| YouTube Channel

मैत्रेयः (maitreyaH)

 
Apte Hindi
Hindi
मैत्रेयः
पुं*
 - -
एक वर्णसंकर जाति का नाम
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 मैत्रेयः
noun
पौराणिकऋषिविशेषः यः पराशरमुनेः शिष्यः आसीत्।
"कदाचित् दुर्योधनः मैत्रेयस्य उपहासं चकार येन क्रुद्धः मैत्रेयः तस्मै शापं ददौ।"
वैजयन्तीकोषः
Sanskrit
Word: मैत्रेयः
Root: मैत्रेय
Gender: पुं
Number: all
अर्थः ⇒
Meaning(s):
⇒ Son of a Vaidēhaka and an Āyōavī
Shloka(s):
3|5|34|2 ► आयोगवी तु मैत्रैयं पुल्कसी कणकुक्कुटम्॥ (भूमिकाण्डः/मनुष्याध्यायः)
Synonym(s):
➠ 3|5|34|2 ⇢ मैत्रेयः (मैत्रेय) (पुं) ⇒ Son of a Vaidēhaka and an Āyōavī ⇒
Related word(s):
isa_k ➡ वैदेहपुत्राः स्युः नानायोषित्समुद्भवाः
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
मैत्रेयः,
पुं,
 (मैत्रे मित्रतायां साधुरिति । मैत्र +ढञ् ।) बुद्धभेदः । इति त्रिकाण्डशेषः ॥
(मित्रयोः अपत्यमिति । मित्रयु + “गृष्ट्यादि-भ्यश्च ।” ४ । १ । १३६ । इति ढञ् । ततः“केकयमित्रयुप्रलयानां यादेरियः ।” ७ । ३ । २ ।इति युस्थाने इयादेशे प्राप्ते । “दाण्डिनायन-हास्तिनायन ।” ६ । ४ । १७४ । इति युलोपोनिपातितः ।) मुनिविशेषः । यथा, --“एवं ब्रुवाणं मैत्रेयं द्वैपायनसुतो बुधः ।प्रीणयन्निव भारत्या विदुरः प्रत्यभाषत ॥
”इति श्रीभागवते । ३ । ७ । १ ॥
(सूर्य्यः । यथा, महाभारते । ३ । ३ । २७ ।“देहकर्त्ता प्रशान्तात्मा विश्वात्मा विश्वतोमुखः ।चराचरात्मा सूक्ष्मात्मा मैत्रेयः करुणान्वितः ॥
”वर्णसं करजातिविशेषः । यथा, मनुसंहिता-याम् । १० । ३३ ।“मैत्रेयकन्तु वैदेहो माधूकं सम्प्रसूयते ।नॄन् प्रशंसत्यजस्रं यो घण्टाताडोऽरुणोदये ॥
”“मैत्रेयकं नाम्ना वर्णम् ।” इति तत्र मेधातिथिः ॥
स्त्री । मैत्रेयेन उच्चारिता मैत्रेयी उपनिषद् ॥
याज्ञवल्कस्य पत्नी च ॥
) मित्रसम्बन्धिनि, त्रि ॥
(मित्रयुवंशोद्भवादौ च । यथा, हरिवंशे । ३२ ।७७ -- ७८ ।“अत ऊर्द्ध्वं प्रवक्ष्यामि दिवोदासस्य सन्ततिम् ।दिवोदासस्य दायादो ब्रह्मर्षिर्मित्रयुर्नृपः ।मैत्रायणी ततः शाखा मैत्रेयास्तु ततः स्मृताः ॥
”)