वरिष्ठ (variSTha)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

In this section, you'll find information about the dhatus (verbal roots) related to your search. This includes details like dhatu information, forms, and any available commentaries.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 वरिष्ठ mfn.
   (-ष्ठः-ष्ठा-ष्ठं)
	 1. Largest,  greatest,  most large.
	 2. Heaviest, 
mightiest.
	 3. Best,  dearest,  most preferable or beloved.
	 n.
  (-ष्ठं)
	 1.
Copper.
	 2. Pepper.
	 m.
  (-ष्ठः)
	 1. The Francoline partridge.
	 2. The
orange tree.
 E.
  वर् substituted for उरु large,  or वर best,  इष्ठन् aff.
  
of the irr
 . superlative.

Capeller Eng

English

 1 व॑रिष्ठ (superl. ) widest,  broadest,  largest. 

 2 व॑रिष्ठ (superl. ) most excellent,  best,  chief among
(gen.   or —°)
 better than (abl. )
 the worst of (gen.  ).

Yates

English

 वरिष्ठ (ष्ठः-ष्ठा-ष्ठं)
a. Largest,  hea-
viest,  best.
m.
  Francoline par-
tridge.
n.
  Copper
 pepper.

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Spoken Sanskrit

English

वरिष्ठ 	-	 variSTha 	-	 adj.
  	-	 mostexcellent
वरेन्य 	-	 varenya 	-	 adj.
  	-	 mostexcellent
भिषग्वर 	-	 bhiSagvara 	-	 m.
  	-	 excellentphysician
अमूल्य 	-	  amUlya 	-	 adj.
  	-	 excellent
आर्य 	-	  Arya 	-	 adj.
  	-	 excellent
उत्तम 	-	  uttama 	-	 adj.
  	-	 excellent
विशिष्ट 	-	  viziSTa 	-	 adj.
  	-	 excellent
प्रकृष्टतम 	-	  prakRSTatama 	-	 adj.
  	-	 excellent
ऊर्जित 	-	  Urjita 	-	 adj.
  	-	 excellent
उदार 	-	  udAra 	-	 adj.
  	-	 excellent
गुणवत् 	-	  guNavat 	-	 adj.
  	-	 excellent
वर 	-	  vara 	-	 adj.
  	-	 excellent
वसु 	-	  vasu 	-	 adj.
  	-	 excellent
अग्रिम 	-	  agrima 	-	 adj.
  	-	 excellent
भव्य 	-	  bhavya 	-	 adj.
  	-	 excellent
अनुत्तर 	-	  anuttara 	-	 adj.
  	-	 excellent
वर्य 	-	  varya 	-	 adj.
  	-	 excellent
चेतन 	-	  cetana 	-	 adj.
  	-	 excellent
अनुपम 	-	  anupama 	-	 adj.
  	-	 excellent
उद्भट 	-	  udbhaTa 	-	 adj.
  	-	 excellent

वरिष्ठ 	-	 variSTha 	-	 adj.
  	-	 best
वरिष्ठ 	-	 variSTha 	-	 adj.
  	-	 mostexcellent
वरिष्ठ 	-	 variSTha 	-	 adj.
  	-	  greatest
वरिष्ठ 	-	 variSTha 	-	 adj.
  	-	  most wicked
वरिष्ठ 	-	 variSTha 	-	 adj.
  	-	  widest
वरिष्ठ 	-	 variSTha 	-	 adj.
  	-	  most preferable among
वरिष्ठ 	-	 variSTha 	-	 adj.
  	-	  largest
वरिष्ठ 	-	 variSTha 	-	 adj.
  	-	  most extensive
वरिष्ठ 	-	 variSTha 	-	 adj.
  	-	  broadest
वरिष्ठ 	-	 variSTha 	-	 adj.
  	-	  better than
वरिष्ठ 	-	 variSTha 	-	 adj.
  	-	  the most excellent or best

 
   वरिष्ठ  variSTha adj.
   widest   
   पृथुतम  pRthutama adj.
   widest    
   प्रथिष्ठ  prathiSTha adj.
   widest   
   महासामान्य  mahAsAmAnya n.
   widest universality     
            

 
   वरिष्ठ  variSTha adj.
   broadest   
   पृथुतम  pRthutama adj.
   broadest    
   प्रथिष्ठ  prathiSTha adj.
   broadest   
   महासामान्य  mahAsAmAnya n.
   generality in the broadest sense     
            

Wilson

English

 वरिष्ठ
mfn.
   (-ष्ठः-ष्ठा-ष्ठं)
1 Largest,  greatest,  most large.
2 Heaviest,  mightiest.
3 Best,  dearest,  most preferable or beloved.
n.
  (-ष्ठं)
1 Copper.
2 Pepper.
m.
  (-ष्ठः) The Francoline partridge.
E.
  वर् substituted for उरु large,  or वरु best,  and इष्ठन्.
affix of the irr
 . superlative.

Apte

English

वरिष्ठ [variṣṭha],  a.
 

Best,  most excellent,  most distinguished or pre-eminent
 अयं च पार्थो बीभत्सुर्वरिष्ठो ज्याविकर्षणे Mb.
 *  3. 35.12.

Largest,  greatest.

Widest.

Heaviest.

Worst,  most wicked
 (superl. of उरु q. v. ).

ष्ठः The francoline partridge.

The orange tree.

ष्ठम् Copper.

Pepper.

Apte 1890

English

 वरिष्ठ a. 1 Best,  most excellent,  most distinguished or pre-eminent. 
2 Largest,  greatest. 
3 Widest. 
4 Heaviest. 
5 Worst,  most wicked
 (superl. of उरु q. v.) 
ष्ठः 1 The francoline partridge. 
2 The orange tree. 
ष्ठं 1 Copper. 
2 Pepper. 

Monier Williams Cologne

English

 1. व॑रिष्ठ mfn.
   (superl.  of उरु॑,  q.v.) widest,  broadest,  largest,  most extensive,  RV.
  
 VS.
 
 TBr.
  
 R.

 2. व॑रिष्ठ mf(आ)n.  (superl.  of 2. वर) the most excellent or best,  most preferable among (gen.   or comp. ),  RV.
   &c.
   &c.
  

 better than (abl. ),  Mn.
   vii,  84

 chief (in a bad sense) =
  worst,  most wicked,  MBh.
   xiv,  879
 iii,  12590.

Monier Williams 1872

English

 वरिष्ठ,  अस्,  आ,  अम्,  the most excellent,  best, 
dearest,  most preferable (= वर-तम)
 better
than (with abl.)
 widest,  broadest,  largest,  greatest, 
most extensive,  heaviest,  (in these senses regarded as
a superl. of उरु)
 the most conspicuous (in a bad
sense),  worst,  most wicked
 (अस्),  m. the Francoline
partridge
 the orange tree
 N. of a son of Manu
Cākṣuṣa
 of one of the seven sages in the eleventh
Manv-antara
 of a Daitya
 (आ),  f. Polanisia Icosan-
dra
 (अम्),  n. copper
 pepper
 [cf. Gr. ἄριστος
Lith. wrausas,  ‘noblest,  oldest.’]
—वरिष्ठाश्र-
म (°ठ-आश्°),  अस्,  m.,  N. of a place.

 वरिष्ठ वरिष्ठ,  वरीमन्,  वरीयस्। See
p. 888,  col. 3.

Macdonell

English

 वरिष्ठ vár-iṣṭha,  spv. 〈1.〉 broadest,  widest,  🞄most extensive (V.)
 〈2.〉 (mostly C.) most excellent,  🞄best,  among (g.,  —°)
 better than (ab.,  🞄rare)
 chief = worst,  of (g.,  rare)
 m.
  N..

Benfey

English

 वरिष्ठ वरिष्ठ,  and वरीयंस् वरी-
यंस्,  see उरु।

Apte Hindi

Hindi

वरिष्ठ
वि* - अयमेषामतिशयेन वरः उरुर्वा-उरु + इष्ठन् वरादेशः उरु की उ* भ*
"सर्वोत्तम,  अत्यंत श्रेष्ठ,  अत्यन्त पूज्य,  प्रमुख"

वरिष्ठ
वि* - -
"अत्यन्त विशाल,  उरुतम्"

वरिष्ठ
वि* - -
अत्यन्त विस्तृत

वरिष्ठ
वि* - -
गुरुतम

वरिष्ठः
पुं*
  - -
"तित्तिर पक्षी,  तीतर "

वरिष्ठः
पुं*
  - -
संतरे का पेड़

वरिष्ठम्
नपुं*
   - -
तांबा

वरिष्ठम्
नपुं*
   - -
मिर्च

L R Vaidya

English

 varizWa {% (I) a. (f. ष्ठा) %} 1. Best,  excellent
 2. largest,  greatest
 3. heaviest,  (super. of उरु q.v.).

 varizWa {% (II) m. %} 1. The francoline partridge
 2. the orange tree.

 varizWa {% (III) n. %} 1. Copper
 2. pepper.

Bopp

Latin

 वरिष्ठ (Superl. τοῦ उरु q. v.) latissimus,  maximus
 optimus, 
excellentissimus. DR. 2. 8. (Cf. वर,  lith. wyrausas no-
bilissimus,  illustrissimus
 natu maximus
 gr. ἄϱιστος.

Wordnet

Sanskrit

Synonyms:
  वरिष्ठ
adjective
 
यस्य पदं मर्यादा वा उच्चस्थाने वर्तते।
 "वरिष्ठानाम् अधिकारिणां सङ्गोष्ठी प्रचलति।"

Synonyms:
  मुख्य,  प्रधान,  वरिष्ठ,  श्रेष्ठ
adjective
 
कस्यापि क्षेत्रस्य प्रमुखः।
 "सः अस्य मण्डलस्य प्रधानः कार्यकर्ता अस्ति।"

Sanskrit Tibetan

Tibetan

ches mchog
१) अग्रतर २) वरिष्ठ

अभिधानचिन्तामणिः

Sanskrit

--source--
 
ताम्रं म्लेच्छमुखं शुल्वं रक्तं द्व्यष्टमुदुम्बरम् ॥ १०३९ ॥
म्लेच्छशाबरभेदाख्यं मर्कटास्यं कनीयसम् ।
ब्रह्मवर्धनं वरिष्ठं सीसं तु सीसपत्त्रकम् ॥ १०४० ॥
नागं गण्डूपदभवं वप्रं सिन्दूरकारणम् ।
वर्ध्नं स्वर्णारियोगेष्टे यवनेष्टं सुवर्णकम् ॥ १०४१ ॥
-wordlist-
 
ताम्र (क्ली),  म्लेच्छमुख (क्ली),  शुल्ब (क्ली),  रक्त (क्ली),  द्व्यष्ट (क्ली),  उदुम्बर (क्ली),  म्लेच्छ (क्ली),  शाबर (क्ली),  मर्कटास्य (क्ली),  कनीयस (क्ली),  ब्रह्मवर्धन (क्ली),  वरिष्ठ (क्ली),  सीसक (क्ली),  सीसपत्रक (क्ली),  नाग (क्ली),  गण्डूपदभव (क्ली),  वप्र (क्ली),  सिन्दूरकारण (क्ली),  वर्ध्र (पुंक्ली),  स्वर्णारि (क्ली),  योगेष्ट (क्ली),  यवनेष्ट (क्ली),  सुवर्णक (क्ली)

--source--
 
दीर्घायते समे तुङ्गमुच्चमुन्नतमुद्धुरम् ॥ १४२८ ॥
प्रांशूच्छ्रितमुदग्रं च न्यङ्नीचं ह्रस्वमन्थरे ।
खर्वं कुब्जं वामनं च विशालं तु विशङ्कटम् ॥ १४२९ ॥
पृथूरु पृथुलं व्यूढं विकटं विपुलं बृहत् ।
स्फारं वरिष्ठं विस्तीर्णं ततं बहु महद्गुरुः ॥ १४३० ॥
-wordlist-
 
दीर्घ (क्ली),  आयत (क्ली),  तुङ्ग (क्ली),  उच्च (क्ली),  उन्नत (क्ली),  उद्धुर (क्ली),  प्रांशु (क्ली),  उच्छ्रित (क्ली),  उदग्र (क्ली),  न्यञ्च् (क्ली),  नीच (क्ली),  ह्रस्व (क्ली),  मन्थर (क्ली),  खर्व (क्ली),  कुब्ज (क्ली),  वामन (क्ली),  विशाल (क्ली),  विशङ्कट (क्ली),  पृथु (क्ली),  उरु (क्ली),  पृथुल (क्ली),  व्यूढ (क्ली),  विकट (क्ली),  विपुल (क्ली),  बृहत् (क्ली),  स्फार (क्ली),  वरिष्ठ (क्ली),  विस्तीर्ण (क्ली),  तत (क्ली),  बहु (क्ली),  महत् (क्ली),  गुरु (क्ली)

अभिधानरत्नमाला

Sanskrit

बृहद्
बृहद्,  उरु,  गुरु,  विस्तीर्ण,  पुरु,  पृथु,  पृथुल,  महत्,  विशाल,  व्यूढ,  विपुल,  रुद्र,  वरिष्ठ
वृहदुरु गुरु विस्तीर्णं पुरु पृथु पृथुलं महद्विशालं च ।
व्यूढं विपुलं रुद्रं वरिष्ठमेकार्थमुद्दिष्टम् ॥ ६९९ ॥
verse 4.1.1.699
page 0081

Mahabharata

English

Varishṭha^1 = Kṛshṇa: XII,  1507.

Varishṭha^2,  son of Manu Cākshusha. § 730 (Ānuśāsanik.): XIII,  18,  1315 (Cākshushasya Manoḥ sutaḥ).

पुराणम्

English

वरिष्ठ / VARIṢṬHA. The son of manu cākṣuṣa. The following story,  how variṣṭha cursed the hermit Grtsamada,  occurs in mahābhārata,  anuśāsana parva,  Chapter 18. indra once performed a sacrifice which lasted for a thousand years. variṣṭha and gṛtsamada,  as friends of indra were present at the sacrifice. gṛtsamada committed some mistakes in the recitation of Sāmans. variṣṭha got angry and cursed gṛtsamada that he would wander in the forest as an animal for ten thousand one hundred and eighteen years. Accordingly gṛtsamada wandered through forests in the form of an animal for a very long time.

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 वरिष्ठं,  क्ली,
   (अतिशयेन वरम् । वर + इष्ठन् ।)ताम्रम् । इत्यमरः । ३ । २ । १११ ॥
 (यथा,  --“रक्तं वरिष्टं म्लेच्छाख्यं ताम्रं शुल्वमुडुम्बरम् ॥
”इति वैद्यकरत्नमालायाम् ॥
)मरिचम् । इति मेदिनी । ठे,  १५ ॥

 वरिष्ठः,  त्रि,  (अयमेषामतिशयेन वर उरुर्वाअतिशायन इष्ठन् । प्रियस्थिरेति वरादेशः ।)इति व्याकरणम् ॥
 बरतमः । (यथा,  भागवते ।१ । १० । १ ।“हत्वा स्वरिक्थस्पृध आततायिनोयुधिष्ठिरो धर्म्मभृतां वरिष्ठः ॥
”)उरुतमः । इति मेदिनी । ठे,  १५ ॥
 (यथा, ऋग्वेदे । ४ । ५६ । १ ।“यत्सीं वरिष्ठे बृहती विमिण्वन्रुवद्धोक्षापप्रथानेभिरेवैः ॥
”)वत्सः । इत्यजयः ॥

 वरिष्ठः,  पुं,
   (वर + इष्ठन् ।) तित्तिरिपक्षी । इतिमेदिनी । ठे,  १५ ॥
 नारङ्गवृक्षः । इति राज-निर्घण्टः ॥
 (चाक्षुषमनुपुत्त्रः । यथा,  महा-भारते । १३ । १८ । २० ।“वरिष्ठो नाम भगवांश्चाक्षुषस्य मनोः सुतः ॥
”धर्म्मसावर्णिमन्वन्तरस्य ऋषिविशेषः । यथा, मार्कण्डेये । ९४ । १९ ।“हविष्मांश्च वरिष्ठश्च ऋष्टिरन्यस्तथारुणिः ।निश्चरश्चानघश्चैव रिष्ठिश्चान्यो महामुनिः ।सप्तर्षयोऽन्तरे तस्मिन्नग्निदेवश्च सप्तमः ॥
”दैत्यविशेषः । तथा,  हरिवशे । २३२ । १३ ।“वरिष्ठश्च गविष्ठश्च भूतलोन्मथनो विभुः ।सुप्रसादः किरीटी च सूचीवक्त्वो महासुरः ॥
”)

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 वरिष्ठ त्रि०
  अतिशयेन उरुः इष्ठन् वरादेशः । १ उरुतमे२ तित्तिरिविहगे पुंस्त्री० स्त्रियां ङीष् ३ नागरङ्गवृक्षेपु०  र जनि० । ४ ताम्रे न०
  अमरः । ५ मरिचे न०
  मेदि०६ वत्से अजयः । ७ आदित्यभक्तायां स्त्री राजनि० ।

Capeller

German

 1. व॑रिष्ठ (Superl.) weitest,  breitest.

 2. व॑रिष्ठ (Superl.) vorsüglichst,  herrlichst, 
der beste von (Gen.  o. —°),  besser,  als
(Abl.).

Grassman

German

 1. váriṣṭha,  a. [von 1. vṛ],  als Superl. zu urú der weiteste,  ausgedehnteste.
-e [L.] vandhúre {488, 9}.
-ā [f.] te (índrasya) kākúd {482, 2}.
-e [du. f.] dyā́vāpṛthivī́ {352, 1}.

 2. váriṣṭha,  a. [von 2. vṛ],  als Superl. von 3. vára,  der vorzüglichste,  herrlichste.
-as índras {478, 4}.
-am [m.] (índram) {706, 10} (krátvā)
 vájram {402, 3}.
-am [n.] vā́riam {645, 13}.
-ayā dhītī́ {379, 3}
 neben śréṣṭhayā sumatiā́.

Burnouf

French

 वरिष्ठ वरिष्ठ a. (sup. de उरु et de वर)
très-large,  très-grand.
		 Très-bon,  excellent,  le meilleur.
-- S. n.
  cuivre
		 poivre. -- S. m.
  perdrix francolin. 
		 Gr.
ἄριστος.
वरीयस् a. (comp. de उरु et de वर) plus large,  plus
grand.
		 Meilleur,  préférable.
		 Plus jeune,  très-jeune.
		 Gr.
ἀρείων. -- S. m.
  le 8ᵉ yoga astronomique.

Stchoupak

French

 १ वरिष्ठ-
 sup. (de उरु-) le plus large,  le plus vaste,  etc.

 २ वरिष्ठ-
 sup. (de वर-) le meilleur,  le plus éminent 
 le
premier parmi les mauvais,  i. e. le pire des (gén. ) 
 m.
  fils de Manu
Cākṣuṣa 
 n.
  d'un Daitya.

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.