| YouTube Channel

मेनका (menakA)

 
शब्दसागरः
English
मेनका
f.
 (-का)
1. One of the courtezans of Swarga.
2. Name of the wife
of Himālaya.
E.
 मे to me, का any one, न not, (equal or com-
parable.)
or मि-नक ।
Capeller Eng
English
मेनका
f.
N.
 of an Apsaras etc.
Yates
English
मेनका (का) 1.
f.
 One of the courte-
zans of heaven,
Menakā.
Wilson
English
मेनका
f.
 (-का) One of the courtezans of Svarga, and wife to
Himālaya.
E.
 मे to me, का any one, न not, (equal or comparable.)
Apte
English
मेनका [mēnakā], 1
N.
 of an Apsaras (mother of Śakuntalā).
N.
 of the wife of Himālaya.
Comp.
 -आत्मजा
N.
 of Pārvatī.
Apte 1890
English
मेनका 1 N. of an Apsaras (mother of Śakuntalā).
2 N. of the wife of Himālaya.
Comp.
आत्मजा N. of Pārvatī.
Monier Williams Cologne
English
मेनका
f.
N.
 of the daughter of Vṛṣaṇ-aśva, ṢaḍvBr.
of an Apsaras (wife of Hima-vat),
MBh.
Kāv.
&c.
Monier Williams 1872
English
मेनका, f., N. of the daughter of Vṛṣaṇ-aśva
of an Apsaras (wife of Hima-vat).
—मेनकात्मजा
(°का-आत्°), f. ‘daughter of Menakā, ’ Pārvatī.
—मे-
नका-प्राणेश, अस्, m. ‘husband of Menakā, ’ Hima-
vat.
—मेनका-हित, अम्, n., N. of a Rāsaka or
kind of drama.
Macdonell
English
मेनका mena-kā,
f.
 N. of an Apsaras (mother 🞄of Śakuntalā).
Benfey
English
मेनका मेनका, i. e. मेना + क,
f.
One of the courtesans of heaven, and
wife to Himālaya, Śiś. 9, 86
Śāk. 14,
23 (Prākṛ.).
Apte Hindi
Hindi
मेनका
स्त्री*
 - मन् + वुन् अकारस्य एत्वम्
एक अप्सरा का नाम
मेनका
स्त्री*
 - -
हिमालय की पत्नी का नाम
Shabdartha Kaustubha
Kannada
मेनका
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಹಿಮವಂತನ ಪತ್ನಿ /ಮೇನಕಾ ದೇವಿ
व्युत्पत्तिः - > मेनैव
मेनका
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಒಬ್ಬ ಅಪ್ಸರಸ್ಸು /ಶಕುಂತಲೆಯ ತಾಯಿ
L R Vaidya
English
menakA {% f. %} 1. Name of an apsaras
2. name of the wife of Himālaya.
Bopp
Latin
मेनका f. nom. pr. Apsarasae.
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 मेनका
noun
एका अप्सरा।
"शकुन्तलायाः माता भवति मेनका।"
Synonyms:
 मैना, मेनका
noun
पुराणानुसारेण पार्वतेः माता।
"मैना हिमालयस्य पत्नी आसीत्।"
अभिधानरत्नमाला
Sanskrit
घृताची
घृताची, मेनका, रम्भा, उर्वशी, तिलोत्तमा, सुकेशी, मञ्जुघोषा, अप्सरसः
घृताची मेनका रम्भा उर्वशी च तिलोत्तमा ।
सुकेशी मञ्जुघोषाद्याः कथ्यन्तेऽप्सरसो बुधैः ॥ ८८ ॥
verse 1.1.1.88
page 0011
Tamil
Tamil
மேனகா : ஒரு அப்சரஸ், ஹிமவானின் மனைவி.
Mahabharata
English
Menakā, an Apsaras. § 21 (Pramadvarā): I, 8, 943, 944 (Apsarāḥ), 945 (do., with the Gandharva king Viśvāvasu the mother of Pramadvarā, whom she dropped near the hermitage of Sthūlakeśa).--§ 134 (Viśvāmitra): I, 71, 2915, 2916, 2918, (2921)
72, 2937, 2938, 2945 (M. was sent by Indra to tempt Viśvāmitra
on her Viśvāmitra begot Śakuntalā).--§ 135 (Śakuntalop.): I, 74, 3055 (among the foremost Apsarases), 3056 (Brahmayonivarā, mother of Śakuntalā), 3061, 3063 (Apsarasāṃ śreshṭhā), 3065, 3067, 3070.--§ 191 (Arjuna): I, 123, 4820 (sung at the birth of Arjuna).--§ 269 (Vaiśravaṇasabhāv.): II, 10, 392 (in the palace of Kubera).--§ 336 (Indralokābhigamanap.): III, 43, 1784 (danced in the palace of Indra).--§ 565 (Gālavac.): V, 117, 3975 (reme…Mºāyāṃ yathorṇāyuḥ).--§ 775 (Ānuśāsanik.): XIII, 166, 7641 (enumeration).
पुराणम्
English
मेनका / MENAKĀ. A nymph of extraordinary beauty. Taking instructions from indra, menakā used to entice many sages and destroy their power of penance. There are innumerable stories of this kind in Purāṇas. Some important events connected with menakā are given below:1) Mother of pramadvarā. Once menakā became pregnant by a gandharva named viśvāvasu. On the day she delivered she threw the child on the banks of a river and went to Svarga. A sage named sthūlakeśa who was doing penance nearby took the babe and brought it up. When she grew up she was named pramadvarā and ruru married her. (See under pramadvarā).2) Birth of śakuntalā. When viśvāmitra was performing penance in the forests, menakā, under instructions from indra, went and enticed viśvāmitra and broke the continuity of his penance. A girl was born to menakā and became later the celebrated śakuntalā. (See under śakuntalā).3) Again with viśvāmitra. Once again when viśvāmitra was performing penance in Puṣkaratīrtha, menakā approached him and again viśvāmitra fell in love with her and they lived together for ten years. Then one day viśvāmitra realised his folly and leaving her went again to the forests for penance.4) maṅkaṇa was enticed See under maṅkaṇa.5) Other details. (i) When once durvāsas visited Devaloka it was menakā who presented him with a flower garland. This incident led to the churning of the milk ocean at a later period. (See under Amṛta).(ii) menakā was one among the six prominent celestial maidens. urvaśī, pūrvacitti, sahajanyā, menakā, ghṛtācī and viśvācī are the six. (Śloka 68, Chapter 74, Ādi Parva).(iii) menakā attended the Janmotsava of arjuna and sang on the occasion. (Śloka 64, Chapter 122, Ādi Parva).(iv) menakā was a dancer in the court of kubera (Śloka 10, Chapter 10, Sabhā Parva).(v) menakā once gave a music performance in the court of indra in honour of arjuna. (Śloka 29, Chapter 43, Vana Parva).
Vedic Reference
English
Menakā. See 2. Menā.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
मेनका,
स्त्री,
 (मन्यते इति । मन् + “मनेराशिषिच ।” इति वुन् । ततः “नशिमन्योरलिट्येत्वंवक्तव्यम् ।” ६ । ४ । १२० । इत्यत्र काशिकोक्त्याअकारस्य एत्वम् ।) सर्व्वेश्या । इति शब्दरत्ना-वली ॥
तस्याः कन्या शकुन्तला । यथा, --“विश्वामित्रात्मजैवाहं त्यक्ता मेनकया वने ।वेदैतद्भगवान् कण्बो वीर ! किं करवाम ते ॥
”इति श्रीभागवते । ९ । २० । १३ ॥
(मेनैव । मेना + स्वार्थे कन् ।) उमामाता । यथा, “ततः प्रीतास्तु पितरस्तां ददुस्तनयां निजाम् ।मेनां देवाश्च शैलाय हिमयुक्ताय वै ददुः ॥
तां मेनां हिमवाँल्लब्ध्वा प्रसादाद्दैवतेष्वथ ।प्रीतिमानभवच्चासौ रराम च यथेच्छया ॥
ततो हिमाद्रिः पितृकन्यया समंसुखं सिषेवे विषयं यथेप्सितम् ।अजीजनत् सा तनयास्तु मेनारूपाभियुक्ताः सुरयोषितोपमाः ॥
पुलस्त्य उवाच ।मेनायां कन्यकास्तिस्रो जाता रूपगुणान्विताः ।सुनाभ इति विख्यातश्चतुर्थस्तनयोऽभवत् ॥
नीलाञ्जनचयप्रख्या नीलेन्दीवरलोचना ।रूपेणानुपमा काली जघन्या मेनकासुता ॥
जातास्ताः कन्यकास्तिस्रः षडब्दात् परतो मुने ! ।कर्त्तुं तपः प्रयातास्ता देवास्ता ददृशुः शुभाः ॥
ततो गते कन्यके द्वे ज्ञात्वा मेना तपस्विनी ।तपसो वारयामास उमे त्येवाब्रवीच्च सा ॥
तदैव माता नामास्याश्चक्रे पितृसुता शुभा ।उमेत्येव हि कन्यायाः सा जगाम तपोवनम् ॥
”इति वामने ७४ -- ७५ अध्यायः ॥
* ॥
अपि च ।“कथं गिरिसुता काली बभूव जगतां प्रसूः ।दाक्षायणी त्यक्ततनुः कथमाप हरं पतिम् ॥
”मार्कण्डेय उवाच ।यदात्यजत्तनुं देवी पूर्व्वं दाक्षायणी सती ।तदैव मनसागच्छन्मेनकां हिमवद्गिरिम् ।त्यक्तप्राणा तदा देवी भूता हिमघतः सुता ॥
शिवाविन्यस्तमनसा सप्तविंशतिवत्सरान् ।निनाय मेनका देवी परमामृतिमिच्छती ॥
सप्तविंशतिवर्षन्ते जगन्माता जगन्मयी ।सुप्रीता भवदत्यर्थं प्राह प्रत्यक्षतां गता ॥
श्रीदेव्युवाच ।यत् प्रार्थितं त्वया देवि ! मत्तस्तत् प्रार्थयाधुना ।ततः सा प्रथमं पुत्त्रशतं वव्रे यशस्विनी ॥
पश्चात्तु तनयामेकां स्वरूपगुणशालिनीम् ।कुलद्वयानन्दकरीं भुवनत्रयदुर्लभाम् ॥
ततो भगवती प्राह मेनकां मुनिसन्निभाम् ॥
श्रीदेव्युवाच ।शतं पुत्त्राः संभवन्तु भवत्या वीर्य्यसंयुताः ।सुता च तव देवानां मानुषाणाञ्च रक्षसाम् ॥
हिताय सर्व्वजगतां भविष्याम्यहमेव ते ।एवमुक्त्वा जगद्धात्री तत्रैवान्तरधीयत ॥
ततः सा कालिका देवी योगनिद्रा जगन्मयी ।पूर्व्वत्यक्तसतीरूपा जन्मार्थं मेनकां ययौ ॥
समयस्यानुरूपेण मेनकाजठरे शिवा ।समुद्भूय समुत्पन्ना सा लक्ष्मीरिव सागरात् ॥
वसन्तसमये देवी नवम्यां मृगयोगतः ।अर्द्धरात्रौ समुत्पन्ना गङ्गेव शशिमण्डलात् ॥
”इति कालिकापुराणे ४० अध्यायः ॥
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
मेनका स्त्री मि--नक । १ स्वर्वेश्याभेदे शब्दर० । मेनैव स्वार्थेक । २ हिनालयप्रत्न्याम् ।
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@“मन ज्ञाने”@} 2 ‘स्तम्भे मानयते, ज्ञाने मन्यते मनुते पदम्।।
पूजायाम् मानयेन्मानेत्, यौ मीमांसेत तङ्सनोः।’ 3 इति देवः।
मानकः-निका, मानकः-निका, 4 मिमंसकः-सिका, 5 मम्मनकः-मंमनकः-निका
मन्ता-त्री, मानयिता-त्री, मिमंसिता-त्री, मम्मनिता-मंमनिता-त्री
-- मानयन्-न्ती, मानयिष्यन्-न्ती-ती
-- -- 6 मन्यमानः, मानयमानः, मिमंसमानः, मंमन्यमानः
मंस्यमानः, मानयिष्यमाणः, मिमंसिष्यमाणः, मंमनिष्यमाणः
7 सुमत्-सुमतौ-सुमतः, हरिमत्
-- -- मतम्- 8 राज्ञां मतः-मतवान्, मानितः, मिमंसितः, मंमनितः-तवान्
मनः, 9 दर्शनीयमानी 10, 11 पण्डितम्मन्यः 12 -पण्डितमानी, 13 14 शूरमानी, 15 कालिम्मन्या, 16 दिवामन्या-दोषामन्यम्, 17 गाम्मन्यः, 18 स्त्रियम्मन्यः-स्त्रींम्मन्यः, 19 नरम्मन्यः, 20 भुवम्मन्यः, 21 इत्येव न्याय्यम् इति ‘इच एकाचः--’ 22 इति सूत्रभाष्यवाक्यम् ‘तस्मात् श्रिमन्य- मित्येव भवितव्यम्।’ इत्याकारकमवलम्ब्य सिद्धान्तकौमुद्यामुक्तम्।
प्रकृतसूत्रे उद्द्योते नागेशभट्टैस्तु उपात्तभाष्यवाक्यस्य एकदेश्युक्तित्वं प्रसाध्य, श्रियम्मन्यम् इत्येव प्रामाणिकं रूपमिति स्थापितम्।
भट्टिकाव्येऽपि 23 श्रियम्मन्यपदस्य प्रयुक्तत्वात् नागेशपक्ष एव ज्यायानिति भाति।]] श्रिमन्यं 24, 25 उपकुम्भम्मन्यः, 26 श्रियम्मन्या, श्रीमन्मन्यः, रजनिम्मन्यः, 27 साधुम्मन्यः, 28 पटुमानिनी, 29 मेनका, मानः, मिमंसुः, मम्मनः
मन्तव्यम्, मानयितव्यम्, मिमंसितव्यम्, मम्मनितव्यम्
मननीयम्, माननीयम्, मिमंसनीयम्, मम्मननीयम्
मान्यम्, मान्यम्, मिमंस्यम्, मम्मन्यम्
ईषन्मनः-दुर्मनः-सुमनः
-- -- मन्यमानः, मान्यमानः, मिमंस्यमानः, मम्मन्यमानः
मानः, मानः, मिमंसः, मम्मनः
मन्तुम्, मानयितुम्, मिमंसितुम्, मम्मनितुम्
30 मन्या, 31 सुमत्, मतिः, 32 मन्तिः, अनुमतिः, मानना, मिमंसा, मम्मना
मननम्, माननम्, मिमंसनम्, मम्मननम्
मत्वा
मानयित्वा, मिमंसित्वा, मम्मनित्वा
अनुमत्य, अनुमान्य, अनुमिमंस्य, अनुमम्मन्य
33 मानम् २, मत्वा २, मानम् २, मानयित्वा २, मिमंसम् २, मिमंसित्वा २, मम्मनम् २
मम्मनित्वा २
34 मुनिः, 35 मनुः-मनुष्यः-मनुषी, 36 मन्तुः, 37 मन्युः, 38 मन्त्रः, 39 मठरः, 40 मांसम्, 41 मधु, 42 मनः।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
 (१२१७)
02
=>
 (४-दिवादिः-११७६। सक। अनि। आत्म।)
03
=>
 (श्लो। १२५-१२६)
04
=>
 [[१। सन्नन्तात् ण्वुलि, द्विर्वचनादिकेषु कृतेषु ‘नश्चापदान्तस्य झलि’ (८-३-२४) इत्यनेन धातुनकारस्यानुस्वारे रूपमेवम्। एवमेव सन्नन्ते सर्वत्र प्रक्रिया ज्ञेया।]]
05
=>
 [[२। यङन्ते सर्वत्र द्विर्वंचनादिकेषु कृतेषु, अभ्यासे, ‘नुगतोऽनुनासिकान्तस्य’ (७-४-८५) इति नुगागमः, तस्य च पदान्तवद्भाववचनात् परसवर्णविकल्पः। तेन रूपद्वयम्।]]
06
=>
 [[३। शतरि, दिवादित्वात् शपोऽपवादः श्यन्प्रत्ययोऽत्रेति ज्ञेयम्।]]
07
=>
 [[४। क्विपि, ‘अनुदात्तोपदेशवनतितनोत्यादीनामनुनासिकलोपो झलि क्ङिति’ (६-४-३७) इत्यनुनासिकलोपः। ‘ह्रस्वस्य पिति कृति--’ (६-१-७१) इति तुक्।]]
08
=>
 [[५। अनुदात्तोपदेशत्वादस्य धातोर्निष्ठायामनुनासिकलोपे, रूपाण्यूह्यानि। राज्ञां मतः इत्यत्र ‘मतिबुद्धिपूजार्थेभ्यः--’ (३-२-१८८) इति बुद्ध्यर्थकत्वादस्य वर्तमाने कर्तरि क्तः। ‘क्तस्य च वर्तमाने’ (२-३-६७) इति कर्तरि षष्ठी।]]
09
=>
 [[६। दर्शनीयां मन्यते इत्यर्थे कर्मण्युपपदे ‘मनः’ (३-२-८२) इत्यनेनात्र णिनिः। ‘भार्यायाः’ इत्यत्र कर्मणि षष्ठी। भार्याशब्दसापेक्षस्यापि दर्शनीयशब्दस्य गमकत्वात् समासः। ‘क्यङ्मानिनोश्च’ (६-३-३६) इत्यनेन मानिन्शब्द उत्तरपदे दर्शनीयाशब्दस्य पुंवद्भावः।]]
10
=>
 [भार्यायाः]
11
=>
 [[७। पण्डितमात्मानं मन्यते इत्यर्थे, ‘आत्ममाने खश् च’ (३-२-८३) इति पाक्षिकः खश्। पक्षे णिनिः। खशः शित्त्वात् विकरणप्रत्ययः श्यन्प्रवृत्तः। ‘अरुर्द्विषद- जन्तस्य--’ (६-३-६७) इति पूर्वपदस्य मुम्।]]
12
=>
 [[आ। ‘अखण्ड्यमानं परिखण्ड्य शक्रं त्वं पण्डितंमन्यमुदीर्णदण्डः।’ भ। का। १२। १७।]]
13
=>
 [पृष्ठम्०९९९+ ३५]
14
=>
 [[आ। ‘राममुच्चैरुपालब्ध शूरमानी कपिप्रभुः। व्रणवेदनया ग्लायन् साधुम्मन्यमसाधुवत्।।’ भ। का। ६। १२८।]]
15
=>
 [[१। कालीमात्मानं मन्यते इत्यर्थे खश्प्रत्यये, श्यनि च कृते, ‘स्त्रियाः पुंवत्--’ (६-३-३४) इति प्राप्तं पुंवद्भावं परत्वाद् बाधित्वा, ‘खित्यनव्ययस्य’ (६-३-६६) इति ह्रस्वः। तेन कालिम्मन्या इति सिद्ध्यति।]]
16
=>
 [[२। ‘दिवा’ इत्यधिकरणशक्तिप्रधानमव्ययम्। एवम्भूतस्याप्यस्य वृत्तिविषये कर्मत्वं बोध्यम्। तेन दिवा मन्यते इत्यर्थेऽत्र खशि, अव्ययत्वादुपपदस्य मुम्, ह्रस्वश्च नेति ज्ञेयम्। एवमेव दोषामत्त्यम् इत्यत्रापि ज्ञेयम्।]]
17
=>
 [[३। अत्रापि पूर्ववत् गाम् आत्मानं मन्यते इत्यर्थे खशि, ‘इच एकाचोऽम्प्रत्ययवच्च’ (६-३-६८) इत्यनेन खिदन्ते परे एकाचः पूर्वपदस्य ‘गो’ इत्यस्य अम् इत्यागमो भवति, स च ‘--प्रत्ययवच्च’ (६-३-६८) इति वचनात् स्वादिप्रत्ययवद् भवति। तेन ‘औतोऽम्शसोः’ (६-१-९३) इत्यनेन प्रत्ययाश्रित आकारोऽत्र भवति। तेन गाम्मन्यः इति रूपं सिद्ध्यति।]]
18
=>
 [[४। स्त्रियमात्मानं मन्यते इत्यर्थे खशि, पूर्ववत् ‘इच एकाचः--’ (६-३-६८) इति अमागमे, ‘वाऽम्शसोः’ (६-४-८०) इति विकल्पेन इयङ्। इयङ्पक्षे स्त्रियम्मन्यः, इति रूपम्। इयङभावपक्षे ‘अमि पूर्वः’ (६-१-१०७) इति पूर्वरूपे स्त्रीम्मन्यः इति रूपम्।]]
19
=>
 [[५। नरं आत्मानं मन्यते इत्यर्थे खशि, अमागमे, ‘ऋतो ङिसर्वनामस्थानयोः’ (७-३-११०) इति गुणे नरम्मन्यः इति रूपम्। अत्र ‘--प्रत्ययवच्च’ (६-३-६८) इति वचनात् मुमपवादतया प्रवृत्तस्यामः प्रत्ययत्वम्। प्रत्ययत्वादेव सर्वनामस्थान- संज्ञा, तदाश्रितो गुणश्चात्रेति ज्ञेयम्।]]
20
=>
 [[६। भुवमात्मानं मन्यते इत्यर्थे खशि, अमि, ‘अचि श्नुधातु--’ (६-४-७७) इत्यादिना उवङत्रेति ज्ञेयम्।]]
21
=>
 [[७। श्रियमात्मानं मन्यते इत्यत्र श्रिमन्यं [ब्राह्मणकुलम्]
22
=>
 (६-३-६८)
23
=>
 (५-७१)
24
=>
 [कुलम्]
25
=>
 [[८। कुम्भस्य समीपे उपकुम्भम्। ‘अव्ययं विभक्ति--’ (२-१-६) इत्यादिना सामीप्ये अव्ययीभावसमासे, ‘अव्ययीभावश्च’ (१-१-४१) इत्यनेन अव्ययी- भावसमासस्याव्ययत्वम्। ‘अव्ययीभावस्याव्ययत्वे प्रयोजनं लुङ्मुखस्वरोपचाराः’ (वा। १-१-४१) इति वचनात् उपकुम्भमात्मानं मन्यते इत्यर्थेऽव्ययत्वाभावात् मुमागमोऽत्रेति ज्ञेयम्। स्पष्टमिदं प्रकृतसूत्रे (१-१-४१) भाष्यादौ।]]
26
=>
 [[B। ‘मिथ्यैव श्रीः श्रियम्मन्या क्षीमन्मन्यो मृषा हरिः।’ भ। का। ५। ७१।]]
27
=>
 [पृष्ठम्१०००+ ३०]
28
=>
 [[१। पट्वीमात्मानं मन्यते इत्यर्थे, पाक्षिके णिनिप्रत्यये ‘स्त्रियाः पुंवत्--’ (६-३-३४) इति पुंवद्भावे रूपमेवम्। पक्षे पटुम्मन्या इत्यपि भवति।]]
29
=>
 [[२। ‘आशिषि च’ (३-१-१५०) इति वुन्प्रत्यये, ‘प्रत्ययस्थात्--’ (७-३-४४) इति प्राप्तस्येत्वस्य ‘आशिषि वुनश्च न’ (वा। ७-३-४५) इति निषेधः। ‘आशीरर्थेऽके मनेः एत्वं वाच्यम्’ इति वचनेन एकारः इति प्र। कौमुद्यामुक्तम्। मेनका = अप्सरोविशेषः।]]
30
=>
 [[३। स्त्रियाम्, ‘संज्ञायां समजनिषदनिपतमन--’ (३-३-९९) इत्यादिना संज्ञायां क्यपि रूपमेवम्। ‘मन्या = गलपार्श्वशिरा (सिरा), मन्यन्तेऽनयेति कृत्वा। तया हि क्रुद्धो ज्ञायते।’ इति पदमञ्जरी। न्यासकारस्तु ‘संज्ञायाम्’ इत्युक्तत्वात् अझलादित्वेऽपि प्रत्ययस्थं कित्त्वमाश्रित्यानुनासिकलोपे तुकि च मत्या इति रूपमनुमेने। ‘मन्या = पश्चाद्ग्रीवासिरा।’ इति मा। धा। वृत्तिः। ‘सुमत्’ इति सम्पदादित्वात् (३-३-९४) क्विपि अनुनासिकलोपे, तुकि च रूपम्। सुमत् = लक्ष्मीः।]]
31
=>
 [[आ। ‘पुरोहिताऽमात्यमुखाश्च योधा विवृद्धमन्युप्रतिपूर्णमन्याः।।’ भ। का। ३। २८।]]
32
=>
 [[४। क्तिचि रूपमेवम्। ‘न क्तिचि दीर्घश्च’ (६-४-३९) इत्यनेन क्तिचि अनुनासि- कलोपदीर्घयोर्निषेधः। मतिः इत्यत्र तु क्तिनि अनुनासिकलोपो भवत्येव। ‘मन्त्रे वृषेषपचमन--’ (३-३-९६) इत्यनेन मन्त्रे एव मन्यतेः क्तिन्विधानात् लोके न मतिरित्यस्य प्रयोग इति न मन्तव्यम्। उदात्तस्वरार्थं सूत्रस्यास्य (३-३-९६) प्रवृत्तेः।]]
33
=>
 [पृष्ठम्१००१+ २७]
34
=>
 [[१। ‘मनेरुच्च’ (द। उ। १-५१) इति इन्प्रत्यये अकारस्य उकारादेशे च रूपमेवम्। मुनिः = ऋषिः।]]
35
=>
 [[२। औणादिके उप्रत्यये रूपमेवम्। मन्यते मनुते वा मनुः। मनुशब्दात् ‘मनोर्जा- तावञ्यतौ षुक् च’ (४-१-१६१) इति अञ् यत् इत्येतौ प्रत्ययौ भवतः
\n\n तत्सन्नियोगेन षुगागमश्च। मानुषः, मनुष्यः इति जातिशब्दौ एतौ। स्त्रियाम्, ‘हयगवयमुकयमत्स्यमनुष्याणामप्रतिषेधः’ (वा। ४-१-६३) इति प्रतिप्रसवेन ङीपि, ‘हलस्तद्धितस्य’ (६-४-१५०) इति यलोपे मनुषी इति रूपम्।]]
36
=>
 [[३। ‘कमिमनि--’ (द। उ। १-१२५) इति तुप्रत्यये रूपमेवम्। ‘मन्तुः पुंस्यपराधे- ऽपि मनुष्येऽपि प्रजापतौ’ इति मेदिनी इति अमरकोशव्याख्याने (२। २६)।]]
37
=>
 [[४। ‘यजिमनि--’ (द। उ। १-१३४) इति युच्प्रत्यये रूपमेवम्। मन्युः = दैन्यम्, यागः, अन्तर्गतः क्रोधश्च।]]
38
=>
 [[५। ‘गुधृवीपचिवचियमिमनि--’ (द। उ। ८। ८९) इति त्रप्रत्यये रूपमेवम्। ‘वेदभेदे गुह्यवादे मन्त्रः--’ इति अमरः (३। १६७)।]]
39
=>
 [[६। ‘वनिमनिभ्याम्--’ (द। उ। ८। ९९) इति अरप्रत्यये ठकारे चान्तादेशे रूपमेवम्। मठरः = ज्ञानी, गोत्रं च। मूढः इति क्षीरस्वामी।]]
40
=>
 [[७। ‘मनेर्दीर्घश्च’ (द। उ। ९। २३) इति सप्रत्यये दीर्घे च रूपमेवम्। मन्यते तदिति मांसम् = पिशितम् इत्यर्थः।]]
41
=>
 [[८। ‘फलिपाटिनमिमनि--’ (द। उ। १। १०३) इति उप्रत्यये धकारादेशे च रूपम्। मन्यते तदतिशयेन इति मधु = माध्वी।]]
42
=>
 [[९। ‘असुन्’ (द। उ। ९। ४९) इति असुन्प्रत्यये रूपमेवम्।]]
Capeller
German
मेनका
f.
 Frauenn. , bes. einer Apsaras.
Burnouf
French
मेनका मेनका
f.
 mms. que मेना।
मेनकात्मजा
f.
 (आत्मज) Durgā ou Pārvatī,
fille de Menakā.
मेनकाप्राणेश
m.
 Himavat, époux de Menakā.
Stchoupak
French
मेनका-
मेना-
f.
n.
 d'une Apsaras, femme de Himavant.