वच (vaca)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

In this section, you'll find information about the dhatus (verbal roots) related to your search. This includes details like dhatu information, forms, and any available commentaries.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 वच m.
  (-चः)
	 1. A parrot.
	 2. The sun. 
	 f.
  (-चा)
	 1. Orris root,  (Acorus
calamus
 also Zinziber Zedoaria.)
	 2. The Sārikā,  (Turdus Salica.)
E.
  वच् to speak,  अच् aff.
  

Yates

English

 वच (चः) 1.
m.
  A parrot.
f.
  (चा)
Orris root
 Turdus salica.

Wilson

English

 वच(औ)औवच r. 1st cl. (वचति)
2nd cl. (वक्ति) and 10th cl. (वाचयति)
1 To speak,  to tell.
2 To inform. 
3 To read,  to expound: (the second cl. is the most usual form of the root,  in
which its inflections however are very irr
 egular.)
With प्र,  To begin to speak.

 वच
m.
  (-चः) A parrot.
f.
  (-चा)
1 Orris root,  (Acorus calamus
 also Zinziber Zedoaria.)
2 The Sārikā,  (Turdus Salica.)
E.
  वच to speak,  अच् aff.
  

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Apte

English

वचः [vacḥ],  [वच्-असुन् Uṇ.*
  4.196]

A parrot.

The sun. 

चा A kind of talking bird.

A kind of aromatic root (Mar.  वेखंड)
 Mb.
 *  13.131.8. -चम् Speaking,  talk. Comp.
   -अर्चः a sun-worshipper.

Apte 1890

English

 वचः 1 A parrot. 
2 The sun. 
चा 1 A kind of talking bird. 
2 A kind of aromatic root. 
चं Speaking,  talk. 
Comp. 
अर्चः a sun-worshipper. 

Monier Williams Cologne

English

 वच mfn.
   speaking,  talking (See कु-व्°)

 वच m.
  a parrot,  L.
 

 =
  सूर्य,  the sun,  L.
 

 =
  कारण,  L.
 

 वच n.
  the act of speaking,  speech (See दुर्-व्°).

 वचः in comp.  for व॑चस्.

Monier Williams 1872

English

 वच,  अस्,  आ,  अम्,  speaking,  talking,  saying,  &c.
[cf. कु-व्°]
 (अस्),  m. a parrot
 = सूर्य,  the sun
= कारण
 (आ),  f. a kind of talking bird,  Turdus
Salica (= सारिका)
 a kind of aromatic root,  (accord-
ing to some,  orris root)
 (अम्),  n. the act of speak-
ing,  talk
 [cf. दुर्-व्°।]
—वचाचार्य (°च-आच्°),  अस्, 
m.,  N. of a preceptor.
—वचार्च (°च-अर्°),  अस्,  m.
a sun-worshipper,  Parsee.

Benfey

English

 वच वच् + अ,  m.
  A parrot.

Apte Hindi

Hindi

वचः
पुं*
  - वच् + अच्
तोता

वचः
पुं*
  - -
सूर्य

वचम्
नपुं*
   - -
"बोलना,  बातें करना"

L R Vaidya

English

 vaca {% m. %} 1. A parrot
 2. the sun.

धातुपाठः (Krishnacharya)

Sanskrit

धातुः:
  वच्
मूलधातुः:
   वच
धात्वर्थः:
  परिभाषणे
गणः:
  अदादिः
कर्मकत्वं:
  द्विकर्मकः
इट्त्वं:
  अनिट्
उपग्रहः:
  परस्मैपदी
रूपम्:
  वक्ति

धातुः:
  वच्
मूलधातुः:
   वच
धात्वर्थः:
  परिभाषणे
गणः:
  चुरादिः
कर्मकत्वं:
  सकर्मकः
इट्त्वं:
  सेट्
उपग्रहः:
  उभयपदी
रूपम्:
  वचति, वाचयति-ते

धातुप्रदीपः

Sanskrit

वचँ वच भाषणे 
- वक्ति । वक्तः । वक्षि । वच्मि । अन्तवचनस्यानभिधानमाचक्षते । उवाच । ऊचतुः । ऊचुः । उवक्थ । उवचिथ । वक्ता । अवोचत् । अवोचताम् । अवोचन् । ब्रुवो वचिः (2/4/53) इत्यादेशे उमि अवोचत्,  अवोचत् । प्रवचनीयो देवदत्तः,  प्रवचनीयं देवदत्तेन । वाक् । वाचौ ।। 54 ।।

वचँ वच  भाषणे 
- वाचयति वचति  वाचयतः वचतः  अवीवचत्  अवाक्षीत्  अन्यत्र वक्ति  288

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 वच,  औ वाचि । सन्देशे । इति कविकल्पद्रुमः ॥
(भ्वा०-पर०-सक०-अनिट् ।) औ,  वक्ता ।अयं सेम् (सेट्) इत्येके । न वचत्यप्रियं वचः ।इति हलायुधः । इति दुर्गादासः ॥

 वच,  क सन्देशे । इति कविकल्पद्रुमः ॥
 (चुरा०-पर०-सक०-सेट् ।) सन्देशो वचनविशेषः ।क,  वाचयत्यखिलां लिपिमिति हलायुधः ।इति दुर्गादासः ॥

 वच,  ल औ वाचि । इति कविकल्पद्रुमः ॥
 (अदा०-पर०-द्विक०-सेट् ।) ल,  वक्ति । औ,  वक्ता ।अस्मादन्तिविभक्तिर्न प्रयोज्या । इत्यालङ्का-रिकाः । इति दुर्गादासः ॥
 (यथा,  --“वचेरन्त्यन्तुशन्तृङ्भिः प्रयोगो नाभिधीयते ।जयतेर्नास्ति पञ्चम्या उत्तमः पुरुषः क्वचित् ॥
”इति बहुसम्मतम् ॥
)

 वचः,  पुं,
   (वक्तीति । वच् + अच् ।) कीरपक्षी ।इति मेदिनी । चे,  ९ ॥

 वचः,  [स्] क्ली,
   (उच्यते इति । वच् + “सर्व्व-धातुभ्योऽसुन् ।” उणा० ४ । १८९ । इत्यसुन् ।)वाक्यम् । इत्यमरः । १ । ६ । १ ॥
 (यथा,  रघौ । २ । ४१ ।“इति प्रगल् भं पुरुषाधिराजोमृगाधिराजस्य वचो निशम्य ।प्रत्याहतास्त्रो गिरिशप्रभावा-दात्मन्यवज्ञां शिथिलीचकार ॥
”)

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 वच सन्देशे सक०
  कथने द्विक० चुरा० उभ०
  सेट् । वाचयति ते

 वच कथने अदा० द्विक० पर०
  अनिट् । वक्ति । “न हिवचिरन्तिपरः प्रयुज्यते” अभियुक्तोक्तेरस्मान्न अन्ति”अवोचत् त । उवाच ऊचतुः वक्ता उक्तः ।अनु + उक्तस्य पुनःकथने अनुवादे ।निर् + अबवार्थकथने निरुक्तिः निर्वचनम् ।प्र + प्रकर्षेण कथने वाख्यानार्थमुक्तस्य कथने प्रवचनम् ।

क्षीरतरङ्गिणी

Sanskrit

वचँ वच  भाषणे
58।अनुदात्त उदात्तेत् - वक्ति  वक्ता  वचिस्वपि (6115) इति सम्प्रसारणम्-उवाच,  उक्तम्  अस्यतिवक्तिख्यातिभ्योऽङ् (3152),  वच उम् (7420) अवोचत्  भव्यगेय (3468) इति कर्तरि प्रवचनीयोऽनुवाकस्य चैत्रः  यजयाचरुच (7366) इति कुत्वं नास्ति-प्रवाच्यम्  वचोऽशब्दसंज्ञायाम् (7367) वाच्यम्,  शब्दे-वाक्यम्  घञ् (द्र03319) अनुवाकः,  वाकः  उपेयिवान् (32109) इत्यनूचानः  श्लोकवचः पचादौ (गण03134)  कृके वचः कश्च (उ016) इति ञुण् कृकवाकुः कुक्कुटः  पातॄतुदिवचि (उ0 27) इति थक्-उक्थं साम  गुधृवीपचिवचि (उ0 4167) इति त्रन्-वक्त्रम्  क्विब्वचि (उ0 257) इति दीर्घः- वाक्  असुन् (द0 उ0 749) वचस्  पुंसिसज्ञायां घः (33118) वकः  वचन्तीति नेष्यते,  अनभिधानात्  चुरादौ वाचयति  पारायणिकैर्नाधीतोऽयम्  51

वचँ वच  भाषणे
- वाचयति,  वचति,  वाच्यते,  वच्यते  चन्द्रः संदेशे चुरादिमाह  अदादौ (257) वक्ति,  उच्यते,  स्वपिसाहचर्याद् (6115) आदादिकस्य संप्रसारणम्  287

धातुवृत्तिः

Sanskrit

वचँ वच  (अर्थः)  परिभाषणे
अत्र पुरुषकारे "अस्यतिवक्ति'' इत्यत्र वृत्तौ परिभाषणे पठ्यते
 तदपि परेरनधिकारार्थत्वाद् भाषणमेवार्थ इति एतच्च क्वचिद्वृत्तावेवं पाठदर्शनादुक्तम् (वक्ति,  वक्तः,  वक्षि,  वक्थः,  वक्थ,  वच्मि,  वच्मः ) वचन्तीत्यस्याप्रयोगोऽनभिधानादितिस्वामिसम्मताकारौ तथा च भोजः "न वचन्ति प्रयुञ्जते' इति आत्रेयस्तु एकवचनान्युदाहृत्य अन्यत्रानभिधनमित्येके झिमात्रएवानभिधानमिति केचित् इति ( उवाच,   ऊचतुः,  ऊचुः,  उवक्थ,  उवचिथ,  ऊच,  उवाच,  उवच,  ऊचिव,  ) थलि भारद्वाजनियमादिड्विकल्पः ( वक्ता वक्ष्यति वक्तु,  वक्तात्,  वक्तां,  वचन्तु,  वग्धि ) हेर्धित्वे कुत्वजश्त्वे ( वचानि अवग्,  अवग्,  अवक्ताम्,  अवचन्,  अवक्,  अवचम् वच्यात्,  वच्यातां,  वच्युः,  वच्याः,  वच्यां,  वच्याव ) आशिषि ( उच्यात्,  उच्यास्तां,  ) कित्त्वात् "वचिस्वपि'' इति सम्प्रसारणम् ( अवोचत्,  अवोचताम्,  अवोचन्)  "अस्यतिवक्ति'' इत्यङि "वच उम्'' इत्युम् (उक्थम्) यज्ञायज्ञियात्परं साम "पातॄतुदिवच'' इति थक् उक्थमधीते वेद वा (औक्थिकः) "क्रतूक्थादि'' इति ठक्,  अयं च प्रत्ययो न सामवचनादिष्यते,  किन्तु तल्लक्ष्णऔक्थिक्यनाम्नि वर्तमानादिति वृत्त्वादौ स्थितम् ( वक्त्रम् ) "गृधृविपचिवचि'' इति त्रः इन्दुवक्त्रो नाम देशः,  (ऐन्दुवक्त्रकः) "कच्छाग्निवक्त्रगर्तोत्तरपदात्'' इति शैषिको वुञ् शेषमपि ब्रूञादेशवत् पारायणिकैरयं धातुर्नापाठीत्येतावतानार्षता नाशङ्क्या,  "अस्यतिवक्ति'' इत्यत्र वृत्त्यादौ,  "वच परिभाषणे ब्रूञादेशो वा'इत्युक्तत्वात् तथा वच्यादिसूत्रे न्यासपदमञ्जर्योश्च अस्यास्तित्वं स्पष्टम् किञ्चान्तिपरस्यास्य प्रयोगं प्रतिषेधन्तो भोजात्रेयादयोऽप्यत्रैवानुकूलाः अयमाधृषीयश्च इण्प्रभृतयोऽनुदात्ताः परस्मैपदनिः इङ् त्वात्मनेपदी 53

वचँ वच  (अर्थः)  परिभाषणे
( वाचयति वचति वक्ता अवाक्षीत् ) अङ्विधौ वक्तीतिलुग्विकरणस्य निर्देशान्नास्य ग्रहः पचिं वचिम्' इति पाठादनिट्त्वम् पारायणेऽयं नाधीयते 300

कृदन्तरूपमाला

Sanskrit

1 {@“वच परिभाषणे”@} 2 ‘वक्तीति भाषणे वा णौ वाचयेत् वचतीति वा।’ 3 इति देवः। 
 ‘-- भाषणे’ इति क्षीरस्वामि-मैत्रेय-चन्द्र-शाकटायन-हेमचन्द्रादयः। 
 ‘पारायणिकैर्नाधीतोऽयम्’ इति तरङ्गिण्यामुक्तम्। 
 वाचकः-चिका,  वाचकः-चिका,  विवक्षकः-क्षिका,  वावचकः-चिका
   वक्ता-वक्त्री,  वाचयिता-त्री,  विवक्षिता-त्री,  वावचिता-त्री
   वचन्-ती,  वाचयन्-न्ती,  विवक्षन्-न्ती
   -- वक्ष्यन्-न्ती-ती,  वाचयिष्यन्-न्ती-ती,  विवक्षिष्यन्-न्ती-ती
   -- -- वाचयमानः,  वाचयिष्यमाणः,  विवक्षमाणः,  विवक्षिष्यमाणः
   -- इत्यादीनि सर्वाण्यपि रूपाणि आदादिकब्रूञ्धातुवत् 4 ज्ञेयानि।
प्रासङ्गिक्यः
 
 01 =>
  (१५३४)
 02 =>
  (२-अदादिः-१०६३। सक। अनिट्। पर।)
 03 =>
  (श्लो। ५१)
 04 =>
  (११३२)

1 {@“वच परिभाषणे”@} 2 3 णिजभावपक्षे शतरि वचन् इत्यस्य प्रयोगो दृश्यते 4। 
 ‘-- भाषणे’ इति क्षीरस्वामिमैत्रेयादयः। 
 “पचिं वचिम्” 5 इति पाठादनिट्त्वम्। 
 ‘पारायणिकैः धातुरयं नाधीयते’ इति मा। 
 धा। 
 वृत्तिः।]] ‘-- सन्देशने च’ इति कातन्त्र-हेरम्बादयः। 
 6 ‘वक्तीति भाषणे वा णौ वाचयेत् वचतीति वा।’ 7 इति देवः। 
 वाचकः-चिका,  विवाचयिषकः-षिका,  वाचकः-चिका,  विवक्षकः-क्षिका,  वावचकः-चिका
   वाचयिता-त्री,  विवाचयिषिता-त्री,  वक्ता-वक्त्री,  विवक्षिता-त्री,  वावचिता-त्री
   इत्यादीनि रूपाणि सर्वाणि ण्यन्तप्रकृतिकसन्नन्तं विना पूर्वोक्तवचतिवत् 8 ऊह्यानि। 
 आधृषीयत्वाद् णिज्विकल्पः। 
 णिच्पक्षे इमानि रूपाणि -- वाचयन्-न्ती,  विवाचयिषन्-न्ती
   वाचयिष्यन्-न्ती-ती,  विवाचयिषिष्यन्-न्ती-ती
   वाचयमानः,  विवाचयिषमाणः
   वाचयिष्यमाणः
   विवाचयिषिष्यमाणः
   विवाचयिट्-ड्-यिषौ-यिषः
   वाचितम्-तः,  विवाचयिषितम्-तः-तवान्
   वाचः,  विवाचयिषुः
   वाचयितव्यम्
   विवाचयिषितव्यम्
   वाचनीयम्,  विवाचयिषणीयम्
   वाच्यम्,  विवाचयिष्यम्,  ईषद्विवाचयिषः-दुर्विवाचयिषः-सुविवाचयिषः
   वाच्यमानः,  विवाचयिष्यमाणः
   वाचः,  विवाचयिषः
   वाचयितुम्,  विवाच- यिषितुम्
   वाचना,  विवाचयिषा
   वाचनम्,  विवाचयिषणम्
   वाचयित्वा,  विवाचयिषित्वा
   प्रवाच्य,  प्रविवाचयिष्य,  वाचम् २,  वाचयित्वा २
   विवाचयिषम् २,  विवाचयिषित्वा २। इति विशेषः।
प्रासङ्गिक्यः
 
 01 =>
  (१५३५)
 02 =>
  (१०-चुरादिः-१८४३। सक। सेट्। उभ।)
 03 =>
  [[[अ]
 04 =>
  (धा। का। ३-५२)
 05 =>
  (७-२-१०। व्याघ्रभूतिकारिका)
 06 =>
  [आधृषीयः। [पृष्ठम्११८४+ २६]
 07 =>
  (श्लो। ५१)
 08 =>
  (१५३४)

Burnouf

French

 वच वच m.
  perroquet. -- F. turdus salica,  oiseau.
वचक्नु a. parleur,  babillard,  loquace. -- S. m.
  brâhmane.
वचन n.
  (sfx. अन) parole,  langage,  discours
		 lettre
prononcée,  prononciation,  tg.
		 Ordre,  édit,  proclamation. 
वचनग्राहिन् a. (ग्रह्) qui obéit à la parole,  soumis.
वचनीय a. (sfx. अनीय) qu'on peut ou qu'on doit dire.
		 Blâmable.
वचनीयता f.
  (sfx. ता) rumeur malveillante,  bruit
scandaleux.
वचनेस्थित a. (स्था) qui obéit à la parole,  soumis, 
empressé.

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.