| YouTube Channel

वर्षः (varSaH)

 
Apte
English
वर्षः [varṣḥ] र्षम् [rṣam], र्षम् [वृष् भावे घञ् कर्तरि अच् वा]
Raining, rain, a shower of rain
तपाम्यहमहं वर्षं निगृह्णाभ्युत्सृजामि च
Bg.*
 9.19
विद्युत्स्तनितवर्षेषु
Ms.*
 4.13
Me.*
 37.
Sprinkling, effusion, throwing down, a shower of anything
सुरभि सुरविमुक्तं पुष्पवर्षं पपात
R.*
 12.12
so शरवर्षः, शिलावर्षः, लाजवर्षः
&c.
Seminal effusion.
A year (usually only
n.
 )
इयन्ति वर्षाणि तया सहोग्रमभ्यस्यतीव व्रतमासिधारम्
R.*
 13.67
न ववर्ष वर्षाणि द्वादश दशशताक्षः Dk.
वर्षभोग्येण शापेन
Me.*
 1.
A division of the world, a continent
(nine such divisions are usually enumerated: 1 कुरु
2 हिर- ण्मय
3 रम्यक
4 इलावृत
5 हरि
6 केतुमाला
7 भद्राश्व
8 किंनर
and 9 भारत)
यस्मिन् नव वर्षाणि
Bhāg.*
 5.16.6. एतदूढगुरुभारभारतं वर्षमद्य मम वर्तते वशे
Śi.*
 14.5.
India (= भारतवर्ष).
A cloud (only
m.
 according to Hemachandra).
A day
अप्राप्तयौवनं बालं पञ्चवर्षसहस्रकम्
Rām.*
 7.73.5. (com. वर्षशब्दो$त्र दिनपरः).
A place of residence
वर्षमस्य गिरेर्मध्ये रामेण श्रीमता कृतम्
Mb.
 * 3. 13.12.
Comp.
 -अंशः, -अंशकः, -अङ्गः a month.-अम्बु
n.
 rain-water. -अयुतम् ten thousand years.-अर्चिस्
m.
 the planet Mars. -अवसानम् the autumn or Śarat season. -आघोषः a frog. -आमदः a peacock.
उपलः hail stone
a kind of sweetmeat ball
घनैरमीषां परिवेषकैर्जनैरवर्षि वर्षोपलगोलकावली
N.*
 16.1. -करः a cloud. (-री) a cricket. -कालः the rainy season. -केतुः a red-flowering Punar-navā.
कोशः, षः a month.
an astrologer. -गणः (pl. ) a long series of years
बहून् वर्षगणान् घोरान्
Ms.*
 12.54. -गिरिः, -पर्वतः 'a Varṣa mountain', i. e. one of the mountain-ranges supposed to separate the different divisions of the world from one another
(they are seven: हिमवान् हेमकूटश्च निषधो मेरुरेव च । चैत्रः कर्णी च शृङ्गी च सप्तैते वर्षपर्वताः). -घ्न
a.
 protecting from rain. -ज
a.
 (वर्षेज also)
produced in the rainy season.
one year old. -त्रम् an umbrella
छायां ते दिनकरभाः प्रबाधमानं वर्षत्रं भरत करोतु मूर्ध्नि शीताम्
Rām.*
 2.17.18.
धरः a cloud.
a eunuch, an attendant on the women's apartments
(वर्षधर्ष in the same sense). See वर्षवर.
the ruler of a Varṣa
वर्षधराभिवादिताभि- वन्दितचरणः
Bhāg.*
 5.3.16
also वर्षप-पति.
a mountain bounding a Varṣa. -पदम् a calender. -पाकिन्
m.
 the hog-plum. -पूगः a series or collection of years. -प्रति- बन्धः a drought. -प्रवेगः a heavy shower of rain
वर्ष- प्रवेगा विपुलाः पतन्ति
Rām.*
 4.28.45. -प्रियः the Chātaka bird. -रात्रः the rainy season
वर्षरात्रे स्थितो रामः
Rām.*
 4.3.1. -वरः a eunuch, an attendant on the women's apartments
वर्षवराभ्यागारिकैः Kau.
A.
 1.21
ये स्वल्पसत्त्वाः प्रथममात्मीयाः स्त्रीस्वभाविनः । जात्या न दुष्टाः कार्येषु ते वै वर्षवराः स्मृताः ॥ Ak.
M.*
 4.4/5
Rām.*
 2.65.7
Mb.
 * 9.62.5.-वृद्धिः
f.
 birth-day. -शतम् a century, one hundred years. -सहस्रम् a thousand years.
Apte 1890
English
वर्षः,
र्षं [वृष् भावे घञ् कर्तरि अच् वा] 1 Raining, rain, a shower of rain
विद्युत्स्तनितवर्षेषु Ms. 4. 103
Me. 35.
2 Sprinkling, effusion, throwing down, a shower of anything
सुरभि सुरविमुक्तं पुष्पवर्षं पपात R. 12. 102
so शरवर्षः, शिलावर्षः
लाजवर्षः &c.
3 Seminal effusion.
4 A year (usually only n.)
इयंति वर्षाणि तया सहोग्रमभ्यस्यतीव व्रतमासिधारं R. 13. 67
न ववर्ष वर्षाणि द्बादश दक्षशताक्षः Dk.
वर्षभोग्येण शापेन Me. 1.
5 A division of the world, a continent
(nine such divisions are usually enumerated: 1 कुरु
{2} हिरण्मय
{3} रम्यक
{4} इलावृत
{5} हरि
{6} केतुमाला
{7} भद्राश्व, {8} किंनर
and {9} भारत)
एतदूढगुरुभार भारतं वर्षमद्य मम वर्तते वशे Śi. 14. 5.
6 India (= भारतवर्ष).
7 A cloud (only m. according to Hemacandra).
Comp.
अंशः,
अंशकः,
अंगः a month.
अंबु n. rain-water.
अयुतं ten thousand years.
अर्चिस् m. the planet Mars.
अवसानं the autumn or Śarat season.
आघोषः a frog.
आमदः a peacock.
उपलः hail.
करः a cloud. (
री) a cricket.
कोशः,
षः {1} a month. {2} an astrologer.
गिरिः,
पर्वतः ‘a Varṣa mountain’, i. e. one of the mountain-ranges supposed to separate the different divisions of the world from one another
(they are seven:
हिमवान् हेमक्टश्च निषधो मेरुरेव च । चैत्रः कर्णी च शृंगी च सप्तैते वर्षपर्वताः).
ज a. (वर्षेज also) produced in the rainy season.
धरः {1} a cloud. {2} a eunuch, an attendant on the women's apartments
M. 4
(वर्षधर्ष in the same sense).
पाकिन् m. the hog-plum.
पूगः a series or collection of years.
प्रतिबंधः a drought.
प्रियः the Cātaka bird.
वरः a eunuch, an attendant on the women's apartments.
वृद्धिः f. birth-day.
शतं a century, one hundred years.
सहस्रं a thousand years.
Apte Hindi
Hindi
वर्षः
पुं*
 - वृष् भावे घञ् कर्तरि अच् वा
"वर्षा, बारिश, वृष्टि की बौछार "
वर्षः
पुं*
 - वृष् भावे घञ् कर्तरि अच् वा
"छिड़कना, उत्सरण, फेंकना, बौछार"
वर्षः
पुं*
 - वृष् भावे घञ् कर्तरि अच् वा
वीर्यपात
वर्षः
पुं*
 - वृष् भावे घञ् कर्तरि अच् वा
"वर्ष, साल"
वर्षः
पुं*
 - वृष् भावे घञ् कर्तरि अच् वा
"सृष्टि का प्रभाग, महाद्वीप"
वर्षः
पुं*
 - वृष् भावे घञ् कर्तरि अच् वा
"भारतवर्ष, हिन्दुस्तान"
वर्षः
पुं*
 - वृष् भावे घञ् कर्तरि अच् वा
बादल
वर्षः
पुं*
 - वृष्+घञ्
वर्षा होना
वर्षः
पुं*
 - वृष्+घञ्
छिड़काव
वर्षः
पुं*
 - वृष्+घञ्
माहाद्वीप
वर्षः
पुं*
 - वृष्+घञ्
बादल
वर्षः
पुं*
 - वृष्+घञ्
दिन
वर्षः
पुं*
 - वृष्+घञ्
वासस्थान
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 संवत्सरः, अब्दः, वर्षः
noun
कस्यापि ग्रहस्य सूर्यं परितः भ्रमणस्य सन्पूर्णः अवधिः।
"बृहस्पतेः संवत्सरः पृथिव्याः संवत्सरात् दीर्घः अस्ति।"
Synonyms:
 वृष्टिः, वर्षः, आसारः, धारासम्पातः, धारासारः
noun
केषामपि वस्त्वादीनां वर्षणम्।
"भक्तैः महात्मनि पुष्पाणां वृष्टिः कृता।"
Synonyms:
 वत्सरः, वर्षः, संवत्सरः, परिवत्सरः, अब्दः, समा, समाः, संवद्, हायनः, वरिषम्, कालग्रन्थिः, ऋतुवृत्तिः, मासमानः, युगांशकः, शरद्, शरदा
noun
सर्वेषाम् ऋतुनां परिवर्तः द्वादश-मासयुक्तः युगस्य अंशभूतः कालः।
"अग्रिमे वत्सरे भारते वैश्विक-क्रीडा-महोत्सवः भविष्यति।"
Synonyms:
 वर्षः
noun
एकः वैयाकरणः ।
"वर्षस्य उल्लेखः कथासरित्सागरे वर्तते"
Tamil
Tamil
வர்ஷ: : வர்ஷம் = மழை, பொழிவு, தெளித்தல், ஆண்டு, மேகம், தேசம்.