| YouTube Channel

लग्नं (lagnaM)

 
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
लग्नं,
क्ली,
 (लगति फले इति । लग सङ्गे + “क्षुब्ध-स्वान्तध्वान्तलग्नेति ।” ७ । २ । १८ । इतिनिपातनात् साधु ।) राशीनामुदयः । इत्यमरः ॥
राति फलं राशिस्तालव्यशकारः । अहोरात्र-मध्ये द्वादशराशय उदयन्ति । उदयः पूर्व्वा-चलसंयोगः । तेषां क्रमेण उदयाचलसंयोगोलग्नं ओ लसजी व्रीडे ओदित्वान्नः निपातना-ज्जस्य गः । इति तट्टीकायां भरतः ॥
तेषांशून्यायनांशपरिमाणं यथा, --“रामोऽगवेदै -३ । ४७ र्जलधिस्तु मैत्रै -४ । १७र्व्वाणो रसैः ५ । ६ पञ्च खसागरैश्च ५ । ४० ।वाणः कुवेदै -५ । ४१ र्विषयोऽङ्कयुग्मैः ५ । २९क्रमोत्क्रमान्मेषतुलादिमानम् ॥
”तथा हि ।मेषस्य ३ । ४७ ॥
तुलायाः ५ । २९ ॥
वृषस्य ४ । १७ ॥
वृश्चिकस्य ५ । ४१ ॥
मिथुनस्य ५ । ६ ॥
धनुषः ५ । ४० ॥
कर्क्कटस्य ५ । ४० ॥
मकरस्य ५ । ६ ॥
सिंहस्य ५ । ४१ ॥
कुम्भस्य ४ । १७ ॥
कन्यायाः ५ । २९ ॥
मीनस्य ३ । ४७ ॥
इति दीपिका ॥
* ॥
दशव्यङ्गुलाधिकपञ्चाङ्गुल-प्रभे कलिकाताख्यदेशे वर्त्तमानोनविंशायनांशेप्रामाणिककारिका यथा, --“वेदोऽङ्गैः । ४ । ६ सोऽन्तवेदै ४ । ४८ रिषुरगन-यनैः ५ । २७ सोऽन्तरीक्षाम्बुनाथैः ५ । ४० ।पारावाराश्रयासै -५ । ३४ र्गगनगनयनैः ५ । २९षट्त्रिभि -५ । ३६ श्चन्द्रवेदैः ५ । ४१ ।अङ्कक्ष्माभिः ५ । १९ समुद्रोऽसुशुचिभि -४ । ३५रनलोऽष्टेषुभिः ३ । ५८ सोऽगवेदै -३ । ४७ ।र्मेषादेकोनविंशे गणितपरिगतं मानमत्रा-यनांशे ॥
” * ॥
उदयलग्नास्तलग्नयोर्दिनं प्रति रविभोग्यं यथा, “लग्नदण्डपलं द्विघ्नं तत्संख्यं क्रमतः पलम् ।विपलञ्च रवेर्भोग्यमेवं कल्पनमस्तभे ॥
”इति ज्योतिषम् ॥
एतयोर्विवरणं यथा, --तत्र प्राचीनलग्नमानम् ।लग्नाः दिनमुक्तम् । मासभुक्तम् ।यथा पलम् । विपलम् । दण्डः । पलम् ।१ मेषः । ७ । ३४ ॥
३ । ४७ ॥
२ वृषः । ८ । ३४ ॥
४ । १७ ॥
३ मिथुनम् । १० । १२ ॥
५ । ६ ॥
४ कर्कटः । ११ । २० ॥
५ । ४० ॥
५ सिंहः । ११ । २२ ॥
५ । ४१ ॥
६ कन्या । १० । ५८ ॥
५ । २९ ॥
लग्नाः दिनभुक्तम् । मासभुक्तम् ।यथा पलम् । विपलम् । दण्डः । पलम् ।७ तुला । १० । ५८ ॥
५ । २९ ॥
८ वृश्चिकः । ११ । २२ ॥
५ । ४१ ॥
९ धनुः । ११ । २० ॥
५ । ४० ॥
१० मकरः । १० । १२ ॥
५ । ६ ॥
११ कुम्भः । ८ । ३४ ॥
४ । १७ ॥
१२ मीनः । ७ । ३४ ॥
३ । ४७ ॥
तत्र स्वदेशाधुनिकलग्नमानम् ।लग्नाः दिनभुक्तम् । मासभुक्तम् ।यथा पलम् । विपलम् । दण्डः । पलम् ।१ मेषः । ८ । १२ ॥
४ । ६ ।२ वृषः । ९ । ३६ ॥
४ । ४८ ॥
३ मिथुनम् । १० । ५४ ॥
५ । २७ ॥
४ कर्कटः । ११ । २० ॥
५ । ४० ॥
५ सिंहः । ११ । ८ ॥
५ । ३४ ॥
६ कन्या । १० । ५८ ॥
५ । २९ ॥
७ तुला । ११ । १२ ॥
५ । ३६ ॥
८ वृश्चिकः । ११ । २२ ॥
५ । ४१ ॥
९ धनुः । १० । ३८ ॥
५ । १९ ॥
१० मकरः । ९ । १० ॥
४ । ३५ ॥
११ कुम्भः । ७ । ५६ ॥
३ । ५८ ॥
१२ मीनः । ७ । ३४ ॥
३ । ४७ ॥
अथ जन्मकालीनलग्नस्थग्रहसूचितफलम् ।“लग्ने सूर्य्येऽक्षिरोगी शशिनि बलयुतोरूपवान् वित्तयुक्तोभौमे व्यङ्गः सुवाग्मी शशधरतनये सर्व्व-शास्त्रार्थवेत्ता ।जीवे दाता पवित्रः सुकविरथ गते भार्गवेमण्डलेशःसौरौ कण्डूतिगात्रस्तमसि च नियतं वञ्चितोधर्म्महीनः ॥
”इति ज्योतिस्तत्त्वम् ॥
* ॥
अपि च ।हरिरुवाच ।“उदयन्तु समारभ्य राशौ भानुः स्थितो हर ।स्वराश्यादौ व्रजेदह्रि षड्भिः षड्भिस्तथानिशाम् ॥
मीने मेषे च पञ्च स्युश्चतस्रो वृषकुम्भयोः ।मकरे मिथुने तिस्रः पञ्च चापे च कर्कटे ॥
सिंहे च वृश्चिके षट् च सप्त कन्या तुले तथा ।एता लग्नप्रमाणेन घटिकाः परिकीर्त्तिताः ॥
शरपूर्व्वावशानेषुरसाब्धीष्वधिसागराः ।लङ्कोदया हि है वस्तुं लग्ना मेषादयोऽथवा ॥
मेषलग्ने भवेद्वन्ध्या वृषे भवति कामिनी ।मिथुने सुभगा कन्या वेश्या भवति कर्कटे ॥
सिंहे चैवाल्पपुत्त्रा च कन्यायां रूपसंयुता ।तुलायां रूपमैश्वर्य्यं वृश्चिके कर्कशा भवेत् ॥
सौभाग्यं धनुषि स्याच्च मकरे नीचगामिनी ।कुम्भे चैवाल्पपुत्त्रा स्यान्मीने वैराग्यसंयुता ॥
तुला कर्कटको मेषो मकरश्चैव राशयः ।चरकार्य्याणि कुर्य्याच्च स्थिरकार्य्याणि चैव हि ॥
पञ्चाननो वृषः कुम्भो वृश्चिकः स्युः स्थिराणि हि ।कन्या धनुश्च मीनश्च मिथुनं द्विस्वभावतः ॥
द्विस्वभावानि कर्म्माणि कुर्य्यादेषु विचक्षणः ।यात्रा चरेण कर्त्तव्या प्रवेष्टव्यं स्थिरेण तु ।देवस्थापनवैवाह्यं द्विस्वभावेन कारयेत् ॥
”इति गारुडे ६२ अध्यायः ॥