युद्ध (yuddha)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

In this section, you'll find information about the dhatus (verbal roots) related to your search. This includes details like dhatu information, forms, and any available commentaries.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 युद्ध n.
  (-द्धं)
	 1. War,  battle,  contest.
	 2. Conflict of the planets,  (in as-
tronomy.)
 E.
  युध् to fight,  aff.
   क्त ।

Capeller Eng

English

 युद्ध॑ a.
  fought
 n.
  fight,  battle.

Spoken Sanskrit

English

युद्ध 	-	 yuddha 	-	 n.
  	-	 fight
आकृति 	-	 AkRti 	-	 f.
  	-	 figure
रूप 	-	 rUpa 	-	 n.
  	-	 figure
योध 	-	 yodha 	-	 m.
  	-	 fighter
युयुत्सा 	-	 yuyutsA 	-	 f.
  	-	 desiretofight
न्यग्रोध 	-	 nyagrodha 	-	 m.
  	-	 Indianfigtree
युद्धाय कृतनिश्चय 	-	 yuddhAyakRtanizcaya 	-	 adj.
  	-	 decidedtofight
वाख्यालन्ङ्कार 	-	 vAkhyAlanGkAra 	-	 m.
  	-	 figureofspeech
अञ्जीर 	-	  aJjIra 	-	 n.
  	-	 fig
युध् 	-	  yudh 	-	 f.
  	-	 fight
स्पृध् 	-	  spRdh 	-	 f.
  	-	 fight
जन्यवृत्ति 	-	  janyavRtti 	-	 f.
  	-	 fight
प्रायुध् 	-	  prAyudh 	-	 f.
  	-	 fight
सङ्का 	-	  saGkA 	-	 f.
  	-	 fight
समृति 	-	  samRti 	-	 f.
  	-	 fight
मृध् 	-	  mRdh 	-	 f.
  	-	 fight
विवाच् 	-	  vivAc 	-	 f.
  	-	 fight
समिति 	-	  samiti 	-	 m.
  	-	 fight
आजि 	-	  Aji 	-	 m.
  	-	 fight
अनीक 	-	  anIka 	-	 m.
  	-	 fight

युद्ध 	-	 yuddha 	-	 n.
  	-	 fight
योध 	-	 yodha 	-	 m.
  	-	 fighter
युयुत्सा 	-	 yuyutsA 	-	 f.
  	-	 desiretofight
युद्धाय कृतनिश्चय 	-	 yuddhAyakRtanizcaya 	-	 adj.
  	-	 decidedtofight
युध् 	-	  yudh 	-	 f.
  	-	 fight
स्पृध् 	-	  spRdh 	-	 f.
  	-	 fight
जन्यवृत्ति 	-	  janyavRtti 	-	 f.
  	-	 fight
प्रायुध् 	-	  prAyudh 	-	 f.
  	-	 fight
सङ्का 	-	  saGkA 	-	 f.
  	-	 fight
समृति 	-	  samRti 	-	 f.
  	-	 fight
मृध् 	-	  mRdh 	-	 f.
  	-	 fight
विवाच् 	-	  vivAc 	-	 f.
  	-	 fight
समिति 	-	  samiti 	-	 m.
  	-	 fight
आजि 	-	  Aji 	-	 m.
  	-	 fight
अनीक 	-	  anIka 	-	 m.
  	-	 fight
कलह 	-	  kalaha 	-	 m.
  	-	 fight
पृतनाहव 	-	  pRtanAhava 	-	 m.
  	-	 fight
प्रघात 	-	  praghAta 	-	 m.
  	-	 fight
सङ्ग्राम 	-	  saGgrAma 	-	 m.
  	-	 fight
शम्बर 	-	  zambara 	-	 m.
  	-	 fight

युद्ध 	-	 yuddha 	-	 n.
  	-	 war
उष्ण 	-	 uSNa 	-	 adj.
  	-	 warm
पाल्या 	-	 pAlyA 	-	 f.
  	-	 ward
विभाग 	-	 vibhAga 	-	 m.
  	-	 ward
पाल्य 	-	 pAlya 	-	 m.
  	-	 ward
पूर्वसूचना 	-	 pUrvasUcanA 	-	 f.
  	-	 warning
भट 	-	 bhaTa 	-	 m.
  	-	 warrior
अधिपत्र 	-	 adhipatra 	-	 n.
  	-	 warrant
युद्धनौका 	-	 yuddhanaukA 	-	 f.
  	-	 war-ship
कपाटिका 	-	 kapATikA 	-	 f.
  	-	 wardrobe
ईषदुत्थापन 	-	 ISadutthApana 	-	 n.
  	-	 warmboot  [ computer ]
कवोष्णोत्थापन 	-	 kavoSNotthApana 	-	 n.
  	-	 warmboot  [ computer ]
निवारण 	-	 nivAraNa 	-	 n.
  	-	 wardingoff
उष्णवस्त्र 	-	 uSNavastra 	-	 n.
  	-	 warmclothes
उष्णवस्त्राणि 	-	 uSNavastrANi 	-	 n.
  	-	 warmclothes  [ plural ]
कवोष्ण 	-	 kavoSNa 	-	 adj.
  	-	 slightlywarm
दत्तांशसङ्ग्रहालय  	-	 dattAMzasaGgrahAlaya 	-	 m.
  	-	 datawarehouse  [ computer ]
दत्तांशभाण्डार 	-	 dattAMzabhANDAra 	-	 n.
  	-	 datawarehouse  [ computer ]
दत्तांशाकर 	-	 dattAMzAkara 	-	 n.
  	-	 datawarehouse  [ computer ]
शूर 	-	 zUra 	-	 m.
  	-	 warriorforgood

युद्ध 	-	 yuddha 	-	 n.
  	-	 battle
युद्ध 	-	 yuddha 	-	 n.
  	-	 fight
युद्ध 	-	 yuddha 	-	 n.
  	-	 war
युद्ध-नौका 	-	 yuddha-naukA 	-	 f.
  	-	 battleship
युद्ध 	-	 yuddha 	-	 adj.
  	-	  subdued
युद्ध 	-	 yuddha 	-	 adj.
  	-	  conquered
युद्ध 	-	 yuddha 	-	 adj.
  	-	  encountered
युद्ध 	-	 yuddha 	-	 adj.
  	-	  fought
युद्ध 	-	 yuddha 	-	 m.
  	-	  opposition
युद्ध 	-	 yuddha 	-	 m.
  	-	  conflict of the planets
युद्ध 	-	 yuddha 	-	 n.
  	-	  combat
तडिद् - युद्ध 	-	  taDid - yuddha 	-	 n.
  	-	  blitzkrieg  [ Mil. ]
युद्ध-परिषद् 	-	 yuddha-pariSad 	-	 f.
  	-	  council of war
युद्ध - निमित्त 	-	 yuddha - nimitta 	-	 n.
  	-	  casus belli
प्रतिरक्षि युद्ध 	-	  pratirakSi yuddha 	-	 n.
  	-	  defensive war  [ Mil. ]
रसायनिक युद्ध 	-	  rasAyanika yuddha 	-	 n.
  	-	  chemical warfare

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Wilson

English

 युद्ध
n.
  (-द्धं) War,  battle,  contest,  conflict.
E.
  युध to fight,  aff.
   क्त.

Apte

English

युद्ध [yuddha],  p. p. 

Fought,  encountered.

Conquered,  subdued. -द्धम् [युध्-भावादौ क्त]

War,  battle,  fight,  engagement,  contest,  struggle,  combat
 वत्स केयं वार्ता युद्धं युद्धमिति U.*
  6.

(In astr.
 ) The opposition or conflict of planets. Comp.
   -अवसानम् cessation of hostilities,  a truce. -अवहारिकम् booty
 युद्धावहारिकं यच्च पितुः स्यात् स हरेत् तु तत् Mb.
 *  13.47.49. -आचार्यः a military preceptor
 Ms.*
  3.162. -उद्योगः,  -उद्यमः vigorous or warlike preparations. -उपकरणम् a war-implement.-उन्मत्त a.
  frantic in battle. -कारिन् a.
  fighting,  contending. -गान्धर्वम् battle-music. -तन्त्रम् military science. -द्यूतम् chance of war. -ध्यानः battle-cry.-भूः,  -भूमिः f.
  a battle-field. -मार्गः military stratagems or tactics,  manœuvres. -योजक a.
  eager for battle.

रङ्गः a battle-field,  battle arena. 

N.
  of Kārtikeya. -वर्णः a sort of battle. -वस्तु n.
  an implement of war.-विद्या,  -शास्त्रम् military science or art,  science of war.

वीरः a warrior,  hero,  champion. 

(in Rhet.
 ) the sentiment of heroism arising out of military prowess,  the sentiment of chivalrous heroism
 see S. D.*  234 and R. G. under युद्धवीर. -व्यतिक्रमः violation of the rules of combat. -शीलिन् a.
  heroic,  valiant. -सारः a horse.a.   provoking (as speech).

Apte 1890

English

 युद्ध p. p. 1 Fought,  encountered. 
2 Conquered,  subdued. 
द्धं [ युध्भावादौ क्त] 1 War,  battle,  fight,  engagement,  contest,  struggle,  combat,  वत्स केयं वार्ता युद्धं युद्धमिति U. 6. 
2 (In astr.) The opposition or conflict of planets. 
Comp. 
अवसानं cessation of hostilities,  a truce. 
आचार्यः a military preceptor. 
उद्योगः,  
उद्यमः vigorous or warlike preparations. 
उपकरणं a war-implement. 
उन्मत्त a. frantic in battle. 
कारिन् a. fighting,  contending. 
द्यूतं chance of war. 
भूः 
भूमिः f. a battle-field. 
मार्गः military stratagems or tactics,  monœuvres. 
रंगः {1} a battle-field,  battle-arena. {2} N. of Kārtikeya. 
विद्या,  
शास्त्रं military science or art,  science of war. 
वीरः {1} a warrior,  hero,  champion. {2} (in Rhet.) the sentiment of heroism arising out of military prowess,  the sentiment of chivalrous heroism
 see S. D. 234 and R. G. under युद्धवीर. 
शालिन् a. heroic,  valiant. 
सारः a horse. 

Monier Williams Cologne

English

 युद्ध mfn.
   fought,  encountered,  conquered,  subdued,  MBh.
  

 युद्ध m.
  N.
  of a son of Ugra-sena,  VP.
  

 युद्ध॑ n.
  (ifc.  f(आ). ) battle,  fight,  war,  RV.
   &c.
   &c.
  

 युद्ध m.
  (in astron.
  ) opposition,  conflict of the planets,  Sūryas.
 
 VarBṛS.
 

Monier Williams 1872

English

 युद्ध युद्ध। See col. 3.

 युद्ध,  अस्,  आ,  अम्,  fought,  encountered
 over-
come,  subdued,  conquered
 (अम्),  n. war,  battle, 
conflict,  fight,  combat,  struggle,  contest,  strife,  en-
gagement
 (in astronomy) opposition,  conflict of the
planets.
—युद्ध-काण्ड,  अम्,  n. ‘battle-section, ’
N. of the sixth book of Vālmīki's Rāmāyaṇa
 of
the sixth book of the Adhyātma-rāmāyaṇa.
—युद्-
धकारि-त्व,  अम्,  n. making war,  fighting.
—युद्-
ध-कारिन्,  ई,  इणी,  इ,  making war,  fighting,  con-
tending,  struggling,  engaging in battle.
—युद्ध-
कीर्त्ति,  इस्,  m.,  N. of a pupil of Śaṅkarācārya.
—युद्ध-गान्धर्व,  अम्,  n. a battle like the
dance of the Gandharvas.
—युद्ध-जयार्णव
(°य-अर्°),  अस्,  m.,  N. of a section of the Jyotiḥ-
śāstra.
—युद्ध-जयोपाय (°य-उप्°),  अस्,  m.,  N.
of a work.
—युद्ध-जित्,  त्,  त्,  त्,  victorious in battle.
—युद्ध-द्यूत,  अम्,  n. the game of war,  luck
of battle,  chance of war,  (see द्यूत।)
—युद्ध-
धर्म,  अस्,  m. the law of war.
—युद्ध-पराङ्-
मुख,  अस्,  ई,  अम्,  averse from fighting.
—युद्ध-
पुरी,  f.,  N. of a town.
—युद्ध-भू,  ऊस्,  or
युद्ध-भूमि,  इस्,  f. battle-ground,  a field of battle.
—युद्ध-मय,  अस्,  ई,  अम्,  consisting of war,  re-
sulting from battle,  relating to war,  warlike,  martial.
—युद्ध-मार्ग,  अस्,  m. a mode of fighting, 
stratagem,  manœuvre.
—युद्ध-मुष्टि,  इस्,  m., 
N. of a son of Ugra-sena.
—युद्ध-मेदिनी,  f.
battle-ground,  a field of battle.
—युद्ध-योजक, 
अस्,  आ,  अम्,  preparing for war,  eager for battle.
—युद्ध-रङ्ग,  अस्,  m. ‘battle-arena, ’ field of
battle
 (अस्,  आ,  अम्),  whose arena is battle
 (अस्), 
m.,  N. of Kārttikeya.
—युद्ध-वस्तु,  उ,  n. an
implement of war.
—युद्ध-विद्या,  f. the science
of war,  military art.
—युद्ध-वीर,  अस्,  m. ‘battle-
hero, ’ a valiant man,  warrior,  hero,  champion
 he-
roism,  bravery (as one of the Rasas).
—युद्ध-
शक्ति,  इस्,  f. warlike vigour or prowess.
—युद्ध-
शालिन्,  ई,  इनी,  इ,  warlike,  courageous,  valiant,  bold.
—युद्ध-सार,  अस्,  m. ‘battle-goer, ’ a horse.
—युद्धाचार्य (°ध-आच्°),  अस्,  m. ‘war-pre-
ceptor, ’ a military instructor,  one who teaches the
use of arms.
—युद्धाजि (°ध-आजि),  इस्,  m.,  N. of
a descendant of Aṅgiras.
—युद्धाध्वन् (°ध-
अध्°),  आ,  आ,  अ,  going or resorting to battle.
—युद्-
धार्थिन् (°ध-अर्°),  ई,  इनी,  इ,  desirous of war, 
seeking war.
—युद्धावसान (°ध-अव्°),  अम्,  n.
cessation of war,  truce.
—युद्धोद्यम (°ध-
उद्°),  or युद्धोद्योग (°ध-उद्°),  अस्,  m. pre-
paring for battle,  vigorous and active preparation for
war.
—युद्धोन्मत्त (°ध-उन्°),  अस्,  आ,  अम्, 
‘battle-mad, ’ fierce or frantic in battle
 (अस्),  m., 
N. of a Rākṣasa.
—युद्धोपकरण (°ध-उप्°), 
अम्,  n. a war implement,  accoutrements.

Macdonell

English

 युद्ध yud-dhá,  pp. (√ yudh) combatted
 n.
  🞄fight,  battle,  combat
 conflict or opposition 🞄(of planets): -ka,  n.
  contest,  battle
 -kāṇḍa,  🞄n.  Book of the Battle,  T. of the sixth book of 🞄the Rāmāyaṇa
 -kār-in,  a.
  making war,  🞄fighting: (i) -tva,  n.
  conflict
 -gāndharva,  🞄n.  battle-music
 -tantra,  n.
  military science
 🞄-dyūta,  n.
  game of war
 -dharma,  m.
  laws 🞄of war
 -pravīṇa,  a.
  skilled in war
 -bhū,  -bhūmi,  f.
  battle-field
 -maya,  a.
  derived 🞄from war
 -mārga,  m.
  sg. pl.
  methods of 🞄war,  military tactics
 -medinī,  f.
  battlefield
 🞄-raṅga,  m.
  arena of battle,  battlefield
 🞄-varṇa,  m.
  sort of battle
 -vastu,  n.
  🞄implements of war
 -vīra,  m.
  hero in war,  🞄champion
 heroism (as a sentiment: rh.)
 🞄-śālin,  a.
  brave
 -ācārya,  m.
  military preceptor
 🞄-adhvan,  a.
  going to war,  engaging 🞄in battle
 -arthin,  a.
  eager for war
 -udyoga,  m.
  vigorous preparation for war
 unmatta,  pp. frenzied in fight
 -upakaraṇa,  🞄n.  implement of war.

Hindi

ग्रहों युद्ध

Apte Hindi

Hindi

युद्धम्
नपुं*
   - युध् + क्त
"संग्राम,  समर,  लड़ाई,  भिड़न्त,  मुठभेड़,  संघर्ष,  द्वन्द्व"

युद्धम्
नपुं*
   - -
ग्रहों का संघर्ष या विरोध

युद्धम्
नपुं*
   - युद्ध+क्त
"लड़ाई, संग्राम.झड़प, संघर्ष, समर"

युद्धम्
नपुं*
   - युद्ध+क्त
ग्रहों का विरोध या संघर्ष

Shabdartha Kaustubha

Kannada

युद्ध
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಸಮರ /ಕಾಳಗ
निष्पत्तिः - > युध (सम्प्रहारे) - भावे "क्तः" (३-३-११४)
प्रयोगाः - > "युद्धाय धावतां धीरं वीराणामितरेतरम्"
उल्लेखाः - > कुमा० १६-३
युद्ध
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ರಾಶಿಗಳಲ್ಲಿ ಗ್ರಹಗಳು ಸಂಚರಿಸುವಾಗ ಪರಸ್ಪರ ಸಂಭವಿಸುವ ಗ್ರಹಗಳ ಯುದ್ಧ

L R Vaidya

English

 yudDa {% n. %} 1. War,  battle,  struggle,  बभूव युद्धं तुमुलं जयैषिणोः R.iii.57
 2. opposition,  conflict of the planets (in astronomy).

Bopp

Latin

 युद्ध n. (r. युध् s. त) punga. IN. 2. 4.

Lanman

English

 yuddhá,  ppl. fought
 as n. [1176a],  fight, 
battle,  contest. [√yudh,  1176,  160.]

Kridanta Forms

Sanskrit

युध् (यु॒धँ॒ सम्प्रहारे - दिवादिः - अनिट्)
ल्युट् =  योधनम्
अनीयर् =  योधनीयः - योधनीया
ण्वुल् =  योधकः - योधिका
तुमुँन् =  योद्धुम्
तव्य =  योद्धव्यः - योद्धव्या
तृच् =  योद्धा - योद्ध्री
क्त्वा =  युद्ध्वा
ल्यप् =  प्रयुध्य
क्तवतुँ =  युद्धवान् - युद्धवती
क्त =  युद्धः - युद्धा
शानच् =  युध्यमानः - युध्यमाना

अभिधानचिन्तामणिः

Sanskrit

--source--
 
प्राणः स्थाम तरः पराक्रमबलद्युम्नानि शौर्यौजसी
शुष्मं शुष्म च शक्तिरूर्जसहसी युद्धं तु संख्यं कलिः ।
p{0033}
संग्रामाहवसंप्रहारसमरा जन्यं युदायोधनं
संस्फोटः कलहो मृधं प्रहरणं संयद्रणो विग्रहः ॥ ७९६ ॥
द्वन्द्वं समाघातसमाह्वयाभिसंपातसंमर्दसमित्प्रघाताः ।
आस्कन्दनाजिप्रधनान्यनीकमभ्यागमश्च प्रविदारणं च ॥ ७९७ ॥
समुदायः समुदयो राटिः समितिसंगरौ ।
अभ्यामर्दः संपरायः समीकं सांपरायिकम् ॥ ७९८ ॥
आक्रन्दः संयुगश्चाथ नियुद्धं तद्भुजोद्भवम् ।
-wordlist-
 
प्राण (पुं),  स्थामन् (क्ली),  तरस् (क्ली),  पराक्रम (पुं),  बल (पुंक्ली),  द्युम्न (क्ली),  शौर्य (क्ली),  ओजस् (क्ली),  शुष्म (क्ली),  शुष्मन् (क्ली),  शक्ति (स्त्री),  ऊर्ज (पुंस्त्री),  सहस् (क्ली),  युद्ध (क्ली),  सङ्ख्य (पुंक्ली),  कलि (पुं),  सङ्ग्राम (पुं),  आहव (पुं),  सम्प्रहार (पुं),  समर (पुंक्ली),  जन्य (पुंक्ली),  युध् (स्त्री),  आयोधन (क्ली),  संस्फोट (पुं),  कलह (पुं),  मृध (क्ली),  प्रहरण (क्ली),  संयत् (क्ली),  रण (पुंक्ली),  विग्रह (पुं),  द्वन्द्व (क्ली),  समाघात (पुं),  समाह्वय (पुं),  अभिसम्पात (पुं),  सम्मर्द (पुं),  समिध् (स्त्री),  प्रघात (पुं),  आस्कन्दन (क्ली),  आजि (स्त्री),  प्रधन (पुं),  अनीक (पुंक्ली),  अभ्यागम (पुं),  प्रविदारण (पुं),  समुदाय (पुं),  समुदय (पुं),  राटि (स्त्री),  समिति (स्त्री),  सङ्गर (पुं),  अभ्यामर्द (पुं),  सम्पराय (पुंक्ली),  समीक (क्ली),  साम्परायिक (क्ली),  आक्रन्द (पुं),  संयुग (पुंक्ली),  नियुद्ध (क्ली)

अभिधानरत्नमाला

Sanskrit

सङ्ग्राम
सङ्ग्राम,  समिति,  समित्,  समर,  संख्य,  समीक,  रण,  युद्ध,  युध्,  प्रधन,  मृध,  समुदय,  संयत्,  कलि,  संयुग,  द्वन्द्व,  आयोधन,  सम्प्रहार,  कलह,  आक्रन्द,  आहव,  अभ्यागम,  संस्फोट,  प्रविदारण,  प्रहरण,  अनीक,  आजि,  सङ्गर,  सम्पराय,  समाघात,  प्रघात,  समाह्वय,  जन्य,  अभिसम्पात,  सम्मर्द,  विग्रह
सङ्ग्रामः समितिः समिच्च समरं संख्यं समीकं रणं, 
युद्धं युत्प्रधनं मृधं समुदयः संयत्कलिः संयुगम् ।
द्वन्द्वायोधनसम्प्रहारकलहाक्रन्दाहवाभ्यागमाः, 
संस्फोटप्रविदारणप्रहरणानीकाजयः सङ्गरः ॥ ४५३ ॥
सम्परायः समाघातः प्रघातश्च समाह्वयः ।
जन्यं स्यादभिसम्पातः सम्मर्दो विग्रहस्तथा ॥ ४५४ ॥
verse 2.1.1.453
page 0052

युद्ध
युद्ध,  दौर्मद्य,  करीरक
युद्धार्थे द्वे प्रयुज्येते दौर्मद्यं च करीरकम् ॥ ७६१ ॥
verse 4.1.1.761
page 0087

प्राणिद्यूत
प्राणिद्यूत,  युद्ध
सेनायामपि कटकं प्राणिद्यूतं वदन्ति युद्धेऽपि ।
verse 5.1.1.790
page 0091

नाममाला

Sanskrit

कदन,  समर,  युद्ध,  संयुग,  कलह,  रण,  संग्राम,  सम्पराय,  आजि,  संयत्,  महाहव
कदनं समरं युद्धं संयुगं कलहं रणम् ।
संग्रामं सम्परायाजी संयदाहुर्महाहवम् ॥ ८७ ॥
verse 0.1.1.87
page 0045

एकाक्षरनाममाला

Sanskrit

त,  तस्कर,  युद्ध,  क्रोड,  पुच्छ
तकारस्तस्करे युद्धे क्रोडे पुच्छे च ता श्रियाम् ।
verse 1.1.1.23
page 0120

पुराणम्

English

युद्ध / YUDDHA (WAR). (i) In ancient times in india war was considered a “Rājadharma”. A war declared under this law was known as “Dharmayuddha”(ii)  It is forbidden to use a weapon describing it falsely as another weapon. The use of arrows heated in fire,  is also against Dharmayuddha.(iii)  It is also against the rules of Dharmayuddha to kill a person who gets down from the chariot,  a eunuch,  one with joined palms,  one who squats on the ground,  one who seeks refuge,  one who is asleep,  one who is naked,  an unarmed person,  one who has come to witness the fight,  one who is fighting with another,  one whose weapon is broken,  one who is bereaved by the death of a son or other relative,  one who is vanquished,  one who flees from battle,  and one who refuses to attack in return etc.(iv)  If a warrior fleeing from battlefield is killed by his enemy,  he carries with him his master's sins.(v)  All the grace earned by the young man who flees from battle,  passes to his master.(vi)  The soldier himself may take all booty in the battle except chariots,  horses,  elephants,  umbrellas,  wealth,  corn,  cows,  women,  weapons,  silver and gold.(vii)  All costly articles,  seized in battle,  such as gold,  silver,  jewels etc. are to be handed over to the King,  according to the Vedas. (manusmṛti,  Chapter 7).

Vedic Reference

English

 Yuddha in the Rigveda^1 and later^2 denotes ‘battle.’ The
more usual word earlier^3 is Yudh.
1) x. 54,  2.
2) Taittirīya Brāhmaṇa,  i. 5,  9,  1
Aitareva Brāhmaṇa,  iii. 39,  1. 2
vi. 36,  2
 Śatapatha Brāhmaṇa,  xiii. 1, 
5,  6
 Kauṣītaki Upaniṣad,  iii. 1,  etc.
3) Rv. i. 53,  7
 59,  1
 v. 25,  6
 vi. 46, 
11,  etc.
 Av. i. 24,  1
 iv. 24,  7
vi. 66,  1
 103,  3,  etc.
 Śatapatha
Brāhmaṇa,  v. 2,  4,  16,  etc.

अमरकोशः

Sanskrit

Word:  युद्धम्
Root:  युद्ध
Gender:  नपुं
Number:  all
Meaning(s): 
⇒ war
⇒ fight
⇒ fought
⇒ combat
⇒ battle
⇒ subdued
⇒ conquered
⇒ encountered
Shloka(s): 
2|8|103|2 ► युद्धमायोधनं जन्यं प्रधनं प्रविदारणम्॥ (क्षत्रियवर्गः)
2|8|104|1 ► मृधमास्कन्दनं संख्यं समीकं सांपरायिकम्। (क्षत्रियवर्गः)
2|8|104|2 ► अस्त्रियां समरानीकरणाः कलहविग्रहौ ॥ (क्षत्रियवर्गः)
2|8|105|1 ► सम्प्रहाराभिसम्पात कलिसंस्फोट संयुगाः। (क्षत्रियवर्गः)
2|8|105|2 ► अभ्यामर्द समाघात संग्रामाभ्यागमाहवाः॥ (क्षत्रियवर्गः)
2|8|106|1 ► समुदायः स्त्रियः संयत्समित्याजिसमिद्युधः। (क्षत्रियवर्गः)
3|3|64|1 ► आनर्तः समरे  नृत्यस्थाननीवृद्विशेषयोः। (नानार्थवर्गः)
3|3|92|2 ► स्त्री संविज्ज्ञानसंभाषाक्रियाकाराजिनामसु॥ (नानार्थवर्गः)
3|3|151|1 ► युद्धायत्योः संपरायः पूज्यस्तु श्वशुरेऽपि च। (नानार्थवर्गः)
3|3|167|1 ► कर्बुरेऽथ प्रतिज्ञाजिसंविदापत्सु सङ्गरः। (नानार्थवर्गः)
3|3|206|3 ► स्त्रीभावावज्ञयोर्हेला हेलिः सूर्ये रणे हिलिः। (नानार्थवर्गः)
3|3|213|1 ► शिवा गौरीफेरवयोर्द्वन्द्वं कलहयुग्मयोः। (नानार्थवर्गः)
Synonym(s): 
➠ 2|8|103|2 ⇢ युद्धम् (युद्ध) (नपुं) ⇒ war, fight, fought, combat, battle, subdued, conquered, encountered
➠ 2|8|103|2 ⇢ आयोधनम् (आयोधन) (नपुं) ⇒ war, fight, battle, killing, slaughter, battle-field
➠ 2|8|103|2 ⇢ जन्यः (जन्य) (पुं) ⇒ born, report, father, national, produced, son-in-law, common man, occasioned by, born or arising or produced from, belonging or relating to the people, friend or companion of a bridegroom, belonging to a race or family or to the same country
➠ 2|8|103|2 ⇢ प्रधनम् (प्रधन) (नपुं) ⇒ tearing, bursting, valuables, best of one's goods, spoil taken in battle, prize gained by a victor, battle or contest itself
➠ 2|8|103|2 ⇢ प्रविदारणम् (प्रविदारण) (नपुं) ⇒ war, battle, disruption, tumult crowd, causing to burst asunder
➠ 2|8|104|1 ⇢ मृधम् (मृध) (नपुं)
➠ 2|8|104|1 ⇢ आस्कन्दनम् (आस्कन्दन) (नपुं) ⇒ abuse, attack, combat, battle, drying, reproach, assailing, going towards
➠ 2|8|104|1 ⇢ सङख्यम् (सङ्ख्य) (नपुं) ⇒ war, battle, conflict, field of battle, counting up or over, reckoning or summing up
➠ 2|8|104|1 ⇢ समीकम् (समीक) (नपुं)
➠ 2|8|104|1 ⇢ साम्परायिकम् (साम्परायिक) (नपुं) ⇒ war, future, battle, martial, warlike, relating to or prepared for battle, salutary or helpful in time of need, relating to the future or to the passage into another world
➠ 2|8|104|2 ⇢ समरः (समर) (पुं) ⇒ war, battle, meeting, conflict, struggle, concourse, confluence, battle with, coming together, hostile encounter
➠ 2|8|104|2 ⇢ अनीकः (अनीक) (पुं) ⇒ row, mass, army, line, head, chief, fight, group, forces, combat, battle, splendour, collection, front,  head, marching column
➠ 2|8|104|2 ⇢ रणः (रण) (पुं) ⇒ joy, going, noise, sound, motion, delight, gladness, pleasure, quill or bow of a lute
➠ 2|8|104|2 ⇢ कलहः (कलह) (पुं) ⇒ way, road, fight, abuse, strife, deceit, beating, kicking, falsehood, to quarrel, contention, contending, quarreling, appeal [jur.], sheath of a sword, violence without murderous weapons
➠ 2|8|104|2 ⇢ विग्रहः (विग्रह) (पुं) ⇒ form, body, shape, strife, enmity, figure, quarrel, element, contest, discord, analysis, division, war with, ornament, hostility, expansion, isolation, decoration, resolution, separation, distribution, independence, configuration, decode [computer], decryption [computer], keeping apart or asunder, freed from the Seizer i.e. rAhu, separate i.e. individual form or shape, separation or analysis of any word capable of separation, resolution of a compound word into its constituent parts
➠ 2|8|105|1 ⇢ सम्प्रहारः (सम्प्रहार) (पुं) ⇒ war, blow, gait, going, motion, stroke, battle, strife [Mil.], fighting with, conflict [Mil.], mutual striking or wounding
➠ 2|8|105|1 ⇢ अभिसम्पातः (अभिसम्पात) (पुं)
➠ 2|8|105|1 ⇢ कलिः (कलि) (पुं) ⇒ hero, strife, quarrel, discord, contention, losing die, name of current aeon [Cosmology], worst of a class or number of objects, symbolical expression for the number 1, bastard myrobalan tree [Terminalia Belerica - Bot.]
➠ 2|8|105|1 ⇢ संस्फोटः (संस्फोट) (पुं)
➠ 2|8|105|1 ⇢ संयुगः (संयुग) (पुं)
➠ 2|8|105|2 ⇢ अभ्यामर्दः (अभ्यामर्द) (पुं)
➠ 2|8|105|2 ⇢ समाघातः (समाघात) (पुं) ⇒ war, battle, conflict, collision, striking together
➠ 2|8|105|2 ⇢ सङग्रामः (सङ्ग्राम) (पुं) ⇒ war, army, host, troop, fight, combat, battle, conflict, assembly of people, hostile encounter with
➠ 2|8|105|2 ⇢ अभ्यागमः (अभ्यागम) (पुं) ⇒ war, visit, enmity, rising, battle, arrival, killing, striking, visitation, approaching, encountering, neighbourhood, arriving at or enjoying a result
➠ 2|8|105|2 ⇢ आहवः (आहव) (पुं)
➠ 2|8|106|1 ⇢ समुदायः (समुदाय) (पुं) ⇒ war, mass, battle, cluster, totality, multitude, collection, combination, accumulation, particular nakSatra, rear or reserve of an army
➠ 2|8|106|1 ⇢ संयत् (संयत्) (स्त्री) ⇒ war, strife, battle, treaty, contest, covenant, coherent, agreement, continuous, contiguous, stipulation, uninterrupted, appointed place, means of joining or uniting
➠ 2|8|106|1 ⇢ समितिः (समिति) (स्त्री) ⇒ war, herd, plot, flock, league, battle, meeting, council, society, likeness, sameness, assembly, encounter, assembling, association, hostile meeting, coming together, rule of life or conduct
➠ 2|8|106|1 ⇢ आजिः (आजि) (स्त्री)
➠ 2|8|106|1 ⇢ समित् (समित्) (स्त्री)
➠ 2|8|106|1 ⇢ युत् (युध्) (स्त्री)
➠ 3|3|64|1 ⇢ आनर्तः (आनर्त) (पुं) ⇒ war, stage, theatre, dancing-room, dancing academy
➠ 3|3|92|2 ⇢ संवित् (संविद्) (स्त्री) ⇒ war, hemp, news, plan, name, sign, signal, device, scheme, treaty, battle, accord, war-cry, tidings, feeling, covenant, contract, sense of, property, knowledge, agreement, intellect, rendezvous, satisfying, watch-word, talk about, perception, convention, acquisition, appellation, appointment, conversation, consciousness, understanding, prescribed custom, established usage, protocol [computer], mutual understanding, particular stage of yoga to be attained by retention of the breath
➠ 3|3|151|1 ⇢ सम्परायः (सम्पराय) (पुं) ⇒ son, war, death, battle, decease, conflict, calamity, futurity, adversity, future time, existence from eternity
➠ 3|3|167|1 ⇢ सङगरः (सङ्गर) (पुं) ⇒ fight, assent, combat, treaty, bargain, conflict, knowledge, devouring, agreement, swallowing up, agreeing together, battle with or for, transaction of sale
➠ 3|3|206|3 ⇢ हिलिः (हिलि) (पुं)
➠ 3|3|213|1 ⇢ द्वन्द्वम् (द्वन्द्व) (नपुं) ⇒ pair, fight, couple, strife, quarrel, dilemma, fortress, stronghold, male and female, pair of opposites, contest [between two entities]
Related word(s): 
परा_अपरासंबन्धः ➡ बाहुयुद्धम्
जातिः ➡ क्रिया
अवयव_अवयवीसंबन्धः ➡ हस्तिसङ्घः
उपजीव्य_उपजीवक_भावः ➡ रथारूढयोद्धा
    

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 युद्धं,  क्ली,
   (युध्यते इति । युध् + भावे क्तः ।) योध-नम् । लडाइ इति भाषा । तत्पर्य्यायः । आयो-धनम् २ जन्यम् ३ प्रधनम् ४ प्रविदारणम् ५ मृधम् ६आस्कन्दनम् ७ संख्यम् ८ समीकम् ९ साम्प-रायिकम् १० समरम् ११ अनीकम् १२रणः १३ कलहः १४ विग्रहः १५ संप्रहारः १६अभिसम्पातः १७ कलिः १८ संस्फोटः १९संयुगः २० अभ्यामर्द्दः २१ समाघातः २२संग्रामः २३ अभ्यागमः २४ आहवः २५ समु-दायः २६ संयत् २७ समितिः २८ आजिः २९समित् ३० युत् ३१ । इत्यमरः । २ । ८ । १०३-१०६ ॥
संरावः ३२ आनाहः ३३ सम्परायकः ३४विदारः ३५ दारणम् ३६ संवित् ३७ सम्परायः३८ । इति शब्दरत्नावली ॥
 तीक्ष्णम् ३९अम्बरीषम् ४० बलजम् ४१ आनर्त्तः ४२ अभि-मरः ४३ समुदयः ४४ । इति जटाधरः ॥
 * ॥
युद्धे वर्णनीयानि यथा । चर्म्म १ वर्म्म २ बलम् ३चरः ४ धूलिः ५ तूर्य्यस्वनः ६ सिंहनादः ७शवमण्डलम् ८ रक्तनदी ९ छिन्नच्छत्रम् १०रथः ११ चामरः १२ हस्ती १३ अश्वः १४केतुः १५ विदीर्णकुम्भकहस्तिकुम्भमुक्ता १६व्यूहरचनावस्थितसेना १७ सुरपुष्पवृष्टिः १८ ।इति कविकल्पलता ॥
 * ॥
 अथ युद्धफलम् ।“अग्निष्टोमादिभिर्यज्ञैरिष्ट्वा विपुलदक्षिणैः ।ब तत् फलमवाप्नोति संग्रामे यदवाप्नुयात् ॥
इति यज्ञविदः प्राहुर्यज्ञकर्म्मविशारदाः ।तस्मात्तत्ते प्रवक्ष्यामि यत् फलं शस्त्रजीविनाम् ॥
”युद्धे मरणफलं यथा,  --“धर्म्मलाभोऽर्थलाभश्च यशोलाभस्तथैव च ।यः शूरो वध्यते युद्धे विमृदन् परवाहिनीम् ॥
यस्य धर्म्मार्थकामौ च यज्ञश्चैव सदक्षिणः ।परं ह्यभिमुखे हत्वा तयोः पन्थाधिरोहति ॥
विष्णोः स्थानमवप्नोति एवं युध्यन् रणाजिरे ।अश्वमेधानवाप्नोति चतुरस्तेन कर्म्मणा ॥
यस्तु शस्त्रं समुत्सृज्य वीर्य्यवान् वाहिनीमुखे ।सम्मुखो वर्त्तते शूरः स स्वर्गान्न निवर्त्तते ॥
राजा वा राजपुत्त्रो वा सेनापतिरथापि वा ।हतः क्षत्त्रेण यः शूरस्तस्य लोकोऽक्षयो ध्रुवः ॥
यावन्ति तस्य गात्राणि भिन्दन्ति शस्त्रमाहवे ।तावता लभते लोकान् सर्व्वकामदुहोऽक्षयान् ॥
बीरासनं वीरशय्या वीरस्थानस्थितिः स्थिरा ।गवार्थे ब्राह्मणस्यार्थे गोस्वाम्यर्थे च ये हताः ।ते गच्छन्त्यमरस्थानं ये स्युः सुकृतिनस्तथा ॥
अभग्नो यः परं सैन्यं भग्नञ्च परिरक्षति ।पृष्ठस्थितः पालयति सोऽपि गच्छति तद्गतिम् ॥
अनुत्तीर्णस्तथा सद्यः प्राणान् यस्त्यजते युधि ।हतश्च स्वपते युद्धे स स्वर्गान्न निवर्त्तते ॥
दंष्ट्रिभिः शृङ्गिभिर्व्वापि तथा म्नेच्छैश्च तस्करैः ।स्वाम्यर्थे ये हता राजंस्तेषां स्वर्गो न संशयः ॥
शस्त्राग्निना सुनिर्द्दग्धः स्वगृहे च च्युतो यदि ।संग्रामान्म्रियते राजंस्तस्य स्वर्गो न संशयः ॥
भयेन लज्जया वापि स्नेहेन च रणाजिरे ।सम्मुखो म्रियते राजंस्तदा स्वर्गो न संशयः ॥
यन्नु भिन्नीकृतं गात्रं शरशक्त्यृष्टितोमरैः ।देवकन्यास्तु तं वीरं रामयन्ति रमन्ति च ॥
वराप्सरःसहस्राणि शूरमायोधने हतम् ।त्वरितान्यभिधावन्ति मम भर्त्ता भवेति च ॥
यत्र तत्र हतः शूरः शत्रुभिः परिवेष्टितः ।अक्षयान् लभते लोकान् यदि क्लीवं न भाषते ॥
जितेन लभ्यते लक्ष्मीर्मृतेनापि सुराङ्गनाः ।क्षणविघ्वंसिनि काये का चिन्ता मरणे रणे ॥
हतस्याभिमुखस्थस्य ये लोका न निवर्त्तिनः ।हते गोस्वामिविप्रार्थे नरमेधफलं हि तत् ॥
स्थानाभिघाते शरणागते चराज्ञो विपत्तौ द्विजसार्थघाते ।स्त्रीबालवृद्धाजनगोग्रहे चशस्त्रं मुनीनामपि धारणीयम् ॥
यां यज्ञसंघैस्तपसा च विप्राःस्वर्गैषिणो यत्र न वै प्रयान्ति ।क्षणेन तामेव गतिं प्रयान्तिमहाहवे स्वां तनुं संत्यजन्तः ॥
सर्व्वांश्च वेदान् सुमहद्भिरङ्गैःसांख्यञ्च योगञ्च वने विवासम् ।कृते गुणा एकपदे प्रविष्टामहाहवे स्वां तनुं संत्यजेद्यः ॥
इमां गिरं वेदविदः शुभाक्षरांसुभाषितां वृत्रभिदा दिवौकसाम् ।चमूमुखे यः स्मरते दृढस्मृति-र्न हन्यते हन्ति च सोऽपि वैरिणः ॥
सदा पुण्यतमः स्वर्ग्यः सुयज्ञः सर्व्वतो मुखः ।सर्व्वेषामेव वर्णानां क्षत्त्रियस्य विशेषतः ॥
भूयश्चैव तु वक्ष्यामि रणधर्म्मं सनातनम् ।यादृशाय प्रवर्त्तव्यं यादृशं परिवर्जयेत् ॥
आततायिनमायान्तमपि वेदान्तगं द्बिजम् ।जिघांसन्तं जिघांसीयान्न तेन ब्रह्महा भवेत् ॥
कोदण्डशस्त्रपाणिन्तु प्रहरन्तं द्विजं यदि ।हन्यात्तमासुरं भावं हत्वा न ब्रह्महा भवेत् ॥
ब्रह्महा जायते यैस्तु हतैस्तत्त्वं शृणुष्व मे ॥
वचःसंख्ये नृपश्रेष्ठ ! काययज्ञे सनानने ।विरथं विगतं व्यश्वं विवर्णं विमुखस्थितम् ।युद्धोत्साहहतं हत्वा ब्रह्महा जायते नरः ॥
विशस्त्रं विधनुष्कञ्च तं भीतोऽस्मीतिवादिनम् ।वर्णशाखायुतांस्तांस्तु हत्वा स ब्रह्महा भवेत् ॥
अन्याहतो ब हन्तव्यो बालो वृद्धो नपुंसकः ।तवाहं प्रवदन्मूत्रशकृत्कृतोऽथ भीरवः ॥
तस्मादेतान् परिहरेच्छूरो धर्म्मभृतां वरः ।सम्यग्यज्ञफलन्त्वीहन् हत्वासौ ब्रह्महा भवेत् ॥
शक्यन्त्विह समृद्धैस्तु यज्ञैः क्रतुशतैर्नृपाः ।आत्मदेहपरित्यागः कर्त्तं युद्धे सुद्रष्करः ॥
ब्रह्महा शुध्यतेऽशुद्धो देहं त्यक्त्वा रणाजिरे ।न शुद्धी रणभग्नानां ऋते क्वचिन्महापथात् ॥
संग्रामे युध्यतो लक्ष्मीः कीर्त्तिः स्यात् स्वर्गति-स्तथा ।भग्नस्य तेऽपि नश्यन्ति महासत्यान्महारणा् ॥
तस्मात् सत्येन यत्किञ्चित् क्रियते तच्छुभप्रदम् ।यज्ञं दानं व्रतं वापि संग्रामे नृपसत्तम ! ॥
”इत्याद्ये वह्निपुराणे संग्रामप्रशंसा ॥
 * ॥
अथ युद्धनिर्णयः ।“यत्रायुद्धे ध्रुवं नाशो युद्धे जीवितसंशयः ।तं कालमेकं युद्धस्य प्रवदन्ति मनीषिणः ॥
आत्मोदये विगृह्णीयात् क्षोभो नात्मबले यदि ।व्यसने च प्रहर्त्तव्यं शत्रौ न तु विपर्य्यये ॥
स्वयं राज्ञा न योद्धव्यं येऽपि शस्त्रास्त्रको-विदाः ।मृता युद्धेषु दृश्यन्ते शक्तेभ्यः शक्तिमत्तराः ॥
रथयुद्धं समे देशे विषमे हस्तिसङ्गरः ।अश्वयुद्धं मरौ देशे पत्तियुद्धञ्च दुर्गमे ॥
अत्यये सर्व्वयुद्धं स्यान्नौकायुद्धं जलप्लुते ।संहत्य योधयेदन्यान् कामं विस्तारयेद्बहून् ॥
सूचीमुखमनीकं स्यादल्पं हि बहुभिः सह ।अपि पञ्चाशतः शूरान् निघ्नन्ति परवाहिनीम् ।येऽपि वा पञ्चषट्सप्तसहिताः कृतनिश्चयाः ॥
”अथ युद्धासननिर्णयः ।“अन्यद्बारा विपक्षन्तु विगृह्यासनमुच्यते ।अरिं विगृह्य वा स्थानं विग्रहासनमुच्यते ॥
अरेश्च विजिगीषोश्च विग्रहे हीयमानयोः ।सन्धाय यदवस्थानं सन्धायासनमुच्यते ॥
उदासीने मध्यमे वा समाने प्रतिशङ्कया ।एकीभूय व्यवस्थानं सम्भूयासनमुच्यते ॥
सर्व्वेषां प्रीतिजननं निजराष्ट्रस्य लक्षणम् ।एतत् प्रीत्यासनं नाम सर्व्वासनमहत्तरम् ॥
”अथ द्वन्द्बयुक्तिः ।“राज्ञो बलं नहि बलं द्वन्द्बमेव बलं बलम् ।अप्यल्पबलवान् राजा स्थिरो द्वन्द्बबलाद्भवेत् ॥
”तथा च ।“एकः शतं योधयति प्राकारस्थो धनुर्धरः ।शतं दशसहस्राणि तस्माद्दुर्गं विशिष्यते ॥
अकृत्रिमं कृत्रिमञ्च तत् पुनर्द्विविधं भवेत् ॥
यद्दैवमुचितं द्बन्द्बं गिरिनद्यादिसंश्रियम् ।अकृत्रिममियं ज्ञेयं दुर्लङ्घ्यमरिभूभुजाम् ॥
प्राकारपरिखारण्यसंश्रयं यद्भवेदिह ।कृत्रिमं नाम विज्ञेयं लङ्घ्यालङ्घ्यन्तु वैरिणाम् ॥
”अथाकृत्रिमद्वन्द्बयुक्तिः ।“अत्युच्चविस्तीर्णशिरा दुरारोहः सकाननः ।सजलाशयसम्भारभोज्यद्रव्यसमाश्रयः ॥
सुखनिःसरणो द्वन्द्बः पर्व्वताख्यो महीभुजाम् ।नद्यो गभीरविस्तीर्णाश्चतुर्दिक्षु व्यवस्थिताः ॥
तन्मध्ये भूप्रदेशो यो नदीद्वन्द्बः स उच्यते ।यद्यन्यच्चिरकालीनं दुर्लङ्घ्यविपिनादिकम् ।तन्मध्यरचिता भूमिर्द्वन्द्बत्वेनोपतिष्ठते ।वनद्वन्द्बमिति ख्यातं यथापूर्व्वं महत्तरम् ॥
”कृत्रिमद्वन्द्बयुक्तिर्यथा,  --“यस्मिन्राज्ये गिरिर्नास्ति नद्यो वा गहनोदकाः ।तस्य मध्ये महीपालः कृत्रिमं द्वन्द्बमारभेत् ॥
गजैरलङ्घ्या विस्तीर्णा गम्भीराः पूर्णवारयः ।द्बन्द्वत्वेन समादिष्टाः परिखा बहुयादसः ॥
विशालशालं सुघनं बहुकण्टकि सङ्कटम् ।द्वन्द्वत्वेन समादिष्टं विस्तीर्णं विषमं वनम् ॥
अधोऽधो वध्यमानोऽपि कन्दरोऽल्पजलं स्रवन् ।द्बन्द्बत्वेन समुद्दिष्टः स दुर्लङ्घ्यो हि भूभुजाम् ॥
सर्व्वतः परिखां कृत्वा निवन्धोपरि कन्दरम् ।तज्जलप्लुतदेशत्वाज्जलद्वन्द्वं तदुच्यते ॥
एषामभावे निम्नस्य भूप्रदेशस्य बन्धना ।वर्षासूपगते वारि जलद्वन्द्बं ततो भवेत् ॥
एतयोरपि संमिश्रात् संमिश्रं द्वन्द्वमाचरेत् ।आश्रित्य कृत्रिमं द्वन्द्बं बलवद्वैरिणी दिशि ॥
अन्यत्र कृत्रिमं द्वन्द्वं कृत्वा नरपतिर्विशेत् ।रथपतिर्यदा वैरी स्थलद्बन्द्वं तदाचरेत् ॥
गजाश्वनाथश्चेद्बैरी जलद्वन्द्बं तदाचरेत् ।गिरिद्बन्द्वं नृपः सेवेत् यस्य स्याद्द्विविधो रिपुः ॥
सर्व्वं हि त्रिविधं युद्धं समासादुपादिक्ष्यते ।प्रतिराजस्य राज्यान्ते प्रकटे गुप्त एव च ॥
राज्यान्ते सैनिकान् रक्षेत् प्रकटे निवसेत् स्वयम् ।गुप्ते स्त्रीकोषसम्भारं संरक्षेदिति निश्चयः ॥
”अथ सामान्यतो गुणाः । तथा हि नीति-शास्त्रम् ।“सप्रवेशापसरणं द्वन्द्रमुत्तममुच्यत ।अन्यत्र वन्दिशालेव न तादृग्बद्धमाश्रयेत् ॥
धनुर्द्बन्द्बं महीद्वन्द्बं गिरिद्वन्द्बं तथैव च ।मनुष्यद्बन्द्वसंसर्गं वनद्बन्द्वञ्च तानि षट् ॥
”अन्ये तु ।“न द्वन्द्वं द्बन्द्वमित्याहुर्योद्धृद्वन्द्वं प्रकीर्त्तितम् ।योद्धृशून्यं हि यद्युद्धं मृतकायसमं हि तत् ॥
”अथान्यत्रापि ।“यावत्प्रमाणं नगरं हि राज्ञांततो भवेदुत्तममध्यमान्त्यम् ।त्रिंशज्जलक्ष्माष्टगुणोत्तरेणत्रिदेशजानां धरणीपतीनाम् ॥
”गर्गस्तु ।“यदन्यद्विविधं द्बन्द्बं प्रोच्यते धरणीभुजाम् ।तेभ्य एवातिरिच्येत मन्त्रद्वन्द्बं विशेषतः ॥
अन्येषु दैवाद्भिन्नेषु मन्त्रद्वन्द्वाज्जयेन्नृपः ।मन्त्रद्बन्द्बे हि भिन्ने हि न चान्यत् कार्य्यकारकम् ॥
यदैव वैरिदुर्लङ्घ्यं विस्तीर्णं विषमञ्च तत् ।सप्रवेशापसरणं तद्युद्धमुत्तमं विदुः ॥
”इति युक्तिकल्पतरुः ॥
तद्वैदिकपर्य्यायः । रणः १ विवाक् २ विखादः ३नदनुः ४ भरे ५ आक्रन्दे ६ आहवे ७ आजौ ८पृतनाज्यम् ९ अभीके १० समीके ११ मम-सत्यम् १२ नेमधिता १३ सङ्काः १४ समितिः १५समनम् १६ मीळ् हे १७ पृतनाः १८ स्पृधः १९मृधः २० पृत्सु २१ समत्सु २२ समर्य्ये २३समरणे २४ समोहे २५ समिथे २६ सङ्खे २७सङ्गे २८ संयुगे २९ सङ्गथे ३० सङ्गमे ३१ वृत्र-तूर्य्ये ३२ पृक्षे ३३ आणौ ३४ शूरसातौ ३५वाजसातौ ३६ समनीके ३७ खले ३८ खजे ३९पौंस्ये ४० महाधने ४१ वाजे ४२ अज्म ४३सद्म ४४ संयत् ४५ संवतः ४६ । इति षट्चत्वा-रिंशत् संग्रामनामानि । इति वेदनिघण्टौ२ । १७ ॥

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 युद्ध न०
  युध--भावादौ क्त । १ परस्पराभिघातार्थं शस्त्रादिक्षे-पणव्यापारे योधने २ तदाधारे संग्रामे अमरः । ज्योति-षोक्ते ग्रहाणां गतिभेदकृते योधनरूपे ३ परस्परमिलनविशेषे च । ग्रहयुद्धशब्दे २७६६ पृ० दृश्यम् ।

Capeller

German

 युद्ध॑ (s. 1.) युध् n.
  Kampf,  Schlacht.

Burnouf

French

 युद्ध युद्ध n.
  (युद्) combat,  bataille
 conflit.
युद्धजित् a. (जि) victorieux.
युद्धधर्म m.
  la loi de la guerre.
युद्धरङ्ग m.
  Kārttikeya.
युद्धविशारद a. qui connaît l'art de la guerre.
युद्धसार m.
  (सृ) cheval de guerre.
युद्धार्थिन् a. (अर्थ) qui a pour but ou pour objet la
guerre.

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.