| YouTube Channel

वरः (varaH)

 
Hindi
Hindi
बेहतर
Apte Hindi
Hindi
वरः
पुं*
 - -
चुनने और छाँटने की क्रिया
वरः
पुं*
 - -
"छाँट, चुनाव"
वरः
पुं*
 - -
"वरदान, आशीर्वाद, अनुग्रह"
वरः
पुं*
 - -
"भेंट, उपहार, पारितोषिक, पुरस्कार"
वरः
पुं*
 - -
"कामना, इच्छा"
वरः
पुं*
 - -
"याचना, अनुरोध"
वरः
पुं*
 - -
"दूल्हा, पति"
वरः
पुं*
 - -
"पाणिग्रहणार्थो, विवाहार्थी"
वरः
पुं*
 - -
"स्त्रीधन, दहेज"
वरः
पुं*
 - -
जामाता
वरः
पुं*
 - -
"कामुक, कामासक्त"
वरः
पुं*
 - -
चिड़िया
वरः
पुं*
 - वृ+अप्
वरदान
वरः
पुं*
 - वृ+अप्
"उपहार, पारितोषिका"
वरः
पुं*
 - वृ+अप्
इच्छा
वरः
पुं*
 - वृ+अप्
प्रार्थना
वरः
पुं*
 - वृ+अप्
दान
वरः
पुं*
 - वृ+अप्
दूल्हा
वरः
पुं*
 - वृ+अप्
जामाता
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 चयनम्, वरणम्, वरः, संवरः, वृतिः
noun
चयनितं द्रव्यम्।
"इमं पदं विभूषयितुं भवतां चयनं प्रशंसनीयम् अस्ति।"
Synonyms:
 वरः
noun
सः युवकः यस्य विवाहः सुनिश्चितः वा यस्य विवाहादनन्तरं बहुकालः न व्यतीतः।
"स्वस्य बालकाय वरस्य रूपे दृष्ट्वा माता प्रसन्ना अभवत्।"
Synonyms:
 गन्धकः, गन्धिकः, गन्धपाषाणः, पामाघ्नः, गन्धमोदनः, पूतिगन्धः, अतिगन्धः, वरः, गन्धमोदनम्, सुगन्धः, दिव्यगन्धः, रसगन्धकः, कुष्ठारि, शुल्वारिः, पानारिः, स्वर्णरिः, धातुवैरी, शुकपुच्छः, गन्धपाषाणः, क्रूरगन्धः, कीटघ्नः, शरभूमिजः, गन्धी
noun
रासायनिकधातुविशेषः, यस्य गन्धः अतीव उग्रः अस्ति तथा च आयुर्वेदे अस्य अतिवह्निकारित्वं विषकुष्ठकण्डूतिस्वजुत्वगदोषनाशित्वादयः गुणाः प्रोक्ताः।
"प्रयोगशालायां वैज्ञानिकाः गन्धकस्य सम्बन्धिताः प्रयोगाः कुर्वन्ति। / चतुर्धा गन्धकः प्रोक्तो रक्तः पीतः सितः असितः।"
Synonyms:
 पतिः, भर्ता, स्वामी, आर्यपुत्रः, कान्तः, प्राणनाथः, रमणः, वरः, गृही, गुरुः, हृदयेशः, जामाता, सुखोत्सवः, नर्मकीलः, रतगुरुः, धवः, परिणेता, ईश्वरः, ईशिता, अधिपतिः, नेता, परिवृढः
noun
स्त्रियः पाणिग्रहीता।
"अलकायाः पतिः अधिकारभ्रंशात् स्वकुटुम्बस्य पालनं कर्तुम् असमर्थत्वेन अतीव दुःखी अभवत्।"
Synonyms:
 कुङ्कुमम्, वाह्नीकम्, वाह्निकम्, वरवाह्नीकम्, अग्निशिखम्, वरः, वरम्, बरः, बरम्, काश्मीरजन्म, काश्मीरजः, पीतकम्, पीतनम्, पीतचन्दनम्, पीतकावेरम्, कावेरम्, रक्तसंज्ञम्, रक्तम्, शोणितम्, लोहितम्, लोहितचन्दनम्, गौरम्, हरिचन्दनम्, घुसृणम्, जागुडम्, सङ्कोचम्, पिशुनम्, घीरम्, कुचन्दनम्
noun
पुष्पविशेषः।
"मह्यं काश्मीरजेन युक्ता कुल्फीप्रकारः रोचते।"
Tamil
Tamil
வர: : மேன்மையான, சிறந்த.
अमरकोशः
Sanskrit
Word: वरः
Root: वरः
Gender: undefined
Number: undefined
Meaning(s):
⇒ best
⇒ good
⇒ worth
⇒ nectar
⇒ energy
⇒ wealth
⇒ riches
⇒ extract
⇒ summary
⇒ valuable
⇒ precious
⇒ speckled
⇒ property
⇒ best part
⇒ substance
⇒ excellent
⇒ main point
⇒ destroying
⇒ fundamental
⇒ driving away
⇒ real meaning
⇒ a compendium
⇒ having spokes
⇒ strength power
⇒ firm solid strong
⇒ a chief-ingredient or constituent part of the body
⇒ substance or essence or marrow or cream or heart or essential part of anything
Shloka(s):
3|3|171|2 ► सारो बले स्थिरांशे च न्याय्ये क्लीबं वरे त्रिषु॥ (नानार्थवर्गः)
Synonym(s):
➠ 3|3|171|2 ⇢ सारः (सार) (पुं) ⇒ best, good, worth, nectar, energy, wealth, riches, extract, summary, valuable, precious, speckled, property, best part, substance, excellent, main point, destroying, fundamental, driving away, real meaning, a compendium, having spokes, strength power, firm solid strong, a chief-ingredient or constituent part of the body, substance or essence or marrow or cream or heart or essential part of anything
➠ 3|3|171|2 ⇢ (सार) (स्त्री) ⇒ best, good, worth, nectar, energy, wealth, riches, extract, summary, valuable, precious, speckled, property, best part, substance, excellent, main point, destroying, fundamental, driving away, real meaning, a compendium, having spokes, strength power, firm solid strong, a chief-ingredient or constituent part of the body, substance or essence or marrow or cream or heart or essential part of anything
➠ 3|3|171|2 ⇢ सारम् (सार) (नपुं) ⇒ best, good, worth, nectar, energy, wealth, riches, extract, summary, valuable, precious, speckled, property, best part, substance, excellent, main point, destroying, fundamental, driving away, real meaning, a compendium, having spokes, strength power, firm solid strong, a chief-ingredient or constituent part of the body, substance or essence or marrow or cream or heart or essential part of anything
Related word(s):
जातिः ➡ मनुष्यः
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
वरः,
पुं,
 (वृ + अप् ।) वरणम् । तत्पर्य्यायः ।वृतिः २ । इत्यमरः । ३ । २ । ८ ॥
द्वे वेष्टने ।प्राथेनाविशेषे इत्यन्ये । इति भरतः ॥
देवाद्-वृवः । देवसकाशात् याचितः । उक्तञ्च ।“तपोभिरिष्यते यस्तु देवेभ्यः स वरो मतः ॥
”इति च भरतः ॥
जामाता । (यथा, रघुः । ६ । ८६ ।“प्रमुदितवरपक्षमेकतस्तत्क्षितिपतिमण्डलमन्यतो वितानम् ॥
”)षिड्गः । इति मेदिनी । रे, ६२ ॥
गुल्गुलुः । इतिशब्दरत्नावली ॥
पतिः । इति हेमचन्द्रः । ३ । १८० ॥
(निग्रहः । यथा, ऋग्वेदे । १ । १४३ । ५ ।“न यो वराय मरुतामिव स्वनः सेनेव सृष्टादिव्या यथाशनिः ॥
”“योऽग्निर्वराय वरणाय निग्रहाय शक्तो नभवति ॥
” इति तद्भाष्ये सायणः ॥
)
वरः, त्रि, (वृ + अप् ।) श्रेष्ठः । इत्यमरः । ३ । ३ ।१७२ ॥
(यथा, विष्णुपुराणे । १ । ११ । १८ ।“राजासनं राजच्छत्रं वराश्वा वरवारणाः ।यस्य पुण्यानि तस्यैते मत्वैतत् शाम्य पुत्त्रक ॥
”)
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@“वृङ् संभक्तौ”@} 2 ‘भक्तौ वृणीते, वरणे वृणोति वृणुते वृञः।’ 3 इति देवः।
‘तुदादौ वृङ् संभक्तौ व्रियते’ इति क्षीरस्वामी इति पुरुषकारेण उक्तम्।
प्रकृतक्षीरतरङ्गिण्यां तुदादौ न दृश्यते।
संभक्तिः = संसेवा इति क्षीरस्वामी।
‘स्वीकारः’ इति धातुकाव्यव्याख्या 4।
वारकः-रिका, वारकः-रिका, 5 विवरिषकः-विवरीषकः-वुवूर्षकः-र्षिका, 6 वेव्रीयकः-यिका
7 8 वरिता-वरीता-त्री, वारयिता-त्री, विवरिषिता-विवरीषिता-वुवूर्षिता-त्री, वेव्रीयिता-त्री
-- वारयन्-न्ती, वारयिष्यन्-न्ती-ती
-- वृणानः, वारयमाणः, विवरिषमाणः-विवरीषमाणः-वुवूर्षमाणः, वेव्रीयमाणः
वरिष्यमाणः, वारयिष्यमाणः, विविरिषिष्यमाणः-विवरीषिष्यमाणः, वूवुर्षिष्यमाणः, वेव्रीयिष्यमाणः
वृत्-वृतौ-वृतः
-- -- -- वृतम्-तः, 9, वारितः, विविरिषितः-विवरीषितः-वुवूर्षितः, वेव्रीयितः-तवान्
वरः, 10 वराकः-वराकी, वारः, विवरिषुः-विवरीषुः-वुवूर्षुः, वेव्रियः
वरितव्यम्, वारयितव्यम्, विवरिषितव्यम्-विवरीषितव्यम्-वुवूर्षितव्यम्, वेव्रीयितव्यम्
वरीतव्यम्, वारयितव्यम्, विवरिषितव्यम्-विवरीषितव्यम्-वुवूर्षितव्यम्, वेव्रीयितव्यम्
वरणीयम्, वारणीयम्, विवरिषणीयम्-विवरीषणीयम्-वुवूर्षणीयम्, वेव्रीयणीयम्
वर्यम्, वर्यः 11 12 13 वर्या, वार्याः 14 वृत्यम्, वार्यम्, विवरिष्यम्-विवरीष्यम्-वुवूर्ष्यम्, वेव्रीय्यम्
ईषद्वरः-दुर्वरः-सुवरः
-- -- -- वर्यमाणः, वार्यमाणः, विवरिष्यमाणः-विवरीष्यमाणः-वुवूर्ष्यमाणः, वेव्रीय्यमाणः
वारः, 15 नीवारः, वारः, विवरिषः-विवरीषः-वुवूर्षः, वेव्रियः
वरितुम् 16 -वरीतुम्, वारयितुम्, विवरिषितुम्-विवरीषितुम्-वुवूर्षितुम्, वेव्रीयितुम्
17 वृतिः, वारणा, विवरिषा-विवरीषा-वुवूर्षा, वेव्रीया
18 वरणम्, वारणम्, विवरिषणम्-विवरीषणम्-वुवूर्षणम्, वेव्रीयणम्
वृत्वा, वारयित्वा, विवरिषित्वा-विवरीषित्वा-वुवूर्षित्वा, वेव्रीयित्वा
निवृत्य, निवार्य, निविवरिष्य-निविवरीष्य-निवुवूर्ष्य, निवेव्रीय्य
वारम् २, वृत्वा २, वारम् २, वारयित्वा २, विवरिषम् २ -विवरीषम् २ -वुवूर्षम् २, विवरिषित्वा २ -विवरीषित्वा-वुवूर्षित्वा २, वेव्रीयम् २
वेव्रीयित्वा २
19 वर्वरीका, 20 वरेण्यः, 21 वरूषः, 22 वर्पः।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
 (१६२२)
02
=>
 (९-क्र्यादिः-१५०९। सक। सेट्। आत्म।)
03
=>
 (श्लो। ३२)
04
=>
 (३-९)
05
=>
 [[५। ‘इट् सनि वा’ (७-२-४१) इतीड्विकल्पः। इट्पक्षे ‘वॄतो वा’ (७-२-३८) इति इटो दीर्घविकल्पः। इडभावपक्षे ‘इको झल्’ (१-२-१९) इति सनः कित्त्वे, ‘अज्झनगमां सनि’ (६-४-१६) इति दीर्घे ‘उदोष्ठ्यपूर्वस्य’ (७-१-१०२) इति उत्वे, रपरत्वे च ‘हलि च’ (८-२-७७) इति इक उपधाया दीर्घः। तेन सन्नन्ते सर्वत्र रूपत्रयं बोध्यम्।]]
06
=>
 [[६। यङन्ते ‘रीङृतः’ (७-४-२७) इति ऋकारान्तस्याङ्गस्य रीङ् इत्यादेशे रूपमेवम्।]]
07
=>
 [पृष्ठम्१२४८+ २८]
08
=>
 [[१। ‘वॄतो वा’ (७-२-३८) इति इटः विकल्पेन दीर्घः। तेन तव्यतुमुन्नादिषु रूपद्वयं बोध्यम्।]]
09
=>
 [[२। सन्नन्ते इड्विकल्पनात् निष्ठायाम् ‘यस्य विभाषा’ (७-२-१५) इतीण्निषेधः।]]
10
=>
 [[३। ‘जल्पभिक्षकुट्टलुण्टवृङः षाकन्’ (३-२-१५५) इति तच्छीलादिषु कर्तृषु षाकन्प्रत्ययः। तेन रूपमेवम्। स्त्रियां षित्त्वात् ङीष्प्रत्यये वराकी इति।]]
11
=>
 [[आ। ‘सुग्रीवो नाम वर्योऽसौ भवता चारुविक्रमः।।’ भ। का। ६-५१]]
12
=>
 [सहस्रेण]
13
=>
 [[४। ‘अवद्यपण्यवर्याः--’ (३-१-१०१) इति अनिरोधेष्वर्थेषु वर्या इति निपात्यते। ण्यदपवादोऽयम्। वर्येति स्त्रियां निपात्यते। अनिरोधः = अप्रतिबन्धः। वृत्या अन्या। क्यब्विधौ वृञो ग्रहणम्, न तु वृङः। वार्याः = ऋत्विजः।]]
14
=>
 [ऋत्विजः, ]
15
=>
 [[५। ‘नौ वृ धान्ये’ (३-३-४८) इति निशब्द उपपदे धान्यविशेषेऽभिधेये धातोः घञ्प्रत्यये उपसर्गस्य--’ (६-३-१२२) इति दीर्घे च रूपमेवम्। अपोऽपवादः। नोवारो नाम व्रीहिः। अकृष्टपच्यधान्यम्। निवरा तु कन्या इति।]]
16
=>
 [[B। ‘… अवपरिमलगन्धः केन शक्यो वरीतुम्।।’ शि। व। ११-३४।]]
17
=>
 [[६। ‘श्र्युकः क्किति’ (७-२-११) इतीण्निषेधः। एवं क्त्वाप्रत्ययादिष्वपि ज्ञेयम्।]]
18
=>
 [पृष्ठम्१२४९+ २७]
19
=>
 [[१। ‘शॄपॄवृङां द्वे रुक् चाभ्यासस्य’ (द। उ। ३-३७) इति ईकन्प्रत्यये, अभ्यासस्य रुगागमे च रूपमेवम्। वर्वरीका = संवरणम्।]]
20
=>
 [[२। ‘वृङ एण्यः’ (द। उ। ८-३) इति एण्यप्रत्ययः। वृणीते व्रियते वा वरेण्यः = परब्रह्मधाम। परं ब्रह्म, वाचंयमः इति च केचित्।]]
21
=>
 [[३। ‘अङ्गूषः’ (द। उ। ९-१९) इति ऊषन्प्रत्यये रूपमेवम्। वरूषः = भोजनम्।]]
22
=>
 [[४। औणादिके (द। उ। ९-६१) असुन्प्रत्यये, पुडागमे च रूपमेवम्। रूपस्वाङ्गयो- रभिधेययोः व्रियते तदिति वर्पः = रूपम्।]]