| YouTube Channel

लोम (loma)

 
शब्दसागरः
English
लोम
m.
(-मः) A tail, a hairy tail.
E.
लू to cut,
aff.
मन्
Capeller Eng
English
लोम (—°) = लोमन्.
Yates
English
लोम (मः) 1.
m.
A tail
a hairy one.
Spoken Sanskrit
English
लोम - loma -
n.
- hairy tail
लोम - loma -
n.
- tail
चेता-लोम - cetA-loma -
n.
- dendrite [ Anat.
dendron
small processes of a nerve cell ]
लोम-श्वेतक - loma-zvetaka -
m.
- hair bleacher
वि-प्रति-लोम - vi-prati-loma -
adj.
- perverse
Wilson
English
लोम
m.
(-मः) A tail, a hairy tail.
E.
लू to cut,
aff.
मन्.
Apte
English
लोमः [lōmḥ], 1 A tail.
The hair on the body.
Apte 1890
English
लोमः 1 A tail.
2 The hair on the body.
Monier Williams Cologne
English
1. लोम in comp. for लोमन्.
2. लोम
mfn.
(ifc. )
=
लोमन् (See अज-लोम॑)
लोम
n.
a hairy tail, tail,
L.
Monier Williams 1872
English
लोम लोम, लोमक, &c. See col. 3.
लोम at the end of comps. = लोमन्
(अम्), n.
a hairy tail, tail.
Benfey
English
ऽलोम -लोम, a substitute for लोमन्,
in
अति-,
adj.
,
f.
मा, With too much hair,
Man. 3, 8.
अनु-,
I.
adj.
With the hair
regular, Rām. 3, 49, 33.
II.
f.
मा, A
wife of a caste inferior to that of the
man, Yājñ. 2, 288.
प्रति-, see s. v. वि-,
I.
adj.
(f. मी), Against the grain, reverse,
backward, contrary.
II.
m.
1. Reverse
order.
2. A snake.
3. A dog.
4. Varuṇa.
III.
n.
A water-wheel.
सु-,
adj.
,
f.
मा,
Having beautiful hair, Rām. 3, 49, 33.
Hindi
Hindi
बाल
Apte Hindi
Hindi
लोमः
पुं*
- -
पूंछ
L R Vaidya
English
loma {% n. %} A tail.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
लोम, [न्]
क्ली,
(लूयते छिद्यते इति +“नामन्सीमन्व्योमन्रोमन्लोमन्पाप्मन्ध्यामन् ।”उणा० १५० इति मनिन्प्रत्ययेन साधुः ।)शरीरस्थकेशः तत्पर्य्यायः तनूरुहम् रोम३ इत्यमरः
तनुरुहम् तनुरुट् इतिशब्दरत्नावली
(यथा, मुण्डकोपनिषदि ।१ ।“यथोर्णनाभिः सृजते गृह्णते चयथा पृथिव्यामोषधयः सम्भवन्ति ।यथा सतः पुरुषात् केशलोमानितथाक्षरात् सम्भवतीह विश्वम्
”)तत्तु गर्भस्थस्य षष्ठे मासि भवति इति सुख-बोधः
अपि ।“षष्ठे मासि नारीणां वैदिके नाधिकारिता ।उदरस्थस्य बालस्य नखलोमप्रवर्त्तनात्
”इति स्मृतिः
(तथास्य विवृतिः ।“अस्थो मलानि लोमानि असङ्ख्यानि भवन्तिहि ।सन्ति यावन्ति लोमानि तावन्तो लोम-कूपकाः
अङ्गप्रत्यङ्गनिर्वृत्तिः स्वभावादेव जायते ।सन्निवेशञ्च गात्राणां नात्रास्ते कारणान्तरम्
”निर्वृत्तिः सिद्धिः स्वभावात् ईश्वरात् सन्निबेशोरचनाविशेषः इति भावप्रकाशस्य पूर्व्वखण्डेप्रथमे भागे
)
लोमं,
क्ली,
लाङ्गूलम् इति जटाधरः
(रोम ।यथा, तैत्तिरीयसंहितायाम् ।“अथो शन्त्वायाजलोमैः संसृजत्येषा वा अग्नेःप्रिया तणूर्यदजेति
”)
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
लोम
न०
लू--मन् देहजाते केशाकारे रोमाख्ये द्रव्ये अमरः तत्प्रधाने लाङ्गूले
न०
जटा०
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@“लूञ् छेदने”@} 2 प्वादिः, ल्वादिश्च।
लावकः-विका, लावकः-विका, लुलूषकः-षिका, लोलूयकः-यिका
लविता-त्री, लावयिता-त्री, लुलूषिता-त्री, लोलूयिता-त्री
लुनन्-ती, लावयन्-न्ती, लुलूषन्-न्ती
-- लविष्यन्-न्ती-ती, लावयिष्यन्-न्ती-ती, लुलूषिष्यन्-न्ती-ती
-- लुनानः, लावयमानः, लुलूषमाणः, लोलूयमानः
लविष्यमाणः, लावयिष्यमाणः, लुलूषिष्यमाणः, लोलूयिष्यमाणः
कंसलूः-ल्वौ-ल्वः
-- -- -- 3 विपक्षलावः, 4 5 सकृल्लूः, 6 लुलुवुषः पश्य, लुलविवान्, 7 शत्रुलावो व्रजति, 8 लोलूया 9, 10 लवकः, 11 12 लूत्वा, 13 लूनः, 14 लूनिः, 15 अभिलावः, 16 17 खङ्गलावं 18 19 खङ्गेन लावं वा, 20 लवित्रम् 21 22 लवः, 23 लवणः, 24 लिलावयिषुः, लिलावयिषा, 25 लवाणकम्, 26 लुवा, 27 लोम, 28 त्रप्रत्यये रूपमेवम्
छन्दसि विषये।
लुनाति लूयते वा लोत्रम् = शरीरम्।]] लोत्रम्, इत्यादीनि सर्वाण्यपि रूपाणि क्रैयादिकपुनातिवत् 29 ज्ञेयानि।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
(१५१६)
02
=>
(९-क्र्यादिः-१४८३। सक। सेट्। उभ।)
03
=>
[[आ। ‘विपक्षलावस्य निजस्य शत्रोः अह्नाय भूत्वा लवको बहूनि।’ वा। वि। २-३९।]]
04
=>
[[१। ‘कर्मण्यण्’ (३-२-१) इत्यण्प्रत्ययः।]]
05
=>
[[२। ‘क्विप् च’ (३-२-७६) इति सोपपदात् कर्तरि क्विप्।]]
06
=>
[[३। कर्तरि क्वसुप्रत्ययः। काशिकायां (६-४-२२) प्रत्युदाहृतत्वात् भाषायामपि धातोरस्मात् क्वसुरिति ज्ञेयम्। अत्र ‘न शसदद--’ (६-४-१२६) इत्यादिना एत्वाभ्यासलोपौ न।]]
07
=>
[[४। क्रियार्थक्रियायामुपपदे ‘अण् कर्मणि च’ (३-३-१२) इति भविष्यत्यर्थेऽण्प्रत्ययः।]]
08
=>
[[B। ‘तस्याः सासद्यमानाया लोलूयावान् रघूत्तमः।’ भ। का। ४-३१।]]
09
=>
[[५। यङन्तात् ‘अ प्रत्ययात्’ (३-३-१०२) इत्यकारप्रत्ययः। स्त्रियां टाप् भवति।]]
10
=>
[[६। ‘प्रुसृल्वः समभिहारे वुन्’ (३-१-१४९) इति कर्तरि वुन्प्रत्ययः। समभिहारो नाम (लक्षणया) साधुकारित्वम्
\n\n अतश्च यः सकृदपि सुष्ठु करोति उच्यते लवक इति।]]
11
=>
[[C। ‘लवकौ शत्रुशक्त्रीनामृष्यमूकमगच्छताम्।।’ भ। का। ६-८६।]]
12
=>
[[७। ‘श्रयुकः क्किति’ (७-२-११) इतीण्निषेधः। एवमेव क्तक्तिन्प्रभृतिष्वपि इण्निषेधो बोध्यः।]]
13
=>
[[८। ‘ल्वादिभ्यः’ (८-२-४४) इति निष्ठातकारस्य नकारः।]]
14
=>
[[९। ‘ॠल्वादिभ्यः क्तिन् निष्ठावद् वक्तव्यः’ (वा। ३-३-१०८) इति तकारस्य नकारः।]]
15
=>
[[१०। ‘निरभ्योः पूल्वोः’ (३-३-२८) इति अभिपूर्वकात् भावे घञ्। अप्प्रत्ययापवादः।]]
16
=>
[[ड्। ‘वनाभिलावान् कुर्वन्तः स्वेच्छया चारुविक्रमाः।।’ भ। का। ३-७७।]]
17
=>
[[११। ‘हिंसार्थानां समानकर्मकाणाम्’ (३-४-४८) इति तृतीयान्त उपपदे णमुल्।]]
18
=>
[पृष्ठम्११७७+ ३३]
19
=>
(रिपुं मारयति)
20
=>
[[१। ‘अर्तिलूधू--’ (३-२-१८४) इति करणे इत्रप्रत्ययः। केचित्तु लुवित्रमिति रूपमाहुः। तन्मते गुणाभावश्चिन्त्यः। कल्पसूत्रप्रयोगास्तु छान्दसत्वेन साधवः।]]
21
=>
[[आ। ‘वयं शत्रुलवित्रेषोर्दूता रामस्य भूपतेः।।’ भ। का। ७-८७।]]
22
=>
[[२। ‘ऋदोरप्’ (३-३-५७) इति अप्प्रत्ययः। घञोऽपवादः।]]
23
=>
[[३। नन्द्यादित्वात् शुद्धादपि धातोः कर्तरि ल्युप्रत्यये, तत्रैव (३-१-१३४) गणे पाठात् णत्वमिति ज्ञेयम्। लवणः--एतन्नामकोऽसुरः। लवणम् इति तु अविवक्षित- प्रकृतिप्रत्ययार्थः शब्दः रसविशेषे रूढो लुडन्तः।]]
24
=>
[[B। ‘दुर्जयो लवणः शूली विशूलः प्रार्थ्यतामिति।।’ रघुवंशे १५-५।]]
25
=>
[[४। ‘आणको लूञ्--’ (द। उ। ३-२७) इति आणकप्रत्ययः। लवाणकम् = दात्रम्।]]
26
=>
[[५। औणादिके (द। उ। ६-५१) कनिन्प्रत्यये रूपमेवम्।]]
27
=>
[[६। औणादिके (द। उ। ६-७९) मनिन्प्रत्यये लकारस्य रत्वं विकल्पेन निपात्यते
\n\n लो(रो)म = केशाः। ‘रुहे रुचेश्च रौतेश्च रुदिरुध्यो रुषेरपि। षण्णामेव धातूनां रोमशब्दं निपातयेत्।।’ इति (क्वाचित्कः) श्वेतवनवासिग्रन्थः।]]
28
=>
[[७। औणादिके [द। उ। ८-९०]
29
=>
(१०३५)
Capeller
German
लोम u.
°क (—°)= लोमन्.
Burnouf
French
लोम लोम
m.
et लोमन्
n.
poil
cf. रोमन्।
लोमकर्ण
m.
lièvre.
लोमघ्न
n.
(हन्) chute des cheveux.
लोमपाद
m.
np. d'un roi des Aṅgas.
लोमविष
m.
bête dont le poil passe pour vénimeux.
लोमश a. poilu, velu. -- S.
m.
bélier, mouton.
Np. d'un
Ṛṣi. -- F. brebis
renard.
Nom de beaucoup de plantes velues.
Np. d'une déité au service de Durgā.
लोमशपर्णिका
f.
(पर्ण) glycine.
लोमशमार्जार
m.
putois.
लोमश्य
n.
amollissement velouté du son, tg.
लोमसार
m.
émeraude.
लोमहृत्
m.
(हृ) orpiment jaune.
लोमालिका
f.
(आली) renard.