| YouTube Channel

वधोद्यतः (vadhodyataH)

 
अमरकोशः
Sanskrit
Word: वधोद्यतः
Root: वधोद्यतः
Gender: undefined
Number: undefined
Meaning(s):
⇒ warrior
⇒ a murderer
⇒ having one's bow drawn
⇒ endeavouring to kill some one
⇒ one whose bow is drawn to take another's life
Shloka(s):
3|1|44|2 ► कश्यः कश्यार्हे सन्नद्धे त्वाततायी वधोद्यते॥ (विशेष्यनिघ्नवर्गः)
Synonym(s):
➠ 3|1|44|2 ⇢ आततायी (आततायिन्) (पुं) ⇒ warrior, a murderer, having one's bow drawn, endeavouring to kill some one, one whose bow is drawn to take another's life
➠ 3|1|44|2 ⇢ (आततायिन्) (स्त्री) ⇒ warrior, a murderer, having one's bow drawn, endeavouring to kill some one, one whose bow is drawn to take another's life
➠ 3|1|44|2 ⇢ आततायि (आततायिन्) (नपुं) ⇒ warrior, a murderer, having one's bow drawn, endeavouring to kill some one, one whose bow is drawn to take another's life
Related word(s):
परा_अपरासंबन्धः ➡ मनुष्यः
जातिः ➡ मनुष्यः
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
वधोद्यतः, त्रि, (वधाय उद्यतः ।) परवधायोद्-युक्तः । तत्पर्य्यायः । सन्नद्धः २ आततायी ३ ।इत्यमरः ॥
आततायिवधापवादमाह बृह-स्पतिः ।“नाततातिवधे हन्ता प्राप्नुयात् किल्विषं क्वचित् ।विनाशार्थिनमायान्तं घातयन्नापराध्नुयात् ॥
”कात्यायनः ।“आततायिनमायान्तमपि वेदान्तपारगम् ।जिघांसन्तं जिघांसीयात् न तेन ब्रह्महा भवेत् ॥
”जिघांसी सन् ईयात् गच्छेदित्यर्थः । देवलः ।“उद्यम्य शस्त्रमायान्तं भ्रूणमप्याततायिनम् ।निहत्य भ्रूणहा न स्यादहत्वा भ्रूणहा भवेत् ॥
”भ्रूणो ब्राह्मणविशेषः । दोषदर्शनं नियमार्थम् ।मनुविष्णू ।“गुरुं वा बालवृद्धौ वा ब्राह्मणं वा बहुश्रुतम् ।आततायिनमायान्तं हन्यादेवाविचारयन् ॥
”एवकारो नियमार्थः । तथा ।“नाततायिवधे दोषो हन्तुर्भवति कश्चन ।प्रकाशं वाप्रकाशं वा मन्युस्तन्मन्युमृच्छति ॥
”यस्माद्धन्तुर्मन्युर्हन्यमानमन्युं नाशयति न पुनःपुरुषो हन्ति हन्यते वेति हननविधेरपवादः ।आततायिनमाह वशिष्ठः ।“अग्निदो गरदश्चैव शस्त्रपाणिर्धनापहः ।क्षेत्रदारापहारी च षडेते आततायिनः ॥
”विष्णुकात्यायनौ ।“उद्यतासिविषाग्निञ्च शापोद्यतकरं तथा ।आथर्व्वणेन हन्तारं पिशुनञ्चैव राजसु ॥
भार्य्यातिक्रामिणञ्चैव विद्यात् सप्ताततायिनः ।यशोवृत्तिहरानन्यानाहुर्धर्म्मार्थहारकान् ॥
”विशेषमाह कात्यायनः ।“अनाक्षारितपूर्व्वो यस्त्वपराधे प्रवर्त्तते ।प्राणद्रव्यापहारे च प्रवृत्तस्याततायिता ॥
”अनाक्षारितोऽनपकृतः । तेन पूर्व्वकृतापरा-धस्य मारणोद्यतस्य नाततायिता । एतेनप्रत्यपकारिवधे दोष एव । ननु आततायिनो-रपि गोब्राह्मणयोर्हनने दोषमाह सुमन्तुः ।“आततायिवधे न दोषोऽन्यत्र गोब्राह्मणात् यदाहन्यात् प्रायश्चित्तं कुर्य्यात् ।” तथा भविष्ये ।“क्षुण्णानामपि गोविप्रं न हन्याद्वै कदाचनं ॥
”अतः पूर्व्ववचनविरोधः । अत्र व्यवस्थामाहकात्यायनः ।“आततायिनि चोत्कृष्टे तपःस्वाध्यायजन्मतः ।वधस्तत्र तु नैव स्यात् पापे हीने वधो भृगुः ॥
”जन्मपदेन जातिकुलञ्चोच्यते । तेन हन्त्रपेक्षयातपोविद्याजातिकुलैरुत्कृष्टो नाततायी वध्यःतदन्यो वध्य एव । भगवद्गीतायाम् । १ । ३६ ।यथा, --“पापमेवाश्रयेदस्मान् हत्वैतानाततायिनः ॥
”इति ।एतान् भीष्मादीनत्यन्तोत्कृष्टगुणानित्यर्थः ।एवम्भूताततायिनश्चाहनने फलमप्याह बृह-स्पतिः ।“आततायिनमुत्कृष्टं वृत्तस्वाध्यायसंयुतम् ।यो न हन्याद्वधप्राप्तं सोऽश्वमेधफलं लभेत् ॥
”यद्यपि गुरुं बहुश्रुतं हन्यादिति श्रूयते तथापिगुरोः सकाशात् कुलविद्यातपोभिः शिष्यस्या-प्युत्कर्षसम्भवादेवं बहुश्रुतादपि । एवमधमवर्णस्यउत्तमवर्णो न वध्यः पूर्व्वापराधकृतविषयं वासुमन्तुवचनम् । गौरातताय्यपि न वध्यः ।“नखिनां शृङ्गिणाञ्चैव दंष्ट्रिणाञ्चाततायिनाम् ।हस्त्यश्वानां तथान्येषां वधे हन्ता न दोष-भाग् ॥
”इति कात्यायनवचनं गोव्यतिरिक्तशृङ्गिविष-यम् ॥
विशेषमाह कात्यायनः ।“उद्यतानान्तु पापानां हन्तुर्दोषो न विद्यते ।निवृत्तास्तु यदारम्भाद्ग्रहणं न वधः स्मृतः ॥
”इति प्रायश्चित्तविवेकः ॥