| YouTube Channel

योगी (yogI)

 
Hindi
Hindi
जो योग प्रथाओं (पुरुष)
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 योगी
noun
गोरखपथानुयायी साधुः।
"अस्माकं ग्रामे एकः महान् योगी आगतः।"
Synonyms:
 ज्ञानी, योगी, तत्वदर्शी, अन्तःप्रज्ञः, आत्मज्ञः, आत्मज्ञानी, सिद्धः
noun
यः आत्मानं जानाति।
"महन्तः ज्ञानिनः अपि भगवतः दर्शनं काङ्क्षन्ति।"
Synonyms:
 योगी, तपस्वी, मुनिः
noun
यः योगे निपुणः।
"योगी योगसाधनां करोति"।"
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
योगी, [न्]
पुं,
 (योगः अस्त्यस्येति । योग +इनिः । यद्बा, युज समाधौ । युजिर् योगे वा +“संपृचानुरुधोत ।” ३ । २ । १४२ । इति घिनुण् ।)योगयुक्तः । तस्य लक्षणादि यथा, --“स्वर्णे लोष्टे गृहेऽरण्ये सुस्निग्धे चन्दने तथा ।समता भावना यस्य स योगी परिकीर्त्तितः ॥
”इति ब्रह्मवैवर्त्ते गणपतिखण्डे ३५ अध्यायः ॥
अपि च ।“आत्मौपम्येन सर्व्वत्र सभं पश्यति योऽर्ज्जुन ! ।सुखं वा यदि वा दुःखं स योगी परमो मतः ॥
”इति श्रीभगवद्गीतायाम् ७ अध्यायः ॥
अन्यच्च ।ऋषय ऊचुः ।“भगवन् ! देवतारिघ्न ! हिरण्यादिनिसूदन ! ।चत्वारो ह्याश्रमाः प्रोक्ता योगी नाम कउच्यते ॥
सर्व्वकर्म्माणि संन्यस्य समाधिमचलं श्रितः ।य आस्ते निश्चलो योगी स सन्न्यासी न पञ्चमः ॥
सर्व्वेषामाश्रमाणान्तु द्बैविध्यं श्रुतिदर्शितम् ।ब्रह्मचार्य्युपकुर्व्वाणो नैष्ठिको ब्रह्मतत्परः ॥
योऽधीत्य विधिवद्वेदान् गृहस्थाश्रममाव्रजेत् ।उपकुर्व्वाणको ज्ञेयो नैष्ठिको मरणान्तिकः ॥
उदासीनसाधकश्च गृहस्थो द्विविधो भवेत् ।ऋणानि त्रीण्युपाहृत्य त्यक्त्वा भार्य्याधनादिकम् ॥
एकाकी यस्तु विचरेदुदासीनः स मोक्षिकः ।कुटुम्बभरणायत्तः साधकोऽसौ गृही भवेत् ॥
तपस्तप्यति योऽन्येन यजेद्देवान् जुहोति च ।स्वाध्याये चैव निरतो वनस्थस्तापसो मतः ॥
तपसा कर्षितोऽत्यर्थं यस्तु ध्यानपरो भवेत् ।सन्न्यासिकः स विज्ञेयो वानप्रस्थाश्रमे स्थितः ॥
योगाभ्यासरतो नित्यमारुरुक्षुर्ज्जितेन्द्रियः ।ज्ञानाय वर्त्तते भिक्षुः प्रोच्यते परमेष्ठिकः ॥
यश्चात्मरतिरेव स्यान्नित्यतृप्तो महामुनिः ।सम्यग्दर्शनसम्पन्नः स योगी भिक्षुरुच्यते ॥
ज्ञानसन्न्यासिनः केचिद्वेदसन्न्यासिनः परे ।कर्म्मसन्न्यासिनः केचिद्विविधाः परमेष्ठिकाः ॥
योगी च त्रिविधो ज्ञेयो भौतिकः सांख्य एव च ।तृतीयोऽन्याश्रमी प्रोक्तो योगमुत्तममास्थितः ॥
”इति कौर्म्मे २ अध्यायः ॥
(तेषां स्त्रीसङ्गनिषेधो यथा, --“यदि सङ्गं करोत्येव बिन्दुस्तस्य विनश्यति ।आयुःक्षयो बिन्दुहीनादसामर्थ्यञ्च जायते ॥
तस्मात् स्त्रीणां सङ्गवर्ज्यं कुर्य्यादभ्यासमाद-रात् ।योगिनोऽङ्गस्य सिद्धिः स्यात् सततं बिन्दुधार-णात् ॥
”इति दत्तात्रेयसंहिता ॥
तेषां पथ्यं यथा, हठयोगप्रदीपिकायाम् ।“गोधूमशालियवषष्टिकशोभनान्नंक्षीराद्यखण्डनवनीतसितामधूनि ।शूण्ठीकपोलकफलादिकपञ्चशाकंमुद्गादिदिव्यमुदकञ्च यमीन्द्रपथ्यम् ॥
”तेषामपथ्यं यथा, तत्रैव ।“कट्वम्लतिक्तलवणोष्णहरीतशावसौवीरतैलतिलसर्षपमत्स्यमद्यम् ।आजादिमांसदधितक्रकुलत्थकोल-पिन्याकहिङ्गुलसुनाद्यमपथ्यमाहुः ॥
”)