| YouTube Channel

रत्नम् (ratnam)

 
Apte
English
रत्नम् [ratnam], [रमते$त्र रम्-न तान्तादेशः
Uṇ.*
 3.14]
A gem, jewel, a precious stone
किं रत्नमच्छा मतिः
Bv.*
 1.86
न रत्नमन्विष्यति मृग्यते हि तत्
Ku.*
 5.45. (The ratnas are said to be either five, nine or fourteen
see the words पञ्चरत्न, नवरत्न, and चतुर्दशरत्न respectively.)
Anything valuable or precious, any dear treasure.
Anything best or excellent of its kind
(mostly at the end of
comp.
 )
जातौ जातौ यदुत्कृष्टं तद् रत्नमभिधीयते Malli
कन्यारत्नमयोनिजन्म भवतामास्ते वयं चार्थिनः
Mv.*
 1.3
अग्रेसरीभवतु काञ्चनचक्ररत्नम् Nāg.5.37
so पुत्र˚, स्त्री˚
V.*
 4.25
अपत्य˚
&c.
A magnet.
Water.
Comp.
 -अङ्कः
N.
 of Viṣṇu's car. -अङ्गः coral. -अचलः, -रोहणः legendary mountain located in Ceylon and supposed to produce jewels at the rumbling of clouds for the benefit of all comers
श्रेणीवर्जनदुर्यशोनिबिडितव्रीडस्तु रत्नाचलः
N.*
 12.67. -अधिपतिः a superintendent of precious stones. -अतुविद्ध
a.
 set or studded with jewels.
आकरः a mine of jewels.
the ocean
रत्नेषु लुप्तेषु बहुष्वमर्त्यैरद्यापि रत्नाकर एव सिन्धुः Vikr. 1.12
रत्नाकरं वीक्ष्य
R.*
 13.1. -आभरणम् an ornament of jewels. -आलोकः the lustre of a gem.
आवली a necklace of jewels.
N.
 of a Nāṭikā attributed to Śrīharṣa. -कन्दलः coral. -करः
N.
 of Kubera. -कर्णिका an ear-ring with jewels. -कुम्भः a jar set with jewels. -कूटः
N.
 of a mountain. -खचित
a.
 set or studded with gems.
गर्भः Kubera.
the sea. (-र्भा) the earth. -च्छाया splendour of jewels.
त्रयम् (with Buddhists) बुद्ध, धर्म and संघ.
(with Jainas) सम्यग् दर्शन, सम्यग् ज्ञान and सम्यक् चारित्र. -दर्पणः a mirror studded with jewels.
दीपः, प्रदीपः a jewel-lamp.
a gem serving as a lamp
अर्चिस्तुङ्गानभिमुखमपि प्राप्य रत्नप्रदीपान्
Me.*
 7. -धेनुः a cow symbolically represented by jewels. -नखः a poniard with its hilt set with jewels
कटितटनिविष्टरत्ननखः
Dk.*
 2.1. -नाभः
N.
 of Viṣṇu. -नायकः a ruby.
निधिः the ocean.
N.
 of Viṣṇu.
of Meru.
a wag-tail. -पञ्चकम् the 5 jewels (viz. gold, silver, pearls, the राजावर्त diamond and coral). -पारायणम् the sheet-anchor of all jewels
रत्नपारायणं नाम्ना लङ्केति मम मैथिलि
Bk.*
 5.89. -प्रभा the earth. -माला a jewel-necklace. -मुख्यम् a diamond.-राज्
m.
 a ruby.
राशिः a heap of gems.
the ocean. -वरम् gold. -वर्षुकम् the Puṣpaka car. -षष्ठी a vow or fast to be observed on the 6th day of a particular fortnight
it is a ग्रीष्मव्रत
अहं खलु रत्नषष्ठीमुपोवितासम्
Mk.*
 3.-सानुः
N.
 of the mountain Meru. -स्
a.
 producing jewels
न मामवति सद्वीपा रत्नसूरपि मेदिनी
R.*
 1.65. -सूः, -सूतिः
f.
 the earth.
Apte Hindi
Hindi
रत्नम्
नपुं*
 - "रमतेऽत्र, रम् + न, तान्तादेशः"
"मणि, आभूषण, हीरा"
रत्नम्
नपुं*
 - -
"कोई भी मूल्यवान् पदार्थ, क़ीमती ख़ज़ाना"
रत्नम्
नपुं*
 - -
अपने प्रकार की अत्युत्तम वस्तु (समास के अन्त में)
रत्नम्
नपुं*
 - -
चुम्बक
रत्नम्
नपुं*
 - "रम्+न, तान्तादेशः"
"रत्न, जवाहर, मूल्यवान पत्थर"
रत्नम्
नपुं*
 - "रम्+न, तान्तादेशः"
कोई भी अमूल्य पदार्थ
रत्नम्
नपुं*
 - "रम्+न, तान्तादेशः"
कोई भी उतम या श्रेष्ठ वस्तु
रत्नम्
नपुं*
 - "रम्+न, तान्तादेशः"
जल
रत्नम्
नपुं*
 - "रम्+न, तान्तादेशः"
चुम्बक
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 रत्नम्
noun
मूल्यवन्तः पाषाणखण्डाः।
"राजमुकुटे रत्नानि जडितानि।"
Synonyms:
 मणिः, मणी, रत्नम्, चारुशीला, प्रस्तरः
noun
अश्मजातिविशेषः, ओजयुक्तः अश्म।
हीरकमौत्तिकमरकतादयः मणयः सन्ति। "मणौ वज्रसमुत्कीर्णे सूत्रस्येवास्ति मे गतिः।(रघु 1.4)"
Synonyms:
 धनम्, वित्तम्, विभवः, अर्थः, वैभवम्, सम्पत्तिः, द्रविणम्, द्रव्यम्, राः, रिक्थम्, ऋक्थम्, हिरण्यम्, द्युम्नम्, स्वापतेयम्, भोग्यम्, घसु, स्वापतेयम्, वसु, द्युम्नम्, काञ्चनम्, लक्ष्मीः, सम्पत्, वृद्धिः, श्रीः, व्यवहार्यम्, रैः, भोगः, स्वम्, रेक्णः, वेदः, वरिवः, श्वात्रम्, रत्नम्, रयिः, क्षत्रम्, भगः, मीलुम्, गयः, द्युम्नः, इन्द्रियम्, वसु, रायः, राधः, भोजनम्, तना, नृम्णम्, बन्धुः, मेधाः, यशः, ब्रह्म, श्रंवः, वृत्रम्, वृतम्
noun
सुवर्णरुप्यकादयः।
"साधु कार्यार्थे एव धनस्य वियोगः करणीयः।"
वैजयन्तीकोषः
Sanskrit
Word: रत्नम्
Root: रत्न
Gender: नपुं
Number: all
अर्थः ⇒
Meaning(s):
⇒ Gem
Shloka(s):
3|2|36|2 ► लोहं तु तैजसं सर्वं वसु रत्नं मणिर्न षण्॥ (भूमिकाण्डः/शैलाध्यायः)
Synonym(s):
➠ 3|2|36|2 ⇢ वसुम् (वसु) (नपुं) ⇒ Gem ⇒
➠ 3|2|36|2 ⇢ रत्नम् (रत्न) (नपुं) ⇒ Gem ⇒
➠ 3|2|36|2 ⇢ मणिः (मणि) (पुं) ⇒ Gem ⇒
➠ 3|2|36|2 ⇢ मणी (मणि) (स्त्री) ⇒ Gem ⇒
Related word(s):
परा_अपरासंबन्धः ➡ वैडूर्यम्
Tamil
Tamil
ரத்னம் : சிறந்த வஸ்து, ரத்தினம், விலை உயர்ந்தது.
अमरकोशः
Sanskrit
Word: रत्नम्
Root: रत्न
Gender: नपुं
Number: all
Meaning(s):
⇒ gem
⇒ gift
⇒ jewel
⇒ water
⇒ goods
⇒ magnet
⇒ wealth
⇒ riches
⇒ present
⇒ precious
⇒ treasure
⇒ gemstone
⇒ loadstone
⇒ precious stone
⇒ anything valuable or precious
⇒ anything valuable or best of its kind
Shloka(s):
2|9|93|2 ► रत्नं मणिर्द्वयोरश्मजातौ मुक्तादिकेऽपि च॥ (वैश्यवर्गः)
3|3|229|1 ► देवभेदेऽनले रश्मौ वसू रत्ने धने वसु। (नानार्थवर्गः)
Synonym(s):
➠ 2|9|93|2 ⇢ रत्नम् (रत्न) (नपुं) ⇒ gem, gift, jewel, water, goods, magnet, wealth, riches, present, precious, treasure, gemstone, loadstone, precious stone, anything valuable or precious, anything valuable or best of its kind
➠ 2|9|93|2 ⇢ मणी (मणि) (स्त्री)
➠ 2|9|93|2 ⇢ मणिः (मणि) (पुं) ⇒ gem, bell, bead, jewel, wrist, pearl, magnet, amulet, globule, crystal, ornament, loadstone, glans penis, clitoris glans, precious stone, hump of a camel, large water jar, dependent fleshy excrescences on a goat's neck
➠ 3|3|229|1 ⇢ वसुम् (वसु) (नपुं) ⇒ dry, gem, gold, good, sweet, horse, pearl, jewel, goods, water, wealth, riches, property, excellent, beneficent, kind of salt, ray of light, dwelling or dweller, particular ray of light, any valuable or precious object, symbolical name of the number eight
Related word(s):
जातिः ➡ अचलनिर्जीववस्तु
परा_अपरासंबन्धः ➡ हीरकः