| YouTube Channel

वश् (vaz)

 
शब्दसागरः
English
वश् r. 2nd cl. (वष्टि)
1. To desire, to will, to wish.
2. To shine.
Capeller Eng
English
वश् व॑ष्टि विवष्टि वव॑ष्टि व॑शति be eager, will,
desire, long for, order, command
aver, declare to be (2
acc.
 ).
C.
वशयति subdue. — अभि rule over, command
strive after,
M.
 long
for (acc. ). — Cf. उश॑न्त्, उश॑मान (add. ), वावशान॑.
Yates
English
वश् (लु) वष्टि 2.
a. To desire.
Apte
English
वश् [vaś], 2
P.
 (वष्टि, उशित)
To wish, desire, long for
निःस्वो वष्टि शतं शती दशशतम् Śānti 2.6
अमी हि वीर्यप्रभवं भवस्य जयाय सेनान्यमुशन्ति देवाः
Ku.*
 3.15
Ś.*
 7.26
वष्टि भागुरिरल्लोपमवाप्योरुपसर्गयोः Sk.
To favour.
To shine (कान्तौ).
To aver, maintain, declare for
यत् सात्वताः पुरुषरूपमुशन्ति सत्त्वम्
Bhāg.*
 12.8.46
1.5.1.
Apte 1890
English
वश् {c2c} P. (वष्टि, उशित) 1 To wish, desire, long for
निःस्वो वष्टि शतं शती दशशतं Śānti. 2. 6
अमी हि वीर्यप्रभवं भवस्य जयाय सेनान्यमुशंति देवाः Ku. 3. 15
Ś. 7. 20
वष्टि भागुरिरल्लीपमवाप्योरुपसर्गयोः Sk.
2 To favour.
3 To shine (कांतौ).
Monier Williams Cologne
English
वश्
cl.
 2.
P.
 (Dhātup. xxiv, 71) व॑ष्टि, (1.
pl.
 उश्म॑सि, or श्मसि,
RV.
3.
pl.
 उश॑न्ति, ib.
p.
 उश॑त्, उशान॑ and उश॑मान, ib.
cl.
 1. व॑शति and
cl.
 3. विवष्टि [also वव॑ष्टि], 2. sg. वव॑क्षि, ib.
pf. वावशुः॑, °शे
p.
 °शान॑, ib.
उवाश, ऊशुः
Gr.
aor.
 अवाशीत्, ib.
2. sg. वशीह्,
MBh.
 Prec. उश्यात्
Gr.
fut. वशिता, °शिष्यति, ib.),
to will, command (p. उश॑मान, ‘having at command’),
RV.
AV.
to desire, wish, long for, be fond of, like (also with
inf.
 ),
RV.
&c.
&c.
 (p. उश॑त् and उशान॑, ‘willing, glad, eager, zealous, obedient’
the former with
superl.
 उशत्-तम, also
=
 charming, lovely,
BhP.
 [accord. to Sch. also
=
 शुद्ध, देदीप्यमान, and स्व्-अर्चित])
to aver, maintain, affirm, declare for (two
acc.
 ),
MaitrUp.
VarBṛS.
BhP.
 :
Caus.
 वाशयति (aor. अवीवशत्), to cause to desire
&c.
to get in one's power, subject,
Cat.
 :
Desid.
 विवशिषति
Gr.
Intens.
 वावश्यते, वावशीति, or वावष्टि, ib.
p.
 वावशान॑, ‘willing, eager’,
RV.
 [cf. Gk. ἑκών, for ϝεκων, ‘willing’.]
Monier Williams 1872
English
वश् वश्, cl. 2. P. वष्टि (2nd sing.
वक्षि, 3rd du. उष्टस्, 3rd pl. उशन्ति),
Impf. अवट् (3rd du. औष्टाम्), Pot. उश्यात्, Impv.
वष्टु (2nd sing. उड्ढि), उवाश (1st du. ऊशिव),
वशिष्यति, अवशीत् or अवाशीत्, वशितुम् (Ved. also
cl. 3. P. विवष्टि), to desire, wish, long for, will
to favour, accept favourably: Pass. उश्यते, Aor.
अवाशि, to be desired or wished, &c.: Caus. वाश-
यति, -यितुम्, Aor. अवीवशत्, to cause to desire or
wish, make favourable or thankful, give, grant:
Desid. विवशिषति: Intens. वावश्यते, वावशीति
or वावष्टि, to desire very much, love [cf. वाव-
शान]
to exult
[cf. Gr. ἑκ-ών, ἀ-έκων, ἕκ-η-τι,
ἕκ-η-λο-ς, εὔκηλος
Lat. in-vi-tu-s for in-vic-(i)-
tu-s.]
Macdonell
English
वश् VAŚ, red. vivaś (V.²), vavaś (RV.¹), 🞄Ⅱ. P. stg. váś, wk. uś (V., C.), will, 🞄command (also w. d. inf.
RV.)
desire, long 🞄or wish for, be fond of (V., C.)
affirm, maintain, 🞄declare (C., rare): pr. pt. uśát, uśāná, 🞄intv. vāvaśāná, willing, glad, eager (V.)
🞄uśat, charming (P.)
pr. pt. Ā. uśámāna 🞄[Page272-3] 🞄(RV.¹), commanding, having at command 🞄(might)
cs. P. vaśaya, get into oneʼs power, 🞄subject. sam-ā, vaśet, incorr. for — vaset.
Benfey
English
वश् वश्, ii. 2 (वश्मि, उश्वस्), Par.
To desire, to will, Śak. d. 179
Chr. 292,
10 = Rigv. i. 86, 10. -- Cf. ἑκών, ἀέκων, ἕκηλος, εὔκηλος.
Apte Hindi
Hindi
वश्
"अदा* पर* , " - -
"चाहना, इच्छा करना, लालसा करना"
वश्
"अदा* पर* , " - -
अनुग्रह करना
वश्
"अदा* पर* , " - -
चमकना
L R Vaidya
English
vaS {% vt. 2P (pp. उशित
pres. वष्टि) %} 1. To wish, to desire, to long for, अमी हि वीर्यप्रभवं भवस्य जयाय सेनान्यमुशंति देवाः K.S.iii.15
2. to shine.
Bopp
Latin
वश् 2. P. (उश् v. gr. 361. 455. 481. 505. 613. 632.) deside-
rare, exoptare. SAK. 154. 13.: भवनेषु…उशन्ति ये
निवासम्
RIGV. 3. 10.: यज्ञं वष्टु
21. 1.: तयोर् इत्
स्तोमम् उश्मसि
23. 6. 30. 12. (Cf. वाङ्क्ष्, वाञ्छ्,
gr. 'EK (FEK), ἙΚ (ϜΕΚ), ἑϰών, ἕϰητι, fortasse εὔχομαι = उश्
ex उक्, v. Pott. 235. 268.)
Lanman
English
√vaś (váṣṭi, uśánti [638]
uvā́śa [784]).
—1. will, 73^17
—2. desire, long for
--ppls, pres. uśánt, perf. vāvaśāná [786]:
willing or (when qualifying subject of verb)
gladly, 83^4, 85^6
longing, 78^9
—3. (like
Eng. will in its rare or obsolete sense
‘order’) order, command. [cf. ἑκών,
stem *ϝεκ-οντ, ‘willing.’]
Kridanta Forms
Sanskrit
वश् (व꣡शँ꣡ कान्तौ - अदादिः - सेट्)
ल्युट् = वशनम्
अनीयर् = वशनीयः - वशनीया
ण्वुल् = वाशकः - वाशिका
तुमुँन् = वशितुम्
तव्य = वशितव्यः - वशितव्या
तृच् = वशिता - वशित्री
क्त्वा = वशित्वा
ल्यप् = प्रोश्य
क्तवतुँ = उशितवान् - उशितवती
क्त = उशितः - उशिता
शतृँ = उशन् - उशती
धातुपाठः (Krishnacharya)
Sanskrit
धातुः:
 वश्
मूलधातुः:
 वश
धात्वर्थः:
 कान्तौ (इच्छा)
गणः:
 अदादिः
कर्मकत्वं:
 सकर्मकः
इट्त्वं:
 सेट्
उपग्रहः:
 परस्मैपदी
रूपम्:
 वष्टि
Abhyankara Grammar
English
वश् short term ( प्रत्याहार ) for conso. nants from व in हयवरट् to the mute श्， in जवगडदश् i.e. all semi-vowels excepting य् , and the fifth, the fourth and the third class conso- nants
cf. नेड् वशि कृति cf.P.VII.2.8.
Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch
German
वश् , उशन्ति °erleuchten? Amit. VII, 1.
[वश् + °प्र] प्रवाशयितव्य, S II, 342, 17. Druckfehler für °वास°.
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 इष्, ईह्, समीह्, वाञ्छ्, स्पृह्, आकाङ्क्ष्, काङ्क्ष्, अभिलष्, कम्, वश्
verb
इच्छानुकूलः व्यापारः।
"अहं भवतः आर्थिकं साहाय्यम् इच्छामि।"
Capeller
German
वश्, व॑ष्टि, विवष्टि, वव॑ष्टि, व॑शति verlangen,
wünschen, gern haben. Partic.
उश॑मान verfügend über (Acc.)
उश॑न्त्,
उशान॑ u. वावशान॑ willig, bereit, freudig.
Caus. वशयति unterwerfen.
Grassman
German
√vaś [Cu. 〔19〕], 1〉 etwas [A.] zu haben wünschen, begehren, danach verlangen, selten [{492, 14}
{623, 18}] mit Dat.
2〉 nach jemand [A.] verlangen, zu ihm hinstreben, ihn gerne haben, lieben
3〉 eine Handlung [A.] wünschen, wollen, dass sie geschehe
4〉 in Relativsätzen oft elliptisch: wollen z. B. sám gā́s ajati yásya váṣṭi „er erbeutet die Kühe, wessen (Kühe) er (erbeuten) will“ ({33, 3})
seltner in Hauptsätzen {702, 10}
5〉 etwas thun [Inf.] [Page1227] wollen, wünschen zu [Inf.]
6〉 von jemand [te, vām, īm] wollen oder wünschen, dass er etwas thue [Inf.]
7〉 dass. elliptisch (ohne beigefügten Inf.)
8〉 jemand [A.] wünschen als [A.]
9〉 etwas [A.] gern, mit Liebe betreiben
10〉 Kraft [A.] aufbieten, darüber verfügen
11〉 begehren, lieben ohne Object. Die Participien zeigen noch folgende Bedeutungen: 12〉 willig, bereitwillig, bereit, gern, freudig
13〉 begierig, verlangend, insbesondere 14〉 nach Speise und Trank
15〉 liebend von der Geschlechtsgemeinschaft.
Mit abhí 1〉 beherrschen, gebieten über [A.]
2〉 (verlangend) zustreben auf [A.].
ánu nachstreben [A.].
sám me. zu einander hinstreben, zusammenstreben.
Stamm I. váś:
-ṣṭi 1〉 dugdhám {439, 4}
yád {318, 1}
váyas {921, 4}. — 4〉 yásya {33, 3} (s. o.)
yátra {215, 8}. — 5〉 yájadhyai {452, 3}. — 7〉 yás te 〰 vavákṣi tád {665, 6}.
-śas 2〉 vājínam {129, 1}. — 4〉 yáthā {670, 4} (táthā‿ídasat)
tuám ca 〰 {702, 10}. — 9〉 nas jīvā́tum {91, 6} (in den letzten zwei Stellen sollte es tonlos sein).
-śat 4〉 yáthā {675, 4} (karat).
-śāma 3〉 yád {165, 7} (kṛṇávāma).
vaś:
-śmi 1〉 tā́ (bheṣajā́) {224, 13}
sakhyám, śaktī́s {265, 14}. — 3〉 asyās vimúcam, āvṛ́tam {400, 1}
tád {808, 4}. — 9〉 etā́ {222, 7}.
-kṣi 3〉 pītím asya {614, 2}.
-ṣṭi 1〉 pūrṇā́m āsícam {228, 1}
índrasya bhrātrám {321, 2}
sakhiám {836, 2}
{868, 4}
suṣṭutím {502, 7}. — 3〉 tád {205, 1}
etád {836, 12}. — 5〉 ārábham {388, 5}. — ánu víbhrāṣṭim {127, 1}. — abhí 1〉 vṛ́ṣā‿ iva vádhrīn {216, 3}. — 2〉 víśvā sádmā {297, 8}.
-ṣṭu 1〉 yajñám {3, 10}.
Stamm I. schwach uś:
-śmási 1〉 yád (jyótis) {86, 10}. — 2〉 tā́n (ādityā́n) {94, 3}
tvā {665, 20}. — 4〉 yáthā {864, 2} (tád kṛdhi). — 6〉 táthā tád astu yáthā te 〰 ‿iṣṭáye {30, 12}
yád īm 〰 kártave {900, 6}.
-śmasi 1〉 te sakhitvám {743, 6}
{778, 14}. — 2〉 vām {428, 3} (iṣṭáye). — 3〉 tád {689, 9}
{865, 2}
{866, 11}. — 5〉 gámadhyai {154, 6}. — 8〉 índram sákhāyam {129, 4}. — 9〉 táyos stómam {21, 1}
tásya vratā́ni {22, 6}.
Stamm I. zu ś verkürzt:
-śmasi 9〉 vas śáṃsam {222, 6}.
Stamm II. váśa:
-anti 4〉 yáthā 〰 táthā‿íd asat {640, 17}
{648, 4}.
Impf. avaśa:
-at 4〉 yáthā 〰 {213, 1} (sómam apibat) [SV. yathāvaśám].
Stamm III. uśá:
-ánti 1〉 etád {836, 3}. — 2〉 vām {2, 4} (índavas).
-anti 3〉 tád {808, 4}.
Stamm IV. vivaś:
-ṣṭi 1〉 pūrṇā́m āsícam {532, 11} (SV. -ṣṭu). [Page1228]
vaváś (andere Form von Stamm IV.):
-kṣi [2. s.] 3〉 tád {665, 6}.
Perf. vāvaś (vgl. vāś):
-śús 1〉 nas sakhitvanā́ya {492, 14}
medhásātaye {623, 18}.
-śe [3. s.] abhí 2〉 hástyam (sómam) {205, 9}.
Plusquamperf. avāvaś:
-śītām [3. du.] sám {181, 4} ihá‿iha jātā́ 〰.
Part. uśát [von Stamm I. oder III.]:
-án 12〉 (agnís) {227, 4}
{228, 6}
{445, 1}
{451, 6}
{842, 12}
draviṇodā́s {896, 9}. — 13〉 kás {321, 1} (índrasya sakhiám jujoṣa). — 14〉 (índras) {101, 10}
{316, 4}
{614, 2}
yamás {841, 8}. — 15〉 (yúvā) {856, 6}.
-ántam 12〉 vajrám (bāhuós) {202, 6}
{318, 3}
yónim ghṛtávantam {239, 7}
aṃśúm {780, 6}
agním {837, 3}. — 15〉 pátim {62, 11}
{71, 1}
sómam bildlich {807, 3}.
-atā́ 12〉 mánasā {986, 3}. — 14〉 mánasā {481, 4}.
-até 13〉 {313, 17} (vayodhā́s)
{609, 1}. — 14〉 índrāya {320, 6}
{277, 7}
{809, 46}. — 15〉 bildl. (agnáye) {917, 13}.
-atás [G.] 12〉 (agnés) {71, 6}.
-ántā [du.] 12〉 mitrā́váruṇā {558, 5}
dūtā́ {607, 2}.
-antas [Vo.] 15〉 bildl. adhvaryavas {856, 2}.
-ántas 12〉 sutā́s imé {702, 22}
{842, 12}. — 15〉 vayám {911, 37}
bildl. devā́sas {896, 6}.
-atás [A. p.] 12〉 devā́n {12, 4}
{228, 6}
{445, 1}
{533, 2}
{555, 4}
{669, 4}
{827, 7}
{828, 1}
{896, 4}
pitṝ́n {842, 12}. — 13〉 enān (maṇḍū́kān) {619, 3}.
-ádbhis 14〉 tébhis (pitṛ́bhis) {841, 8}.
-ádbhyas [D.] 12〉 devébhyas {162, 11}.
-atā́m 12〉 devā́nām {837, 3}.
-atī́ [N. s. f.] 12〉 dhiṣáṇā {109, 4}
sárasvatī {397, 11}
purámdhis {805, 4}. — 15〉 {386, 10} (〰 ‿iva)
jāyā́ {124, 7}
{299, 2}
{897, 4}
{917, 13}
yā́ {911, 37} (ūrū́ viśráyāte).
-atī́m 13〉 manīṣā́m {488, 3}.
-atī [V. du. f.] 15〉 bildl. subhage (uṣāsānaktā) {896, 6}.
-atī́ [N. du. f.] 13〉 vipā́ś śutudrī́ {267, 1}
{896, 6}.
-atī́s [N. p. f.] 12〉 dvā́ras {533, 2}
{896, 5}
devā́nām pátnīs {400, 7}
ā́pas {856, 15}. — 13〉 matáyas {869, 1}
mātáras {835, 2}. — 15〉 {145, 4}
pátnīs {62, 11}
jánayas {71, 1}
bildl. ā́pas {807, 3}
{937, 10}.
-atī́s [A. p. f.] 12〉 devā́nām pátnīs {22, 9}. — 13〉 ū́rmiās {195, 3}
dhíyas {526, 1}. — 15〉 {124, 13}
yuvatī́s {856, 6}
bildl. apás {856, 2}.
uśāná [von Stamm I.]:
-ás 12〉 índras {480, 2}
agnís {239, 7}. — 14〉 (índras) {319, 1} (píban).
uśámāna [von Stamm III.]:
-as 10〉 ójas {315, 4}.
Part. Perf. Med. vāvaśāná (vgl. vāś):
-ás 12〉 índus {805, 4}
índras {256, 1}
{473, 2}
(agnís) {831, 5}. — 14〉 (índras) {269, 9}
{285, 8}.
-ā́s [m.] 1〉 adhvarám {254, 1}. — 13〉 {572, 10}.
-ā́ [f.] 13〉 (uṣā́s) {113, 10} (ánu pū́rvās kṛpate). — abhí 2〉 gharmám {164, 28}.
-é [du. f.] 12〉 ródasī {915, 13}.
-ā́s [f.] s. unter vāś.
vaś,
Stamm vaś:
-śmi 1〉 {621, 16} te suṣṭutím.
Burnouf
French
*वश् वश्। वश्मि 2 [2p. वक्षि
3p. वष्टि
3p. pl. उशन्ति
3p. du. उष्टस्]
imp. 2p. उड्ढि, 3p.
वष्टु
p. उवाच
f2. वशिष्यामि
a1. अवशिषम्
et अवाशिषम्। Pr. vd. विवश्मि 3 et उश्मामि 1. Désirer,
vouloir
तथा कृणु यथा उश्मसि fais selon ton désir, Vd.
Avoir pour agréable, accueillir, यज्ञम् le sacrifice.
Etre
favorable à qqn. g. Vd.
Gr.
ἕϰων = वशत्।
Stchoupak
French
वश्-
{%vaṣṭi uśanti
vaśīs
vaśayati %} -- vouloir, imposer sa
volonté
avoir envie, avoir du goût pour qqch.
affirmer, statuer, déclarer
tel
caus. soumettre à sa volonté, subjuguer
उशन्त्- partic. v. s. v.