| YouTube Channel

मोहः (mohaH)

 
Apte
English
मोहः [mōhḥ], [मुह् घञ्]
Loss of consciousness, fainting, a swoon, insensibility
मोहेनान्तर्वरतनुरियं लक्ष्यते मुच्यमाना
V.*
 1.8
मोहादभूत् कष्टतरः प्रबोधः
R.*
 14.56
Ku.*
 3.73
कतिचन पेतुरुपेत्य मोहमुद्राम् Śiva B.28.88.
Perplexity, delusion, embarrassment, confusion
यज्ज्ञात्वा न पुनर्मोहमेवं यास्यसि पाण्डव
Bg.*
 4.35.
Folly, ignorance, infatuation
तितीर्षुर्दुस्तरं मोहादुडुपेनास्मि सागरम्
R.*
 1.2
Ś.*
 7.25.
Error, mistake.
Wonder, astonishment.
Affliction, pain.
A magical art employed to confound an enemy.
(In
phil.
 ) Delusion of mind which prevents one from discerning the truth (makes one believe in the reality of worldly objects and to be addicted to the gratification of sensual pleasures)
महामोहं च मोहं च तमश्चाज्ञानवृत्तयः
Bhāg.*
 3.12.2.
Illusion of attachment or love
स्वगृहोद्यानगतेी$पि स्निग्धैः पापं विशङ्क्यते मोहात्
Pt.*
 2.171.
Comp.
 -उपमा (in
Rhet.
 ) a figure of speech in which the उपमान and उपमेय are confounded
शशीत्युत्प्रेक्ष्य तन्वङ्गि त्वन्मुखं त्वन्मुखाशया । इन्दुमप्यनु- धावामीत्येषा मोहोपमा स्मृता ॥ Kāv.2.25.
कलिलम् the thick net or snare of delusion.
spirituous liquor.-जालम् mundane fascination. -निद्रा over-weening confidence. -मन्त्रः a deluding spell. -रात्रिः
f.
 the night when the whole universe will be destroyed
कालरात्रि- र्महारात्रिर्मोहरात्रिश्च Chaṇḍīpāṭha. -शास्त्रम् a false doctrine or precept.
Apte 1890
English
मोहः [मुह्-घञ्] 1 Loss of consciousness, fainting, a swoon, insensibility
मोहेनांतर्वरतनुरियं लक्ष्यते मुच्यमाना V. 1. 8
मोहादभूत्कष्टतरः प्रबोधः R. 14. 56
Ku. 3. 73.
2 Perplexity, delusion, embarrassment, confusion
यज्ज्ञात्वा न पुनर्मोहपेवं यास्यसि पांडव Bg. 4. 35.
3 Folly, ignorance, infatuation तितीर्षुर्दुस्तरं मोहादुडुपेनास्मि सागरं R. 1. 2
Ś. 7. 25.
4 Error, mistake.
5 Wonder, astonishment.
6 Affliction, pain.
7 A magical art employed to confound an enemy.
8 (In phil.) Delusion of mind which prevents one from discerning the truth (makes one believe in the reality of worldly objects and to be addicted to the gratification of sensual pleasures).
9 Illusion of attachment or love
Pt. 2. 166.
Comp.
उपमा (In Rhet.) a figure of speech in which the उपमान and उपमेय are confounded
see Kāv. 2. 25.
कलिलं the thick net or snare of delusion.
निद्रा over-weening confidence.
मंत्रः a deluding spell.
रात्रिः f. the night when the whole universe will be destroyed.
शास्त्रं a false doctrine or precept.
Hindi
Hindi
भ्रम
Apte Hindi
Hindi
मोहः
पुं*
 - मुह + घञ्
"चेतना की हानि, मूर्छित होना, निःसंज्ञा, बेहोशी"
मोहः
पुं*
 - -
"घबराहट, व्यामोह, उद्विग्नता, अव्यवस्था"
मोहः
पुं*
 - -
"मूर्खता, अज्ञान, दीवानापन"
मोहः
पुं*
 - -
"त्रुटि, भूल, अशुद्धि"
मोहः
पुं*
 - -
"आश्चर्य, अचम्भा"
मोहः
पुं*
 - -
"कष्ट, पीड़ा"
मोहः
पुं*
 - -
जादू की कला जो शत्रु को परास्त करने में प्रयुक्त की जाय
मोहः
पुं*
 - -
व्यामोह जो सत्य को पहचानने में अवरोधक हो
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 मोहः
noun
ईश्वरस्य ध्यानं त्यक्त्वा देहादिषु सांसारिकपदार्थेषु वा ममत्वबुद्धिः
"साधुपुरुषाः मोहेन आसक्ताः न भवन्ति।/ मम माता मम पिता ममेयं गृहिणीगृहम्।एतदन्यं ममत्वं यत् स मोह इति कीर्तितः।"
Synonyms:
 अज्ञानम्, अविद्या, अहम्मतिः, तमः, मोहः, महामोहः, तामिस्रम्, अन्धतामिस्रम्
noun
सदसद्भ्यामनिर्वचनीयं त्रिगुणात्मकं भावरूपं ज्ञानविरोधि यत्किञ्चित्।
"गुरुः अज्ञानं हरति जीवनं विद्यया प्रकाशयति च।/ अज्ञानात् वारुणीं पीत्वा संस्कारेणैव शुद्धति।"
Synonyms:
 कामदेवः, कामः, मदनः, मन्मथः, मारः, प्रद्युम्नः, मीनकेतनः, कन्दर्पः, दर्पकः, अनङ्गः, पञ्चशरः, स्मरः, शम्बरारिः, मनसिजः, कुसुमेषुः, अनन्यजः, रतिनाथः, पुष्पधन्वा, रतिपतिः, मकरध्वजः, आत्मभूः, ब्रह्मसूः, विश्वकेतुः, कामदः, कान्तः, कान्तिमान्, कामगः, कामाचारः, कामी, कामुकः, कामवर्जनः, रामः, रमः, रमणः, रतिनाथः, रतिप्रियः, रात्रिनाथः, रमाकान्तः, रममाणः, निशाचरः, नन्दकः, नन्दनः, नन्दी, नन्दयिता, रतिसखः, महाधनुः, भ्रामणः, भ्रमणः, भ्रममाणः, भ्रान्तः, भ्रामकः, भृङ्गः, भ्रान्तचारः, भ्रमावहः, मोहनः, मोहकः, मोहः, मातङ्गः, भृङ्गनायकः, गायनः, गीतिजः, नर्तकः, खेलकः, उन्मत्तोन्मत्तकः, विलासः, लोभवर्धनः, सुन्दरः, विलासकोदण्डः
noun
कामस्य देवता।
"कामदेवेन शिवस्य क्रोधाग्निः दृष्टः।"
Tamil
Tamil
மோஹ: : மயக்கம், அறியாமை, ஆச்சரியம், மோஹம்.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
मोहः,
पुं,
 (मोहनमिति । मुह् + भावे घञ् ।)मूर्च्छा । इत्यमरः । २ । ८ । १०९ ॥
(यथा, उत्तररामचरिते ३ अङ्के ।“वीचिवातैः शीकरक्षोदशीतै-राकर्षद्भिः पद्मकिञ्जल्कगन्धान् ।मोहे मोहे रामभद्रस्य जीवंस्वैरं स्वैरं प्रेषितैस्तर्पयेति ॥
”अस्य विषयो यथा, --“संज्ञावहासु नाडीषु पिहितास्वनिलादिभिः ।तमोऽभ्युपैति सहसा सुखदुःखव्यपोहकृत् ॥
सुखदुःखव्यपोहाच्च नरः पतति काष्ठवत् ।मोहो मूर्च्छेति तां प्राहुः षड्विधा सा प्रकी-र्त्तिता ॥
”इति सुश्रुते उत्तरतन्त्रे ४६ अध्याये ॥
)अविद्या । इति मेदिनी । हे, ७ ॥
दुःखम् ।इति शब्दरत्नावली ॥
देहादिषु आत्मबुद्धिः ।इति गीतासुबोधिन्यां श्रीधरस्वामी ॥
असौब्रह्मणो बुद्धितो जातः । यथा, --“बुद्धेर्मोहः समभवदहङ्कारादभून्मदः ।प्रमोदश्चाभवत् कण्ठान्मृत्युर्लोचनतो नृप ! ॥
”इति मात्स्ये २ अध्यायः ॥
मोहस्वरूपं यथा, --“मम माता मम पिता ममेयं गृहिणी गृहम् ।एतदन्यं ममत्वं यत् स मोह इति कीर्त्तितः ॥
”इति पाद्मे क्रियायोगसारे १६ अध्यायः ॥
* ॥
धर्म्मविमूढत्वम् । यथा, --“अकामतः कृतं पापं वेदाभ्यासेन नश्यति ।कामतस्तु कृतं मोहात् प्रायश्चित्तैः पृथग्विधै-रिति ॥
”नन्वत्र मोहादिति को मोहः । अत्र ।“मोहशब्देन देवेन्द्र ! बुद्धिपूर्व्वो व्यतिक्रमः ।उच्यते पण्डितैर्नित्यं पुराणे सांशपायनः ॥
”इति भविष्यपुराणवचनात् जातबुद्धिपूर्व्वो व्यति-क्रमो मोहः । इति जिकनः । तन्न कामना-सामर्थ्यादेव बुद्धेर्लब्धत्वात् । उच्यते । शूद्रस्यब्रह्माणीं मोहाद्गच्छत इत्यादौ मुह वैचित्त्येइति धात्यर्थानुसारात् अज्ञानमात्रं मोहः ।यत्र तु कामनाशब्दोऽस्ति तत्र भविष्यपुराण-सङ्केतितमोहशब्दो न ग्राह्यः । किन्तु घर्म्म-विमूढत्वं मोहः स चाधर्म्मबुद्धौ सत्यामप्यकर्त्तव्येरागात् कर्त्तव्यताभ्रमः । यथा, व्यासः ।“मोहो धर्म्मविमूढत्वं मानस्त्वात्माभिमानिता ।”एवञ्च भविष्यपुराणीयबुद्धिशब्दोऽप्यधर्म्मज्ञान-मेवाभिधत्ते सत्यधर्म्मज्ञाने पापगौरवार्थमिद-मुक्तं मोहादिति । इति प्रायश्चित्तविवेकः ॥
* ॥
मोहवृक्षो यथा, --सुमनोवाच ।“श्रूयतामभिधास्यामि सर्व्वसन्देहनाशनम् ।स्वरूपमुपदेशस्य सर्व्वविज्ञानदर्शनम् ॥
लोभः पापस्य बीजोऽयं मोहो मूलन्तु तस्यहि ।असत्यं तस्य च स्कन्धो माया शाखासुविस्तरः ॥
दम्भकौटिल्यपत्राणि कुकृत्या पुष्पितः सदा ।पैशुन्यं तस्य सौगन्ध्यमज्ञानं फलमेव हि ॥
छद्मपाषण्डचौराश्च कूटाः क्रूराश्च पापिनः ।पक्षिणो मोहवृक्षस्य मायाशाख्याः समा-श्रिताः ॥
अज्ञानन्तु फलं तस्य रसोऽधर्म्मफलस्य हि ।भावोदकेन संवृद्धस्तस्य सत्त्वात् स तु प्रियः ॥
अधर्म्मस्तस्य सुरभिः क्लेदश्च मधुरायते ।तादृशैश्च फलैश्चैव सुफलो लोभपादपः ॥
तस्य च्छायां समाश्रित्य यो नरः परिवर्त्तते ।फलानि तस्य योऽश्नाति सुपक्वानि दिने दिने ॥
फलानान्तु रसेनैव अधर्म्मेण तु पोषितः ।सुसंपुष्टो भवेन्मर्त्यः पतनाय प्रयच्छति ॥
”इति पाद्मे भूमिखण्डे ११ अध्यायः ॥