| YouTube Channel

यदि (yadi)

 
शब्दसागरः
English
यदि Ind. If.
particle of suspicion or doubt.
E.
 यत् to make effort, इञ्
aff.
 , and the radical final changed to द ।
Capeller Eng
English
य॑दि
conj.
 if, when (also यदि चिद्, यदि चेद्, य॑दीद्,
य॑द्यु, in the
correl.
 clause often followed by अथ, तद्, तदा,
ततस्, तर्हि, तेन, etc.)
that, but (after a neg. )
if not, perhaps
that
how if? — तद्यपि or अपि यदि — (तथापि or तदपि) =
although, however — (still, nevertheless). यदि (वा) — यदि (वा)
whether — or
यदि—न वा whether — or not.
Yates
English
यदि
adv. If.
Spoken Sanskrit
English
यदि - yadi - ind - suppose
यदि - yadi -
indecl.
 - if
यदि - yadi -
indecl.
 - incase
यदि सः स्यात् - yadisaHsyAt -
sent.
 - Hadhebeenhere...
यदि न रोचते, न आगच्छ - yadinarocate, naAgaccha -
sent.
 - ifyoudon'tlike, don'tcome
यदि विद्युत् अस्ति तर्हि दीपः ज्वलति - yadividyutastitarhidIpaHjvalati -
sent.
 - Ifthereiselectricitythenthelampwillburn.
यदि भवान् न पठति तर्हि परीक्षायाम् उत्तीर्णः नो भवति - yadibhavAnnapaThatitarhiparIkSAyAmuttIrNaHnobhavati -
sent.
 - Ifyoudontstudythenyouwillnotpasstheexamination
यदि लोकयानं वेगेन न गच्छति तर्हि समये तत्र न प्राप्नुमः - yadilokayAnaMvegenanagacchatitarhisamayetatranaprApnumaH -
sent.
 - Ifthebusdoesnotgofastthenwewillnotreachthereontime
यदि न - yadi na - conj. - unless
यदि परम् - yadi param -
indecl.
 - if at all
यदि परम् - yadi param -
indecl.
 - at any rate
यदि परम् - yadi param -
indecl.
 - perhaps
यदि ... तर्हि - yadi ... tarhi -
ind.
 - if ... then [
sent.
 structure ]
यद्वा ... यदि वा - yadvA ... yadi vA - conj. - whether ... or
यद्वा ... यदि वा { वा } - yadvA ... yadi vA { vA } - conj. - if ... or if [ or ]
मम एतेषां प्रश्नानाम् उत्तरं यदि भवान् जानन् अपि न वदेत् तर्हि भवतः शिरः सहस्रधा भग्नं भवेत् अचिरात् एव ! - mama eteSAM praznAnAm uttaraM yadi bhavAn jAnan api na vadet tarhi bhavataH ziraH sahasradhA bhagnaM bhavet acirAt eva ! -
sent.
 - If you do not respond to my questions even after knowing the answers, then your head will explode into one thousand pieces very soon!
यदि - yadi - ind - suppose
माति , मा - mAti , mA -
f.
 - suppose
मन्यति { मन् } - manyati { man } - verb - suppose
अभिमन्यते { अभिमन् } - abhimanyate { abhiman } - verb - suppose
आशङ्कते { आशङ्क् } - AzaGkate { AzaGk } - verb - suppose
उपशङ्कते { उपशङ्क् } - upazaGkate { upazaGk } - verb - suppose
ऊहते { ऊह् } - Uhate { Uh } - verb - suppose
कथयति { कथ् } - kathayati { kath } - verb - suppose
प्रचष्टे { प्रचक्ष् } - pracaSTe { pracakS } - verb - suppose
वितर्कयति { वितर्क् } - vitarkayati { vitark } - verb - suppose
सम्प्रचष्टे { सम्प्रचक्ष् } - sampracaSTe { sampracakS } - verb - suppose
ऊहति { ऊह् } - Uhati { Uh } - verb 1 - suppose
आकलयति { आ- कल् } - Akalayati { A- kal } - verb 10 - suppose
मनुते { मन् } - manute { man } - verb 4 8 - suppose
मन्यते { मन् } - manyate { man } - verb 4 8 - suppose
उपकल्पयति { उपकॢप् } - upakalpayati { upaklRp } - verb caus. - suppose
परिकल्पयति { परिकॢप् } - parikalpayati { pariklRp } - verb caus. - suppose
प्रकल्पयति { प्रकॢप् } - prakalpayati { praklRp } - verb caus. - suppose
विभावयति { विभू } - vibhAvayati { vibhU } - verb caus. - suppose
विकल्पयति { विकॢप् } - vikalpayati { viklRp } - verb caus. - suppose
Wilson
English
यदि ind. If
particle of suspicion or doubt.
E.
 यत to make effort, इञ्
aff.
 , and the radical final changed to
द.
Apte
English
यदि [yadi],
ind.
If, in case (showing condition, and in this sense generally used with the potential mood, but sometimes also with the future or present tense
it is usually followed by तर्हि and sometimes by ततः, तदा, तद् or अत्र)
प्राणैस्तपोभिरथवाभिमतं मदीयैः कृत्यं घटेत सुहृदो यदि तत् कृतं स्यात् ॥
Māl.
 1.9
वदसि यदि किंचिदपि दन्तरुचिकौमुदी हरति दरतिमिरमतिघोरम्
Gīt.*
 1
यत्ने कृते यदि न सिद्ध्यति कोत्र (= कस्तर्हि) दोषः H. Pr.31.
Whether, if
वद प्रदोषे स्फुटचन्द्रतारका विभावरी यद्यरुणाय कल्पते
Ku.*
 5.44.
Provided that, when.
If perchance, perhaps
यदि तावदेवं क्रियताम् 'perhaps you might do so'
पूर्वं स्पृष्टं यदि किल भवेदङ्गमेभिस्तवेति
Me.*
 17
Y.*
 3.14 (यद्यपि means 'though', 'although'
Śi.*
 16.82
यद्यप्येते न पश्यन्ति लोभोपहतचेतसः
Bg.*
 1.38
Ś.*
 1.3. यदि वा or
यद्वा जयेम यदि वा नो जयेयुः
Bg.*
 2.6
Bh.*
 2.83
or perhaps, or rather, and if necessary
oft
 . expressed by the reflexive pronoun
स्नेहं दयां च सौख्यं च यदि वा जानकीमपि । आराधनाय लोकानां मुञ्चतो नास्ति मे व्यथा ॥
U.*
 1.12
4.5.).
Apte 1890
English
यदि ind. 1 If, in case (showing condition, and in this sense generally used with the potential mood, but sometimes also with the future or present tense
it is usually followed by तर्ही and sometimes by ततः, तदा, तद् or अत्र)
प्राणैस्तपोभिरथवाभिमतं मदीयैः कृत्यं घटेत सुहृदो यदि तत्कृतं स्यात् ॥ Māl. 1. 9
वदासे यदि किंचिदपि दंतरुचिकौमुदी हरति दरतिमिरमतिघोरं Gīt. 10
यत्ने कृते यदि न सिद्ध्यति कोत्र (= कस्तर्हि) दोषः H. Pr. 31.
2 Whether, if
वद प्रदोषे स्फुटचंद्रतारका विभावरी यद्यरुणाय कल्पते Ku. 5. 44.
3 Provided that, when.
4 If perchance, perhaps
यदि तावदेवं क्रियतां ‘perhaps you might do so’
पूर्वं स्पृष्टं यदि किल भवेदंगमेभिस्तवेति Me. 107
Y. 3. 104 (यद्यपि means ‘though’, ‘although
’ Śi. 16. 82
Bg. 1. 38
Ś. 1. 31
यदिवा or
यद्वा जयेम यदि वा नो जयेयुः Bg. 2. 6
Bh. 2. 83
or perhaps, or rather, and if necessary
oft. expressed by the reflexive pronoun: U. 1. 12
4. 5.).
Monier Williams Cologne
English
य॑दि
ind.
 (in Veda also य॑दी, sometimes यदि चित्, यदि ह वै, य॑दी॑त्, य॑द्य् उ, यद्य् उ वै) if, in case that,
RV.
&c.
&c.
 In the earlier language यदि may be joined with Indic. Subj. or Leṭ
Pot.
 , or
Fut.
 , the consequent clause of the conditional sentence being generally without any particle. In the later language यदि may be joined with
Pres.
 (followed in cons° cl° by another
Pres.
 , e.g. यदि जीवति भद्राणि पश्यति, ‘if he lives he beholds prosperity’, or by fut. or by
Impv.
 or by
Pot.
 or by no verb)
or it may be joined with
Pot.
 (e.g. यदि राजा दण्डं न प्रणयेत्, ‘if the king were not to inflict punishment’, followed by another
Pot.
 or by
Cond.
 or by
Pres.
 or by
Impv.
 or by fut. or by no verb)
or it may be joined with fut. (e.g. यदि न करिष्यन्ति तत्, ‘if they will not do that’, followed by another fut. or by
Pres.
 or by
Impv.
 or by no verb)
or it may be joined with
Cond.
 (e.g. यद्य् अनुज्ञाम् अदास्यत्, ‘if he should give permission’, followed by another
Cond.
 or by
Pot.
 or by
aor.
 )
or it may be joined with
aor.
 (e.g. यदि प्रजा-पतिर् न वपुर् अर्स्राक्षीत्, ‘if the Creator had not created the body’, followed by
Cond.
 or by
Pot.
 or by pf. )
or it may be joined with
Impv.
 or even with pf. (e.g. यद्य् आह, ‘if he had said’). There may be other constructions, and in the consequent clauses some one of the following may be used: अथ, अत्र, तद्, तेन, ततस्, ततः परम्, तदा, तर्हि, तदानीम्. Observe that यदि may sometimes
=
 ‘as sure as’ (esp. in asseverations, followed by
Impv.
 with or without तथा or तेन or followed by
Pot.
 with तद्),
MBh.
Kāv.
&c.
or it may
=
 ‘whether’ (followed by
Pres.
 or
Pot.
 or no verb, e.g. यदि-न वा, ‘whether-or not’, and sometimes किम् is added), ib.
or it may
=
 ‘that’ (after verbs of ‘not believing’ or ‘doubting’, with
Pres.
 or
Pot.
 , e.g. नाशंसे यदि जीवन्ति, ‘I do not expect that they are alive’
cf.
Pāṇ.
 iii, 3, 147, Sch.)
or if placed after दुष्करं or कथं चिद् it may
=
 ‘hardly’, ‘scarcely’,
MBh.
R.
or it may
=
 ‘if perchance’, ‘perhaps’ (with
Pot.
 with or without इति, or with fut. or pres.),
MBh.
Kāv.
&c.
 The following are other combinations: यदि तावत्, ‘how would it be if’ (with
Pres.
 or
Impv.
 )
यदि नाम, ‘if ever’
यदि चेत् (चेत् being added redundantly)
=
 ‘if’ (e.g. यदि चेत् स्यात्, ‘if it should be’)
पुरा यदि
=
 ‘before’ (e.g. पुरा यदि पश्यामि, ‘before that I see’)
य॑द्य् अ॑पि (rarely अपि यदि), ‘even if’, ‘although’ (followed by तथापि or तद् अपि or sometimes by no particle in the correlative clause)
यदि - यदि च-यद्य् अपि, ‘if - and if - if also’
य॑दि - य॑दि-वा, or य॑दि वा - य॑दि वा, or य॑दि वा - य॑दि, or यदि वा - वा, or वा - यदि वा, or यद् वा - यदि वा, ‘if - or if’, ‘whether - or’
य॑दि वा - न॑ वा, ‘whether - or not’
वा - यदि वा - यदि वा-तथापि, ‘whether - or - or - yet’
वा यदि
=
 ‘or if’, ‘or rather’
यदि वा id. or
=
 ‘yet’, ‘however’.
Monier Williams 1872
English
यदि, ind. (in Ved. sometimes lengthened to यदी),
if, in case that
whether
if haply, if perchance
pro-
vided that, when. As a conjunction meaning ‘if, ’
यदि is sometimes joined with the present indicative
(e. g. यदि जीवति भद्राणि पश्यति, if he live he
will behold prosperity)
sometimes with the poten-
tial (e. g. यदि राजा दण्डं न प्रणयेत्, if the
king were not to inflict punishment
or with omis-
sion of यदि, e. g. वृको हन्याद् अजाम्, if a wolf
should kill a goat)
sometimes with the future (e. g.
यदि न करिष्यन्ति तत्, if they will not do that)
sometimes with the aorist or even imperfect or perfect
(e. g. यदि प्रजा-पतिर् न वपुर् अस्राक्षीत्, if
the Creator had not created the body
यद्य् एतन्
न मे ऽकथयत्, if he were not to tell me that
यद्य् आह, if he had said)
sometimes with the con-
ditional (e. g. यद्य् अनुज्ञाम् अदास्यत्, if he should
give permission)
sometimes यदि may be translated
by ‘that’ (e. g. नाशंसे यदि जीवन्ति, I do not
expect that they are alive)
rarely यदि is joined
redundantly with चेद् (e. g. यदि चेत् स्यात्, if it
should be)
or with पुरा (e. g. पुरा यदि पश्यामि,
before that I see)
यद्य्-अपि, even if, although,
(followed by तथापि, q. v., or तदपि in the corre-
lative clause)
यदि वा, or if, or whether
or else, or
or rather (= अथ वा)
यदि — यदि वा, यदि वा —
यदि वा, यदि वा — वा, if — or if, whether — or.
Macdonell
English
यदि yád-i (V. also ī metr.), cj. if (in V. w. 🞄ind., subj., pot., ft., the pcls. id, u, uta, cid, 🞄ha vai being sts. added, while the apodosis 🞄is gnly. without a pcl.
in C., from Manu 🞄onwards, it is used with 〈a〉 pr.
in apodosis 🞄pr., pot., impv., ft., no finite vb.
〈b〉 pot.
🞄in apodosis pot., cond., pr., impv., ft., no vb.
🞄〈c〉 ft.
in apodosis ft., pr., no vb.
〈d〉 cond.
🞄in apodosis cond.
〈e〉 impf. or aor.
in apodosis 🞄cond., pot.
〈f〉 no finite vb.
in apodosis 🞄pr., pot., ft., no vb.
the apodosis in 🞄all these cases has tarhi, tataḥ, tad, tadā, 🞄rarely atra, atha, tatra, tadānīm, tataḥ param)
🞄if = as sure as (in asseverations, followed 🞄by impv. ± tathā or tena, or pot. with 🞄tad)
whether (with pr., pot., or no vb.
yadi — na vā, whether — or not)
that (after ‘not 🞄believe, ’ ‘not suffer’)
if perchance, perhaps 🞄(w. pot. ± iti, pr. or ft.)
yadi ced, if
-yadi 🞄tāvat, how would it be if (w. pr. or impv.)
🞄yádi‿api, even if, although (rarely api yadi
🞄apodosis ± tathā‿api or tad api)
yádi (vā) 🞄—yádi vā, yádi vā — yádi, yadi vā — vā, vā — yadi vā, yad vā — yadivā, if — or if, whether 🞄— or
yadi — vā ná vā, whether — or not
yadi vā (alone), or if, or rather
sts. = however.
Benfey
English
यदि यदि (probably यद् + य, cf. आदि,
आद्य), adv. If, Pañc. 229, 13
with
following अपि, Although,
Böhtl. Ind. Spr. 2389
with following वा, Or, Pañc.
iii. d. 108.
Hindi
Hindi
अगर
Apte Hindi
Hindi
यदि
अव्य* - "यद् + णिच् + इन्, णिलोपः"
"अगर, जो "
यदि
अव्य* - -
"चाहे, अगर "
यदि
अव्य* - -
"बशर्ते कि, जब कि "
यदि
अव्य* - -
"यदि, कदाचित्, शायद"
Shabdartha Kaustubha
Kannada
यदि
पदविभागः - > अव्ययम्
कन्नडार्थः - > ರೆ, ಆದರೆ
निष्पत्तिः - > यती (प्रयत्ने) - "इन्" (उ० ४-११८) पृषो०
विस्तारः - > यदि ಪದದ ಪ್ರಯೋಗವಿದ್ದಲ್ಲಿ ಅರ್ಥವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ तर्हि ಪದದಿಂದ ಪೂರ್ಣವಾಗುವುದು. "यदि प्रमाणीकृतमार्यचेष्टितं (तर्हि) किमित्यदोषेण तिरस्कृता वयम्" - किरा० १४-११ । ಕೆಲವೆಡೆ तत् ततः तदा ಮತ್ತು अत्र ಇವುಗಳಿಂದಲೂ ಅರ್ಥವು ಪೂರ್ಣವಾಗುವುದು. "यदि कुत्रचित् तं जीवन्तं पश्यसि तद्गत्वा त्वमरण्यं शोधय" - पञ्चतं० २ । " यदि न स्यान्नरपतिः सम्यङ्नेता ततः प्रजा । अकर्णधारा जलधौ विप्लवेनेह नौरिव" - पञ्चतं० ३-७१ । "यदि स्यात् पावकः शीतः प्रोष्णो वा शशलाञ्छनः । स्त्रीणां तदा सतीत्वं स्यात् यदि स्याद्दुर्जनो हितः ॥" - पञ्चतं० ३-१९३
यदि
पदविभागः - > अव्ययम्
कन्नडार्थः - > ರೆ (ಆದರೆ, ಹೋದರೆ, ಬಂದರೆ, ಮಾಡಿದರೆ ಇತ್ಯಾದಿ ಅರ್ಥಗಳಲ್ಲಿ)
प्रयोगाः - > "निजौजसोज्जासयितुं जगद्द्रुहामुपाजिहीथा न महीतलं यदि"
उल्लेखाः - > माघ० १-३७
यदि
पदविभागः - > अव्ययम्
कन्नडार्थः - > ಹಾಗಾದರೆ /ಒಂದು ವೇಳೆ /ಪಕ್ಷಾಂತರದಲ್ಲಿ
प्रयोगाः - > "पूर्वं स्पृष्टं यदि किल भवेदङ्गमेभिस्तवेति"
उल्लेखाः - > मेघ० २-४४
यदि
पदविभागः - > अव्ययम्
कन्नडार्थः - > ಯಾವಾಗ
यदि
पदविभागः - > अव्ययम्
कन्नडार्थः - > ಸಂಭಾವನೆ /ಊಹೆ
यदि
पदविभागः - > अव्ययम्
कन्नडार्थः - > ನಿಂದೆ
यदि
पदविभागः - > अव्ययम्
कन्नडार्थः - > ವಿಕಲ್ಪ
विस्तारः - > "यदि गर्हाविकल्पयोः" - मेदि०
L R Vaidya
English
yadi {% ind. %} 1. If, in case that, अमोच्यमश्वं यदि मन्यसे प्रभो R.iii.65
2. whether, विचार्यतां यदि काचिदापन्नसत्वा तस्य भार्यासु स्यात् Sak.vi., K.S.v.44
3. provided that, when
4. perhaps, perchance, पूर्वं स्पष्टं यदि किल भवेदंगमेभिस्तवेति Megh.ii.44.(यदि is generally followed by तर्हि or तथापि, or sometimes even by अत्र, किमत्र चित्रं यदि विशाखे शाशांकलेखामनुवर्तेते Sak.iii.)यद्यपि ‘although, ’ Sis.xvi.82
यदिवा ‘or, ’ निन्दन्तु नीतिनिपुणा यदिवा स्तुवन्तु Bhartr.ii.83.
Bopp
Latin
यदि Conj. (ut mihi videtur, a stirpe Relat. य suff. दि pro
ति, cf. इति, nisi a neutro यत् adjecto इ)
1) si. SA. 4.
22. 5. 97.
c. Potent. N. 17. 44.
2) an, num, germanice
ob, e. c. H. 1. 6.: न जानीमो यदि दग्धः पुरोचनः.
(Fortasse gr. εἰ ex ἐδι.
Lanman
English
yádi, adv. if
—1. w. pres. ind. in protasis:
apodosis has pres. ind., 20^17, 37^12, 42^14,
43^7, 65^23, 99^21
has fut., 39^20, 44^4
has imperative,
10^16
has no finite verb, 18^17, 25^8,
28^9, 40^1
—2. w. fut. in protasis and apodosis,
9^20, 11^3
—3. w. pres. opt. in protasis
and apodosis, 3^17, 98^20
—4. w. no finite
verb in protasis: apodosis has imperative,
32^17, 48^11, 84^9
has no finite verb, 27^18,
28^12, 63^9
--alternative conditions: …vā,
yadi vā…, …vā, whether…, or…,
or …, 28^12
--apodosis introduced by tadā
(e. g. 25^8), tad (37^12), tarhi (32^17), or
without adv. (e. g. 3^17). [pron. root ya,
1103d.]
Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch
German
[यदि] , यदि नाम mit Potent. ob wohl je, Jātakam. 23, 5.
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 यदि, चेत्
adverb
समयतः नियमतः वा।
"यदि त्वं स्वकार्यं समये एव करिष्यसि तर्हि अहं त्वां मया सह भ्रमणार्थं नेष्यामि।"
Sanskrit Tibetan
Tibetan
gang
१) कः २) कतम् ३) कस्यचिद् ४) का ५) किम् ६) ७) पू+ीर्ण ८) पूर्णित ९) यः १०) यत्तु ११) यद् १२) यदि १३) यद् यद् १४) यम् १५) यस्य १६) या १७) ये १८) ये च १९) हि २०)
gang gi tshe
१) कदा २) यदा ३) यदि
gal te
१) अथ २) चेत् ३) यदा (?) ४) यदि ५) यद्यपि ६) सचे ७) त्
ci ste
१) अथ २) कः ३) कथम् ४) कर्मात् ५) किम् ६) किं नाम ७) केन ८) यथा ९) यदि १०) यद्यपि
ci ste na
१) अथ २) यदि
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskrit
--source--
ननुच स्याद्विरोधोक्तौ पक्षान्तरे तु चेद्यदि ।
-wordlist-
ननुच (अ), विरोधोक्ति (स्त्री), पक्षान्तर (क्ली), चेत् (अ), यदि (अ)
Tamil
Tamil
யதி3 : இருக்குமானால், அப்படியானால்.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
यदि,
व्य,
 पक्षान्तरम् । सम्भावना । तत्पर्य्यायः ।चेत् २ यद्युवा ३ । यथा, --“यदीच्छेद्बिपुलान् भोगान् चन्द्रसूर्य्यग्रहोपमान् ।प्रातःस्नायी भवेन्नित्यं द्बौ मासौ माघफाल्गुनौ ॥
”इति मलमासतत्त्वम् ॥
“अपि चेत् सुदुराचारो भजते मामन्यभाक् ।साधुरेव स मन्तव्यः सम्यग्व्यवसितो हि सः ॥
”इति श्रीभगवद्गीता ॥
“यद्युवाल्पतरसम्भारः स्यादपि पशुनैव कुर्य्यात्इति । यद्युवेति निपातसमुदायो यद्यर्थे ।” इतितिथ्यादितत्त्वम् ॥
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
यदि
अव्य०
 यद् + णिच्--इन् णिलोपः । १ पक्षान्तरे अमरः ।२ सम्भावनायाम् ३ गर्हायां ४ विकल्पे च मेदि० ।
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@“पृ पालनपूरणयोः”@} 2 3 “ह्रस्वान्तोऽयं धातुरिति-वर्धमान-काश्यप-आभरण-पुरुषकाराः।
4 स्वामी तु दीर्घान्तं पठित्वा, ‘ह्रस्वान्तोऽयम्’ इति नन्दी।’ इति।
आत्रेय- मैत्रेयौ तु ह्रस्वान्तं पठित्वा, ‘दीर्घान्तमेके’ इति।
…वृत्तिकारस्य तु दीर्घान्त एवेष्टः।
यदाह-- ‘शॄदॄप्रां ह्रस्वो वा’ 5 इत्यत्र “केचित् एतत् सूत्रं प्रत्याचक्षते।
‘श्रा पाके, द्रा कुत्सायां गतौ, प्रा पूरणे’ इत्येषाम्, ‘बह्वर्था अपि धातवः’ 6 इति श्रॄदॄप्राम् अर्थे वर्तमानानां ‘विशश्रतुः’ इत्यादीनि रूपाणि साधयन्ति।
तथा सति, ‘विशुश्रुवान्’ इति क्वसौ एतद्रूपं न स्यात्।” इति।
यदि ह्रस्वान्तः स्यात् प्रातिना प्रत्याख्यानम्, ‘पिपृवान्’ इति प्रयोजनकथनं चानुपपन्नं स्यात्।
तथा वृत्ति-न्यास पदमञ्जरी- प्रदीपकारादयोऽपि।
किञ्च, अपाणिनीयश्च ह्रस्वान्तः।
यदि हि स्यात्
किं ह्रस्वविकल्पेन? यत् क्रैयादिकाद् दीर्घान्तरूपाणि, अस्माच्च ह्रस्वान्तरूपाणि भविष्यन्ति।
एवञ्च, “तं पिपृतं रोदसी--” 7 ‘पाहि माऽग्ने पिपृहि--’ 8 इत्यादयश्छान्दसा द्रष्टव्याः।।” इति मा।
धा।
वृत्तौ सुदूरं विचार्य ह्रस्वान्तपाठाभावः समर्थितः।
तथापि, सिद्धान्त- कौमुद्यादिषु, पूर्वेषां ग्रन्थेषु ह्रस्वान्तस्याप्युपलम्भात्तेषां मतानुरोधेनात्र ह्रस्वान्तस्य रूपाणि प्रदर्शितानि।]] 9 ‘पृणाति पूरणे, श्लौ तु पिपर्ति, णिचि पारयेत्।।’ 10 इति देवः।
पारकः-रिका, पारकः-रिका, 11 पुपूर्षकः-र्षिका, 12 पेप्रीयकः-यिका
पर्ता-पर्त्री, पारयिता-त्री, पुपूर्षिता-त्री, पेप्रीयिता-त्री
13 पिप्रत्-पिप्रतौ-पिप्रतः, पिप्रती, पारयन्-न्ती, पुपूर्षन्-न्ती
-- 14 परिष्यन्-न्ती-ती, पारयिष्यन्-न्ती-ती, पुपूर्षिष्यन्-न्ती-ती
-- व्यतिपिप्राणः, पारयमाणः, व्यतिपुपूर्षमाणः, पेप्रीयमाणः
व्यतिपरिष्यमाणः, पारयिष्यमाणः, व्यतिपुपूर्षिष्यमाणः, पेप्रीयिष्यमाणः
व्यापृत्-व्यापृतौ-व्यापृतः
-- -- -- व्यापृतम्-तः-तवान्, पारितः, पुपूर्षितः, पेप्रीयितः-तवान्
परः, व्यापारी, पारः, पुपूर्षुः, 15 पिपारयिषुः, पेप्रियः
16 पर्तव्यम्, पारयितव्यम्, पुपूर्षितव्यम्, पेप्रीयितव्यम्
परणीयम्, पारणीयम्, पुपूर्षणीयम्, पेप्रीयणीयम्
17 पार्यम्, पार्यम्, पुपूर्ष्यम्, पेप्रीय्यम्
ईषत्परः-दुष्परः-सुपरः
-- -- -- 18 व्याप्रियमाणः, पार्यमाणः, पुपूर्ष्यमाणः, पेप्रीय्यमाणः
व्यापारः, पारः, पुपूर्षः, पेप्रीयः
पर्तुम्, पारयितुम्, पुपूर्षितुम्, पेप्रीयितुम्
व्यापृतिः, पारणा, पुपूर्षा-पिपारयिषा, पेप्रीया
परणम्, पारणम्, पुपूंर्षणम्, पेप्रीयणम्
पृत्वा, पारयित्वा, पुपूर्षित्वा, पेप्रीयित्वा
व्यापृत्य, व्यापार्य, व्यापुपूर्ष्य, प्रपेप्रीय्य
पारम् २, पृत्वा २, पारम् २, पारयित्वा २, पुपूर्षम् २, पुपूर्षित्वा २, पेप्रीयम् २
पेप्रीयित्वा २।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
 (१०४४)
02
=>
 (३-जुहोत्यादिः-१०८६। सक। अनि। पर।)
03
=>
 [[[अ]
04
=>
 [क्षीर]
05
=>
 (७-४-१२)
06
=>
 (भाष्यम् १-३-१)
07
=>
 (तै। ब्रा। २। ८। ४। ८।)
08
=>
 (तै। सं। १। ३। ३। १।)
09
=>
 [पृष्ठम्०८८५+ १८]
10
=>
 (श्लो। ३६)
11
=>
 [[१। सन्नन्ते सर्वत्र, ‘अज्झनगमां सनि, (६-४-१६) इति दीर्घे, ‘हलन्ताच्च’ (१-२-१०) इति सनः कित्त्वे ‘उद् ओष्ठ्यपूर्वस्य’ (७-१-१०२) इत्युत्त्वे रपरत्वे ‘हलि च’ (८-२-७७) इति दीर्घः। ‘इट् सनि वा’ (७-२-४१) इत्यत्रोपदेशाधिकारादत्र सनि इड्विधिर्न।]]
12
=>
 [[२। यङन्ते सर्वत्र ‘रीङ् ऋतः’ (७-४-२७) इति रीङागमः। अभ्यासे गुणः।]]
13
=>
 [[३। शतरि, ‘जुहोत्यादिभ्यः--’ (२-४-७५) इति श्लुः विकरणप्रत्ययः। ‘श्लौ’ (६-१-१०) इति द्विर्वचनम्। ‘अर्तिपिपर्त्योश्च’ (७-४-७७) इति अभ्यासस्ये- त्वम्। ‘नाभ्यस्ताच्छतुः’ (७-१-७८) इति नुम्निषेधः।]]
14
=>
 [[४। ‘ऋद्धनोः स्ये’ (७-२-७०) इति स्यप्रत्ययस्येडागमः।]]
15
=>
 [[५। ण्यन्तात् सनि, ‘ओः पुयण्ज्यपरे’ (७-४-८०) इत्यभ्यासस्येकारः।]]
16
=>
 [पृष्ठम्०८८६+ २५]
17
=>
 [[१। ‘ऋहलोः--’ (३-१-१२४) इति भावकर्मणोर्ण्यत्प्रत्ययः।]]
18
=>
 [[२। यकि, ‘रिङ् शयग्लिङ्क्षु’ (७-४-२८) इति रिङादेशः।]]
1 {@“वृषु सेचने”@} 2 3 अयं धातुः सकर्मकः।
कर्मणः प्रसिद्धत्वात्तु न प्रयुज्यते।
यथा ‘मेघो वर्षति’ इत्यत्र अनुक्तमपि जलरूपं कर्म गम्यते।
यदि जलातिरिक्तं कर्म स्यात्
तदा प्रयुज्यते कर्म ‘पार्थः शरान् वर्षति’ इति।]] ‘… सेके वर्षेत्, स्नेहे तु वर्षते।।’ 4 इति देवः।
‘-- हिंसासंक्लेशनयोः’ इति धातुवृत्तिः।
वर्षकः-र्षिका, वर्षकः-र्षिका, विवर्षिषकः-षिका, वरीवृषकः-षिका
वर्षिता-त्री, वर्षयिता-त्री, विवर्षिषिता-त्री, वरीवृषिता-त्री
इत्यादिकानि रूपाणि सर्वाण्यपि भौवादिकपर्षतिवत् 5 ज्ञेयानि।
6 वर्षम्, 7 वृषः, 8 प्रवर्षुकः 9, 10 प्रावृट्-उपावृट्-वृषौ-वृषः, 11 वृष्यम् 12 -वर्ष्यम्, 13 वर्षणम्, वृष्ट्वा-वर्षित्वा, 14 वृष्टिः, 15 वृषणः, 16 इति निप्रत्ययः किच्च भवति।
तेन रूपमेवम्।
वर्षतीति वृष्णिः = वसुदेववंशः, मेघो वा।]] वृष्णिः, 17 इति कनिन्प्रत्यये रूपमेवम्।
वृषा = महेन्द्रः वृषभश्च।
महेन्द्राद्रिः, नभश्च इति केचित्।]] वृषा, 18 19 वृषभः, 20 वृषलः, वृष्टो देवः, इमानि विशेषरूपाणि।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
 (१६३६)
02
=>
 (१-भ्वादिः-७०६। सक। सेट्। पर।)
03
=>
 [[[अ]
04
=>
 (श्लो। १७६)
05
=>
 (१०५४)
06
=>
 [[१। वर्षतीति--वर्षम्। ‘अज्विधौ भयादीनामुपसंख्यानं नपुंसके क्तादिनिवृत्त्यर्थम्’ (वा। ३-३-५६) इति अच्प्रत्ययः। वर्षा = ऋतुः। “अजन्तस्य पुंस्त्वं प्रायिकम्। ‘वर्षोऽस्त्री’ इति दर्शनाद् घञपि” इति प्र। सर्वस्वे।]]
07
=>
 [[२। ‘इगुपधज्ञा--’ (३-१-१३५) इति कर्तरि कप्रत्ययः।]]
08
=>
 [[३। ‘लषपतपदस्थाभूवृष--’ (३-२-१५४) इति तच्छीलादिषु कर्तृषु उकञ्प्रत्यये रूपमेवम्। प्रवर्षुकः = पर्जन्यः।]]
09
=>
 [[आ। ‘जग्मुः प्रसादं द्विजमानसानि द्यौर्वर्षुका पुष्पचयं बभूव।’ भ। का। २-३७।]]
10
=>
 [[४। सम्पदादित्वात् स्त्रियां क्विप्प्रत्यये संहितायां विषये ‘नहिवृतिवृषि--’ (६-३-११६) इति उपसर्गस्य दीर्घः।]]
11
=>
 [[५। ऋदुपधत्वान्नित्ये क्यपि प्राप्ते ‘विभाषा कृवृषोः’ (३-१-१२०) इति विकल्पेन क्यप्प्रत्ययः। तेन रूपद्वयं बोध्यम्। वृषाय हितम् इत्येतस्मिन् तद्धितार्थे ‘खलय- वमाषतिलवृष--’ (५-१-७) इति यत्प्रत्ययः।]]
12
=>
 [[B। ‘धर्मकृत्यरतां नित्यमवृष्यफलभोजनाम्।’ भ। का। ६-६३।]]
13
=>
 [[६। ‘वृषभो वर्षणात्’ (पस्पशायां महाभाष्ये १-१-१) इति भाष्यकारप्रयोगात् ल्युडपि भवति। नपुंसके क्तप्रत्ययस्य पाक्षिकोऽपवादोऽयम्।]]
14
=>
 [[७। ‘तितुत्र--’ (७-२-९) इति निषेधात् इडागमो न भवति।]]
15
=>
 [[८। बाहुलकात् औणादिके क्युन्प्रत्यये, णत्वे च रूपमेवम्।]]
16
=>
 [[९। ‘सृवृषिभ्यां कित्’ [द। उ। १-१९]
17
=>
 [[१०। ‘कनिन् युवृषि--’ [द। उ। ६-५१]
18
=>
 [पृष्ठम्१२६१+ २६]
19
=>
 [[१। ‘ऋषिवृषिभ्यां कित्’ (द। उ। ७-१९) इत्यभच्प्रत्यये रूपमेवम्। वृषभः = गोपतिः, युवा वा। वायुः इति केचित्।]]
20
=>
 [[२। ‘वृषादिभ्यश्चित्’ (द। उ। ८-१०९) इति कलप्रत्ययः। वृषलः = शूद्रः।]]
Capeller
German
1. य॑दि (य॑दी) Conj. wenn (im Nachs. oft)
अथ, तद्, तदा, तसस्, तर्हि (u. s. w)
so
wahr als (im Nachs. तद्, तथा, तेन)
ob (in der Doppelfr. meist beide male o.)
einmal mit वा, यदि— न वा ob—der
nicht)
dass (nach Neg.)
vielleicht dass,
wie wenn? In der Bed. wenn oft verst.
durch चिद्, चेद्, इद्, (य॑दी॑द्), उ (य॑द्यु).
यद्यपि o. अपि यदि — (तथापि) o. तदपि
obgleich, wenn auch — (so doch).
2. यदि (Lob.) bei yad, wo yad steht (g.).
यदीय wem (rel.) gehörig.
Grassman
German
yádi (von yá …) Das i verlängert vor betonten mit einfachem Konsonanten anlautenden Wörtern an den Versstellen, welche Länge erfordern, [Page1088] namentlich in zweiter Silbe jeder Verszeile (ausgenommen {987, 2} vor mṛtyós). (Prāt. 〔465〕. 〔466〕. 〔495〕). Die Verbindung mit íd sowie die (seltene) Anknüpfung des Nachsatzes durch ádha, ā́t oder ā́t íd siehe unter diesen. In den angeführten Stellen ist überall das Verb des durch yádi angeknüpften Nebensatzes angegeben, das des zugehörigen Hauptsatzes in Klammern beigefügt.
1〉 wenn, so oft, in jedem Falle dass, mit Indic. praes. und zwar a〉 Ind. praes. auch im Hauptsatze: (dasyanti) máṃhate {11, 3}
síṣakti (íyarti) {56, 4}
(sādhayante) ī́ḍate {240, 3}
mánthanti (rocate) {263, 6}
kṛthás (ṛṇve) {428, 5}
(patyate) hávante {466, 6}
pratibhū́ṣata (véda, ā́‿īṣate) {483, 3}
bhárate (vívāsate) {639, 23}
(nīyate) tuñjánti {727, 3}
(vadanti) mṛjánti {784, 2}
mṛjyáte (sīdati) {798, 6}
(gāhate) hinvánti {811, 2}
so auch mit dem Partic. praes. (dadhatī́) váṣṭi {921, 4}. — b〉 Conj. im Hauptsatze: (smayanta) pruṣṇuvánti {168, 8}
(bhūt) véṣi {173, 8}
(vidát) váhanti {317, 8}. — c〉 im Hauptsatze tritt eine Zeitform der Vergangenheit ein, wenn nur auf die bisher gemachte Erfahrung hingewiesen werden soll
so {726, 2}. _{726, 3} 〰 pariṣkṛṇvánti dharṇasím, ā́t asya śuṣmíṇas ráse víśve devā́s amatsata, 〰 góbhis vasāyáte „wenn (so oft) sie den kräftigen (Soma) zubereiten, dann haben sich (bisher immer) an dem Safte dieses starken alle Götter berauscht, wenn er mit Milch sich kleidet“
ähnlich {402, 4} (akhyam) dádhāti
{837, 4} vṛṇáte (ajāyata). — d〉 im Hauptsatze ist asti zu ergänzen gṛṇánti (śám tád asmai) {475, 3}. — e〉 im Nebensatze ist ásti (oder ähnliches) zu ergänzen: svā́vṛg devásya amṛ́tam yádī gós (dhārayante) {838, 3}
so vielleicht ási in {848, 10} (codayas). Elliptisch auch {487, 14}.
2〉 wenn, so oft mit einer Zeitform der Vergangenheit, wobei der Begriff oft in die zeitliche Bedeutung des „als, nachdem“ hinüberspielt. a〉 auch im Hauptsatze eine historische Zeitform: (aminanta) nónāva {79, 2}
(astambhīt) samīdhé {239, 10}
ághas (vāvṛdhe) {632, 8}
zum Theil mit augmentlosem Imperfect bhárat (asarji) {322, 5}
(vyata) vidús {782, 2}
tákṣat (āyan) {809, 22}
der Begriff „als“ tritt am entschiedensten hervor in {632, 8}. — b〉 im Hauptsatze Ind. praes. in dem Sinne: jedesmal nachdem (oder nachdem) das eine geschehen ist, geschieht auch das andere: ásthita (modate) {196, 6}
(rihanti) yayús {798, 46}
ā́‿ágamam (mṛje) {993, 4}.
3〉 wenn, falls, in dem Falle dass, in dem Sinne, dass andere Fälle als gleich möglich gedacht sind
im RV. fast immer so, dass die andern Fälle gleichfalls genannt sind oder sich unmittelbar ergeben. a〉 mit Ind. {161, 8} idám udakám pibata …, idám vā ghā pibatā muñjanéjanam, saúdhanvanās 〰 tád ná‿iva háryatha, tṛtī́ye ghā sávane mādayādhuai
{987, 1} muñcā́mi tvā ‥ ajñātayakṣmā́t utá rājayakṣmā́t, grā́his jagrā́ha 〰 vā‿etád enam, tásyās indrāgnī prá mumuktam enam
so ásti [Page1089] zu ergänzen in {987, 2} 〰 kṣitā́yus 〰 vā páretas, 〰 mṛtyós antikám nī́tas evá, tám ā́ harāmi nírṛtes upásthāt. — b〉 mit Conj. {1005, 1} úd tiṣṭhata ‥, 〰 śrātás juhótana, 〰 ‿áśrātas mamáttana
{337, 3} „sie sind gerade dann (ithā́) am meisten gebend, wenn sie sich berauscht haben“, yádi mādáyaite. — c〉 das Verb (ásti) zu ergänzen {842, 3} diā́m ca gacha pṛthivī́m ca dhármanā, apás vā gacha yádi tátra te hitám. — [d〉 mit Opt., SV. 〔1, 1, 2, 4, 2〕 siā́t, indhīta (bhakṣīta)].
4〉 hieran schliesst sich yádi vā in der Bedeutung oder sei es dass {955, 7} sás aṅgá veda yádi vā ná véda.
5〉 wenn doch (wie bekannt), wenn wirklich (itthā́) mit Ind. a〉 mit Ind. prs. kṛṇuthás (ví syatam) {969, 1}
adhi‿ithá itthā́ (dāta) {572, 15}. — b〉 yádi purā́ cid wenn doch zuvor auch mit Perf. ānaśús (vocas) {463, 4}.
6〉 wenn anders (woran nicht zu zweifeln ist), wenn in der That mit Conj.
hingegen im Hauptsatze a〉 Impv. rāránas, dádhase cánas (gahi) {652, 6}
(śṛṇutam) jújoṣathas {598, 8}
āváras (pāhi) {633, 21}
oder b〉 Conj. (ā́ gha gamat) śrávat {30, 8}
(yajāma) śaknávāma {27, 13}
jujuṣé (dā́śat) {887, 25}
so wol auch {265, 6} vidát 〰 sarámā rugṇám ádres (kar, nayat, gāt)
oder c〉 Opt. háryās (jayema) {356, 11}
oder d〉 Ind. prs. (dadhāti) joṣáyāse {357, 10}
śṛṇávat (havāmahe) {670, 10}
oder e〉 das Verb zu ergänzen saraṇyā́n (ā́, ergänze etwa etu) {317, 6}.
7〉 Hieran schliesst sich der Gebrauch von yádi ca {178, 3} údyantā gíras 〰 tmánā bhū́t „wenn anders er nach seiner Art sich zeigt“.
8〉 wenn, falls (was sich in der Zukunft entscheiden wird) mit Futur. oder imperativischem Conjunctiv im Nebensatze und Hauptsatze kariṣyátha (bhaviṣyatha) {161, 2}
saṃnáyāni (pacāni) {853, 2}.
9〉 wenn (was nicht der Fall ist) mit Ind. praes. oder perf. im Nebensatze und dem Optativ im Hauptsatze {620, 15} adyā́ murīya yádi yātudhā́nas ásmi, yádi vā‿ā́yus tatápa pū́rusasya „heute will ich sterben, wenn ich ein Zauberer bin oder das Leben eines Menschen geschädigt habe“, und so {620, 14} mit Aposiopese: yádi vā‿ahám ánṛtadevas ā́sa, mógham vā devā́n apiūhé agne, kím asmábhyam ‥ hṛnīse „wenn ich ein falscher Spieler wäre, oder ín falscher Weise die Götter aufgefasst hätte (dann könntest du mir mit Recht zürnen
aber das ist nicht der Fall, also) warum zürnest du uns?“
10〉 ob
namentlich yádi vā ‥ yádi vā ná ob ‥ oder ob nicht iyám vísṛṣṭis yátas ābabhū́va, yádi vā dadhé yádi vā (dadhé) ná, … sás aṅgá veda {955, 7}.
yádi
1.a〉 marmṛjyáte (ichati) {759, 4}
c〉 várdhanti (vavakṣe) {239, 8}
e〉 {301, 11}
2.a〉 ūhús (asvanīt) {323, 3}
jī́janat (vavákṣa) {941, 1}
5.a〉 ásti {709, 3}
6.a〉 śrávat (mandantu) {621, 15}
b〉 so {265, 2}. _{265, 13}
d〉 śṛṇávat (yoṣati) {653, 9}.
Burnouf
French
यदि यदि conj. (य
sfx. दि) si.
Qqf. est-ce que?
यदिवा ou si, soit que.
Stchoupak
French
यदि-
conj. (corrél. अथ अत्र तद् एवम्, etc.) si (présent opt.
conditionnel, parfois, en phrase irréelle)
pour le cas où
aussi vrai
que
que (complétives)
si (en interrogation indirecte)
य्। किल
peut-être
य्। चेद् si
य्। तावत् qu'arriverait-il si ?
य्। नाम
si jamais
य्। वा ou si
ou plutôt
cependant
यद्य् अपि même si,
bien que.