| YouTube Channel

वत्सः (vatsaH)

 
Apte
English
वत्सः [vatsḥ], [वद्-सः
Uṇ.*
 3.61]
A calf, the young of an animal
तेनाद्य वत्समिव लोकममुं पुषाण
Bh.*
 2.46
यं सर्वशैलाः परिकल्प्य वत्सम्
Ku.*
 1.2.
A boy, son
in this sense
oft
 en used in the voc. as a term of endearment and translateable by 'my dear', 'my darling', 'my dear child'
अयि वत्स कृतं कृतमतिविनयेन, किमपराद्धं वत्सेन
U.*
 6.
Offspring or children in general
जीवद्वत्सा 'one whose children are living'.
A year.
N.
 of a country
(its chief town was कौशाम्बी and ruled over by Udayana), or the inhabitants of that country (pl. )
त्सा A female calf.
A little girl
वत्से सीते 'dear Sītā'
&c.
 -त्सम् The breast.
Comp.
 -अक्षी a kind of cucumber. -अदनः a wolf. (-नी) Cocculus Cordifolius (Mar. गुळवेल). -अनुसारिणी a hiatus between a long and a short syllable
also वत्सानुसृता-तिः. -ईशः, -राजः a king of the Vatsas
लोके हारि च वत्सराजचरितं नाट्ये च दक्षा वयम्
Ratn.*
 1. -काम
a.
 fond of children. (-मा) a cow longing for her calf or a mother for her child. -तन्त्री a rope for tying calves
न लङ्घयेद्वत्सतन्त्रीं न प्रधावेच्च वर्षति
Ms.*
 4.38. -दन्तः a kind of arrow.
नाभः
N.
 of a tree.
a kind of very strong poison. -पत्तनम्
N.
 of the town Kauśāmbī. -पदम् a ford (Mar. उतार)
भवाम्बुधिर्वत्सपदं परं पदम्
Bhāg.*
 1.14.58. -पालः 'a keeper of calves',
N.
 of Kṛiṣṇa or Balarāma. -बन्धा a cow longing for her calf. -रूपः a small calf
Hch. -शाला a cow-shed.
Apte 1890
English
वत्सः [वद्-स
Uṇ. 3. 62] 1 A calf, the young of an animal
तेनाद्य वत्समिव लोकममुं पुषाण Bh. 2. 46
यं सर्वशैलाः परिकल्प्य वत्सं Ku. 1. 2.
2 A boy, son
in this sense often used in the voc. as a term of endearment and translateable by ‘my dear’, ‘my darling’, ‘my dear child’
अयि वत्स कृतं कृतमतिविनयेन, किमपराद्धं वत्सेन U. 6.
3 Offspring or children in general
जीवद्वत्सा ‘one whose children are living’.
4 A year.
5 N. of a country
(its chief town was कौशांबी and ruled over by Udayana), or the inhabitants of that country (pl.).
त्सा 1 A female calf.
2 A little girl
वत्से सीते ‘dear Sītā’ &c.
त्सं The breast.
Comp.
अक्षी a kind of cucumber.
अदनः a wolf.
ईशः,
राजः a king of the Vatsas
लोके हारि च वत्सराजचरितं नाट्ये च दक्षा वयं Nāg. 1.
काम a. fond of children. (
मा) a cow longing for her calf.
तंत्री a rope for tying calves.
दंतः a kind of arrow
नाभः {1} N. of a tree. {2} a kind of very strong poison.
पत्तनं N. of the town Kauśāmbī.
पालः ‘a keeper of calves’, N. of Kṛṣṇa or Balarāma.
बंधा a cow longing for her calf.
शाला a cow-shed.
Apte Hindi
Hindi
वत्सः
पुं*
 - वद् + सः
"बछड़ा, किसी जानवर का बच्चा"
वत्सः
पुं*
 - -
"लड़का, पुत्र"
वत्सः
पुं*
 - -
"संतान, बच्चे, जीववत्सा"
वत्सः
पुं*
 - -
वर्ष
वत्सः
पुं*
 - -
एक देश का नाम या उसके अधिवासी
वत्सः
पुं*
 - वद्+सः
बछड़ा
वत्सः
पुं*
 - वद्+सः
"लड़का, पुत्र"
वत्सः
पुं*
 - वद्+सः
"सन्तान, बच्चा"
वत्सः
पुं*
 - वद्+सः
वर्ष
वत्सः
पुं*
 - वद्+सः
एक देश का नाम
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 वत्सः
noun
वैदिकः ऋषिः।
"वत्सस्य वर्णनं ऋग्वेदे प्राप्यते।"
Synonyms:
 युवा, तरुणः, वयस्थः, प्राप्तयौवनः, यविष्ठः, नवकः, नवीयः, नूतनयौवनः, युवशः, युवानकः, युवीभूतः, वत्सः, वत्सतरः, वयोधः, वयोबालः, प्रतिनवः, प्रत्यग्रः, प्रत्यग्ररूपः, शर्कुरः, भ्रमरः
adjective
यौवनावस्थाविशिष्टः।
"तस्य युवा पुत्रः देशान्तरं गतः।"
Synonyms:
 गोवत्सः, वत्सः, तन्तुभः, तर्णः
noun
गोः पुमान् शिशुः।
"गोवत्सः गोदुग्धं पिबति।"
Synonyms:
 माणवकः, वत्सः, बालकः, बालः, बाला, वत्सा, वत्सकः
noun
षोडश-वर्ष-पर्यन्त-प्रथम-वयस्कः मानवजातीयः।
"भो माणवक कुत्र अस्ति तव पिता।"
वैजयन्तीकोषः
Sanskrit
Word: वत्सः
Root: वत्स
Gender: पुं
Number: all
अर्थः ⇒
Meaning(s):
⇒ Calf
Shloka(s):
3|4|51|1 ► अभिवान्यान्यवत्सा गौर्वृषाक्रान्ता तु सन्धिनी। (भूमिकाण्डः/पशुसङ्ग्रहाध्यायः)
3|4|51|2 ► आपीनमूधो वृन्तं तु स्तनो वत्सस्तु तर्णकः॥ (भूमिकाण्डः/पशुसङ्ग्रहाध्यायः)
Synonym(s):
➠ 3|4|51|1 ⇢ वत्सः (वत्स) (पुं) ⇒ Calf ⇒
➠ 3|4|51|2 ⇢ तर्णकः (तर्णक) (पुं) ⇒ Calf ⇒
Related word(s):
Tamil
Tamil
வத்ஸ: : கன்று, சிறுவன், சந்ததி, மகன், ஆண்டு.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
वत्सः,
पुं,
 (वदतीति । वद् + “वृतॄवदिहनिकमि-कषिभ्यः सः ।” उणा० ३ । ६२ । इति सः ।)वर्षः । गोशिशुः । वाछुर इति भाषा । तत्-पर्य्यायः । शकृत्करिः २ तर्णकः ३ । इति वैश्य-वर्गे नानार्थे चामरः ॥
दोग्धा ४ दोषकः ५दोषः ६ । इति शब्दरत्नावली ॥
रौहिणेयः ७बाहुलेयः ८ तन्तुभः ९ । सद्योजातस्य तस्यपर्य्यायः । तर्णकः १ तर्णभः २ तन्तुभः ३कचः ४ । इति जटाधरः ॥
पुत्त्रादिः । इतिमेदिनी । से, ११ ॥
वाछा इति भाषा । (यथा, भागवते । ४ । ८ । ११ ।“न वत्स ! नृपतेर्धिष्णं भवानारोढुमर्हति ।न गृहीतो मया यत् त्वं कुक्षावपि नृपात्मज ! ॥
”दिवोदासपुत्त्रः । द्युमानित्यादीन्यस्य नामा-न्तराणि । यथा, भागवते । ९ । १७ । ५ -- ६ ।“तत्पुत्त्रः केतुमालस्य यज्ञे भीमरथस्ततः ।दिवोदासो द्युमांस्तस्मात् प्रतर्द्दन इति स्मृतः ॥
स एव शक्रजित् वत्स ऋतध्वज इतीरितः ।तथा कुवलयाश्वेति प्रोक्तोऽलर्कादयस्ततः ॥
”देशभेदः । यथा, कथासरित्सागरे । ९ । ४ ।“अस्ति वत्स इति ख्यातो देशो दर्पोपशान्तये ।स्वर्गस्य निर्म्मितो धात्रा प्रतिमल्ल इव क्षितौ ॥
”)