| YouTube Channel

रिपुः (ripuH)

 
Apte
English
रिपुः [ripuḥ], [रप् उन् पृषो˚
Uṇ.*
 1.26]
An enemy, a foe, an opponent.
A hostile planet.
N.
 of the sixth astrological house.
Ved.
 A cheat, rogue.
Comp.
 -कालः the god of death
Buddh. -घातिन्, -घ्न, -जय, -निपातिन्, -सूदन
a.
 killing or vanquishing foes.-भवनम्, -स्थानम्
N.
 of the 6th astrological house.
Apte 1890
English
रिपुः [रप्-उन् पृषो° Uṇ. 1. 26] 1 An enemy, a foe, an opponent.
2 A hostile planet.
3 N. of the sixth astrological house.
4 Ved. A cheat, rogue.
Comp.
घातिन्, घ्न,
जय,
निपातिन्,
सूदन a. killing or vanquishing foes.
भवनं,
स्थानं N. of the 6th astrological house.
Hindi
Hindi
दुश्मन
Apte Hindi
Hindi
रिपुः
पुं*
 - "रप् + उन्, पृषो* इत्वम्"
"शत्रु, दुश्मन, प्रतिपक्षी"
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 रिपुः
noun
पौराणिकः पुरुषः यः मनोः वंशे उत्पन्नः।
"रिपुः ध्रुवस्य पौत्रः आसीत्।"
Synonyms:
 शत्रुः, रिपुः, वैरिः, सपत्नः, अरिः, द्विषः, द्वेषणः, दुर्हृद्, द्विट्, विपक्षः, अहितः, अमित्रः, दस्युः, शात्रवः, अभिघाती, परः, अरातिः, प्रत्यर्थो, परिपन्थी, वृषः, प्रतिपक्षः, द्विषन्, घातकः, द्वेषी, विद्विषः, हिंसकः, विद्विट्, अप्रियः, अभिघातिः, अहितः, दौहृदः
noun
येन सह शत्रुता वर्तते।
"शत्रुः अग्निश्च दुर्बलः नास्ति।"
Synonyms:
 रिपुः
noun
यदोः पुत्रः ।
"रिपोः उल्लेखः पुराणे वर्तते"
Synonyms:
 रिपुः
noun
ज्येतिषशास्त्रे वर्तमानेषु गृहेषु षष्टः गृहः ।
"रिपोः उल्लेखः बृहत्संहितायां वर्तते"
Synonyms:
 रिपुः
noun
श्लिष्टेः पुत्रः ।
"रिपोः उल्लेखः हरिवंशे वर्तते"
Tamil
Tamil
ரிபு: : எதிரி, வைரி.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
रिपुः,
पुं,
 (अनिष्टं रपतीति । रप वाचि + “रपे-रिच्चोपधायाः ।” उणा० १ । २७ । इति कुःइकारश्चोपधायाः । “रिफ कत्थनयुद्धनिन्दा-हिंसादानेषु । ‘ईषेः किञ्च ।’ उणा० १ । १४ ।इति बाहुलकादुप्रत्ययः । रिपति केचित् पठन्ति ।तत्र बाहुलकादेव ककारस्य पकारः । रिफतिमोषणार्थं युध्यते हिनस्ति वा निन्द्यते च सत्-पुरुषैः ।” इति निघण्टुटीकायां देवराजयज्वा ।३ । २४ । ४ ।) शत्रुः । इत्यमरः । २ । ८ । १० ॥
(यथा, हितोपदेशे ।“नकश्चित् कस्यचिन्मित्रं न कश्चित् कस्यचिद्रिपुः ।कारणादेव जायन्ते मित्राणि रिपवस्तथा ॥
”)शरीरस्थषड्रिपवो यथा । कामः क्रोधः लोभःमोहः मदः मात्सर्य्यश्च । तथा हि ।“आस्थाय योगमवजित्य च वैरिषट्क-मावध्य चेन्द्रियगणं मनसि प्रसन्ने ॥
”इत्यादि तन्त्रसारे भुवनेश्वरीस्तोत्रम् ॥
* ॥
चोरकनामगन्धद्रव्यम् । इति राजनिर्घण्टः ॥
लग्नापेक्षया षष्ठलग्नम् । तत्पर्य्यायः । षट्-कोणम् २ रिपुमन्दिरम् ३ । यथा, --“धीस्थानं पञ्चमं ज्ञेयं यामित्रं सप्तमं स्मृतम् ।द्युनं द्यूनं तथास्ताख्यं षट्कोणं रिपुमन्दि-रम् ॥
”अपि च ।“सुनीचगेऽस्तगेऽपि वा रिपोर्गृहेस्थिता ग्रहाः ।वृथा फलं प्रकीर्त्तितं समस्तमेव सूरिभिः ॥
”अन्यच्च ।“अरातिव्रणयोः षष्ठे चाष्टमे मृत्युरन्ध्रयोः ।व्ययस्य द्बादशस्थाने वैपरित्येन चिन्तनम् ॥
”इति ज्योतिस्तत्त्वम् ॥
(ध्रुवपुत्त्रस्य शिष्टेः पुत्त्रः । यथा, हरिवशे ।२ । १४-१५ ।“तस्मात्शिष्टिश्च भव्यश्च घ्रुवात् शम्भुर्व्यजायत ।शिष्टेराधत्त सुच्छाया पञ्चपुत्त्रानकल्मषान् ॥
रिपुं रिपुञ्जयं पुष्पं वृकलं वृकतेजसम् ॥
”यदोः पुत्त्रः । यथा, भागवते । ९ । २३ । २० ।“यदोः सहस्रजित् क्रोष्टानलोरिपुरितिश्रुताः ॥
”)