| YouTube Channel

मुष्टिः (muSTiH)

 
Apte
English
मुष्टिः [muṣṭiḥ],
m.
 ,
f.
 [मुष्-क्तिच्]
The clenched hand, fist
कर्णान्तमेत्य विभिदे निबिडो$पि मुष्टिः
R.*
 9.58
15.21
Śi.*
 1.59.
A handful, fistful
श्यामाकमुष्टिपरिवर्धितकः Ś4.14
R.*
 19.57
Ku.*
 7.69
Me.*
 7.
A handle or hilt.
A particular measure (= pala).
A measure of capacity equal to one handful.
The penis.
Stealing (only
f.
 ).
A compendium, abridgment.
A measure used in checking the account of the income and expenditure of a country
'जनपदायव्ययशोधको मुष्टिः' Bhūṣaṇā मुष्टिमर्धमुष्टिं वा$भ्यन्तरीकृत्य कृत्स्नमायव्ययजातम्
Dk.*
 2.8.
Comp.
 -करणम् clenching the fist. -ग्रहः clasping with one hand. -देशः the middle of a bow, that part of it which is grasped in the hand. -द्यूतम् a kind of game. -पातः boxing.
बन्धः clenching the fist.
a handful. -मान्द्यम् slight loosening of the bowstring. -मेय
a.
 to be measured with the fist, to be spanned with the fingers. -युद्धम् a pugilistic encounter, boxing. -योगः the offering of handfuls (i. e. small quantities). -वधः devastation of the crop
अतो मुष्टिवधः सस्यवधो वा यदोत्पद्यते तदा$भियास्यसि
Dk.*
 2.3. -वर्चस्
n.
 the feces compacted into a ball.
Apte 1890
English
मुष्टिः m. f. [मुष्-क्तिच्] 1 The clenched hand, fist
कर्णांतमेत्य बिमिदे निबिडोपि मुष्टिः R. 9. 58
15. 21
Śi. 10. 59.
2 A handful, fistful
श्यामाकमुष्टिपरिवर्धितकः Ś. 4. 13
R. 19. 57
Ku. 7. 69
Me. 68.
3 A handle or hilt.
4 A particular measure (= pala).
5 A measure of capacity equal to one handful.
6 The penis.
7 Stealing (only f.).
8 A compendium, abridgment,
Comp.
करणं clenching the fist.
देशः the middle of a bow, that part of it which is grasped in the hand.
द्यूतं a kind of game.
पातः boxing.
बंधः {1} clenching the fist. {2} a handful.
मेय a. to be measured with the fist, to be spanned with the fingers.
युद्धं a pugilistic encounter, boxing.
Hindi
Hindi
(मीटर) मुट्ठी
Apte Hindi
Hindi
मुष्टिः
पुं*
 - मुष् + क्तिच्
"भींचा हुआ हाथ, मुट्ठी"
मुष्टिः
पुं*
 - -
"मुट्ठीभर, जितना एक मुट्ठी में आवे"
मुष्टिः
पुं*
 - -
"मूंठ, दस्ता"
मुष्टिः
पुं*
 - -
एक विशेष तोल
मुष्टिः
पुं*
 - -
पुरुष का लिंग
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 मुष्टिः
noun
सम्पिण्डिताङ्गुलिपाणियुक्तं परिमाणम्।
"सः भिक्षुकं मुष्टिं यावत् धान्यम् अयच्छत्।"
Synonyms:
 मुष्टिः
noun
परिमाणविशेषः, मुष्टिग्राह्यम् द्रव्यम्।
"सीता याचकाय एका मुष्टिः धान्यम् अयच्छत्।"
Synonyms:
 मुष्टिः, मुस्तु, मुचुटी, त्सरुः
noun
मुद्राविशेषः, सम्पिण्डिताङ्गुलिपाणिः।
"मुष्टिभिः मुष्टिभिः प्रहृत्य यद् युद्धम् भवति तद् मुष्टियुद्धम्।"
Synonyms:
 चौर्यम्, स्तेयम्, चौरम्, चौरिका, स्तैन्यम्, स्तैनम्, चुरा, तास्कर्यम्, तस्करता, मुष्टम्, मुष्टिः, अपहारः
noun
सन्धिं छित्वा अन्यस्य वस्तुनः ग्रहणस्य क्रिया भावो वा।
"रामः चौर्यं करोति।"
Tamil
Tamil
முஷ்டி: : முஷ்டி, மூடிய கை அளவு, மூடிய கை.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
मुष्टिः,
पुं,
स्त्री,
 (मुष् + क्तिच् ।) पलपरिमाणम् ।चारि तोला इति भाषा । (वैद्यके आठतोलाइति प्रसिद्धिः ।“स्यात् कर्षाभ्यामर्द्धपलं शुक्तिरष्टमिका तथा ।शुक्तिभ्याञ्च पलं ज्ञेयं मुष्टिराम्रञ्चतुर्थिका ॥
”इति वैद्यकशार्ङ्गधरे पूर्व्वखण्डे प्रथमेऽध्याये ॥
‘पलार्द्धं शुक्तिमिच्छन्ति तथाष्टमाषकास्त्विति ।’पलं विल्वञ्च मुष्टिः स्यात् -- ॥
”इति गारुडे अष्टाधिकद्बिशततमेऽध्याये ।)बद्धपाणिः । मुटा इति भाषा । तत्पर्य्यायः ।सम्पिण्डिताङ्गुलिपाणिः २ मुस्तुः ३ मुचुटी ४ ।इति हेमचन्द्रः । ३ । २६१ ॥
त्सरुः । इतिमेदिनी । टे, २५ ॥
खड्गेर मुट् इति भाषा ।(यथा, महाभारते । १ । १९ । १७ ।“परिघैरायसैस्तीक्ष्णैः सन्निकर्षे च मुष्टिभिः ।निघ्नतां समरेऽन्योन्यं शब्दो दिवमिवास्पृशत् ॥
”)कुञ्च्यष्टभागः । छटाक इति भाषा । यथा, --“अष्टमुष्टिर्भवेत् कुञ्चिः कुञ्चयोऽष्टौ च पुष्कलः ।”इति प्रायश्चित्ततत्त्वम् ॥
(मुष् + क्तिन् ।) मोषणम् । इति मुषधात्वर्थ-दर्शनात् । प्रहारविशेषः । किल इति भाषा ।यथा, मार्कण्डेयपुराणे । ९० । १५ -- १६ ।“चिच्छेदापततस्तस्य मुद्गरं निशितैः शरैः ।तथापि सोऽभ्यधावत्तां मुष्टिमुद्यम्य वेगवान् ॥
स मुष्टिं पातयामास हृदये दैत्यपुङ्गवः ।देव्यास्तञ्चापि सा देवी तलेनोरस्यताडयत् ॥
”पथि क्षुधार्त्तस्य तिलादीनां मुष्टिग्रहणे चौर्य्या-भावः । यथा, कौर्म्मे उपविभागे १५ अध्याये ।“तिलमुद्गयवादीनां मुष्टिर्ग्राह्या पथि स्थितैः ।क्षुधार्त्तैर्नान्यथा विप्र ! विधिविद्भिरिति स्थितिः ॥
”(मुष् स्तेये + अधिकरणे क्तिन् । शस्यगोपन-कालः । यथा, महाभारते । २ । ५ । ६५ ।“कच्चिल्लवञ्च मुष्टिञ्च परराष्ट्रे परन्तप ! ।अविहाय महाराज ! निहंसि समरे रिपून् ॥
”“मुष्टिः शस्यानां गोपनकालः दुर्भिक्षमितियावत् ॥
” इति तट्टीकायां नीलकण्ठः ॥
)