| YouTube Channel

वकार (vakAra)

 
Capeller Eng
English
वकार
m.
 the sound व.
Spoken Sanskrit
English
वकार vakAra
m.
 upsilon [ Greek letter ]
वकार vakAra
m.
 letter or sound va
वकार vakAra
m.
 letter or sound va
Monier Williams Cologne
English
व—कार
m.
 the letter or sound व,
TPrāt.
Macdonell
English
वकार va-kāra,
m.
 letter v.
Abhyankara Grammar
English
वकार the consonant व् with the vowel अ and कार being added for facility of utterance
cf. T. Pr. I. 17, 21, also वर्णात्कारः P. III.3.108, Vart. 3.
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
वकारः व्यञ्जनवर्णभेदः । स च स्पर्शोष्मवर्णयोरन्तःस्थितत्वात्अन्तःस्थवर्णभेदः अस्योच्चारणस्थानं दन्तोष्टौ “दन्त्याष्ठ्योवः स्मृतो बुधैः” शिक्षोक्तेः । अस्योच्चारणे जिह्वा-ग्रेण दन्तौष्ठयोरीषत्स्पर्शात् ईषत्स्पृष्टता आभ्यन्तर-प्रयत्नः । बाह्यप्रयत्नाश्चास्य विवारनादघोषा अल्पप्राणश्च ।अस्य दन्त्यौष्ठ्यत्वात् दन्त्यत्वं क्वचिच्च ओष्ठ्यत्वमाश्रित्यकार्य्यभेदस्तेन संवुपूर्षतीत्यादौ ओष्ठ्यत्वमाश्रित्य लः अण-परः । दन्त्यत्वमाश्रित्य च अनुस्वारस्थाने अनुनासिकोबो वा पक्षे अनुस्वारस्थितिः । अस्य मातृकान्यासे वाम-स्कन्धे न्यस्यता । काव्यादौ प्रयोगे “व्यसनमथ लवौ” वृ०र० टी० उक्तेः व्यसनं फलम् । वर्णाभिधाने अस्य वा०चकशब्दा उक्ता यथा “वो वाणो वारुणी सूक्ष्मावरुणो मेदसंज्ञकः । खड्गीशो ज्वालिनी वक्त्रं कलसोवारिवाचकः । उत्कारी शालिनी शान्ता वातः स्फिकसागरः शुचिः । इन्द्रधारा च वामांसः करमूलं च न-र्त्तकः । जगद्भाषी सारिणी च देवोऽलिङ्गोऽनिरुद्धकः ।गिरिराजो निवृत्तात्मा व्यङ्कद्या निन्दिनी करः” अस्यध्येयस्वरूपं यथा “वकारं चञ्चलापाङ्गि! कुण्डलीमोक्षमव्ययम । पञ्चप्राणमयं वर्णं त्रिशक्तिसहितं सदा ।त्रिविन्दुसहितं वर्णमात्मादतत्त्वसंयुतम् । पञ्चदेवमयंवृर्णं पीतविद्युल्लतोपमम् । चतुर्वर्गप्रदं वर्णं सर्वसिद्धि-प्रदायकम्” कामधेनुत० “अस्याधिष्ठातृध्येयरूपं यथा “कुन्द-पुष्पप्रभां देवीं द्विभुजां पङ्कजेक्षणाम् । शुक्लमाल्याम्बर-धरां रत्नहारोज्ज्वलां पराम् । साधकाभीष्टदां सिद्धासिद्धिदां सिद्धसेविताम् । एवं ध्यात्वा वकारं तु तन्मन्त्रंदशधा जपेत्” वर्णोद्धारतन्त्रम् ।