यक्ष्मन् (yakSman)
This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
In this section, you'll find information about the dhatus (verbal roots) related to your search. This includes details like dhatu information, forms, and any available commentaries.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
शब्दसागरः
EnglishHelp us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form
Wilson
EnglishMonier Williams 1872
Englishयक्ष्मन्, आ, m. pulmonary consumption, con-
sumption, decline (= शोष, क्षय).
—यक्ष्म-
गृहीत, अस्, आ, अम्, seized with consumption, afflicted
with or suffering from consumption.
—यक्ष्म-
ग्रस्त, अस्, आ, अम्, attacked by consumption.
—य-
क्ष्म-ग्रह, अस्, m. a consumptive seizure, attack
of consumption.
—यक्ष्म-घ्नी, f. ‘destroying
consumption, ’ grapes, raisins.
Apte Hindi
Hindiयक्ष्मन्
- यक्ष् +मनिन्
"फेफड़ों का रोग, क्षयरोग"
यक्ष्मन्
- यक्ष् +मनिन्
रोगमार्ग
Shabdartha Kaustubha
Kannadaयक्ष्मन्
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕ್ಷಯರೋಗ
निष्पत्तिः - > यक्ष (पूजायाम्) - "मनिन्" (उ० ४-१५०)
व्युत्पत्तिः - > यक्ष्यते पूज्यते
विस्तारः - > ಈ ರೋಗವು ಚಂದ್ರನಿಗೂ ಇರುವುದರಿಂದ ಇದಕ್ಕೆ ರಾಜಯಕ್ಷ್ಮಾ ಎಂದು ಹೆಸರಾಯಿತು. "राजश्चन्द्रमसो यस्मादभूदेष किलामयः । तस्मात्तं राजयक्ष्मेति केचिदाहुर्मनीषिणः ॥"
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskritक्षयः शोषो राजयक्ष्मा यक्ष्माथ क्षुत्क्षुतं क्षवः ॥ ४६३ ॥
क्षय (पुं), शोष (पुं), राजयक्ष्मन् (पुं), यक्ष्मन् (पुं), क्षुध् (स्त्री), क्षुत (क्ली), क्षव (पुं)
वाचस्पत्यम्
Sanskritयक्ष्मन् यक्ष--मनिन् । रोगभेदे अमरः । तन्निदानादि यथा“वेगरोधात् क्षयाच्चैव साहसाद्विषमाशनात् । त्रिदोषोजायते यक्ष्मा गदो हेतुचतुष्टयात्” । येगोऽत्र वातमूत्रपुरीषाणां । “वातमूत्रपुरीषाणि निगृह्णाति यदानरः” इति चरकवचनात् । क्षयात् क्षीयतेऽनेनेतिक्षयः तेनातिव्यवायानशनेर्ष्यादयो धातुक्षयहेतवः क्षयशब्देनोच्यन्ते । साहसात् बलवता समं मल्लयुद्धादितः । शिषमाशनात् “बहु स्तोकमकाले वा तद्भक्तंविषमाशनम्” तस्मात् । त्रिदोषः सान्निपातिकः । हेतु-चतुष्ठयात् अन्येपि हेतवः हेतुचतुष्टय एवान्तर्भवन्ति ।यक्ष्मणः पर्य्यायाः राजयक्ष्मक्षयशोषाः । यक्ष्मादीनांशब्दानां निरुक्तिमाह “वैद्यो व्याधिमतां यस्मात्व्याधेयंत्नेन यक्ष्यते । स यक्ष्मा प्रोच्यते लोके शब्दशास्त्रविशारदैः” । यक्ष्यते पूज्यते । “राज्ञश्चन्द्रमसोयस्मादभूदेष किलामयः । तस्मात्तं राजयक्ष्मेतिकेचिदाहुर्मनीषिणः । क्रियाक्षयकरत्वात्तु क्षयइत्युच्यते बुधैः । संशोषणाद्रसादीनां शोष इत्यमि-धीयते” । संप्राप्तिमाह “कफप्रधानैर्दोषैस्तु रुद्धेषु रसवर्त्मसु । अतिव्यवायिनो वापि क्षीणे रेतस्यनन्तराः ।क्षीयन्ते धातवः सर्वे ततः शुष्यति मानवः” । कफ-प्रधानैर्द्दोषैः रसवर्त्मसु रुद्धेसु अनन्तराः सर्वे धातवःक्षीयन्ते ततो मानवः शुष्यति । कारणभूतसय रसस्य क्षयेकार्य्याणां रक्तादीनामनुक्रमेण क्षीयमाणत्वात्” भावप्र० ।
No entries for this word is found.
What is this? (Hidden Dictionary)
To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.
How to hide/unhide dictionary?
Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.