| YouTube Channel

वाणः (vANaH)

 
Apte
English
वाणः [vāṇḥ], 1 Sounding, sound
वाणैर्बाणैः समासक्तम्
Ki.*
 15. 1.
An arrow
see बाण.
Music.
A harp with 1 strings.
Comp.
 -शब्दः the sound of a lute
नीहारे वाणशब्दे च
Ms.*
 4.113 (v. l. ).
Apte Hindi
Hindi
वाणः
पुं*
 - वण् + घञ्
"तीर, बाण, शर"
वाणः
पुं*
 - वण् + घञ्
"तीर का निशाना, बाण का लक्ष्य"
वाणः
पुं*
 - वण् + घञ्
तीर का पंखयुक्त भाग
वाणः
पुं*
 - वण् + घञ्
गाय का ऐन या औड़ी
वाणः
पुं*
 - वण् + घञ्
एक प्रकार का पौधा (नीलझिंटी भी)
वाणः
पुं*
 - वण् + घञ्
"एक राक्षस का नाम, बलि का पुत्र"
वाणः
पुं*
 - वण् + घञ्
एक प्रसिद्ध कवि का नाम
वाणः
पुं*
 - वण् + घञ्
पाँच की संख्या के लिए प्रतीकात्मक उक्ति
वाणः
पुं*
 - वण्+घञ्
ध्वनन
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 बाणासुरः, बाणः, वाणासुरः, वाणः, वक्रः
noun
दैत्यराजस्य बलेः पुत्रः यः शिवेन हतः।
"बलेः शतेषु पुत्रेषु बाणासुरः अग्रजः आसीत्।"
Synonyms:
 आपीनम्, ओधः, ऊधसम्, उधस्, वाणः, वामः
noun
सस्तनपशूनां अवयवविशेषः येन स्त्रीजातीयः तेषां नवजातान् दुग्धं पाययन्ति ।
"अस्याः गोः आपीनम् बृहत् अस्ति।"
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
बा(वा)णः,
पुं,
 (बणनं बाणः शब्दस्तदस्यास्तीति ।बाण + अच् ।) अस्त्रविशेषः । तिर इतिभाषा । तत्पर्य्यायः । पृषत्कः २ विशिखः३ अजिम्भगः ४ खगः ५ आशुगः ६ कलम्बः७ मार्गणः ८ शरः ९ पत्री १० रोपः ११इषुः १२ । इत्यमरः । २ । ८ । ८६ ॥
चित्र-पुङ्खः १३ शायकः १४ वीरतरः १५ तूणक्षेडः १६काण्डः १७ विपर्षकः १८ शरुः १९ वाजी २०पत्रवाहः २१ अस्त्रकण्टकः २२ ॥
लौहमय-वाणस्य पर्य्यायः । प्रक्ष्वेडनः १ लोहनालः २नाराचः ३ ॥
क्षिप्तबाणस्य पर्य्यायः । प्रहितः १निरस्तः २ ॥
विषाक्तबाणस्य पर्य्यायः । तीक्ष्णः १लिप्तकः २ दिग्धः ३ ॥
तीरो निष्फलसायके ।इति शब्दरत्नावली ॥
* ॥
(यथा, ऋग्वेदे । ६ ।७५ । १७ ।“यत्र बाणाः संपतन्ति कुमारा विशिखा इव ।तत्रा नो ब्रह्मणस्पतिरदितिः शर्म्म यच्छतुविश्वहा शर्म्म यच्छतु ॥
”)वलिराजस्य ज्येष्ठपुत्त्रः । यथा, --“बलेः पुत्त्रशतं त्वासीद्बाणज्येष्ठन्ततो द्विजाः ।बाणः सहस्रबाहुः स्यात् सर्व्वास्त्रगुणसंयुतः ॥
तपसा तोषितो यस्य पुरे वसति शूलधृक् ।महाकालत्वमगमत् साम्यं यस्य पिणाकिनः ॥
”इति मत्स्यपुराणे ५ अध्यायः ॥
(अस्य जन्मादिविवरणन्तु बाणयुद्धशब्दे द्रष्ट-व्यम् । विस्तृतिस्तु हरिवंशे विष्णुपर्व्वणि १७३अध्यायमारभ्य द्रष्टव्या ॥
) गोस्तनः । केवलः ।इति मेदिनी । णे, २७ ॥
अग्निः । इतित्रिकाण्डशेषः ॥
काण्डावयवः । इति विश्वः ॥
भद्रमुञ्जः । इति राजनिर्घण्टः ॥
(पुं,
स्त्री,
 नीलझिण्टी । इति वैजयन्ती ॥
यथा, माघे ।६ । ४६ ।“विकचबाणदलावलयोऽधिकंरुरुचिरे रुचिरेक्षणविभ्रमाः ॥
”बण्यते शब्द्यते इति । बण शब्दे + “अकर्त्तरिच कारके संज्ञायाम् ।” ३ । ३ । १९ । इतिघञ् । वाक् । इति निघण्टुः ॥
इक्ष्वाकुवंशीयो-ऽयोध्याराजः स्वनामख्यातो विकुक्षेः पुत्त्रः ।यथा, रामायणे । १ । ७० । २२ -- २३ ।“इक्ष्वाकोस्तु सुतः श्रीमान् कुक्षिरित्येव विशुतः ।कुक्षेरथात्मजः श्रीमान् विकुक्षिरुदपद्यत ॥
विकुक्षेस्तु महातेजा बाणः पुत्त्रः प्रतापवान् ।बाणस्य तु महातेजा अनरण्यः प्रतापवान् ॥
”कादम्बरीप्रणेता कविविशेषः । यथा, कादम्बर्य्यांकविवंशवर्णने ।“सरस्वतीपाणिसरोजसम्पुट-प्रमृष्टहोमश्रमसीकराम्भसः ।यशोऽंशुशुक्लीकृतसप्तविष्टपात्ततः सुरोबाण इति व्यजायत ॥
द्विजेन तेनाक्षत कण्ठकौण्ठ्ययामहामनोमोहमलीमसान्धया ।अलब्धवैदग्ध्यविलासमुग्धयाधिया निबद्ध्वेयमतिद्वयी कथा ॥
”अयमेव हर्षचरितप्रणेता इति केचित् ॥
)