| YouTube Channel

वसु (vasu)

 
शब्दसागरः
English
वसु
mfn.
 (-सुः-सुः-सु)
1. Sweet, sweet-flavoured.
2. Dry, dried.
n.
 (-सु)
1.
Wealth, thing, substance.
2. A gem, a jewel.
3. A medicinal root,
commonly Vriddhi.
4. Water.
5. Gold.
6. A yellow kind of kidney-
bean.
7. A sort of salt.
8. The number eight, i. e. the eight
Vasus.
m.
 (-सुः)
1. A kind of demi-god, of whom eight are enumer-
ated, viz.:--DHARA, DHRUVA, SOMA or the moon, ĀPA, ANILA
or wind, ANALA or fire, PRABHĀSA and PRATYUSA.
2. A name
of ĀGNI or fire.
3. A ray of light.
4. The tie of a yoke.
5. A tree,
(Sesbana grandiflora.)
6. The name of a king.
7. A name of
KUVERA.
8. A tree in general.
9. A lake, a pool.
10. A rein, a
halter.
11. A plant, (Trophis aspera.)
12. ŚIVA.
13. The sun.
14. A kind of fish.
E.
 वस् to abide or dwell, Unādi
aff.
 उ ।
वसु(सू)क
n.
 (-कं) A fossil-salt, brought from a district in Ajmere,
Sambhar-salt.
m.
 (-कः)
1. A shrub, (Gigantic Asclepias.)
2. A tree,
(Sesbana grandiflora.)
E.
 कन् added to the preceding
or वसु
wealth, कै to sound,
aff.
 ड ।
Capeller Eng
English
व॑सु
f.
 व॑स्वी (& वसु)
a.
 good, wholesome
m.
E.
 of the
gods or a class of (8) gods,
N.
 of
sev.
 men
n.
 good, property, wealth,
riches.
Yates
English
वसु (सुः) 2.
m.
 A kind of demigod
fire
a ray
a tree
a lake
a
rein.
n.
 Wealth
a gem, gold
water.
a. Sweet
dry.
Spoken Sanskrit
English
वसु - vasu -
adj.
 - symbolical name of the number eight
वसु - vasu -
adj.
 - good
वसु - vasu -
adj.
 - sweet
वसु - vasu -
adj.
 - dry
वसु - vasu -
adj.
 - particular ray of light
वसु - vasu -
adj.
 - ray of light
वसु - vasu -
adj.
 - beneficent
वसु - vasu -
adj.
 - excellent
वसु - vasu -
f.
 - light
वसु - vasu -
f.
 - particular drug
वसु - vasu -
f.
 - radiance
वसु - vasu -
n.
 - dwelling or dweller
वसु - vasu -
n.
 - gold
वसु - vasu -
n.
 - property
वसु - vasu -
n.
 - gem
वसु - vasu -
n.
 - pearl
वसु - vasu -
n.
 - goods
वसु - vasu -
n.
 - kind of salt
वसु - vasu -
n.
 - riches
वसु - vasu -
n.
 - wealth
वसु - vasu -
n.
 - jewel
वसु - vasu -
n.
 - water
वसु - vasu -
n.
 - horse
वसु - vasu -
n.
 - any valuable or precious object
Wilson
English
वसु
mfn.
 (-सुः-सुः-सु)
1 Sweet, sweet-flavoured.
2 Dry, dried.
n.
 (-सु)
1 Wealth, thing, substance.
2 A gem, a jewel.
3 A medicinal root, commonly Vṛddhi.
4 Water.
5 Gold.
6 A yellow kind of kidney-bean.
7 A sort of salt.
8 The number eight, i. e. the eight Vasus.
m.
 (-सुः)
1 A kind of demigod, of whom eight are enumerated, viz. DHAVA, DHRUVA, SOMA or
the moon, VIṢṆU, ANILA or wind, ANALA or fire, PRABHŪṢA and PRABHĀVA.
2 A name of AGNI or fire.
3 A ray of light.
4 The tie of a yoke.
5 A tree, (Sesbana grandiflora.)
6 The name of a king.
7 A name of KUVERA.
8 A tree in general.
9 A lake, a pool.
10 A rein, a halter.
11 A plant, (Trophis aspera.)
12 ŚIVA.
13 The sun.
14 A kind of fish.
E.
 वस to abide or dwell, Uṇādi
aff.
 उ.
Apte
English
वसु [vasu],
a.
 Sweet.
Dry.
Ved.
 Wealthy, rich.
Ved.
 Good.
n.
 [वस्-उन्
Uṇ.*
 1.1]
Wealth, riches
स्वयं प्रदुग्धे$स्य गुणैरुपस्नुता वसूपमानस्य वसूनि मेदिनी
Ki.*
 1.18
R.*
 8.31
9.6 वस्वीशाद् वसुनिकरं (लब्ध्वा) धृतानुरागा Rām. ch.7.58.
A jewel, gem.
Gold.
Water
वसु काल उपादत्ते काले चायं विमुञ्चति
Bhāg.*
 4.16.6.
A thing, substance
त्रात्वार्थितो जगति पुत्रपदं च लेभे दुग्धा वसूनि वसुधा सकलानि येन
Bhāg.*
 2.7.9
Mb.
 * 12.98.2.
A kind of salt.
A medicinal root (वृद्धि).
A yellow kind of kidney-bean.
The ghee (घृत)
विधिना वेददृष्टेन वसोर्धारा- मिवाध्वरे
Mb.
 * 13.2.35.
m.
N.
 of a class of deities (usually
pl.
 in this sense)
सेयं भूरिवसोर्वसोरिव सुता मृत्यो- र्मुखे वर्तते Māl 5.24
Ki.*
 1.18
(the Vasus are eight in number: 1 आप, 2 ध्रुव, 3 सोम, 4 धर or धव, 5 अनिल, 6 अनल, 7 प्रत्यूष, and 8 प्रभास
sometimes अह is substituted for आप
धरो ध्रुवश्च सोमश्च अहश्चैवानिलो$नलः । प्रत्यूषश्च प्रभासश्च वसवो$ष्टाविति स्मृताः).
The number 'eight'.
N.
 of Kubera.
Of Śiva.
Of Agni.
A tree.
A lake, pond.
A rein.
The tie of a yoke.
A halter.
A ray of light
निरकाशयद्रविमपेतवसुं वियदालयादपरदिग्गणिका
Śi.*
 9.1
शिथिलवसुमगाधे मग्नमापत् पयोधौ
Ki.*
 1.46 (in both cases वसु means 'wealth' also).
The sun.
The distance from the elbow to the closed fist.
f.
A ray of light.
Light, radiance.
A medicinal root (वृद्धि).Comp. -उत्तमः
N.
 of Bhīṣma
तान् समेतान् महाभागानुपलभ्य वसूत्तमः । पूजयामास ......
Bhāg.*
 1.9.9. -उपमः Natron (Mar. सज्जीखार).
ओ (औ) कसारा
N.
 of Amarāvatī, the city of Indra.
of Alakā, the city of Kubera
'वस्वौकसारा श्रीदस्य शक्रस्य नलिनी पुरी' इति हरिः
वस्वौकसारां नलिनीमतीत्यैवोत्तरान् कुरून्
Rām.*
 2.94.26
व्यक्तं वस्वोकसारेयम्
Mb.
 * 7.67.16. (com. वस्वोकसारा सलोप आर्षः । कनकमयानि ओकांसि सारो यस्याः सा तथा).
of a river attached to Amarāvatī and Alakā. -कीटः, -कृमिः a beggar.-ता, -तातिः
f.
Ved.
 wealth. -दा the earth. -देवः
N.
 of the father of Kṛiṣṇa and son of Sūra, a descendant of Yadu. ˚भूः, -सुतः
&c.
 epithets of Kṛiṣṇa. -देवता, -देव्या the asterism called Dhaniṣṭhā. -देव्या the ninth day of a lunar fortnight. -द्रुमः the Udumbara tree.-धर्मिका crystal.
धा the earth
वसुधेयमवेक्ष्यतां त्वया
R.*
 8.83
पुरा सप्तद्वीपां जयति वसुधामप्रतिरथः
Ś.*
 7.35
1.25.
the heaven
धरान् धरित्रीं वसुधां भर्तुस्तिष्ठाम्यनन्तरम्
Mb.
 * 13.93.1 (com. वसून् देवान् धत्ते इति व्युत्पत्त्या वसुधां दिवम्).
the ground
वसुधालिङ्गनधूसरस्तनी
Ku.*
 4.4. ˚अधिपः a king. ˚धरः a mountain
वसुधाधरकन्दराभिसर्पी प्रतिशब्दो$पि हरेर्भिनत्ति नागान्
V.*
 1.18. ˚नगरम् the capital of Varuṇa. -धारा, -भारा the capital of Kubera. [वसोर्धारा
a stream of ghee prepared for Vasus
कुड्यलग्नां वसोर्धारां सप्त वारान् घृतेन तु । कारयेत् प़ञ्च वारान् वा नातिनीचां न चोच्छ्रिताम् Chhandogapaddhati.
N.
 of a vessel for pouring ghee into fire
त्वया द्वादशवर्षाणि वसोर्धाराहुतं हविः
Mb.
 * 1.223.72.
N.
 of the heavenly Ganges (मन्दाकिनी)
Mb.
 * 13.8.5.].-धारिणी the earth. -पालः a king. -प्रभा one of the seven tongues of fire. -प्राणः an epithet of Agni. -भम् the constellation धनिष्ठा. -रण्व
a.
 delighted with wealth
वसुरण्वो विभुरसि Mahānār.17.15. -रेतस्
m.
 fire
संप्राप्तो यत्र सांनिध्यं सदासीद् वसुरेतसः
Rām.*
 7.31.7
Mb.
 * 1.13.3.-रोचिस्
m.
sacrifice
religious ceremony.
Fire.-व्रतम् a kind of penance (eating only ground rice for twelve days).
श्रेष्ठम् wrought gold.
silver. -षेणः
N.
 of Karṇa
वसुवर्मधरं दृष्ट्ा तं बालं हेमकुण्डलम् । नामास्य वसुषेणेति ततश्चक्रुर्द्विजातयः ॥
Mb.
 * 3.39.13-14. -स्थली
N.
 of the city of Kubera.
वसु [vasu] सू [sū] कः [kḥ], (सू) कः The plant called Arka.
कम् Seasalt.
Fossil-salt.
Apte 1890
English
वसु a. 1 Sweet.
2 Dry.
3 Ved. Wealthy, rich.
4 Ved. Good.
n. [वस्-उन्] 1 Wealth, riches
स्वयं प्रदुग्धेऽस्य गुणैरुपस्नुता वसूपमानस्य वसूनि मेदि नी Ki. 1. 18
R. 8. 31, 9. 6.
2 A jewel, gem.
3 Gold.
4 Water.
5 A thing, substance.
6 A kind of salt.
7 A medicinal root (वृद्धि).
8 A yellow kind of kidney-bean.
m. 1 N. of a class of deities (usually pl. in this sense)
सेयं भूरिवसोर्वसोरिव सुता मृत्योर्मुखे वर्तते Māl. 5. 24
Ki. 1. 18
(the Vasus are eight in number: {1} आप, {2} ध्रुव, {3} सोम, {4} धर or धव, {5} अनिल, {6} अनल, {7} प्रत्यूष, and {8} प्रभास
sometimes अह is substituted for आप
धरो ध्रुवश्च सोमश्च अहश्चैवानिलोऽनलः । प्रत्यूषश्च प्रभासश्च वसवोऽष्टविति स्मृताः).
2 The number ‘eight’.
3 N. of Kubera.
4 Of Śiva.
5 Of Agni.
6 A tree.
7 A lake, pound.
8 A rein.
9 The tie of a yoke.
10 A halter.
11 A ray of light
निरकाशयद्रविमपेतवसुं वियदालयादपरदिग्गणिका Śi. 9. 10
शिथिलवसुमगाधे मग्नमापत्पयोधौ Ki. 1. 46 (in both cases वसु means ‘wealth’ also).
12 The sun.
f. 1 A ray of light.
2 Light, radiance.
3 A medicinal root (वृद्धि).
Comp.
औकसारा {1} N. of Amarāvatī, the city of Indra. {2} of Alakā, the city of Kubera. {3} of a river attached to Amarāvatī and Alakā.
कीटः,
कृमिः a beggar.
तातिः f. Ved. wealth.
दा the earth.
देवः N. of the father of Kṛṣṇa and son of Śūra, a descendant of Yadu. °भूः
सुतः &c. epithets of Kṛṣṇa.
देवता,
देव्या the asterism called Dhanishṭhā.
देव्या the ninth day of a lunar fortnight.
धर्मिका crystal.
धा {1} the earth
वसुधेयमवेक्ष्यतां त्वया R. 8. 83
Ś. 7. 33. {2} the ground
Ku. 4. 4. °अधिपः a king. °धरः a mountain
V. 1. 17. °नगरं the capital of Varuṇa.
धारा,
भारा the capital of Kubera.
प्रभा one of the seven tongues of fire.
प्राणः an epithet of Agni.
रेतस् m. fire.
रोचिस् m. a sacrifice
religious ceremony.
श्रेष्ठं {1} wrought gold. {2} silver.
षेणः N. of Karṇa.
स्थली N. of the city of Kubera
Monier Williams Cologne
English
1. व॑सु mf(उ or वी)n. (for 2. See
p.
 932, col. 3) excellent, good, beneficent,
RV.
GṛŚrS.
sweet,
L.
dry,
L.
N.
 of the gods (as the ‘good or bright ones’,
esp.
 of the Ādityas, Maruts, Aśvins, Indra, Uṣas, Rudra, Vāyu, Viṣṇu, Śiva, and Kubera),
RV.
AV.
MBh.
R.
of a partic. class of gods (whose number is usually eight, and whose chief is Indra, later Agni and Viṣṇu
they form one of the nine Gaṇas or classes enumerated under Gaṇa-devatā q.v.
the eight Vasus were originally personifications, like other Vedic deities, of natural phenomena, and are usually mentioned with the other Gaṇas common in the Veda, viz. the eleven Rudras and the twelve Ādityas, constituting with them and with Dyaus, ‘Heaven’, and Pṛthivī, ‘Earth’ [or, according to some, with Indra and Prajā-pati, or, according to others, with the two Aśvins], the thirty-three gods to which reference is frequently made
the names of the Vasus, according to the Viṣṇu-Purāṇa, are, 1. Āpa [connected with अप्, ‘water’]
2. Dhruva, ‘the Pole-star’
3. Soma, ‘the Moon’
4. Dhava or Dhara
5. Anila, ‘Wind’
6. Anala or Pāvaka, ‘Fire’
7. Pratyūṣa, ‘the Dawn’
8. Prabhāsa, ‘Light’
but their names are variously given
Ahan, ‘Day’, being sometimes substituted for 1
in their relationship to Fire and Light they appear to belong to Vedic rather than Purānic mythology),
RV.
&c.
&c.
a symbolical
N.
 of the number ‘eight’,
VarBṛS.
a ray of light,
Naigh.
 i, 15
a partic. ray of light,
VP.
=
 जिन,
Śīl.
 (only
L.
 the sun
the moon
fire
a rope, thong
a tree
N.
 of two kinds of plant
=
 बक and पीत-मद्गु
a lake, pond
a kind of fish
the tie of the yoke of a plough
the distance from the elbow to the closed fist)
N.
 of a Ṛṣi (with the patr. Bharad-vāja, author of
RV.
 ix, 80-82, reckoned among the seven sages),
Hariv.
of a son of Manu, ib.
of a son of Uttāna-pāda, ib.
of a prince of the Cedis also called Upari-cara,
MBh.
of a son of Īlina, ib.
of a son of Kuśa and the country called after him,
RV.
of a son of Vasu-deva,
BhP.
of a son of Kṛṣṇa, ib.
of a son of Vatsara, ib.
of a son of Hiraṇya-retas and the Varṣa ruled by him, ib.
of a son of Bhūtajyotis, ib.
of a son of Naraka, ib.
of a king of Kaśmīra,
Cat.
व॑सु (उ),
f.
 light, radiance,
L.
a partic. drug,
L.
N.
 of a daughter of Dakṣa and mother of the Vasus (as a class of gods),
Hariv.
VP.
व॑सु
n.
 (in Veda
gen.
 व॑सोस्, व॑स्वस् and व॑सुनस्
also
pl.
 , exceptionally
m.
 ) wealth, goods, riches, property,
RV.
&c.
&c.
 (°सोष्-पति
m.
 prob. ‘the god of wealth or property’,
AV.
 i, 12 [Paipp. असोष्-प्°, ‘the god of life’]
°सोर्-धा॑रा
f.
 ‘stream of wealth’,
N.
 of a partic. libation of Ghṛta at the Agni-cayana,
AV.
TS.
Br.
&c.
of the wife of Agni,
BhP.
of the heavenly Gaṅgā,
MBh.
of sacred bathing-place, ib.
of a kind of vessel, ib.
°सोर्-धा॑रा-प्रयोग
m.
N.
 of wk.)
व॑सु
n.
 gold (See -वर्म-धर)
a jewel, gem, pearl (See -मेखल)
any valuable or precious object,
L.
व॑सु
n.
 (also
f.
 ) a partic. drug,
L.
व॑सु
n.
 a kind of salt (= रोमक),
L.
water,
L.
a horse (?),
L.
=
 श्याम,
L.
2. वसु
m.
 or
n.
 (for 1. See
p.
 930, col. 3) dwelling or dweller (See सं॑-वसु).
1. 2. वसु a See pp. 930 and 932.
Monier Williams 1872
English
वसु, उस्, उस् or वी (Ved.), उ, good (Ved.)
wealthy,
rich (Ved.)
sweet, sweet-flavoured
dry, dried
(उस्), m. (pl. वसवस्), N. of a kind of god or
semi-divine being belonging to a class of eight
(forming one of the nine Gaṇas or classes enume-
rated under Gaṇa-devatā, q. v.
the eight Vasus were
originally personifications, like other Vedic deities, of
natural phenomena, and are usually mentioned with
the other Gaṇas or classes common in the Veda, viz.
the eleven Rudras and the twelve Ādityas, constitut-
ing with them and with Dyaus, ‘Heaven, ’ and Pṛ-
thivī, ‘Earth’ [or, according to some, with Indra and
Prajā-pati, or, according to others, with the two
Aśvins], the number of thirty-three gods to which
reference is frequently made: the names of the
Vasus, according to the Viṣṇu-Purāṇa, are, 1. Āpa
[connected with अप्, ‘water’]
2. Dhruva, ‘the
Pole-star’ 3. Soma, ‘the Moon
’ 4. Dhava or
Dhara
5. Anila, ‘Wind
’ 6. Anala or Pāvaka,
‘Fire
’ 7. Pratyūṣa, ‘the Dawn
’ 8. Prabhāsa,
‘Light
’ but their appellations are variously given
by different authorities, Ahan, ‘Day, ’ being some-
times substituted for 1
in their relationship to Fire
and Light they appear to belong to the Vedic rather
than Purānic period of mythology)
a symbolical
expression for the number eight
N. of Agni or
Fire
of Śiva
of Kuvera, the god of wealth
of a
king
of a Ṛṣi with the patronymic Bhāradvāja
(author of the hymns Ṛg-veda IX. 80-82)
the
sun
a ray of light
a rein
the tie of a yoke
a
halter
a tree
the tree Sesbana Grandiflora
the
plant Trophis Aspera
a lake, pool
a kind of fish
(उस्), f. light, radiance
(उ), n. wealth, riches (abl.
gen., Ved. वस्वस्)
a thing, substance
gold
a
gem, jewel
water
a sort of salt
a yellow kind of
kidney-bean
a medicinal root (commonly called
Vṛddhi
said to be also उस्, f.)
[cf. Gr. ἐΰς, ἐόων.]
—वसु-कर्ण, अस्, m., N. of a Ṛṣi with the
patronymic Vāsukra (author of the hymns Ṛg-veda
X. 65, 66).
—वसु-कीट, अस्, or वसु-कृमि, इस्, m.
‘money-worm, ’ a suppliant, beggar.
—वसु-कृत्, त्,
m., N. of a Ṛṣi with the patronymic Vāsukra (author
of the hymns Ṛg-veda X. 20 — 26).
—वसु-क्र, अस्,
m., N. of a Ṛṣi with the patronymic Aindra (author
of the hymns Ṛg-veda X. 27, 29, and part of 28)
of another Ṛṣi with the patronymic Vāsiṣṭha
(author of Ṛg-veda IX. 97, 28 — 30).
—वसुक्र-
पत्नी, f., N. of the authoress of Ṛg-veda X. 28, 1.
—वसु-गुप्त, अस्, m. a proper N.
—वसुगुप्ता-
चार्य (°त-आच्°), अस्, m., N. of an author.
—वसु-
च्छिद्रा, f., N. of a tree (= महा-मेद).
—वसु-
ताति, इस्, f., Ved. wealth, riches, (Sāy. = धन।)
—वसु-त्ति, इस्, f. (for वसु-दत्ति
cf. देव-त्त), Ved.
granting wealth.
—वसु-त्वन, अम्, n., Ved. wealth,
riches.
—वसु-दा, आस्, m. f., Ved. one who grants
wealth or treasures
(आ), f. the earth, (fem. of वसु-
द।)
—वसु-देव, अस्, m., N. of the father of Kṛṣṇa,
(he was the son of Śūra, a descendant of Yadu of
the lunar line, and was also called Ānaka-dundubhi,
q. v., because at his birth the gods, foreseeing that
Viṣṇu would take a human form in his family,
sounded the drums of heaven with joy
he was a
brother of Kuntī or Pṛthā, the mother of the Pāṇḍu
princes, who were thus cousins of Kṛṣṇa, see
1. कृष्ण)
a proper N.
—वसु-देवता, f. the
constellation Dhaniṣṭha (presided over by the Vasus).
—वसुदेव-भू, ऊस्, m. ‘son of Vasu-deva, ’ epi-
thet of Kṛṣṇa.
—वसुदेव्या, f. the asterism Dha-
niṣṭha [cf. वसु-देवता]
the ninth day of the
fortnight.
—वसु-धर्मिका, f. crystal.
—वसु-धा,
f. ‘containing wealth, ’ the earth.
—वसुधा-खर्-
जूरिका, f., N. of a plant.
—वसुधा-धर, अस्,
m. a mountain.
—वसुधाधिप (°धा-अध्°), अस्,
m. a king.
—वसु-धान, अस्, आ, अम्, Ved. possess-
ing wealth, a possesser of wealth.
—वसुधा-न-
गर, अम्, n. the capital of Varuṇa in the western
ocean.
—वसु-धार, अस्, आ, अम्, treasure-holding
(आ), f. a female Śakti peculiar to the Jainas
the
capital of Kuvera, (also read वसु-भारा।)
—वसु-
धिति, इस्, f., Ved. the bestowal of wealth, (according
to Sāy. on Ṛg-veda IV. 8, 2 = यजमा-नाभीष्ट-
फल-रूप-धनस्य दानम्)
(इस्, इस्, इ), be-
stowing wealth, (Sāy. = धनस्य धातृ, Ṛg-veda
I. 181, 1.)
—वसु-धेय, अम्, n., see Nirukta
IX. 42, 43.
—वसुन्-धर, अस्, m. containing
wealth
N. of a poet
(आस्), m. pl., N. of a
people
(आ), f. the earth.
—वसु-पति, इस्, m., Ved. a
lord of wealth or of good things.
—वसु-प्रभा,
f. one of the seven tongues of fire.
—वसु-प्राण,
अस्, m. ‘life of the Vasus, ’ fire or its deity Agni.
—वसु-भरित, अस्, आ, अम्, full of treasures.
—व-
सु-मत्, आन्, अती, अत्, possessing treasures, wealthy,
rich
(अती), f. the earth
a proper N.
—वसु-म-
नस्, आस्, m., N. of the author of Ṛg-veda X. 179, 3
(having the patronymic Rauhidaśva).
—वसु-रुच्, क्,
m. a proper N.
—वसु-रेतस्, आस्, m. fire.
—वसु-
रोचिस्, इस्, m., Ved. a proper N.
(इस्), n. a religious
ceremony in which the deities called Vasus are espe-
cially worshipped
वसुरोचिषो ऽङ्गिरसः, N. of
the authors of Ṛg-veda VIII. 34, 16-18.
—वसु-
वनि, इस्, f., Ved. a request or prayer for wealth
(इस्,
इस्, इ), a giver of wealth.
—वसु-वाहन, अस्, ई, अम्,
bringing treasures.
—वसुवित्-तम (superl. of वसु-
विद्), अस्, आ, अम्, Ved. one who bestows great wealth.
—वसु-विद्, त्, त्, त्, Ved. granting treasures.
—वसु-
श्रवस्, आस्, आस्, अस्, Ved. famous or renowned for
wealth.
—वसु-श्रुत, अस्, m., Ved. (probably) one re-
nowned for wealth
N. of the author of the hymns
Ṛg-veda V. 3 — 6 (having the patronymic Ātreya).
—वसु-श्रेष्ठ, अम्, n. ‘the best of treasure, ’
silver
wrought gold.
—वसु-षेण, अस्, m., N. of
Karṇa (half brother of the Pāṇḍu princes by the
same mother, Pṛthā
the name is supposed by some
to have reference to his wealth, which he liberally
distributed, cf. कर्ण).
—वसु-सम्पूर्ण, अस्, आ,
अम्, filled with wealth.
—वसु-स्थली, f. the city
of Kuvera.
—वसु-हट्ट or वसुहट्टक, अस्, m.
= वक-पुष्प or Sesbana Grandiflora.
—वसूप-
मान (°सु-उप्°), अस्, आ, अम्, resembling or equal to
Kuvera (the god of wealth).
—वसोर्-धारा, f. ‘a
stream or source of wealth, ‘N. of a particular liba-
tion to Agni
of a sacred bathing-place
of the wife
of Agni.
—वसु-औकसारा, f. the city of Indra, i. e.
Amarā-vatī
the residence of Kuvera, i. e. Alakā
a
river or lake attached to Amarā-vatī and Alakā (re-
garded as belonging to either Indra or Kuvera).
वसु वसु। See p. 896, col. 3.
Macdonell
English
वसु vás-u,
a.
 [v-ī
bright: √ 1. vas] good, 🞄beneficent (V.)
m.
 ep. of various gods and of 🞄the gods in general
pl.
 the Vasus, a class of 🞄gods (their number being usually eight
Indra 🞄is their chief, later Agni and Viṣṇu)
ray 🞄of light (C., rare)
N.
n.
 goods, wealth, 🞄property (V., C., very common)
gold (C., very 🞄rare)
gem, pearl (C., very rare).
Benfey
English
वसु वसु,
I.
adj.
1. Sweet.
2. Dry.
II.
m.
1. A kind of demigod, Rām. 3,
52, 42
MBh. 1, 2582.
2. A name of Agni.
3. Śiva.
4. Kuvera, Kir. 1, 18.
5. The
sun.
6. A ray of light, Śiś. 9, 10 (at
the end of a comp.
adj.
cf. 2. वस्).
7.
A rein.
8. The tie of a yoke.
9. A
tree.
10. The name of two plants.
11.
A kind of fish.
12. A proper name,
Lass. 2. ed. 67, 21.
III.
n.
1. Wealth,
Lass. 100, 8 = Rigv. vii. 15, 4 (वस्वस्,
ved. abl.)
Nal. 5, 48
Daśak. in Chr.
184, 14.
2. Gold, MBh. 3, 13472.
3. A
gem.
4. Water.
5. A sort of salt.
6. A yellow kind of kidney bean.
--
Comp.
पुनर्-,
m.
 1. the seventh of
the lunar asterisms, Ragh. 11, 36. 2.
a name of Viṣṇu and Śiva, MBh. 12,
1511.
पुरा-,
m.
 a name of Bhīṣma.
मित्रावसु, i. e.
मित्र-,
m.
 a proper
name, Śāk. 79, 2.
विभा-,
m.
 1. the
sun, Lass. 2. ed. 78, 76. 2. the moon,
Śṛṅgārat. 2. 3. fire. -- Cf. ἐΰς, ἐάων, cf.
वस्न।
Apte Hindi
Hindi
वसु
नपुं*
 - वस् + उन्
"दौलत, धन"
वसु
नपुं*
 - -
"मणि, रत्न"
वसु
नपुं*
 - -
सोना
वसु
नपुं*
 - -
पानी
वसु
नपुं*
 - -
"वस्तु, द्रव्य"
वसु
नपुं*
 - -
एक प्रकार का नमक
वसु
नपुं*
 - -
"एक जड़ी-विशेष, वृद्धि"
वसु
पुं*
 - -
एक देव समुह
वसु
पुं*
 - -
आप
वसु
पुं*
 - -
ध्रुव
वसु
पुं*
 - -
सोम
वसु
पुं*
 - -
धर या धव
वसु
पुं*
 - -
अनिल
वसु
पुं*
 - -
अनल
वसु
पुं*
 - -
प्रत्यूष
वसु
पुं*
 - -
प्रभास
वसु
पुं*
 - -
आठ की संख्या
वसु
पुं*
 - -
कुबेर
वसु
पुं*
 - -
शिव
वसु
पुं*
 - -
अग्नि
वसु
पुं*
 - -
वृक्ष
वसु
पुं*
 - -
"सरोवर, तालाब"
वसु
पुं*
 - -
रास
वसु
पुं*
 - -
जुवा बांधने की रस्सी
वसु
पुं*
 - -
बागडोर
वसु
पुं*
 - -
प्रकाश की किरण
वसु
पुं*
 - -
सूर्य
वसु
स्त्री*
 - -
"प्रकाश, किरण"
वसुः
पुं*
 - वस्+उन्
"घी, घृत"
वसुः
पुं*
 - वस्+उन्
"धन, दौलत, रत्न, जवाहर"
वसुः
पुं*
 - वस्+उन्
सोना
वसुः
पुं*
 - वस्+उन्
जल
L R Vaidya
English
vasu {% (I) m. pl. %} Name of a class of divine beings, [they are eight, viz., (1) आप, (2) ध्रुव, (3) सोम, (4) धव, (5) अनिल, (6) अनल, (7) प्रत्यूष and (8) प्रभास], Bg.x.23, xi.6.
vasu {% (II) m. %} 1. An epithet of Kubera
2. of Śiva
3. of Agni
4. the sun
5. a rein
6. the tie of a yoke
7. a tree
8. a lake or a pool
9. the number ‘eight’
10. a ray of light, शिथिलवसुमगाधे मग्नमापत्पयोधौ Kir.i.46, निरकाशयद्रविमपेतवसुं वियदालयादपरदिग्गणिका Sis.ix.10
in these passages the word is used in this as well as in the following sense).
vasu {% (III) m.n. %} 1. Wealth, riches, R.ix.6
2. gold
3. a jewel
4. water
5. a sort of salt
6. a thing, a substance.
भूतसङ्ख्या
Sanskrit
८, अनीक, अनुष्टुभ्, अहि, इभ, उरग, करटिन्, करिन्, करेणु, कर्मन्, कुज्जर, गज, गहन, गह्वर, तक्ष, तनु, दन्तिन्, दिक्, दिग्गज, दिङ्नाथ, दिश्, दुरित, द्विप, द्विरद, धी, धीगुण, नाग, नागेन्द्र, पद्मी, पन्नग, पवनभुक्, पीलुक, पुष्करिन्, प्रधान, प्रभावक, फणिन्, बुद्धिगुण, भद्र, भुजग, भुजङ्ग, भुजङ्गम, भूति, मङ्गल, मतङ्गज, मति, मद, मातङ्ग, यूथप, वन, वसु, वारण, विषभृद्वपु, व्याल, श्रिय, सर्प, सिद्धगुण, सिद्धि, सिन्धुर, सुण्डिप, स्तम्बेरम, स्तम्भेरम, हस्तिन्
Bopp
Latin
वसु
1) n. (r. वस् s. उ) res, divitiae. N. 16. 2. 18. 19.
2) m.
nomen cujusdam Geniorum ordinis octo numero. IN. 5.
24.
Anekartha-Dvani-Manjari
Sanskrit
वसु
पु
वसु, सूर्य, वह्नि, श्री, वासव, धरादि
वसुः सूर्यो वसुर्वह्निर्वसुः श्रीर्वासवो वसुः ।
वसु रत्नं वसु द्रव्यं वसवोऽष्टौ धरादयः ॥ २८ ॥
verse 1.1.1.28
page 0002
वसु
क्ली
वसु, रत्न, द्रव्य
वसुः सूर्यो वसुर्वह्निर्वसुः श्रीर्वासवो वसुः ।
वसु रत्नं वसु द्रव्यं वसवोऽष्टौ धरादयः ॥ २८ ॥
verse 1.1.1.28
page 0002
Indian Epigraphical Glossary
English
vasu (IE 7-1-2
EI 15), ‘eight’.
Lanman
English
vásu, a. excellent, good
—1. as m. good
(of gods), 76^11
—2. as m. pl. The Good
Ones, the Vasus, a class of gods, RV. x.
125. 1
—3. as n. sing. and pl. good,
goods, wealth. [prop. ‘shining, i. e. splendid,
’ √1vas, ‘shine, ’ but w. a transfer of
mg like that in the Eng. splendid as used
by the vulgar for ‘excellent’: connection
w. ἠύς, ἐύς, ‘good, ’ and εὖ, ‘well, ’ is improbable,
see āyu.]
धातुपाठः (Krishnacharya)
Sanskrit
धातुः:
 वस्
मूलधातुः:
 वसु
धात्वर्थः:
 स्तम्भे
गणः:
 दिवादिः
कर्मकत्वं:
 अकर्मकः
इट्त्वं:
 सेट्
उपग्रहः:
 परस्मैपदी
रूपम्:
 वस्यति
अनुबन्धादिविशेषः:
 पुषादिः
धातुः:
 वस्
मूलधातुः:
 वसु
धात्वर्थः:
 निवासे
गणः:
 चुरादिः
कर्मकत्वं:
 अकर्मकः
इट्त्वं:
 सेट्
उपग्रहः:
 उभयपदी
रूपम्:
 वसयति-ते
अनुबन्धादिविशेषः:
 अदन्तः
Abhyankara Grammar
English
वसु the krt. affix क्वसु which see above. The word वसु is used for क्वसु by the Varttikakara: cf. वसुसंप्रसारणमाज्विधौ सिद्धं वक्तव्यम् P.VI.4.22 Vart. 9.
धातुप्रदीपः
Sanskrit
वसुँ वसु स्तम्भे
- वस्यति वसित्वा वस्त्वा वस्तम् उषितमिति निवासार्थस्य वसितमिति गणान्तरपाठात् 108
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 धनम्, वित्तम्, विभवः, अर्थः, वैभवम्, सम्पत्तिः, द्रविणम्, द्रव्यम्, राः, रिक्थम्, ऋक्थम्, हिरण्यम्, द्युम्नम्, स्वापतेयम्, भोग्यम्, घसु, स्वापतेयम्, वसु, द्युम्नम्, काञ्चनम्, लक्ष्मीः, सम्पत्, वृद्धिः, श्रीः, व्यवहार्यम्, रैः, भोगः, स्वम्, रेक्णः, वेदः, वरिवः, श्वात्रम्, रत्नम्, रयिः, क्षत्रम्, भगः, मीलुम्, गयः, द्युम्नः, इन्द्रियम्, वसु, रायः, राधः, भोजनम्, तना, नृम्णम्, बन्धुः, मेधाः, यशः, ब्रह्म, श्रंवः, वृत्रम्, वृतम्
noun
सुवर्णरुप्यकादयः।
"साधु कार्यार्थे एव धनस्य वियोगः करणीयः।"
Sanskrit Tibetan
Tibetan
dkor
१) द्रव्य २) धन ३) पीलु ४) वसु ५) स्व
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskrit
--source--
रोचिरुस्ररुचिशोचिरंशुगो ज्योतिरर्चिरुपधृत्यभीशवः ।
प्रग्रहः शुचिमरीचिदीप्तयो धामकेतुघृणिरश्मिपृश्नयः ॥ ९९ ॥
पाददीधितिकरद्युतिद्युतो रुग्विरोककिरणत्विषित्विषः ।
भाःप्रभावसुगभस्तिभानवो भा मयूखमहसी छविर्विभा ॥ १०० ॥
-wordlist-
रोचिस् (क्ली), उस्र (पुं), रुचि (स्त्री), शोचिस् (क्ली), अंशु (पुं), गो (पुंस्त्री), ज्योतिस् (क्ली), अर्चिस् (स्त्रीक्ली), उपधृति (पुं), अभीशु (पुं), प्रग्रह (पुं), शुचि (पुं), मरीचि (पुंस्त्री), दीप्ति (स्त्री), धामन् (क्ली), केतु (पुं), घृणि (पुं), रश्मि (पुं), पृश्नि (पुंस्त्री), पाद (पुं), दीधिति (स्त्री), कर (पुं), द्युति (स्त्री), द्युत् (क्ली), रुच् (क्ली), विरोक (पुं), किरण (पुं), त्विषि (स्त्री), त्विष् (स्त्री), भास् (पुंस्त्री), प्रभा (स्त्री), वसु (पुं), गभस्ति (पुं), भानु (पुं), भा (स्त्री), मयूख (पुं), महस् (क्ली), छवि (स्त्री), विभा (स्त्री)
--source--
वित्तं रिक्थं स्वापतेयं राः सारं विभवो वसु ॥ १९१ ॥
द्युम्नं द्रव्यं पृक्थमृक्थं स्वमृणं द्रविणं धनम् ।
हिरण्यार्थौ निधानं तु कुनाभिः शेवधिर्निधिः ॥ १९२ ॥
-wordlist-
वित्त (क्ली), रिक्थ (क्ली), स्वापतेय (क्ली), रै (पुंस्त्री), सार (क्ली), विभव (पुं), वसु (क्ली), द्युम्न (क्ली), द्रव्य (क्ली), पृक्थ (क्ली), ऋक्थ (क्ली), स्व (पुंक्ली), ऋक्ण (क्ली), द्रविण (क्ली), धन (पुंक्ली), हिरण्य (पुं), अर्थ (पुं), निधान (क्ली), कुनाभि (पुं), शेवधि (पुं), निधि (पुं)
--source--
स्याद्रूप्यं कलधौतताररजतश्वेतानि दुर्वर्णकं
खर्जूरं च हिमांशुहंसकुमुदाभिख्यं सुवर्णं पुनः ।
स्वर्णं हेमहिरण्यहाटकवसून्यष्टापदं काञ्चनं
कल्याणं कनकं महारजनरैगाङ्गेयरुक्माण्यपि ॥ १०४३ ॥
कलधौतलोहोत्तमवह्निबीजान्यपि गारुडं गैरिकजातरूपे ।
तपनीयचामीकरचन्द्रभर्मार्जुननिष्ककार्तस्वरकर्बुराणि ॥ १०४४ ॥
जाम्बूनदं शातकुम्भं रजतं भूरि भूत्तमम् ।
-wordlist-
रूप्य (क्ली), कलधौत (क्ली), तार (क्ली), रजत (क्ली), श्वेत (क्ली), दुर्वर्णक (क्ली), खर्जूर (क्ली), हिमांश्वाह्वय (क्ली), हंसाह्वय (क्ली), कुमुदाह्वय (क्ली), सुवर्ण (पुंक्ली), स्वर्ण (पुंक्ली), हेमन् (क्ली), हेम (पुंक्ली), हिरण्य (पुंक्ली), हाटक (पुंक्ली), वसु (क्ली), अष्टापद (पुंक्ली), काञ्चन (क्ली), कल्याण (क्ली), कनक (क्ली), महारजन (क्ली), रै (पुंस्त्री), गाङ्गेय (क्ली), रुक्मन् (क्ली), कलधौत (क्ली), लोहोत्तम (क्ली), वह्निबीज (क्ली), गारुड (क्ली), गैरिक (क्ली), जातरूप (क्ली), तपनीय (क्ली), चामीकर (क्ली), चन्द्र (पुंक्ली), भर्मन् (क्ली), अर्जुन (क्ली), निष्क (क्ली), कार्तस्वर (क्ली), कर्बुर (क्ली), जाम्बूनद (क्ली), शातकुम्भ (क्ली), रजत (क्ली), भूरि (क्ली), भूत्तम (क्ली)
--source--
रत्नं वसु मणिस्तत्र वैदूर्यं वालवायजम् ॥ १०६३ ॥
-wordlist-
रत्न (क्ली), वसु (क्ली), मणि (पुंस्त्री), वैदूर्य (क्ली), वालवायज (क्ली)
--source--
वह्निर्बृहद्भानुहिरण्यरेतसौ धनंजयो हव्यहविर्हुताशनः ।
कृपीटयोनिर्दमुना विरोचनाशुशुक्षणी छागरथस्तनूनपात् ॥ १०९७ ॥
कृशानुवैश्वानरवीतिहोत्रा वृषाकपिः पावकचित्रभानू ।
अप्पित्तधूमध्वजकृष्णवर्त्मार्चिष्मच्छमीगर्भतमोघ्नशुक्राः ॥ १०९८ ॥
शोचिष्केशः शुचिहुतवहोषर्बुधाः सप्तमन्त्र-
ज्वालाजिह्वो ज्वलनशिखिनौ जागृविर्जातवेदाः ।
बर्हिःशुष्मानिलसखवसू रोहिताश्वाश्रयाशौ
बर्हिर्ज्योतिर्दहनबहुलौ हव्यवाहोऽनलोऽग्निः ॥ १०९९ ॥
विभावसुः सप्तोदर्चिः स्वाहाग्नेयी प्रियास्य च ।
-wordlist-
वह्नि (पुं), बृहद्भानु (पुं), हिरण्यरेतस् (पुं), धनञ्जय (पुं), हव्याशन (पुं), हविराशन (पुं), हुताशन (पुं), कृपीटयोनि (पुं), दमुनस् (पुं), विरोचन (पुं), आशुशुक्षणि (पुं), छागरथ (पुं), तनूनपाद् (पुं), कृशानु (पुं), वैश्वानर (पुं), वीतिहोत्र (पुं), वृषाकपि (पुं), पावक (पुं), चित्रभानु (पुं), अप्पित्त (क्ली), धूमध्वज (पुं), कृष्णवर्त्मन् (पुं), अर्चिष्मत् (पुं), शमीगर्भ (पुं), तमोघ्न (पुं), शुक्र (पुं), शोचिष्केश (पुं), शुचि (पुं), हुतवह (पुं), उषर्बुध (पुं), सप्तजिह्व (पुं), मन्त्रजिह्व (पुं), ज्वालाजिह्व (पुं), ज्वलन (पुं), शिखिन् (पुं), जागृवि (पुं), जातवेदस् (पुं), बर्हिःशुष्मन् (पुं), अनिलसख (पुं), वसु (पुं), रोहिताश्व (पुं), आश्रयाश (पुं), बर्हिर्ज्योति (पुं), दहन (पुं), बहुल (पुं), हव्यवाह (पुं), अनल (पुं), अग्नि (पुं), विभावसु (पुं), सप्तार्चिस् (पुं), उदर्चिस् (पुं), स्वाहा (स्त्री), आग्नेयी (स्त्री)
--source--
वृक्षोऽगः शिखरी च शाखिफलदावद्रिर्हरिद्रुर्द्रुमो
जीर्णो द्रुर्विटपी कुठः क्षितिरुहः कारस्करो विष्टरः ।
नन्द्यावर्तकरालिकौ तरुवसू पर्णी पुलाक्यंह्रिपः
सालानोकहगच्छपादपनगा रूक्षागमौ पुष्पदः ॥ १११४ ॥
-wordlist-
वृक्ष (पुं), अग (पुं), शिखरिन् (पुं), शाखिन् (पुं), फलद (पुं), अद्रि (पुं), हरिद्रु (पुं), द्रुम (पुं), जीर्ण (पुं), द्रु (पुं), विटपिन् (पुं), कुठ (पुं), क्षितिरुह (पुं), कारस्कर (पुं), विष्टर (पुं), नन्द्यावर्त (पुं), करालिक (पुं), तरु (पुं), वसु (पुं), पर्णिन् (पुं), पुलाकिन् (पुं), अंह्रिप (पुं), साल (पुं), अनोकह (पुं), गच्छ (पुं), पादप (पुं), नग (पुं), रूक्ष (पुं), अगम (पुं), पुष्पद (पुं)
--source--
पीतेऽस्मिन्वसुखण्डीरप्रवेलजयशारदाः ॥ ११७२ ॥
-wordlist-
वसु (पुं), खण्डीर (पुं), प्रवेल (पुं), जय (पुं), शारद (पुं)
अभिधानचिन्तामणिपरिशिष्टम्
Sanskrit
--source--
द्वादशार्का वसवोऽष्टौ विश्वेदेवास्त्रयोदश ।
षट्त्रिंशत्तुषिताश्चैव षष्टिराभास्वरा अपि ॥ ४ ॥
षट्त्रिंशदधिके माहाराजिकाश्च शते उभे ।
रुद्रा एकादशैकोनपञ्चाशद्वायवोऽपि च ॥ ५ ॥
चतुर्दश तु वैकुण्ठाः सुशर्माणः पुनर्दश ।
साध्याश्च द्वादशेत्याद्या विज्ञेया गणदेवताः ॥ ६ ॥
-wordlist-
गणदेवता (स्त्री), अर्क (पुं), वसु (पुं), विश्वेदेव (पुं), तुषित (पुं), आभास्वर (पुं), माहाराजिक (पुं), रुद्र (पुं), वायु (पुं), वैकुण्ठ (पुं), सुशर्मन् (पुं), साध्य (पुं)
--source--
रजते त्रापुषं वङ्गं जीवनं वसु भीरुकम् ।
स्वभ्रं सौम्यं च शोध्यं च रूप्रं भीरु जवीयसम् ॥ १५९ ॥
-wordlist-
त्रापुष (क्ली), वङ्गं (क्ली), जीवन (क्ली), वसु (क्ली), भीरुक (क्ली), स्वभ्र (क्ली), सौम्य (क्ली), शोध्य (क्ली), रुच (क्ली), भीरु (क्ली), जवीयस (क्ली)
अभिधानचिन्तामणीशिलोच्छः
Sanskrit
--source--
माणिबन्धं माणिमन्तं सैन्धवे वसुके वसु ॥ ८३ ॥
-wordlist-
माणिबन्ध (क्ली), माणिमन्त (क्ली), वसु (क्ली)
अभिधानरत्नमाला
Sanskrit
रोचिस्
रोचिस्, शोचिस्, अभीशु, प्रद्योत, गभस्ति, रश्मि, घृणि, किरण, रुचि, रुच्, दीधिति, दीप्ति, द्युति, प्रभा, भा, विभा, भास्, उस्र, धामन्, वसु, केतु, मरीचि, प्रग्रह, उपधृति, वृष्णि, मयूख, अंशु, भानु, कर, पाद, विरोक, गो
रोचिः शोचिरभीशुः प्रद्योतगभस्तिरश्मिघृणिकिरणाः ।
रुचिरुग्दीधितिदीप्तिद्युतिप्रभाभाविभाभासः ॥ ३८ ॥
उस्रधामवसुकेतुमरीचिप्रग्रहोपधृतिवृष्णिमयूखाः ।
अंशुभानुकरपादविरोका गाव इत्यभिहितास्तु समानाः ॥ ३९ ॥
verse 1.1.1.38
page 0006
सप्तार्चिस्
सप्तार्चिस्, बहुल, शिखिन्, हुतवह, वैश्वानर, अग्नि, वसु, वह्नि, वायुसख, सितेतरगति, स्वाहाप्रिय, पावक, अर्चिष्मत्, ज्वलन, कृशानु, अनल, धूमध्वज, हव्यवाह्, बर्हिर्ज्योतिस्, उषर्बुध, दहन, चित्रभानु, शुचि, कृपीटयोनि, दमुनस्, कृष्णवर्त्मन्, आशुशुक्षणि, विभावसु, अपांपित्त, जातवेदस्, तनूनपाद्, वीतिहोत्र, बृहद्भानु, आश्रयाश, धनञ्जय, हिरण्यरेतस्, तमोघ्न, रोहिताश्व, हुताशन
सप्तार्चिर्बहुलः शिखी हुतवहो वैश्वानरोऽग्निर्वसु-
र्वह्निर्वायुसखः सितेतरगतिः स्वाहाप्रियः पावकः ।
अर्चिष्मान् ज्वलनः कृशानुरनलो धूमध्वजो हव्यवाट्,
बर्हिर्ज्योतिरुषर्बुधश्च दहनः स्याच्चित्रभानुः शुचिः ॥ ६२ ॥
कृपीटयोनिर्दमुनाः कृष्णवर्त्माशुशुक्षणिः ।
विभावसुरपांपित्तं जातवेदास्तनूनपात् ॥ ६३ ॥
वीतिहोत्रो बृहद्भानुराश्रयाशो धनञ्जयः ।
हिरण्यरेतास्तमोघ्नो रोहिताश्वो हुताशनः ॥ ६४ ॥
verse 1.1.1.62
page 0009
द्युम्न
द्युम्न, द्रव्य, द्रविण, रै, सार, स्वापतेय, अर्थ, स्व, ऋक्थ, पृक्थ, वित्त, धन, हिरण्य, वसु, विभव
द्युम्नं द्रव्यं द्रविणं राः सारं स्वापतेयमर्थः स्वम् ।
ऋक्थं पृक्थं वित्तं धनं हिरण्यं च वसु विभवः ॥ ८० ॥
verse 1.1.1.80
page 0010
रत्न
रत्न, वसु, मणि
रत्नं वसु मणिः सर्वं सर्वं लोहं च तैजसम् ॥ १७६ ॥
verse 2.1.1.176
page 0022
वसु
वसु, अग्नि, धन, रश्मि, रत्न, त्रिदशविशेष
अग्निधनरश्मिरत्नत्रिदशविशेषेषु भवति वसुशब्दः ।
verse 5.1.1.850
page 0097
नाममाला
Sanskrit
वित्त, वस्तु, वसु, द्रव्य, स्व, अर्थ, द्रविण, धन, कस्वर
वित्तं वस्तु वसु द्रव्यं स्वार्थं रा द्रविणं धनम् ।
कस्वरं तत्पतिं प्राहुः कुवेरं चैकपिङ्गलम् ॥ ९५ ॥
वैश्रवणं राजराजमुत्तराशापतिं तथा ।
अलकानिलयं श्रीदं धनपर्यायदायकम् ॥ ९६ ॥
verse 0.1.1.95
page 0048
वैजयन्तीकोषः
Sanskrit
Word: वसवः
Root: वसु
Gender: पुं
Number: बहु
अर्थः ⇒ अष्टवसवः
Meaning(s):
⇒ Name of the eight Vasus
Shloka(s):
1|3|8|1 ► रुद्रा वसव आदित्या विश्वे साध्या मरुद्गणाः। (स्वर्गकाण्डः/यक्षाद्यध्यायः)
Synonym(s):
➠ 1|3|8|1 ⇢ वसवः (वसु) (पुं) ⇒ Name of the eight Vasus ⇒ अष्टवसवः
Related word(s):
isa_k ➡ देवतागणः
अवयव_अवयवीसंबन्धः ➡ देवतागणः
जातिः ➡ देवता
उपाधि ➡ समूहः
Tamil
Tamil
வஸு : செல்வம் , ரத்னம், தண்ணீர், பொருள், தங்கம்.
Mahabharata
English
Vasu^1, surnamed Uparicara, king of the Cedis. § 73 (cf. Ādivaṃśāvataraṇa). Instructed by Indra king V. won the kingdom of the Cedis. Some time after he dwelled in a hermitage practising austerities, from which the gods, headed by Indra, prevailed upon him to refrain. Indra gave him a crystal vimāna (chariot) capable of carrying him through the air like a god, and a triumphal (vaijayantī) garland named Indramālā, and a bamboo pole to protect the peaceful. After a year the king planted this pole in the ground in order to worship Indra (from that time all kings plant a bamboo pole, and the next day they cover it with golden clothes, etc.). Indra came there in the form of a swan to accept the worship, and blessed the men and kings who would observe this festivity: I, 63, 2335 (Pauravanandanaḥ), 2354, 2355, 2358.--§ 74 (do.): From the country of the Cedis V. ruled the whole world. He installed his five sons as governors of various provinces: Bṛhadratha (in the country of the Māgadhas), Pratyagra, Kuśāmba or Maṇivāhana, Māvella, and Yadu
they founded kingdoms and towns, named after themselves, and created separate dynasties which lasted for long ages: I, 63, 2360 (Śedīśvaraḥ), 2361 (Cedipatiḥ).-§ 75 (do.): Seated in his crystal chariot and coursing through the sky V. was adored by Gandharvas and Apsarases, and was called Uparicara. Near his capital flowed the river Śuktimatī, and from love of this river the mountain Kolāhala once barred its course. V. then kicked the mountain with his foot, and the river gave him the two children which she had with Kolāhala. V. made the male child the commander of his armies, and made the daughter Girikā his wife: I, 63, 2368, 2370.--§ 76 (Matsya): I, 63, 2371 (ºoḥ patnī… Girikā) [2389 (vīryaṃ…Vāsavaṃ)]
(the seed of V. fell into the Yamunā, and was swallowed by Adrikā (an Apsaras transformed into a fish), who, in consequence, bore Matsya and Satyavatī).--§ 277 (Jarāsandhavadhap.): II, 24, 950 (the chariot which V. got from Indra passed over to Bṛhadratha, and from him to Jarāsandha).--§ 717c (Uparicara): XII, 336, 12742 (prajāpālaḥ), 12746 (rājā)
337, 12754 (rājoparicaraḥ), 12755, 12768, 12813
338, 12818, 12823, 12824, 12826, 12827, 12828, 12831, 12832, 12836, 12846, 12851 (samrāḍ rājā), 12854 (pārthivaḥ) (V. was devoted to Nārāyaṇa and a pupil of Bṛhaspati
his horse sacrifice
V. was cursed by some brahmans on account of a wrong explanation, and sank below the earth, where he got the libation named vasor-dhārā for his sustenance
at last he, by the grace of Nārāyaṇa, attained to Brahmaloka).--§ 723 (Ānuśāsanik.): XIII, 6, 328 (ºr yajñaśatair ishṭvā dvitīya iva Vāsavaḥ/ mithyābhidhānenaikena Rasātalatalaṃ gataḥ, cf. § 717c).--§ 761 (do.): XIII, 115, 5650 (Cedipatiḥ, questioned by the ṛshis about the eating of meat he gave a wrong answer and therefore fell down from heaven to earth and thence below the earth, cf. § 717c), (), 5665 (among those who did not eat meat during the month of Kārttika).--§ 786 (Anugītāp.): XIV, 91, 2828 (nṛpatiṃ), 2830 (Cedīnām īśvaraṃ) (V. was questioned by the ṛshis about sacrifices, he answered wrongly, and therefore sank down to Rasātala, cf. § 717c). Cf. Cedipa, Cedipati, Pauravanandana, Rājoparicara, Uparicara.
Vasu^2, a prince, brother of Dushyanta. § 150 (Pūruvaṃś.): I, 94, 3708.
Vasu^3, a brahman, father of Paila. § 286 (Rājasūyikap.): II, 33, 1239 (Pailaḥ…Vºoḥ sutaḥ).
Vasu^4, son of Jamadagni. § 396 (Jamadagni): III, 116, 10180.
Vasu^5, a king. § 562 (Bhagavadyānap.): V, 74, 2729 (Kṛmīṇām uddhato Vº).
Vasu^6, a ṛshi. § 770 (Ānuśāsanik.): XIII, 151, 7119 (among the seven dharaṇīdharas).
Vasu^7 = Śiva (1000 names^2).--Do.^2 = Vishṇu (1000 names).
Vasu^8, mostly pl. (ºavaḥ), a class of gods. § 3 (Anukram.): I, 1, 34 (issued from the primordial egg).--§ 11 (Parvasaṅgr.): I, 2, 372 (ºūnāṃ punarutpattiḥ, cf. § 161 foll.).-§ 40 (Garuḍa): I, 28, 1333.--§ 44 (do.): I, 30, 1416.-§ 46 (do.): I, 32, 1486.--§ 61 (Sarpasattra): I, 55, 2111. --§ 79 (Bhīshma): I, 63, 2420 (ºvīryāt samabhavat, sc. Bhīshma, cf. § 161).--§ 116 (cf. Aṃśāvat.): Paitāmaha Manu (B. muni) was father of Prajāpati, whose sons were the eight Vasus: 1) Dhara, 2) Dhruva, 3) Soma (Candramas), 4) Ahas, 5) Anila (Śvasana), 6) Anala (Hutāśana, Agni), 7) Pratyūsha, 8) Prabhāsa
their mothers are respectively: 1--2) Dhūmrā, 3) Manasvinī (PCR. takes manasvinyāḥ (v. 2583) as an adjective to Śvāsā, who thus is the mother of both Candramas and Śvasana), 4) Ratā, 5) Śvāsā, 6) Śāṇḍilī, 7--8) Prabhātā
their sons are respectively: 1) Draviṇa and Hutahavyavaha, 2) Kāla, 3) Varcas (who [was father of Varcasvin (q.v.), who]
with Manoharā, had the son Śiśira, Prāṇa, and Ramaṇa), 4) Jyotis, Śama, Śānta, and Muni (? v. 2587), 5) Manojava and Avijñātagati (the mother of these two was Śivā), 6) Kumāra (b, v. Skanda) or Kārttikeya, 7) the ṛshi Devala (who had himself two sons), 8), Viśvakarman (whose mother was the sister of Bṛhaspati): I, 66, 2581, 2582 (ashṭau), 2591.--§ 120 bis (Aṃśāvat.): I, 66, 2602 (ºūnāṃ, sc. pakshaḥ).--§ 130 (do.): I, 67, 2710 (jajñire Vºavas tv ashṭau Gaṅgāyāṃ Śāntanoḥ sutāḥ, cf. §§ 161 foll.).--§ 133 (Dushyanta): I, 69, 2823 (ºparākramaḥ).-§ 145 (Kaca): I, 76, †3229.--§ 149 (Yayāti): I, 87, 3551. --§ 161 (Mahābhishop.): I, 96, 3851 (devān), 3855, 3856, (3858), (3860), (3862), 3864 (the V. who had been cursed by Āpava (Vasishṭha) (v. § 164) made the arrangement with the Gaṅgā that she, having born them to Śāntanu, should throw them into the water, except the eighth).--§ 163 (Bhīshmotpatti): I, 98, 3896 (ºūnāṃ samayaṃ, cf. § 161), 3914 (ashṭau …devāḥ), 3916 (ashṭau), 3917 (devānāṃ), 3919 (Gaṅgā threw her children into the water except the eighth (Bhīshma)).--§ 164 (Āpavop.): I, 99, 3920, 3922 (īśā vai sarvalokasya), 3930 (Pṛthvādyā Vºaḥ sarve devāḥ), 3932 (sg. i.e. Dyaus), 3935 (do., do.), 3949, 3950, 3951, 3952 (ashṭau), 3954, 3960 (Dyaus, one of the V., had ravished the homadhenu of Vasishṭha, who then cursed the Vasus, saying that they should be reborn, but added that only Dyaus should dwell on earth for a long time).--§ 165 (Satyavatīlābhop.): I, 100, 3987 (sg., i.e. Dyaus reborn as Devavrata, i.e. Bhīshma).-§ 191 (Arjuna): I, 123, 4827 (ashṭau, present at the birth of Arjuna).--§ 233 (Svayaṃvarap.): I, 187, †7010 (present at the svayaṃvara of Draupadī).--§ 238 (Pañcendrop.): I, 197, †7277, †7315.--§ 258 (Khāṇḍavadahanap.): I, 227, 8269 (among the gods who fought with Kṛshṇa and Arjuna). § 270 (Brahmasabhāv.): II, 11, 448, 460 (in the palace of Brahmán).--§ 309 (Āraṇyakap.): III, 2, 127.--§ 310b (Sūrya): III, 3, 174.--§ 330 (Indradarśana): III, 37, 1490.--§ 334 (Kairātap.): III, 41, 1682 (ºsambhūtaḥ… Pitāmahaḥ, i.e. Bhīshma).--§ 336 (Indralokābhigamanap.): III, 43, 1768.--§ 338 (do.): III, 46, 1840.--§ 347 (Nalopākhyānap.): III, 62, 2356.--§ 357 (Pushkara): III, 82, 4064 (in Pushkara).--§ 358 (Tīrthayātrāp.): III, 82, 5020 (saraḥ…Vºūnāṃ).--§ 370 (do.): III, 84, 8102.--§ 375 (do.): III, 85, 8248 (bathe in the tīrthas), 8254 (lokān vai Vºūnāṃ).--§ 377 (do.): III, 90, 8404.--§ 383 (Paraśurāma): III, 99, 8673 (saº, seen in the body of Rāma Dāśarathi).--§ 400 (Tīrthayātrāp.): III, 118, †10224 (ºūnāṃ, sc. āyatanaṃ).--§ 412 (Ashṭāvakrīya): III, 134, †10665 (ashṭau).--§ 418 (Tīrthayātrāp.): III, 139, 10834.-§ 438 (Yakshayuddhap.): III, 162, 11807 (Vṛtrahā Vºbhiḥ saha).--§ 443 (Nivātakavacayuddhap.): III, 168, 12020 (Arjuna should learn the weapons of the Vasus, etc.), 12043. --§ 456 (Sarasvatī-Tārkshyasaṃv.): III, 186, †12727 (lokā Vºūnāṃ).--§ 459 (Mārkaṇḍeyas.): III, 188, 12924 (seen in the body of Nārāyaṇa).--§ 506 (Skandayuddha): III, 231, 14549.--§ 507 (do.): III, 231, 14587.--§ 547 (Karṇa): III, 308, 17139.--§ 548 (Āraṇeyap.): III, 313, 17317
314, 17421 (Yudhishṭhira asks the Yaksha if he is one of the V.).--§ 549c (Arjuna): IV, 2, 48 (ºūnāṃ navamaṃ, sc. Arjuna), 50 (ºūnām iva Havyavāṭ).--§ 556 (Sañjayayānap.): V, 29, †823.--§ 561d (Nara-Nārāyaṇau): V, 49, 1918 (Agninā saha).--§ 561 (Yānasandhip.): V, 70, 2562 (ºtvāt(?), etymology of the name Vāsudeva).--§ 562 (Bhagavadyānap.): V, 86, 3043 (Ādityā Vºavo Rudrā yathā buddhiṃ Bṛhaspateḥ, sc. upāsante).--§ 565 (Gālavacarita): V, 116, 3954 (Vasumanā…Vºbhyo vasumattaraḥ).--§ 567 (Bhagavadyānap.): V, 128, 4301
131, 4420, (), 4423 (seen in the body of Kṛshṇa).--§ 569 (do.): V, 146, 4940 (ºavo Vāsavaṃ yathā, sc. namaḥ kurvanti).--§ 570 (Sainyaniryāṇap.): V, 156, 5290 (ºūnām iva Havyavāṭ, sc. senāpatiḥ). --§ 573 (Ambopākhyānap.): V, 185, 7307 (Bhīshmo Vºānām anyatamaḥ
sg. = Bhīshma).--§ 576 (Bhagavadgītāp.): VI, 34, 1227 (ºūnāṃ Pāvakaś cāsmi, says Kṛshṇa)
35, 1252, †1268.--§ 581 (Bhīshmavadhap.)
VI, 68, 3039 (only B.).-§ 585 (do.): VI, 96, 4338 (ºavo Vāsavaṃ yathā, sc. parivārya).--§ 587 (do.): VI, 119, 5603 (present at Bhīshma's last encounter).--§ 589 (Droṇābhishekap.): VII, 2, †58 (ºprabhāve Vºvīryasambhave Vºān gate eva vasudharādhipe, i.e. Bhīshma)
6, 159 (ºūnām iva Pāvakaḥ).--§ 593 (Abhimanyuvadhap.): VII, 35, 1536 (ºvagnyādityavikramaiḥ).--§ 596 (Pratijñāp.): VII, 76, 2682.--§ 600 (Ghaṭotkacavadhap.): VII, 156, 6865 (sg. = Agni).--§ 608 (Karṇap.): VIII, 87, 4418 (sided with Arjuna), 4455 (ºūnāṃ salokatvaṃ).--§ 615u (Skanda): IX, 44, 2478 (came to see Skanda): 45, 2508, 2555 (gave companions to Skanda).--§ 615ff (Asita Devala): IX, 50, 2893 (ºūnāṃ, sc. sthānaṃ).--§ 619 (Strīvilāpap.): XI, 19, 564 (Vºṃ Vāsavayoshitaḥ, wrong reading in C. instead of bahudhā varayoshitaḥ).--§ 623 (Rājadh.): XII, 15, 440.--§ 626 (do.): XII, 21, 634 (Rudrāḥ sa-Vºavaḥ).--§ 639 (do.): XII, 50, 1831 (sa tvaṃ Bhīshma mahābāho Vºūnāṃ Vāsavopamaḥ/nityaṃ vipraiḥ samākhyāto navamo ('nº, C.) 'navamo guṇaiḥ)
51, †1858.--§ 641 (do.): XII, 64, †2395
122, 4499 (ºūnāṃ Jātavedasaṃ, sc. īśaṃ).--§ 656 (Khaḍgotpattik.): XII, 166, 6141.--§ 661 (Mokshadh.): XII, 198, 7192 (Rudrāditya-Vºūnāṃ).--§ 664 (do.): XII, 207, 7540 (sons of Dharma).--§ 665 (do.): XII, 208, 7586 (ashṭau). --§ 673b (Bali-Vāsavasaṃv.): XII, 227, 8220, 8288.-§ 694b (Jvarotpatti): XII, 284, 10215.--§ 695b (Dakshayajñavināśa): XII, 285, 10279.--§ 702 (Mokshadh.): XII, 296, 10837.--§ 707 (do.): XII, 318, 11704 (if the soul (jīva) issues through the calves, one attains to the regions of the V.).--§ 712 (Śukotpatti): XII, 324, 12174. --§ 717b (Nārāyaṇīya): XII, 340, 12916 (ashṭau)
341, 13110 (ºūnāṃ pataye, i.e. Vishṇu (Kṛshṇa)).--§ 718b (Uñchavṛttyup.): XII, 366, 13940 (told the Uñchavṛttyupākhyāna to Bhīshma).--§ 719b (Gautamī-lubdhaka-vyālaMṛtyu-Kālasaṃv.): XIII, 1, 55.--§ 730g (Upamanyu): XIII, 14, 914 (ºūnāñ caiva Pāvakaḥ, sc. asi, sc. Śiva).-§ 730 (Ānuśāsanik.): XIII, 14, 985
18, †1368.--§ 746 (do.): XIII, 57, †2955 (loko Vºūnāṃ), 2959 (lokān… Vºānāṃ)
79, 3776 (ūnāṃ lokaṃ).--§ 747b (Suvarṇotpatti): XIII, 84, 4011
85, 4130 (arose from the smoke of Agni).--§ 748b (Tārakavadhop.): XIII, 86, 4201.-§ 759 (Ānuśāsanik.): XIII, 107, 5302 (lokān Vºūnāṃ), 5315 (do.), 5330 (ºūnāṃ…lokaṃ).--§ 766 (do.): XIII, 134, 6187.--§ 768b (Umā-Maheśvarasaṃv.): XIII, 140, 6351.--§ 770 (Ānuśāsanik.): XIII, 151, 7095 (ashṭau, their names are: Dhara, Dhruva, Soma, Sāvitra, Anila, Anala, Pratyūsha, Prabhāsa), 7110 (Rudrānala-Vºprabhāḥ), 7158 (Śakra-Vºbhiḥ).--§ 773b (Kṛshṇa Vāsudeva): XIII, 159, 7387 (identified with Kṛshṇa).--§ 775 (Ānuśāsanik.): XIII, 166, 7642.--§ 777 (Svargārohaṇik. p.): XIII, 168, 7752
169, 7790 (sg. = Bhīshma), 7794 (do., do., but read with B. pl. Vasūn).--§ 778f (Muñjavat): XIV, 8, 183 (worship Śiva on Muñjavat)
10, †261.--§ 784b (Uttaṅka): XIV, 54, 1564.--§ 785 (Anugītāp.): XIV, 81, 2413, 2414, 2418, 2421 (on account of the slaughter of Bhīshma, the V. had cursed Arjuna).--§ 789 (Putradarśanap.): XV, 31, 858 (sg. = Bhīshma).--§ 793 (Mausalap.): XVI, 4, †129. --§ 795 (Svargārohaṇap.): XVIII, 3, 87
4, 145 (ºbhiḥ sahitaṃ…Bhīshmaṃ)
5, 158 (ashṭau, Bhīshma, after death, attained to the status of the V.).
पुराणम्
English
वसु १ / VASU I. A King named uparicaravasu. For further details see under uparicaravasu).
वसु २ / VASU II. aṣṭavasus. (The eight Vasus). (For further details see under aṣṭavasus).
वसु ३ / VASU III. A son born to kuśa, King of Kanyākubja by his wife vaidarbhī. kuśa had four sons, kuśāmba, kuśanābha, Asūrtarajas and vasu. Of them kuśāmba built the city of kauśāmbī, kuśanābha the city of Mahodayapura, Asūrtarajas the city of dharmāraṇya and vasu the city of girivraja which is erected in the middle of five hills. The river māgadhī flows around this city. (vālmīki rāmāyaṇa, Bālakāṇḍa sarga 32).
वसु ४ / VASU IV. A vasu is mentioned in brahmāṇḍa purāṇa Chapter 58, as the brother of paraśurāma. vasu, rumaṇvān, suṣeṇa, viśvāvasu and paraśurāma were the five sons born to jamadagni by his wife reṇukā.
वसु ५ / VASU V. A son of Murāsura. The sons of Murāsura were, tāmra, antarīkṣa, śravaṇa, vasu, vibhāvasu, nabhasvān and aruṇa. (bhāgavata, skandha 10).
वसु ६ / VASU VI. A mighty King of the kṛmi dynasty. (mahābhārata, Udyoga Parva, Chapter 74, Stanza 13).
वसु ७ / VASU VII. It is mentioned in mahābhārata, Ādi Parva, Chapter 94, Stanza 17, that the King īlina had five sons, duṣyanta, śūra, bhīma, pravasu and vasu by his wife rathantarī.
वसु ८ / VASU VIII. A scholarly Brahmin-hermit. The hermit paila was the son of this vasu. (M.B. Sabhā Parva Chapter 33, Stanza 35).
वसु ९ / VASU IX. vasu is used as a synonym of śiva in mahābhārata, anuśāsana parva, Chapter 17, Stanza 140.
वसु १० / VASU X. A name of Mahāviṣṇu. (M.B. Anuśāsana Parva, Chapter 149, Stanza 25).
वसु ११ / VASU XI. A King. He was born to uttānapāda by sūnṛtā. A controversy arose among hermits once, about cow-sacrifice and for a solution of the problem the hermits approached this king vasu, who told them his perception that the sacrifice of cow was, strictly speaking, a matter of slaughter and as such it was to be forbidden. As the hermits could not agree with the King, they cursed him “Let the King go to pātāla (underworld). vasu then did very severe penance and attained heaven. (matsya purāṇa, 143, 18-25).
Vedic Reference
English
Vasu in the Rigveda^1 and later^2 denotes ‘wealth, ’ ‘property.’
1) iv. 17, 11. 13
20, 8
vi. 55, 3
viii. 13, 22, etc.
2) Av. vii. 115, 2
ix. 4, 3
x. 8, 20
xiv. 2, 8, etc.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
वसु,
क्ली,
 (वसत्यनेनेति । वस + “शॄस्वृस्निहीति ।”उणा० १ । ११ । इति उः ।) रत्नम् । धनम् ।इत्यमरः ॥
(यथा, रघुः । ८ । ३१ ।“बलमार्त्तभयोपशान्तयेविदुषां सत्कृतये बहुश्रुतम् ।वसु तस्य विभोर्न केवलंगुणवत्तापि परप्रयोजनम् ॥
”)वृद्धौषधम् । श्यामम् । इति मेदिनी । से, ६ ॥
हाटकम् । इति विश्वः ॥
जलम् । इति सिद्धान्त-कौमुद्यामुणादिवृत्तिः ॥
वसुः,
पुं,
 (वसतीति । वस + उः ।) वकवृक्षः ।अनलः । रश्मिः । गणदेवताविशेषः । इत्यमरः ॥
स चाष्ट संख्यातः । यथा, --“धरो ध्रुवश्च सोमश्च विष्णुश्चैवानिलोऽनलः ।प्रत्यूषश्च प्रभासश्च वसवोऽष्टौ क्रमात् स्मृताः ॥
”इति भरतः ॥
दक्षो द्वितीयजन्मनि षष्ठमन्वन्तरे असिक्र्यांपत्न्यां षष्टिकन्या जनयामास । ताः प्रजा-पतिभ्यो दत्तवान् । धर्म्माय दश । तासांनामानि । भानुर्लम्बा ककुद्यामिर्विश्वा साध्यामरुत्वती वसुर्मुहूर्त्ता सङ्कल्पा । आसां मध्येवसोरष्टौ वसवः पुत्त्रा यथा । द्रोणः प्राणः ध्रुवःअर्कः अग्निः दोषः वास्तुः विभावसुरिति ।द्रोणस्य अभिमत्यां पत्न्यां हर्षशोकभयादयःपुत्त्राः । १ । प्राणस्य उर्ज्जस्वत्यां द्वौ पुत्त्रौ सह-स्रायुः पुरोजवश्च । २ । ध्रुवस्य धारण्यां पुरःपुत्त्रः । ३ । अर्कस्य वासनायां तर्षादयः पुत्त्राः । ४ ।अग्नेर्वसोर्धारायां द्रविणकादयः पुत्त्राः । ५ ।दोषस्य शर्व्वर्य्यां शिशुमारो हरेरंशः । ६ ।वास्तोराङ्गिरस्यां विश्वकर्म्मा । विश्वकर्म्मणःपुत्त्रश्चाक्षुषो मनुरभूत् । विश्वे साध्या मनोःसुताः । ७ । विभावसोरुषायां त्रयः पुत्त्राःव्युष्टरोचिषातपनामानः । ८ । इति श्रीभागवत-मतम् ॥
* ॥
मतान्तरे अष्टौ वसवो यथा, --धरः १ ध्रुवः २ सोमः ३ सावित्रः ४ अनिलः ५अनलः ६ प्रत्यूषः ७ प्रभासः ८ । इति महा-भारते दानधर्म्मः ॥
अपि च ।“आपो ध्रुवश्च सोमश्च धरश्चैवानिलोऽनलः ।प्रत्यूषश्च प्रभासश्च वसवोऽष्टौ प्रकीर्त्तिताः ॥
आपस्य पुत्त्रो वैतण्ड्यः श्रमः श्रान्तो ध्वनि-स्तथा ।ध्रुवस्य पुत्त्रो भगवान् कालो लोकप्रकालनः ॥
सोमस्य भगवान् वर्च्चा वर्च्चस्वी येन जायते ।धरस्य पुत्त्रो द्रविणो हुतो हव्यवहस्तथा ॥
मनोहरायाः शिरसः प्राणोऽथ रमणस्तथा ।अनिलस्य शिवा भार्य्या तस्याः पुत्त्रः पुरोजवाः ॥
अविज्ञातगतिश्चैव द्वौ पुत्त्रावलिनस्य तु ।अग्निपुत्त्रः कुमारस्तु शरस्तम्बे व्यजायत ॥
तस्याः शाखो विशाखश्चानैगमेयश्च पृष्टजाः ।प्रत्यूषस्य विदुः पुत्त्रं ऋषिं नाम्ना च देवलम् ॥
द्वौ पुत्त्रौ देवलस्यापि क्षमावन्तौ मनीषिणौ ।बृहस्पतेश्च भगिनी वरस्त्री ब्रह्मचारिणी ॥
प्रभासस्य तु सा भार्य्या वसूनामष्टमस्य च ।विश्वकर्म्मा महाभागस्तस्यां जज्ञे प्रजापतिः ॥
”इति वह्निपुराणे कश्यपीयप्रजासर्गनामाध्यायःकौर्म्मे १४ अध्यायश्च ॥
* ॥
(एते वशिष्ठस्यधेनुं नन्दिनीमपहृत्य तच्छापग्रस्ता पृथिव्यांशन्तनुपुत्त्रा आसन् । तेषु द्यौनामा वमुरेवकुरुवृद्धो भीष्मः । एतद्विवरणं यथा, देवीभाग-वते । २ । ३ । २४ -- ४४ ।“एतस्मिन् समये चाष्टौ वसवः स्त्रीसम-न्विताः ।वशिष्ठस्याश्रमं प्राप्ता रममाणा यदृच्छया ॥
पृथ्वादीनां वसूनाञ्च मध्ये कोऽपि वसूत्तमः ।द्यौर्नामा तस्य भार्य्याथ नन्दिनीं गां ददर्श ह ॥
दृष्ट्वा पतिं सा पप्रच्छ कस्येयं धेनुरुत्तमा ।द्यौस्तामाह वशिष्ठस्य गौरियं शृणु सुन्दरि ! ॥
दुग्धमस्याः पिबेद्यस्तु नारी वा पुरुषोऽथवा ।अयुतायुर्भवेन्नूनं सदैवागतयौवनः ।तच्छ्रुत्वा सुन्दरी प्राह मर्त्यलोकेऽस्ति मे सखी ।उशीनरस्य राजर्षेः पुत्त्री परमशोभना ॥
तस्या हेतोर्महाभाग ! सवत्सां गां पय-स्विनीम् ।आनयस्वाश्रमश्रेष्ठं नन्दिनीं कामदां शुभाम् ॥
यावदस्याः पयः पीत्वा सखी मम सदैव हि ।मानुषेषु भवेदेका जरारोगविवर्ज्जिता ॥
तच्छ्रुत्वा वचनं तस्या द्यौर्जहार च नन्दिनीम् ।अवमत्य मुनिं दान्तं पृथ्वाद्यैः सहितोऽनघः ॥
हृतायामथ नन्दिन्यां वशिष्ठस्तु महातपाः ।आजगामाश्रमपदं फलान्यादाय सत्वरः ॥
नापश्यत् स यदा धेनुं सवत्सां स्वाश्रमे मुनिः ।मृगयामास तेजस्वी गह्वरेषु वनेष्वपि ॥
नासादिता यदा धेनुश्चुकोपातिशयं मुनिः ।वारुणिश्चापि विज्ञाय ध्यानेन वसुभिर्हृताम् ॥
वसुभिर्मे हृता धेनुर्यस्मान्मामवमन्य वै ।तस्मात् सर्व्वे जनिष्यन्ति मानुषेषु न संशयः ॥
एवं शशाप धर्म्मात्मा वसूंस्तान् वारुणिः स्वयम् ।श्रुत्वा विमनसः सर्व्वे प्रययुर्दुःखिताश्च ते ॥
शप्ताः स्म इति जानन्त ऋषिं तमुपचक्रमुः ।प्रसादयन्तस्तमृषिं वसवः शरणं गताः ॥
मुनिस्तानाह धर्म्मात्मा वसून्दीनान् पुरः-स्थितान् ।अनुसंवत्सरं सर्व्वे शापमोक्षमवाप्स्यथ ॥
येनेयं विहृता धेनुर्नन्दिनी मम वत्सला ।तस्माद्द्यौर्मानुषे देहे दीर्घकालं वसिष्यति ॥
ते शप्ताः पथि गच्छन्तीं गङ्गां दृष्ट्वा सरिद्व-राम् ।ऊचुस्तां प्रणताः सर्व्वे शप्तां चिन्तातुरां नदीम् ॥
भविष्यामो वयं देवि ! कथं देवाः सुधाशनाः ।मानुषाणाञ्च जठरे चिन्तेयं महती हि नः ॥
तस्मात्त्वं मानुषी भूत्वा जनयास्मान् सरिद्वरे ! ।शन्तनुर्नाम राजर्षिस्तस्य भार्य्या भवानधे ! ॥
जातान् जातान् जले चास्मान् निक्षिपस्वसुरापगे ! ।एवं शापविनिर्मोक्षो भविता नात्र संशयः ॥
तथेत्युक्ताश्च ते सर्व्वे जग्मुर्लोकं स्वकं पुनः ।गङ्गापि निर्गता देवी चिन्त्यमाना पुनः पुनः ॥
”)योक्त्रम् । राजा । इति मेदिनी । से, ६ ॥
धनाधिपः ।इति विश्वः ॥
साधुः । इति शब्दरत्नावली ॥
पीतमुद्गः । वृक्षः । इति हेमचन्द्रः ॥
पुष्करिणी ।इति सिद्धान्तकौमुद्यामुणादिवृत्तिः ॥
शिवः ।सूर्य्यः । इत्यनेकार्थकोषः ॥
(विष्णुः । यथा, महाभारते । १३ । १४९ । ८७ ।“वसुप्रदो वासुदेवो वसुर्वसुमना हरिः ॥
”“वसन्ति भूतान्यत्र एतेषु स्वयमपीति वसुः ।”इति तत्र शाङ्करभाष्यम् ॥
) कुलीनकायस्थस्यपद्धतिविशेषः । यथा शूद्राणां नामकरणे वसु-घोषादिपद्धतियुक्तनामत्वञ्च बोध्यम् । इत्युद्वाह-तत्त्वम् ॥
अष्टसंख्या । यथा, --“युग्माग्निकृतभूतानि षण्मुन्योर्वसुरन्ध्रयोः ॥
”इति तिथ्यादितत्त्वम् ॥
(वकुलः । बृहद्वोल सरीति च ख्यातः । अस्यपर्य्यायो यथा, --“शिवमल्ली पाशुपत एकाष्ठीलो वुको वसुः ॥
”इति भावप्रकाशस्य पूर्व्वखण्डे प्रथमे भागे ॥
)
वसुः,
स्त्री,
 (वस् + उः ।) दीप्तिः । वृद्धौषधम् ।इति शब्दरत्नावली ॥
(दक्षस्य कन्याविशेषः ।सा तु धर्म्मस्य पत्नीनामन्यतमा । इति विष्णु-पुराणम् । १ । १५ । १०५ ॥
)
वसुः, त्रि, (वस् + उः ।) मधुरम् । शुष्कम् । इतिहेमचन्द्रः ॥
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
वसु
न०
 वस--उ । १ धने २ रत्ने अमरः ३ वृद्ध्यौषधे ४ श्यामेमेदि० । ५ स्वर्णे विश्वः ६ जले च सि० कौ० । ७ वकवृक्षे८ सूर्य्ये ९ वह्नौ १० रश्मौ ११ गणदेवताभेदे च
पु०
 अमरः ।“धरो ध्रुवश्च सोमश्च अहश्चैवानिलोऽनलः । प्रत्यूषश्चप्रभासश्च वसवोऽष्टाविति स्मृताः” भा० आ० ६६ अ० ।१२ अष्टसङ्ख्यायाञ्च १३ मधुरे १४ शुष्के च
त्रि०
 हेमच० ।१५ दीप्तौ १६ वृद्ध्यौषधौ च स्त्री शब्दच० । १७ वसुदेव-ताके धनिष्ठानक्षत्रे
पु०
 ज्यो० त० । १८ चेदिराजाख्येदेवभेदे
क्षीरतरङ्गिणी
Sanskrit
वसुँ वसु स्तम्भे
- वस्यति अवसत् वस्त्वा, वसित्वा वस्तश्छागः, वस्तिर्मेढ्रोर्ध्वम् (द्र0 उ0 4180) 102
धातुवृत्तिः
Sanskrit
वसुँ वसु (अर्थः) स्तम्भे
( वस्यति, ववास, ववसतुः, ) "न शसददवादि'इत्येत्वाभ्यासलोपानिषेधः (वसिता) इत्यादि अयं दन्तोष्ठवद्दादिरित्यात्रेयादयः तथैव दैवपुरुषकारयोः ( वस्यति स्तम्भने, वस्ते आच्छादने, वसतेर्वसेत्, ) इति अपरे बकारादिमाहुः "घसिश्च सान्तेषु वसिः प्रसारणी' इत्यानिट्कारिकाव्याख्याने वृत्तौ प्रसारणीतिवचनात् वस आच्छादनइत्यस्येद्भवतीति वस्तेरेव प्रत्युदाहरणात् वृत्तिकृतोऽपि बशादित्वमभिमतं प्रतीयते एवं हि बस्तशब्दोऽपि सिद्ध्यति शमादय एतदन्ता उदितः, क्षाम्यति माद्यती वर्जयित्वा 106
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@“वसु स्तम्भे”@} 2 3 अयं दन्त्योष्ठ्यादिः इति आत्रेयदेवपुरुषकारकारादयः।
केचित् बकारादिं पठन्ति।
‘घसिस्तु सान्तेषु वसिः प्रसारिणी।।’ 4 इत्यत्र बशादिरेव 5 बसिः इति काशिकायामुपात्त इति धातुवृत्तिः।
परं तु साम्प्रतं वृत्तौ ‘वसिः’ इति दन्त्योष्ठयादिपाठ एवोपलभ्यते।
बस्तशब्दस्तु बशादित्व एव उपपन्नो भवतीत्यवधेयम्।]] ‘वस्यति स्तम्भने वस्ते छादने वसयेद् वसेत्।।’ 6 इति देवः।
वासकः-सिका, वासकः-सिका, विवसिषकः-षिका, वावसकः-सिका
वसिता-त्री, वासयिता-त्री, विवसिषिता-त्री, वावसिता-त्री
वस्यन्-न्ती, वासयन्-न्ती, विवसिषन्-न्ती
-- वसिष्यन्-न्ती-ती, वासयिष्यन्-न्ती-ती, विवसिषिष्यन्-न्ती-ती
-- -- वासयमानः, वासयिष्यमाणः, -- वावस्यमानः, वावसिष्यमाणः
इत्यादिकानि रूपाणि सर्वाण्यपि प्रातिस्विकरूपाणि विना भौवादिकग्रसतिवत् 7 ऊह्यानि।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
 (१५८०)
02
=>
 (४-दिवादिः-१२१४। अक। सेट्। पर।)
03
=>
 [[[अ]
04
=>
 (व्याघ्रभूतिकारिका ७-२-१०)
05
=>
 (बकारादिः)
06
=>
 (श्लो। १८७)
07
=>
 (४४०)
Capeller
German
व॑सु,
f.
 स॑स्वी (u. वसु) gut, heilsam,
m.
Bez. einer Klasse von Göttern sowie der
Götter überh., auch Mannsn.
n.
 Gut,
Reichthum, Besitz.
Grassman
German
vásu, a., m., n. [von 1. vas], 1〉 a., licht, herrlich, gut von Göttern und göttlichen Wesen
2〉 a., gut, fromm von Menschen
3〉 a., gut, heilsam von Sachen
4〉 m. pl., die Lichten, Herrlichen, Guten als Bezeichnung der Götter überhaupt, oder 5〉 einer Götterklasse, die neben den rudrā́s und ādityā́s, oder 6〉 neben einer dieser beiden Götterklassen, oder 7〉 neben den ādityā́s und den víśve devā́s oder áṅgirasas ({560, 4})
auch sonst 8〉 neben den víśve devā́s oder rātáyas ({253, 2}) genannt werden. Als ihr Haupt erscheint Indra ({526, 4}
{551, 6}
{892, 3}
{563, 2} u. s. w.)
ihre Beziehung zu den rudrā́s und ādityā́s wird {710, 15} dargestellt. — 9〉 n., das Gut, oft mit den Adjektiven jénia, candrá, puruścandrá, vāmá, [Page1235] diviá, amṛ́ta, pā́rthiva, ubháya, kā́mia, spārhá, priyá, gómat, puṣṭimát, híraṇyavat u. s. w. (s. unter diesen). — Vgl. ābharád-vasu u. s. w.
-o 1〉 indra {10, 4}
{129, 11}
{204, 13}
{328, 14}
{547, 3}. _{547, 4}
{621, 6}
{864, 2}
{919, 11}
{487, 6}
{621, 29}
{622, 1}
{641, 8}
{30, 10} (sakhe)
agne {31, 3}
{198, 1}
{489, 9}
{639, 26}. _{639, 28}. _{639, 29}
{643, 28}
{45, 9}
{442, 12}
{457, 18}. _{457, 24}
{639, 12}
{834, 4}
pūṣan {624, 17}
(soma) {810, 5}.
-us 1〉 rudrás {43, 5}
agnís {60, 4}
{79, 5} (kavís)
{94, 13}
{128, 6} (aratís)
{143, 6}
{360, 1}. _{360, 2} (yás)
{378, 2}
{405, 13}
{664, 24} (vásupatis)
{712, 12} (átithis)
{941, 7}
{379, 1}
{871, 5}
{917, 3}
índras {110, 7} (vásubhis 〰 dadís)
{485, 15} (dhīnā́m avitā́)
{465, 2} (śáṃsas naráām)
{486, 23}
{644, 3} (yás 〰 dadís)
{848, 15}
{858, 8}. — (dadhikrā́s ?) {336, 5}. — 2〉 śyāvás díyānaam pátis {639, 37}.
-um 1〉 agním {44, 3}
{127, 1} (sūnúm sáhasas)
{680, 13} (tanūpáam)
{948, 1} (átithim).
-u [n. s.] 9〉 {10, 6}
{31, 9}
{40, 4}
{41, 6} (neben rátnam)
{46, 9}
{47, 3}. _{47, 6}. _{47, 9}
{51, 3}. _{51, 4}
{53, 3}
{55, 8}
{81, 2}. _{81, 6}
{196, 1}
{204, 11}
{279, 4}
{371, 4}
{464, 3}
{488, 22}
{492, 16}
{494, 2}
{495, 4}
{534, 1}
{536, 2}
{548, 16}. _{548, 21}
{610, 9}
{622, 35}
{624, 16}
{626, 41}
{637, 10}
{710, 6}
{731, 1}
{823, 2}
{849, 2}
{911, 29}
{912, 3}
{921, 4}
{1019, 1}.
-unā 9〉 {83, 1}
{125, 2}
{289, 20}
{316, 6}
{444, 7}
{553, 3}
{868, 2}.
-ave 1〉 (agnáye) {357, 12}
{917, 12} (jātávedase). — 2〉 {793, 3}.
-os [G.] 1〉 vṛ́ṣṇas (agnés) {301, 15}. — 3〉 ándhasas {697, 1}
rā́dhasas {22, 7}
{644, 8}. — 9〉 vásupatim {9, 9}
ākaré {285, 3}
rāśís {496, 3}
vasutvā́ {887, 12}
nír bhāg {690, 6}.
-vas [G.] 1〉 {238, 1} (sumatím). — 2〉 {555, 1} (sumatím)
vīrásya {660, 9}. — 3〉 rāyás {193, 12}
{869, 3}. — 9〉 arṇavám {51, 1}
vásavānās {90, 2}
rā́jā {205, 11}
kā́mam {211, 4}
prábhūtau {253, 3}
sambharás {313, 11}
rāśím {316, 8}
samrā́j {317, 10}
joṣṭā́ras {337, 9}
dharúṇas {369, 1}
ākarás {388, 4}
khā́m {477, 4}
sātáye {599, 6}
útsam {809, 44}
nédiṣṭhamās {810, 5}
īśe {71, 9}
ī́kṣe {460, 10}
īśāthe {613, 10}
ī́śīya {634, 1}
īśiṣe {192, 7}
{348, 3}
ī́śānā {113, 7}
{598, 4}
ī́śānam {522, 4}
{690, 4}
śíkṣa {27, 5}
śíkṣās {277, 5}
ā́ śakas {536, 9}
rā́jati {143, 4}
rā́jathas {599, 5}
irajyasi {659, 10}
vanā́ti {531, 4}
bhakṣīmáhi {614, 6}
úpa māsi {680, 9}
prá yachata {841, 7}
kṣáyatha {856, 12}
vidānā́sas {903, 6}.
-unas [G.] 9〉 pátis {53, 2}
{874, 1}
vibhāgé {109, 5}
{553, 3}
inás {149, 1} (inásya)
útsam {207, 7}
purukṣús {460, 5}
dāváne {512, 2}
{876, 7}
ciketati {621, 31}
nír bhāg {784, 8}.
-au 9〉 dadhas {81, 3}
{633, 22}
dhāt {313, 13}.
-ū [du.] 1〉 rudrā́ (aśvínā) {158, 1}. _{158, 2}.
-avas [V.] 1〉 ādityās {218, 11}
{568, 1}. _{568, 2}
{638, 15}. _{638, 17}
{952, 8}
marutas {225, 9}
{409, 8}
{575, 8}
{903, 6}
{572, 17}. — 4〉 {106, 1}
{163, 2}
{220, 3}
{273, 8}
{291, 2}
{308, 6}
{351, 1}
{492, 5}. _{492, 7}
{647, 2} (víśve). _{647, 9}. _{647, 20}
{863, 12}
{926, 7}. _{926, 9}. — 5〉 {503, 8}
{892, 12}. — 7〉 {194, 4}.
-avas [N.] 1〉 rudrásya sūnávas {491, 4}
marútas {572, 20}
devā́s {555, 3}. — 2〉 vīrā́s {395, 9}. — 4〉 {491, 15}
{517, 2}
{521, 6}
{527, 4}
{554, 3} = [Page1236] {968, 6}(víśve)
{564, 4}
{779, 27}. — 5〉 {242, 8}
{551, 14}
{954, 9}. — 6〉 {1023, 3}.
-ūn 5〉 {45, 1}
{254, 5}
{892, 4}.
-ūni 9〉 {15, 8}
{42, 10}
{59, 3}
{84, 20}
{123, 6}
{134, 4}
{289, 20}
{290, 6}
{320, 1}
{329, 11}
{396, 3}
{415, 16}
{442, 13}
{446, 2}. _{446, 3}
{448, 3}
{457, 48}
{471, 1}
{472, 4}
{486, 8}. _{486, 20}
{514, 3}
{522, 7}
{527, 3}
{540, 1}
{543, 3}
{550, 22}
{561, 3}
{593, 4}
{595, 3}
{600, 4}
{719, 9}
{726, 8}
{730, 4}
{774, 11}
{775, 30}
{776, 18}
{781, 10} ‥.
-u [pl. n.] 9〉 ubhayahastiā́ {81, 7}
víśvāni {176, 3}
víśvā {712, 6}
{748, 5}
{769, 4}
{776, 6}
{802, 1}
{871, 11}
dṛḍhā́ {327, 2}
purū́ {327, 8}
purū́ṇi {442, 13}
diviā́ni phā́rthivā {500, 9}
spārhā́ {214, 9}
spārhā́ṇi {575, 6}
neben rátnā {236, 11}
priyā́ṇi {304, 3}
priyā́ {548, 15}
suṣaṇanā́ni {528, 3}
úditā níditā {712, 11}
gávyāni {734, 7}.
-ū [pl. n.] gūḍhā́ {489, 15}
suvédā {548, 25}.
-ubhis 2〉 mártais {357, 8}. — 4〉 {110, 7}
{143, 1}. _{143, 6}
{283, 4}
{563, 2}
{592, 2}. _{592, 5}
{829, 2}
{905, 7}
{936, 3}. — 5〉 {222, 1}
{655, 1}
{951, 1}
{976, 1}
índram ‥ 〰 ‥ rudrám rudrébhis ‥ ādityébhis áditim {526, 4}
{551, 6}
{892, 3}. — 6〉 neben rudrébhis {58, 3}
{521, 9}
neben ādityaís {405, 10}
{924, 1} (marútvān). — 7〉 {560, 4}. — 8〉 {253, 2}. — 9〉 {606, 6}
{934, 7}
{805, 3}.
-ubhyas [D.] 4〉 {403, 5}
{913, 9}.
-ūnām 3〉 ūrjā́hutis 〰 {659, 4}. — 4〉 aratím {58, 7} (agním)
vásus 〰 asi (agne) {94, 13}. — 5〉 {874, 11}
mātā́ rudrā́ṇām duhitā́ 〰 svásā‿ādityā́nām {710, 15}. — 9〉 janitar {76, 4}
saṃgámanas {96, 6}
saṃgámanī {951, 3}
dāváne {202, 1}
vasupate {264, 19}
{873, 1}
vásupatim {270, 9}
{358, 1}
vásupatis {313, 6}
{493, 5}
vasupátnī {164, 27}
samaré {488, 6}
sambháraṇam {541, 2}
máhas {559, 4}
bhajate {123, 4}
īśiṣe {170, 5}
{680, 8}
īśānám {523, 7}
ī́śānam {677, 6}
īśe {591, 5}
cíketat {390, 1}
īṭṭe {540, 5}
irajyántam {666, 16}
kṣayasi {917, 3}.
-ūnaam 9〉 dā́nam {128, 5}
rā́dhas {532, 2}
ānetā́ {820, 13}
dāváne {876, 7} (neben vásunas)
dātā́ {1020, 5}
irajyáti {7, 9}
īśe {127, 7}
īyate {548, 5}
īḍe {651, 14}
veda {770, 2}
carkṛṣe {900, 1}.
-vī [N. s. f.] 1〉 uṣā́s {505, 1}. — 3〉 te sámdṛṣṭis {457, 25}
śaktís {536, 10}.
-viā [I.] 3〉 dhiyā́ {998, 2}.
-vīs [N. p. f.] 1〉 pátnīs {395, 6}. — 3〉 gaurías {84, 10}. dhenávas _{84, 11}. _{84, 12}
bhújas {428, 10}
abhíṣṭayas {848, 12}.
-vī́bhis 3〉 dhītíbhis {247, 5}.
vásu (nicht vollständig -o, -u, -ūni):
-ū [V. du.] 1〉 {120, 7}
-avas [V.] 1〉 devās {395, 18}
-ūnām 9〉 dāváne {805, 4}.
Burnouf
French
वसु वसु
n.
 (वस्) bien, richesse
or
joyau,
pierrerie
eau.
Sorte de sel.
Esp. de haricot. -- M. Agni
le
feu
le Soleil
rayon de lumière
les 8 Vasus, classe de
divinités védiques
Śiva
Kuvera.
Mare, pièce d'eau.
Corde du joug
rênes, bride.
Esp. de poisson.
Arbre, en gén.
Æschynomène
trophis
bot. -- A. doux, d'une odeur douce.
Sec,
séché.
वसुक
m.
 asclepias gigantea
æsc hymene
grandiflora
bot.
Kaśyapa. -- N. sel fossile du district d'Ajmir.
वसुकीट
m.
 mendiant, solliciteur.
वसुदा
f.
 (दा) la terre.
वसुदेव
m.
 np. du fils de Śūra.
वसुदेवता
f.
 l'astérisme nommé धनिष्ठ।
वसुदेवभू
m.
 Kṛṣṇa, fils de Vasudeva.
वसुदेव्या
f.
 l'astérisme धनिष्ठ।
वसुधर्मिका
f.
 cristal.
वसुधा
f.
 (धा) la terre.
वसुधाधर
m.
 (धृ) montagne.
वसुधानगर
n.
 la cité de Varuṇa dans la mer occidentale.
वसुधारा
f.
 (धृ) la cité de Kuvera.
वसुन्धरा
f.
 (धृ) la terre.
वसुप्राण
m.
 Agni, le feu [comme principe de vie des 8
Vasus].
वसुमत् a. (sfx. मत्) riche. -- F. [ई] la terre.
वसुरोचिस्
n.
 cérémonie en l'honneur des Vasus.
वसुल
m.
 (sfx. ल) un dieu, en gén.
वसुषेण
m.
 (सेना) Karṇa.
वसुस्थली
f.
 la cité de Kuvera.
वसुहट्ट
m.
 æschynomene, bot.
वसूक
n.
 mms.
Sel d'Ajmir.
Stchoupak
French
वसु-
(a. bon, excellent)
m.
n.
 de divers dieux, dieu en général
pl.
certaine catégorie de dieux
rayon
n.
 de divers personnages dont un prince des
Cedi
f.
 une fille de Dakṣa
nt. bien, richesse, trésor, or,
marchandise
fig. domaine des sens.
°चन्द्र-
m.
n.
 d'un guerrier.
°द- ag. qui donne la richesse
m.
 Kubera-
-आ-
f.
n.
 d'une
Gandharvī, etc.
°दत्त-
m.
 -आ-
f.
n.
 de divers personnages
°दत्त-पुर- nt.
n.
d'une ville.
°दान-
m.
n.
 d'un prince de Pāṃsurāṣṭra
nt. d'un Varṣa.
°देव-
m.
 père de Kṛṣṇa
n.
 d'un autre prince
-ता-
f.
divinité de la richesse
°देवजन्मन्-
m.
 Kṛṣṇa.
°धा-
f.
 terre, sol, royaume
terre (matière)
°धा-तल- nt.
surface de la terre
°धा-धर- a. qui supporte la terre, ép. de Viṣṇu
m.
 montagne
°धा-धातृ- °धा-पति- °धाधिप-
m.
 roi
°धा-रेणु-
m.
 poussière terrestre.
°धान- °धार- a. qui contient des richesses, des trésors.
°धारा-
f.
 flot de richesses, d'abondance
n.
 d'une rivière
°-धारिणी- terre.
°नेमि-
m.
n.
 d'un Nāga.
°पाल-
m.
 roi
°पालित-
n.
 d'un homme.
°प्रद- ag. = {%°da-
%}
m.
n.
 d'un personnage à la suite de Skanda.
°बन्धु-
m.
n.
 d'un célèbre auteur bouddhiste.
°भूति-
m.
n.
 de divers personnages.
°भृद्-यान-
m.
 fils de Vasiṣṭha.
°मति-
m.
n.
 d'un Brâhmane.
°मनस्-
m.
n.
 d'un roi de Kosala.
°मित्र- °रक्षित-
m.
n.
 de divers hommes.
°रेतस्-
m.
 feu, Agni
Śiva.
°लक्ष्मी-
f.
 belle-sœur du roi Agnimitra.
°वर्म-धर- a. qui porte une cuirasse d'or.
°शक्ति-
m.
 °श्री-
f.
n.
 de divers personnages.
°षेण-
m.
 autre nom de Karṇa.
°संपूर्ण- a. v. plein de richesses.
°होम-
m.
n.
 d'un prince des Aṅga.
°वसूत्तम-
m.
n.
 de Bhīṣma.
वस्व्-अनन्त-
m.
 fils d'un certain Upagupta.
°ओकसारा- °औकसारा-
f.
n.
 d'une rivière
capitale de Kubera.
वसुं-धर- a. qui contient des trésors
m.
n.
 d'un homme
d'une
classe de la population du Plakṣa
-आ-
f.
 terre, sol, royaume
n.
 d'une
princesse
d'une Pratīhārī
°धराधर-
m.
 montagne.
वसोर्-धारा-
f.
 (flot de richesses),
n.
 d'une offrande de beurre
clarifié
de la Gaṅgā céleste
d'un Tīrtha
femme d'Agni.