाने दुर्गायाः प्रतिष्ठापना क्रियते।"
Synonyms:
 वचनम्, वाणी, स्वरः, गीः, गिरा, रवः, वाक्, कणठरवः, वचस्, उक्तः, व्याहारः, व्याहृतिः, भाषितम्, लपितम्, कण्ठध्वनिः
noun
मनुष्यस्य मुखात् निर्गतः सार्थः शब्दः।
"तद् वचनं वद यद् सुभाषितम् अस्ति।"
Synonyms:
 वाणी
noun
वृत्तविशेषः ।
"वाण्यां सर्वाः वर्णाः दीर्घाः सन्ति"
Sanskrit Tibetan
Tibetan
ngag
१) इरा २) उपदेश ३) गो ४) प्रलाप ५) भारती ६) वचन ७) वचस् ८) वाक् ९) वाक्य १०) वाच् ११) वाणी १२) वाक्
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskrit
--source--
वाग्ब्राह्मी भारती गौर्गीर्वाणी भाषा सरस्वती ।
श्रुतदेवी वचनं तु व्याहारो भाषितं वचः ॥ २४१ ॥
-wordlist-
वाच् (स्त्री), ब्राह्मी (स्त्री), भारती (स्त्री), गो (स्त्री), गिर् (स्त्री), वाणी (स्त्री), भाषा (स्त्री), सरस्वती (स्त्री), श्रुतदेवी (स्त्री), वचन (क्ली), व्याहार (पुं), भाषित (क्ली), वचस् (क्ली)
अभिधानरत्नमाला
Sanskrit
वाक्
वाक्, वाणी, भारती, भाषा, गो, गीर्, ब्राह्मी, सरस्वती
वाग्वाणी भारती भाषा गौर्गीर्ब्राह्मी सरस्वती ।
verse 1.1.1.7
page 0002
नाममाला
Sanskrit
वाक्, वचस्, वचन, वाणी, भारती, गिर्, सरस्वती
वाग्वचो वचनं वाणी भारती गीः सरस्वती ॥ १०४ ॥
verse 0.1.1.104
page 0052
एकाक्षरनाममाला
Sanskrit
गो, वाणी, बाण, भू, रश्मि, वज्र, स्वर्ग, अक्षि, वारि, दिश्, धेनु, श्रुतैश्वरी, गणेश
गौर्वाणीबाणभूरश्मिवज्रस्वर्गाक्षिवारिषु ।
दिशि धेनौ श्रुतैश्वर्यां गणेशे वाऽपि गौः स्मृतः ॥ १३ ॥
verse 1.1.1.13
page 0120
Tamil
Tamil
வாணீ : சொல், குரல், பேச்சு , மொழி சரஸ்வதி.
Mahabharata
English
Vāṇī^1, a river. § 574 (Jambūkh.): VI, 9, 328 (only B., C. has Vīṇāṃ).
Vāṇī^2 (“speech”) = Sarasvatī^2: II, 451 (saptavidhā)
IX, 2389 (do., the river Sarasvatī identified with V.), 2471 (kevalā).
Vedic Reference
English
Vāṇī. See Vāṇa.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
वा(बा)णी,
स्त्री,
 (वाणि + वा ङीष् ।) सरस्वती ।इत्यमरः । १ । ६ । १ ॥
वचनम् । (यथा, मार्क-ण्डेये । ४१ । ४ ।“चक्षुःपूतं न्यसेत् पादं वस्त्रपूतं पिबेज्जलम् ।सत्यपूतां वदेद्वाणीं बुद्धिपूतञ्च चिन्तयेत् ॥
”)वपनम् । इति शब्दरत्नावली ॥
Capeller
German
1. वा॑णी
f.
 Rohr
Du. die Wagenschwengel.
2. वा॑णी
f.
 Musik (Pl.- chor), Ton, Stimme
Rede, Worte, Beredsamkeit und die
Göttin ders. (Sarasvatī).
Grassman
German
1. vā́ṇī, f. [vgl. 2. vāṇá], 1〉 Rohr, Rohrstab
2〉 du., die beiden Wagenschwengel, an denen die beiden Pferde angespannt werden.
-ī [du.] 2〉 {119, 5} rátham asya 〰 yematus.
-īs [A. p.] 1〉 dṛḍhā́ cid sá prá bhedati dyumnā́ 〰 iva {440, 1}.
2. vā́ṇī, f. [vgl. 3. vāṇá], 1〉 Gesang, Musik
2〉 Getön, Klang mít Gen. des ertönenden
3〉 das Rauschen des Regens, der Somaströme als Musik aufgefasst
4〉 pl., die Sänger oder Spielleute die einem Gotte singen oder spielen
5〉 die blasenden Winde als Spielleute aufgefasst, die die Maruts und den Indra begleiten
6〉 saptá vā́ṇīs die sieben Stimmen des Soma, die sieben rauschenden Somagüsse, persönlich gefasst auch mit sieben Stimmen der Sänger verglichen ({815, 3})
7〉 saptá vā́ṇīs die sieben Tonweisen oder Liedformen.
-ī [N. s.] 1〉 {88, 6} (vāghátas)
{504, 6} nákṣat 〰 súṣṭutā vām. — 5〉 marútvatī {547, 8}.
-īm [dreisilbig ⏑ ⏑ ‒ od. ‒ ⏑ ‒] 3〉 {202, 8}.
-īs [N. p.] 1〉 {475, 3} (neben dhītáyas). — 2〉 āṅgūṣā́ṇām {802, 2}. — 4〉 {7, 1}
{629, 19}
{632, 22}
{816, 4}. — 5〉 {264, 10} (dhámantīs)
{547, 12}
{949, 3}. — 6〉 {235, 6}
{241, 1}
{815, 3}
{1028, 3} [dreisilbig ‒ ⏑ ‒].
-īs [A. p.] 7〉 {164, 24}.
-ībhis 1〉 {629, 9} (neben ukthaís).
-īṣu 3〉 antár 〰 prá cara {794, 4}.
Burnouf
French
वाणी वाणी
f.
 (वाण्) conversation, entretien,
discours.
वाणिनी
f.
 femme habile et intrigante
actrice, danseuse
femme ivre ou enivrée par une passion.
Stchoupak
French
वाणी-
f.
 voix, langage
déesse de l'éloquence, Sarasvatī.
°वाद-
m.
 sorte d'oiseau.