लौहः (lauhaH)
This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
Wordnet
Sanskrit अयः, लोहम्, लोहः, आयसम्, लौहम्, लौहः, कृष्णायसम्, कालायसम्, कृष्णम्, कालम्, तीक्ष्णम्, शस्त्रकम्, पिण्डम्, अश्मसारः, गिरिजम्, गिरिसारः, शिलाजम्, शिलात्मजम्, निशितम्, कान्तः, दृढम्, मलीमसः
धातुविशेषः- कृष्णवर्णीयः दृढः धातुः यः पृथ्विगर्भाद् अश्मरूपेण लभ्यते।
"अयः मनुष्याणां बहूपकारकम्। / अभितप्तम् अयोपि मार्दवं भजते ।"
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskritलौहः, (लोह एव । प्रज्ञाद्यण् ।) लोहः ।इत्यमरटीकायां भरतः ॥
स च पञ्चविधः ।यथा । काञ्चिः १ पाण्डिः २ कान्तः ३कालिङ्गः ४ वज्रकः ५ । अस्य त्रयोदशविध-संस्काराः । यथा । शालिघर्षणम् १ उद्वर्त्तनम् १अम्लभावनम् ३ आतपशोषः ४ निषेकः ५मारणम् ६ दलनम् ७ क्षालनम् ८ सूर्य्यपाकः ९स्थालीपाकः १० चूर्णनम् ११ पुटपाकः १२पाकनिष्पन्नः १३ । अस्य गुणाः । आयुर्ब्बल-वीर्य्यकामदातृत्वम् । रोगनाशित्वम् । श्रेष्ठ-तमरसायनत्वञ्च । कृष्णवर्णस्य तस्य गुणाः ।शोथशूलार्शःकुष्ठपाण्डुप्रमेहमेदवायु-नाशित्वम् ।वयःस्थैर्य्यचक्षुस्तेजःकारित्वम् । सारकत्वम् ।गुरुत्वञ्च । शोधितस्यास्य गुणौ । सर्व्वरोग-नाशित्वम् । मरणनाशित्वञ्च । अशुद्धस्य तस्यगुणाः । जारणायोग्यत्वम् । आयुर्नाशकत्वञ्च ।इति रत्नावल्यादयः ॥
* ॥
(अथास्य शोधनादि-नियमः ।“त्रिफलाष्टगुणे तोये त्रिफलाषोडशं पलम् ।ततः क्वाथे पादशेषे लौहस्य पलपञ्चकम् ॥
कृत्वा तप्ताणि पत्राणि सप्तवारं निषेचयेत् ।ध्रुवं प्रलीयते दोषो गिरिजे लोहसम्भवः ॥
”इति लोहशोधनम् ॥
* ॥
“भानुपाकात्तथा स्थालीपाकाच्च पुटपाकतः ।निरुत्थो जायते लौहो यथोक्तफलदो भवेत् ॥
”इति संक्षिप्तलौहमारणम् ॥
* ॥
“द्वादशांशेन दरदं तीक्ष्णचूर्णस्य मेलयेत् ।कन्यानीरेन संमर्द्द्य यामयुग्मञ्च संपुटे ।पुटेदेवं लौहचूर्णं सप्तधा मारणं व्रजेत् ॥
”इति वैद्यकरसेन्द्रसारसंग्रहे जारणमारणाधि-कारे ॥
”) अन्यत् लोहशब्दे द्रष्टव्यम् ॥
(छाग-विशेषः । यथा, महाभारते । १३ । ८८ । १३ ।“अजेन वापि लौहेन मघास्वेव यतव्रतः ।हस्तिच्छायासु विधिवत् कर्म्म व्यजनवीजितम् ॥
”लोहशब्दार्थोऽप्यत्र ॥
)
No entries for this word is found.
What is this? (Hidden Dictionary)
To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.
How to hide/unhide dictionary?
Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.