| YouTube Channel

यत्नः (yatnaH)

 
Apte
English
यत्नः [yatnḥ], [यत्-भावे नङ्]
An effort, exertion, attempt, endeavour, trial
यत्ने कृते यदि न सिध्यति को$त्रं दोषः H. Pr. 31
Bh.*
 2.5.
Diligence, assiduity, perseverance.
Care, zeal, watchfulness, vigilance
महान् हि यत्नस्तव देवदारौ
R.*
 2.56
प्रतिपात्रमाधीयतां यत्नः
Ś.*
 1.
Pains, trouble, labour, difficulty
शेषाङ्गनिर्माणविधौ विधातुर्लावण्य उत्पाद्य इवास यत्नः
Ku.*
 1.35
7.66
R.*
 7.14. (यत्नेन
ind.
 with great effort, diligently, carefully. यत्नतः carefully, zealously, sedulously
गुणवदगुणवद् वा कुर्वता कार्यमादौ परि- णतिरवधार्या यत्नतः पण्डितेन
Bh.*
 2.99. यत्नात्
with great effort.
diligently, vigorously, zealously.
in spite of every effort.
necessarily.)
Comp.
 -आक्षेपः (in
Rhet.
 ) an objection raised even though there be an attempt to stop it.
Apte 1890
English
यत्नः [यत्-भावे नङ्] 1 An effort, exertion, attempt, endeavour, trial
यत्ने कृते यदि न सिध्यति कोऽत्र दोषः H. Pr. 31
Bh. 2. 5.
2 Diligence, assiduity, perseverance.
3 Care, zeal, watchfulness, vigilance
महान्हि यत्नस्तव देवदारौ R. 2. 56
प्रतिपात्रमाधीयतां यत्नः Ś. 1.
4 Pains, trouble, labour, difficulty
शेषांगनिर्माणविधौ विधातुर्लावण्य उत्पाद्य इवास यत्नः Ku. 1. 35, 7. 66
R. 7. 14. (यत्नेन ind. with great effort, diligently, carefully. यत्नतः carefully, zealously, sedulously
Bh. 2. 99. यत्नात् {1} with great effort. {2} diligently, vigorously, zealously. {3} in spite of every effort. {4} necessarily.).
Comp.
आक्षेपः (in Rhet.) an objection raised even though there be an attempt to stop it.
Apte Hindi
Hindi
यत्नः
पुं*
 - यत् (भावे) नङ्
"प्रयत्न, चेष्टा, प्रयास, कोशिश, उद्योग"
यत्नः
पुं*
 - -
"मेहनत, गंभीर मनोयोग, अध्यवसाय"
यत्नः
पुं*
 - -
"देखरेख, उत्साह, सावधानता, जागरूकता "
यत्नः
पुं*
 - -
"पीड़ा, कष्ट, श्रम, कठिनाई "
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 यत्नः, प्रयत्नः, चेष्टा, चेष्टितम्, विचेष्टितम्, चेष्टनम्, उद्यमः, उद्योगः, व्यवसायः, अध्यवसायः, अध्यवसानम्, प्रवृत्तिः, व्यापारः, आयासः, घटनम्, घटना, घटा, ग्रहः, गुरणम्, गूरणम्, गोरणम्, उपक्रमः, कर्मयोगः, प्रयोगः, व्यायामः, उत्साहः
noun
ईप्सितसिद्ध्यर्थं क्रियमाणं कार्यम्।
"उद्योगिनं पुरुषसिंहम् उपैति लक्ष्मीर् दैवेन देयम् इति कापुरुषा वदन्ति। दैवं निहत्य कुरु पौरुषम् आत्मशक्त्या यत्ने कृते यदि न सिध्यति कोऽत्र दोषः॥"
Tamil
Tamil
யத்ன: : முயற்சி, ஈடுபாடு, கார்யம், ஊக்கம்.
अमरकोशः
Sanskrit
Word: यत्नः
Root: यत्नः
Gender: undefined
Number: undefined
Meaning(s):
⇒ particular muhUrta
⇒ perinaeum of males
Shloka(s):
3|3|26|2 ► भगं श्रीकाममाहात्म्यवीर्ययत्नार्ककीर्तिषु॥ (नानार्थवर्गः)
3|3|88|1 ► आस्थानी यत्नयोरास्था प्रस्थोऽस्त्री सानुमानयोः। (नानार्थवर्गः)
3|3|109|2 ► आत्मायत्नो धृतिर्बुद्धिः स्वभावो ब्रह्म वर्ष्म च॥ (नानार्थवर्गः)
Synonym(s):
➠ 3|3|26|2 ⇢ भगम् (भग) (नपुं)
➠ 3|3|88|1 ⇢ आस्था (आस्था) (स्त्री) ⇒ prop, zeal, hope, stay, care, state, assent, regard, support, promise, assembly, condition, confidence, consideration, place or means of abiding
➠ 3|3|109|2 ⇢ आत्मा (आत्मन्) (पुं) ⇒ soul, self, breath, spirit, nature, essence, character, peculiarity, individual soul
Related word(s):
जातिः ➡ क्रिया
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
यत्नः,
पुं,
 (यत + “यजयाचयतविच्छप्रच्छरक्षोनङ् ।” ३ । ३ । ९० । इति नङ् ।) रूपादि-चतुर्व्विंशतिगुणान्तर्गतगुणविशेषः । स चत्रिविधः । प्रवृत्तिः १ निवृत्तिः २ जीवन-योनिः ३ । यथा, --“प्रवृत्तिश्च निवृत्तिश्च तथा जीवनयोनयः ।एवं प्रयत्नत्रैविध्यं तान्त्रिकैः परिकीर्त्तितम् ॥
”तेषां कारणं यथा, --“चिकीर्षा कृतिसाध्येष्टसाधनत्वमतिस्तथा ।उपादानस्य चाध्यक्षं प्रवृत्तौ जनकं भवेत् ॥
निवृत्तिस्तु भवेद्द्वेषाद्द्विष्टसाधनताधियः ।यत्नो जीवनयोनिस्तु सर्व्वदातीन्द्रियो भवेत् ।शरीरे प्राणसञ्चारे कारणं तत् प्रकीर्त्तितम् ॥
”इति भाषापरिच्छेदः ॥
उद्योगः । यथा, --“उद्योगिनं पुरुषसिंहमुपैति लक्ष्मी-र्दैवेन देयमिति कापुरुषा वदन्ति ।दैवं निहत्य कुरु पौरुषमात्मशक्त्यायत्ने कृते यदि न सिध्यति कोऽत्र दोषः ॥
”इति हितोपदेशः ॥