मुद्रा (mudrA)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

In this section, you'll find information about the dhatus (verbal roots) related to your search. This includes details like dhatu information, forms, and any available commentaries.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 मुद्रा f.
  (-द्रा)
	 1. A seal,  a signet.
	 2. A seal-ring.
	 3. The mark of a seal
or similar impression,  a stamp,  a print,  &c.
	 4. A coin. 
	 5. A medal.
6. A sign,  a token. 
	 7. A mystery.
	 8. A mode of intertwining the
fingers during religious worship.
 E.
  मुद् to please,  (by it, ) Unādi
aff.
   रक् ।

Capeller Eng

English

 मुद्रा f.
  seal,  seal-ring,  ring i.g.
  ,  stamp,  print,  mark, 
impression
 shutting,  closing,  lock,  mystery.

Yates

English

 मुद्रा (द्रा) 1.
f.
  A seal
 a seal ring
a stamp
 intertwining the fin-
gers in religious worship.

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Spoken Sanskrit

English

मुद्रा 	-	 mudrA 	-	 f.
  	-	 currency
धनपत्र 	-	 dhanapatra 	-	 n.
  	-	 currencynote  [ paper money ]
प्रवृत्ति 	-	  pravRtti 	-	 f.
  	-	 currency
प्रचार 	-	  pracAra 	-	 m.
  	-	 currency
अनुसार 	-	  anusAra 	-	 m.
  	-	 currency
प्रचलन 	-	  pracalana 	-	 n.
  	-	 currency
प्रसरण 	-	  prasaraNa 	-	 n.
  	-	 currency
प्राचुर्य 	-	  prAcurya 	-	 n.
  	-	 currency
लोकप्रत्यय 	-	  lokapratyaya 	-	 m.
  	-	  world-currency
चलार्थ-परिचलन 	-	  calArtha-paricalana 	-	 n.
  	-	  circulation of currency
प्रस्थापन 	-	  prasthApana 	-	 n.
  	-	  giving currency to an expression

मुद्रा 	-	 mudrA 	-	 f.
  	-	 seal
मुद्रण 	-	 mudraNa 	-	 n.
  	-	 sealing
मृदुमुद्रा 	-	  mRdumudrA 	-	 f.
  	-	 seal
मुद्रिका 	-	  mudrikA 	-	 f.
  	-	 seal
प्रत्ययकारिणी 	-	  pratyayakAriNI 	-	 f.
  	-	 seal
जलशुनक 	-	  jalazunaka 	-	 m.
  	-	 seal
दीनार 	-	  dInAra 	-	 m.
  	-	 seal
मुद्रयति  { मुद्रय } 	-	  mudrayati  { mudraya } 	-	 verb 	-	 seal
मुद्रया बध्नाति  { बन्ध् } 	-	  mudrayA badhnAti  { bandh } 	-	 verb  9 	-	 seal
निबिडयति  { निबिड } 	-	  nibiDayati  { nibiDa } 	-	 verb denom 	-	 seal
मुद्रित 	-	  mudrita 	-	 adj.
  	-	 sealed
मुद्राङ्क 	-	  mudrAGka 	-	 adj.
  	-	 sealed
समुद्र 	-	  samudra 	-	 adj.
  	-	 sealed
सप्तपद् 	-	  saptapad 	-	 adj.
  	-	 sealed
ओष्ठमुद्रा 	-	  oSThamudrA 	-	 f.
  	-	 sealed
आस्फोटन 	-	  AsphoTana 	-	 n.
  	-	 sealing
मुद्रयति  { मुद्रय } 	-	  mudrayati  { mudraya } 	-	 verb denom 	-	  imprint  [ seal ]
मुद्रित 	-	  mudrita 	-	 adj.
  	-	 sealed up
मुद्रिका 	-	  mudrikA 	-	 f.
  	-	 seal-ring
अङ्गुलिमुद्रिका 	-	  aGgulimudrikA 	-	 f.
  	-	 seal-ring

मुद्रा 	-	 mudrA 	-	 f.
  	-	 seal
मुद्रा 	-	 mudrA 	-	 f.
  	-	 stamp
मुद्रा 	-	 mudrA 	-	 f.
  	-	 currency
मुद्रा 	-	 mudrA 	-	 f.
  	-	  bung
मुद्रा 	-	 mudrA 	-	 f.
  	-	  token
मुद्रा 	-	 mudrA 	-	 f.
  	-	  cricoid  [ Anat.  (It is shaped like a signet ring) ]
मुद्रा 	-	 mudrA 	-	 f.
  	-	  rupee
मुद्रा 	-	 mudrA 	-	 f.
  	-	  image
मुद्रा 	-	 mudrA 	-	 f.
  	-	  any ring
मुद्रा 	-	 mudrA 	-	 f.
  	-	  signet-ring
मुद्रा 	-	 mudrA 	-	 f.
  	-	  parched or fried grain
मुद्रा 	-	 mudrA 	-	 f.
  	-	  calling things by their right names
मुद्रा 	-	 mudrA 	-	 f.
  	-	  type for printing or instrument for lithographing
मुद्रा 	-	 mudrA 	-	 f.
  	-	  seal or any instrument used for sealing or stamping
मुद्रा 	-	 mudrA 	-	 f.
  	-	  lock
मुद्रा 	-	 mudrA 	-	 f.
  	-	  any stamp or print or mark or impression
मुद्रा 	-	 mudrA 	-	 f.
  	-	  stamp or impression made by a seal
मुद्रा 	-	 mudrA 	-	 f.
  	-	  pass
मुद्रा 	-	 mudrA 	-	 f.
  	-	  cash
मुद्रा 	-	 mudrA 	-	 f.
  	-	  seal-ring
मुद्रा 	-	 mudrA 	-	 f.
  	-	  medal
मुद्रा 	-	 mudrA 	-	 f.
  	-	  authorization
मुद्रा 	-	 mudrA 	-	 f.
  	-	  stamped coin
मुद्रा 	-	 mudrA 	-	 f.
  	-	  passport
मुद्रा 	-	 mudrA 	-	 f.
  	-	  closing
मुद्रा 	-	 mudrA 	-	 f.
  	-	  shutting
मुद्रा 	-	 mudrA 	-	 f.
  	-	  mystery
मुद्रा 	-	 mudrA 	-	 f.
  	-	  badge
मुद्रा 	-	 mudrA 	-	 f.
  	-	  stopper
मुद्रा 	-	 mudrA 	-	 f.
  	-	  imprint
मुद्रा 	-	 mudrA 	-	 f.
  	-	  piece of money
मुद्रा 	-	 mudrA 	-	 f.
  	-	  dance accordant with tradition
मुद्रा 	-	 mudrA 	-	 f.
  	-	  sign
मुद्रा 	-	 mudrA 	-	 f.
  	-	  postmark
मुद्रा 	-	 mudrA 	-	 f.
  	-	  natural expression of things by words
मुद्रा-कास्थि 	-	 mudrA-kAsthi 	-	 n.
  	-	  cricoid cartilage  [ Anat. ]
निकृष्ट मुद्रा 	-	  nikRSTa mudrA 	-	 f.
  	-	  bad money  [ Econ.  ]
सत्यङ्कार्-मुद्रा 	-	  satyaGkAr-mudrA 	-	 f.
  	-	  tender money  [ earnest money ]
मुद्रा-स्थानापन्न 	-	 mudrA-sthAnApanna 	-	 n.
  	-	  substitute of money  [ Econ.  ]

मुद्रा 	-	 mudrA 	-	 f.
  	-	 stamp
मूल्याङ्क 	-	 mUlyAGka 	-	 m.
  	-	 stamp
मुद्रण 	-	 mudraNa 	-	 n.
  	-	 stamping
मृदुमुद्रा 	-	 mRdumudrA 	-	 f.
  	-	 rubberstamp
आगममुद्रा 	-	 AgamamudrA 	-	 f.
  	-	 revenuestamp
आगममुद्राग्क 	-	 AgamamudrAgka 	-	 m.
  	-	 revenuestamp
मुद्रिका 	-	  mudrikA 	-	 f.
  	-	 stamp
चिह्न 	-	  cihna 	-	 n.
  	-	 stamp
चिह्नयति  { चिह्नय } 	-	  cihnayati  { cihnaya } 	-	 verb 	-	 stamp
अङ्कयति  { अङ्क् } 	-	  aGkayati  { aGk } 	-	 verb denom 	-	 stamp
मुद्रयति  { मुद्रय } 	-	  mudrayati  { mudraya } 	-	 verb denom 	-	 stamp
मुद्रित 	-	  mudrita 	-	 adj.
  	-	 stamped
कृतलक्षण 	-	  kRtalakSaNa 	-	 adj.
  	-	 stamped
चिह्नित 	-	  cihnita 	-	 adj.
  	-	 stamped
निष्पिष्ट 	-	  niSpiSTa 	-	 adj.
  	-	 stamped
मुद्राङ्क 	-	  mudrAGka 	-	 adj.
  	-	 stamped
रूप्य 	-	  rUpya 	-	 adj.
  	-	 stamped
समुद्र 	-	  samudra 	-	 adj.
  	-	 stamped
क्षोद 	-	  kSoda 	-	 m.
  	-	 stamping
अङ्कन 	-	  aGkana 	-	 n.
  	-	 stamping

 
   मुद्रा  mudrA f.
   type for printing or instrument for lithographing

 
   मुद्रा  mudrA f.
   cricoid  [ Anat.  (It is shaped like a signet ring) ]  
   मुद्रा-कास्थि  mudrA-kAsthi n.
   cricoid cartilage  [ Anat. ]     
            

 
   मुद्रा  mudrA f.
   bung   
   वङ्गालय  vaGgAlaya m.
   bungalow     
            

 
   मुद्रा  mudrA f.
   imprint   
   विनिवेश  viniveza m.
   imprint    
   मुद्रयति  { मुद्रय }  mudrayati  { mudraya } verb denom  imprint  [ seal ]  
   निधातृ  nidhAtR m.
   one who lays down i.e. imprints or leaves     
            

 
   मुद्रा  mudrA f.
   cricoid  [ Anat.  (It is shaped like a signet ring) ]  
   मुद्रा-कास्थि  mudrA-kAsthi n.
   cricoid cartilage  [ Anat. ]     
            

 
   मुद्रा  mudrA f.
   signet-ring

 
   मुद्रा  mudrA f.
   postmark

 
   मुद्रा  mudrA f.
   stopper

Wilson

English

 मुद्रा
f.
  (-द्रा)
1 A seal,  a signet.
2 A seal ring.
3 The mark of a seal or similar impression,  a stamp,  a print,  &c.
4 A mode of intertwining the fingers during religious worship.
E.
  मुद to please,  (by it, ) Uṇādi aff.
   रक्.

Apte

English

मुद्रा [mudrā],  [मुद्-रक्]

A seal,  an instrument for sealing or stamping
 especially a seal-ring,  signet-ring
 अनया मुद्रया मुद्रयैनम् Mu.*
  1
 नाममुद्राक्षराण्यनुवाच्य परस्परमवलोकयतः Ś.*
  1
 बभौ मरुत्वान् विकृतः स-मुद्रः Bk.*
  1.19 (fig.  also)
 इति प्रायो भावाः स्फुरदवधिमुद्रामुकुलिताः Bh.*
  2.114.

A stamp,  print,  mark,  impression
 चतुःसमुद्रमुद्रः K.*
  191
 सिन्दूरमुद्राङ्कितः (बाहुः) Gīt.*
  4.

A pass,  passport (as given by a seal-ring)
 अगृहीतमुद्रः कटकान्निष्कामसि Mu.*
  5
 गृहीतमुद्रः सलेखः पुरुषो गृहीतः Mu.*
  5
 शाहसूनोः शिवस्यैषा मुद्रा भद्राय राजते (wording on Śivājee's seal).

A stamped coin,  coin,  piece of money.

A medal.

An image,  a sign,  badge,  token. 

Shutting,  closing,  sealing
 सैवौष्ठमुद्रा स च कर्णपाशः U.*
  6.27
 क्षिपन्निद्रा- मुद्रां मदनकलहच्छेदसुलभाम् Māl.
 2.12 'removing the seal of sleep' &c.
 

A mystery.

(In Rhet.
 ) The expression of things by their right names.

N.
  of certain positions of the fingers practised in devotion or religious worship
 योजनात् सर्वदेवानां द्रावणात् पापसंहतेः । तस्मान्मुद्रेति सा ख्याता सर्वकामार्थसाधनी Tantrasāra
 Dk.*
  2.2.

A particular branch of education (reckoning by the fingers).

A dance accordant with tradition. 

A lock,  stopper.

A nymph
 बभौ मरुत्वान् विकृतः स- मुद्रः Bk.*
  1.19.

"Parched grain" in the form of rice,  paddy etc. (Yoginī Tantra,  Ch.VI quoted in Woodroffe,  Śakti and Śākta,  571).

Particular lines,  marks
 माता पुत्रः पिता भ्राता भार्या मित्रजनस्तथा । अष्टापदपदस्थाने दक्ष मुद्रेव लक्ष्यते ॥ Mb.
 *  12.298.4.

Type or block for printing.

Comp.
  अक्षरम् a letter of the seal.

a type (a modern use). -अङ्क,  -अङ्कित a.
  stamped with a seal,  sealed,  stamped. -अधिपः the keeper of the seal
 the officer in charge of the fort
 ततो मुद्राधिपो मुख्यः कौक्षेयकसहायवान् Parṇāl.3.37. -अध्यक्षः superintendent of pass-ports
 Kau. A.
 1.1.1. -कारः a maker of seals. -मार्गः an opening believed to exist in the crown of the head through which the soul is said to escape at death
 cf.
   ब्रह्मरन्ध्र. -यन्त्रम् a press,  a printing-press (a modern formation). -रक्षकः the keeper of the seals. -राक्षसम् N.
  of a drama by Viśākha-datta.  -लिपिः an alphabet of written characters
 मुद्रालिपिः शिल्पलिपिर्लिपिर्लेखनिसंभवा । गुण्डिका घुणसंभूता लिपयः पञ्चधा मताः ॥ -स्थानम् the place (on the finger) for a seal-ring
 Ś.

Apte 1890

English

 मुद्रा [मुद्-रक्] 1 A seal,  an instrument for sealing or stamping
 especially a seal-ring,  signet-ring
 अनया मुद्रया मुद्रयैनं Mu. 1
 नाममुद्राक्षराण्यनुवाच्य परस्परमवलोकयतः Ś. 1
 (fig. also)
 इति प्रायो भावाः स्फुरदवधिमुद्रामुकुलिताः Bh. 2. 114. 
2 A stamp,  print,  mark,  impression
 चतुःसमुद्रमुद्रः K. 191
 सिंदूरमुद्रांकितः (बाहुः) Gīt. 4. 
3 A pass,  pass-port (as given by a seal-ring)
 अगृहीतमुद्रः कटकानिष्क्रामसि Mu. 5
 गृहीतभुद्रः सलेखः पुरुषो गृहीतः Mu. 5. 
4 A stamped coin,  coin,  piece of money. 
5 A medal. 
6 An image,  a sign,  badge,  token. 
7 Shutting,  closing,  sealing
 सैवौष्ठमुद्रा स च कर्णपाशः U. 6. 27
 क्षिपन्निद्रामुद्रां मदनकलहच्छेदसुलभां Māl. 2. 12 ‘removing the seal of sleep’ &c. 
8 A mystery. 
9 (In Rhet.) The expression of things by their right names. 
10 N. of certain positions of the fingers practised in devotion or religious worship. 
Comp. 
अक्षरं {1} a letter of the seal. {2} a type (a modern use). 
अंक,  
अंकित a. stamped with a seal,  sealed,  stamped. 
कारः a maker of seals. 
मार्गः an opening believed to exist in the crown of the head through which the soul is said to escape at death
 cf. ब्रह्मरंध्र. 
यंत्रं a press,  a printingpress (a modern formation). 
रक्षकः the keeper of the seals. 
राक्षसं N. of a drama by Viśākha-datta. 

Monier Williams Cologne

English

 मुद्रा a (आ),  f.
  See मुद्रा below.

 मुद्रा b f.
  (fr.  मुद्र See above) a seal or any instrument used for sealing or stamping,  a seal-ring,  signet-ring (cf.   अङ्गुलि-म्°),  any ring,  MBh.
  
 Kāv.
  &c.
  

 type for printing or instrument for lithographing,  L.
 

 the stamp or impression made by a seal &c.
  

 any stamp or print or mark or impression,  MBh.
  
 Kāv.
  &c.
  

 a stamped coin,  piece of money,  rupee,  cash,  medal,  L.
 

 an image,  sign,  badge,  token (esp.   a token or mark of divine attributes impressed upon the body),  Kāv.
 
 Pur.
 
 Rājat.

 authorization,  a pass,  passport (as given by a seal),  Mudr.
 

 shutting,  closing (as of the eyes or lips gen.
   or comp. ),  Kāv.
 

 a lock,  stopper,  bung,  Amar.
 
 Bhpr.

 a mystery,  Cat.
 

 N.
  of partic.  positions or intertwinings of the fingers (24 in number,  commonly practised in religious worship,  and supposed to possess an occult meaning and magical efficacy,  Daś.
 
 Sarvad.
 
 Kāraṇḍ.
 
 RTL.
   204
 406)

 a partic.  branch of education (‘reckoning by the fingers’),  Divyāv.
 

 parched or fried grain (as used in the Śākta or Tāntrik ceremonial),  RTL.
   192

 (in rhet.) the natural expression of things by words,  calling things by their right names,  Kuval.
 

 (in music) a dance accordant with tradition,  Saṃgīt.
 

Monier Williams 1872

English

 मुद्रा मुद्रा,  f. a seal or any instrument
used for sealing or stamping,  a seal-ring,  signet-ring
[cf. अङ्गुलि-म्°],  any ring
 the stamp or impression
made by a seal,  &c.,  any stamp,  print,  impression, 
mark,  form,  (मुद्रां दा,  to set or affix a seal to
anything)
 type,  lithograph
 a stamped coin,  cash
any coin or piece of money,  a rupee
 a medal
 an
image,  sign,  badge,  token (especially a token of
divine attributes impressed upon the body)
 shutting, 
closing (e. g. ओष्ठ-मुद्रा,  closing of the lips, 
sealed lips)
 a mystery
 a general N. for certain
positions or intertwinings of the fingers commonly
practised in devotion or religious worship and held
to be symbolical [cf. तर्क-म्°]
 the natural expres-
sion of things by words (in rhetoric),  calling things
by their right names.
—मुद्रा-कर,  अस्,  m. a
maker of seals,  engraver,  coiner.
—मुद्राक्षर
(°रा-अक्°),  अम्,  n. type,  print.
—मुद्राक्षेप
(°रा-आक्°),  अस्,  m. taking away or removing a seal.
—मुद्राङ्क or मुद्राङ्कित (°रा-अङ्°),  अस्,  आ, 
अम्,  stamped or marked with a seal,  stamped,  sealed, 
signed,  marked,  printed.
—मुद्रा-बल,  अम्,  n.
(with Buddhists) a particular high number.
—मुद्रा-
मार्ग,  अस्,  m. an aperture believed to exist on the
crown of the head (through which the soul is said
to escape at death,  = ब्रह्म-रन्ध्र).
—मुद्रा-
यन्त्र,  अम्,  n. a printing-press.
—मुद्रायन्त्रा-
लय (°र-आल्°),  अस्,  अम्,  m. n. a printing-office.
—मुद्रा-रक्षक,  अस्,  m. the keeper of the seals.
—मुद्रा-राक्षस,  अम्,  n. ‘the Rākṣasa and the
ring, ’ N. of a drama by Viśākha-datta.
—मुद्रा-
लिपि,  इस्,  f. print,  lithograph.

Macdonell

English

 मुद्रा mudrā,  f.
  signet-ring,  seal (also the 🞄impression
 ord. mg.)
 (wooden) type
 stamp,  🞄impression
 mark,  token,  badge
 seal,  lock 🞄(—° = sealed,  closed,  eyes,  lips,  mouth)
 mystery
 🞄mark (of a divine attribute etc.) made on the 🞄body
 mode of holding or intertwining the 🞄fingers (in religious worship or magic rites)
 🞄direct designation,  calling anything by its 🞄real name.

Benfey

English

 मुद्रा मुद्रा,  f.
 
 1. A seal,  a signet, 
Pañc. iv. d. 36 (
स्त्री-,  woman who is, 
as it were,  the seal,  i. e. the order,  viz.
of the god of love).
 2. A seal-ring.
 3.
A stamp,  figurat.,  a form,  Utt. Rāmac.
155,  3.
 4. A mode of intertwining the
fingers during religious worship,  Daśak.
in Chr. 187,  12.
 -- Comp.
 
अङ्गुलि-,  f.
 
a seal-ring,  Śāk. d. 135,  v. r.
तर्क-, 
f.
  a particular intertwining of the
fingers,  Bhāg. P. 4,  6,  38.
नाम(न्)-, 
f.
  a seal-ring with the name of the
possessor,  Śāk. 17,  4.
पाद-,  f.
  1.
impression of a footstep,  Rājat. 4,  669.
2. trace,  ib. 4,  103. वि-मुद्र,  adj.
 
1. unsealed. 2. blown,  budded. स
-मुद्र,  adj.
  sealed,  Yājñ. 2,  247.

Hindi

एक सील हाथ और चेहरे के साथ विशेष रूप से,  आसन

Apte Hindi

Hindi

मुद्रा
स्त्री*
  - मुद् + रक् + टाप्
"मोहर लगाने या मुद्रांकित करने का उपकरण,  विशेषतः मोहर लगाने की अंगूठी नामांकित अंगूठी"

मुद्रा
स्त्री*
  - -
"मोहर,  छाप,  अंक,  चिह्न"

मुद्रा
स्त्री*
  - -
"प्रवेशपत्र,  षोतपारक"

मुद्रा
स्त्री*
  - -
"मोहर लगा सिक्का,  रुपयापैसा आदि सिक्के"

मुद्रा
स्त्री*
  - -
"पदक,  तमगा"

मुद्रा
स्त्री*
  - -
"प्रतिभा चिह्न,  बिल्ला,  प्रतीकात्मक चिह्न"

मुद्रा
स्त्री*
  - -
"बंद करना,  मूंदना,  मोहर लगा देना"

मुद्रा
स्त्री*
  - -
रहस्य

मुद्रा
स्त्री*
  - -
धर्मनिष्ठ भक्ति में अंगुलियों की विशिष्ट मुद्रा

Shabdartha Kaustubha

Kannada

मुद्रा
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಮುದ್ರೆ ಹಾಕುವುದು /ಮೊಹರು ಹಾಕುವುದು /ಠಸ್ಸೆ ಹಾಕುವುದು
निष्पत्तिः - > मुद (हर्षे) - "रक्" (उ० १-१७०)
विस्तारः - > "मुद्रा प्रत्ययकारिणी" - त्रिकाण्ड०
मुद्रा
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಠಸ್ಸೆ /ಮೊಹರು /ಮುದ್ರೆ
प्रयोगाः - > "अनया मुद्रया मुद्रयैनम्"
उल्लेखाः - > मुद्रा० १
मुद्रा
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಮುದ್ರೆಯ ಉಂಗುರ
प्रयोगाः - > "अग्रहीतमुद्रः सलेखः पुरुषो गृहीतः"
उल्लेखाः - > मुद्रा० ५
मुद्रा
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಪರವಾನೆ /ರಹದಾರಿ /ಅಪ್ಪಣೆ ಚೀಟಿ
मुद्रा
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ನಾಣ್ಯ /ಅಂಕಿಗಳಿಂದ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಟಂಕ
प्रयोगाः - > "नागमुद्रासनाथमङ्गुलीयकं स्निग्धं निभालयन्ती तवोपालम्भे पतितास्मि"
उल्लेखाः - > माल० १
मुद्रा
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಬಿರುದಿನ ಬಿಲ್ಲೆ /ಪದಕ್
मुद्रा
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ದೇವರ ಪೂಜೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಪ್ರವಚನ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅಂಗುಷ್ಠದೊಡನೆ ಇತರ ಬೆರಳುಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಒಂದು ರೀತಿ /ಸ್ಥಿತಿ /ಅವಸ್ಥೆ
मुद्रा
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಐದು ವಿಧ ಲಿಪಿಗಳಲ್ಲೊಂದು
विस्तारः - > मुद्रालिपिः,  शिल्पिलिपिः,  लेखनीलिपिः,  गुण्डिकालिपिः,  घुणालिपिः ಇವು ಐದು ಲಿಪಿಗಳು.

L R Vaidya

English

 mudrA {% f. %} 1. A seal,  a seal-ring,  नाममुद्राक्षराण्यनुवाच्य Sak.i.
a ring in general
stamp,  impression,  mark,  तदर्पिताधरतटीसिंदूरमुद्रांकितो बाहुर्गोपतनोस्तनोतु भवतां कंसद्विषः Git.G.iv.
a coin,  a piece of money
a medal,  a medallion
closing,  sealing,  shutting,  क्षिपन्निद्रामुद्राम् M.M.ii.
a sign,  a badge,  a token
a mystery
a particular position of fingers in religious worship.

Bopp

Latin

 मुद्रा f. sigillum.

Edgerton Buddhist Hybrid

English

 mudrā (in these mgs. not in Skt.), 
(1) (= Pali muddā,  acc. to PTSD art of calculation
 assoc. with gaṇanā
 acc. to DN comm. 〔i.95.19〕 hattha-muddā-gaṇanā,  cf. Tib. below,  while gaṇanā is acchiddaka-(q.v. CPD)-gaṇanā),  some method of calculation,  acc. to Tib. on LV (cf. DN comm. above) lag rtsis,  hand-calculation,  that is,  presumably,  figuring by using the fingers in some conventional way (Das renders this Tib. lines or marks in the hands,  palmistry,  and so Burnouf on Divy 〔26.12〕 chiromancie,  Introd. 〔237〕,  but the regular context seems to disprove this)
 always in a list of arts learned by a young man,  and associated with mathematical terms: between saṃkhyā and gaṇanā,  LV 〔4.21〕
 after saṃkhyā and gaṇanā,  before dhāraṇā,  Mv 〔ii.423.15〕
 -gaṇanāṃ (v.l. °nā-)dhāraṇamudrāṃ Mv 〔iii.184.7〕
 after saṃkhyā and gaṇanā,  before uddhāra,  Divy 〔3.18〕
 〔26.12〕
 〔58.17〕
 〔100.1〕
 〔441.28〕
 〔485.5〕 (here uddhāra is omitted)
 after gaṇana-nyasana-saṃkhyā- Bbh 〔7.5〕
 〔103.3〕
 〔210.13〕
(2) wages (perh. cf. Skt. Lex. id.,  coin,  and AMg. muddā,  coin?): divasa-mudrā SP 〔105.11〕
 〔109.3—4〕,  daily wage (so Tib.,  gla ba)
(3) a high number: Mvy 〔8030〕. See also dharma-mudrā.

Indian Epigraphical Glossary

English

 mudrā (CII 4),  the position of fingers in worship.
(LP),  the government seal.

Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch

German

 मुद्रा Finger- und Handstellung °beim Schauspiel,  Rasas. 221b.

Wordnet

Sanskrit

Synonyms:
  मुद्रा
noun
 
वह जो टंकण-यंत्र से टंकित किया जाए"शीर्षक को मोटे टंक में टंकित करो"टंक, टाइप यत् टङ्ककेन टङ्कितम्।
 "शीर्षकस्य टङ्कनं बृहत्यां मुद्रायां करोतु।"

Synonyms:
  मुद्रा,  प्रतिष्ठामुद्रा,  कीर्तिमुद्रा,  कीर्तिदमुद्रा,  मानसूचकमुद्रा,  निदर्शनमुद्रा
noun
 
शोभनात् धातोः विनिर्मितं विशिष्टाकारकं पदकं यत् विशेषप्राविण्यप्राप्त्यनन्तरं प्रदीयते।
 "सङ्गीतप्रतियोगितायां सः प्रथमः अतः एषा मुद्रा तेन प्राप्ता।"

Synonyms:
  मुद्रा
noun
 
वस्त्रकर्गजादिषु रेखितानि मुद्रितानि वा चिह्नानि।
 "अस्यां शाटिकायां नौकायाः मुद्राः सन्ति।"

Synonyms:
  मुद्रा,  मुद्रिका,  अङ्गुलीयकम्,  अङ्गुरीयकम्,  अङ्गुरीयः,  अङ्गुलीकः,  ऊर्मिका,  करारोटः
noun
 
अलङ्कारविशेषः अङ्गुल्याः अलङ्कारः।
 "श्यामः पञ्च मुद्राः धारयति।"

Synonyms:
  चिह्नम्,  अङ्कः,  मुद्रा
noun
 
वस्तुनः व्यावर्तकः धर्मः।
 "मरुस्थले उष्ट्रकस्य पदस्य चिह्नानि दृश्यन्ते।"

Synonyms:
  नाणकम्,  निष्कः,  निष्कम्,  मुद्रा,  टङ्कः,  टङ्ककः
noun
 
निर्दिष्टमूल्यं क्रयविक्रयमाध्यमः धातोः निर्मितः गोलः।- धातोः खण्डः यस्य मूल्यं निर्धारितं तथा च विनिमयस्य साधनमपि असौ।
 "प्राचीने काले सुवर्णस्य नाणकानि आसन्।"

Synonyms:
  मुद्रा,  मुद्रिका
noun
 
नामादीनां मुद्राङ्कनयन्त्रम्।
 "प्रधानाचार्यैः स्वनाम्नः मुद्रा कारिता।/"शाहसूनोः शिवस्यैषा मुद्रा भद्राय राजते।"

Synonyms:
  मुद्रा,  दीनारः,  नाणकम्,  ढङ्कः,  ढङ्ककः,  निष्कः,  निष्कम्,  कार्षापणम्
noun
 
विनिमयसाधनम्।
 "श्रेष्ठिनः मञ्जूषा मुद्रया परिपूर्णा।"

Sanskrit Tibetan

Tibetan

rgya
१) कल २) जाल ३) ४) भारत ५) मुद्रा ६) वागुरा ७) समृद्धि

rgya rtags
मुद्रा

Tamil

முத்3ரா : முத்திரை,  சின்னம்,  நாணயம்,  பதக்கம்,  குறி,  முத்திரை மோதிரம்.

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 मुद्रा,  स्त्री,
   (मोदते अनयेति । मुद् + “स्फायि-तञ्चीत्यादि ।” उणा० २ । १३ । इति रक् अतःटाप् ।) प्रत्ययकारिणी ॥
 इति त्रिकाण्ड-शेषः । नामेर मोहर इति भाषा ॥
 अङ्गुलि-मुद्रा । इति शब्दरत्नावली ॥
 छापेर आङ्गुटीइति भाषा । स्वर्णरौप्यादिमुद्रिका च । (यथा, अभिज्ञानशाकुन्तले । २ ।“इमां मुद्रां त्वदङ्गुलौ निवेशयता मया ।”चिह्नम् । यथा,  श्रीमद्भागवते । ३ । २४ । १७ ।“ज्ञानविज्ञानयोगेन कर्म्मणामुद्धरन् जटाः ।हिरण्यकेशः पद्माक्षः पद्ममुद्रापदाम्बुजः ॥
”)मोहर टाका इत्यादि भाषा । इति लोक-प्रसिद्धिः ॥
 * ॥
 पञ्चधालिप्यन्तर्गतलिपिविशेषः ।छापार अक्षर इति भाषा । यथा,  --“मुद्रालिपिः शिल्पलिपिर्लिपिर्लेखनिसम्भवा ।गुण्डिकाघुणसम्भूता लिपयः पञ्चधा स्मृताः ।एताभिर्लिपिभिर्व्याप्ता धरित्रीं शुभदा हर ! ॥
”इति वाराहीतन्त्रम् ॥
“लेखन्या लिखितं विप्रैर्मुद्राभिरङ्कितञ्च यत् ॥
शिल्पादिनिर्म्मितं यच्च पाठ्यं धार्य्यञ्च सर्व्वदा ॥
इति खड्गमालातन्त्रम् ॥
 * ॥
पञ्चमकारान्तर्गतभृष्टद्रव्यविशेषः । यथा,  --“पृथुकास्तण्डुला भृष्टा गोधूमचणकादयः ।तस्य नाम भवेद्देवि ! मुद्रा मुक्तिप्रदायिनी ॥
”इति निर्व्वाणतन्त्रे ११ पटलः ॥
तस्याः शोधनं यथा,  --“ओँ तद्विष्णोः परमं पदं सदा पश्यन्ति सूरयःदिवीव चक्षुराततम् । ओँ तद्विप्रासो विपन्यवोजागृवांसः समिन्धते विष्णोर्यत् परमं पदम् ।इति मन्त्राभ्यां शाधनम् । इति स्वतन्त्रतन्त्रम् ॥
शरीरे धार्य्यभगवदायुधादिचिह्नम् । छाप इतिभाषा । यथा,  --“ततो नारायणीं मुद्रां धारयेत् प्रीतयेहरेः ।मत्स्यकूर्म्मादिचिह्नानि चक्रादीन्यायुधानि च ॥
अथ मुद्राधारणनित्यता स्मृतौ ।“अङ्कितः शङ्खचक्राभ्यामुभयोर्व्वाहुमूलयोः ।समर्च्चयेद्धरिं नित्यं नान्यथा पूजनं भवेत् ॥
”आदिपुराणे ।“शङ्खचक्रोर्द्ध्वपुण्ड्रादिरहितं ब्राह्मणाधमम् ।गर्द्दभं तु समारोप्यराजा राष्ट्रात् प्रवासयेत् ॥
”गारुडे श्रीभगवदुक्तौ ।“सर्व्वकर्म्माधिकारश्च शुचीनामेव चोदितः ।शुचित्वञ्च विजानीयान्सदीयायुधधारणात् ॥
”इति पाद्मे चोत्तरखण्डे ।“शङ्खचक्रादिभिश्चिह्नैर्विप्रः प्रियतमैर्हरेः ।रहितः सर्व्वधर्म्मेभ्यः प्रच्युतो नरकं व्रजेत् ॥
”श्रुतौ च यजुःकठशाखायाम् ।“धृतोर्द्ध्वपुण्ड्रः कृतचक्रधारीविष्णुं परं ध्यायति यो महात्मा ।स्मरेण मन्त्रेण सदा हृदि स्थितंपरात्परं यन्महतो महान्तम् ॥
”अथर्व्वणि च ।‘एभिर्व्वयमुरुक्रमस्य चिह्नै-रङ्किता लोके शुभगा भवेम ।’तद्विष्णोः परमं पदं ये गच्छन्ति लाञ्छिताः ।इत्यादि ॥
अतएव ब्रह्मपुराणे ।‘कृष्णायुधाङ्कितं दृष्ट्वा सम्मानं न करोति यः ।द्बादशाब्दार्जितं पुण्यञ्चाफलायोपगच्छति ॥
’ * ॥
अथ मुद्राधारणमाहात्म्यम् ।स्कान्दे श्रीसनत्कुमारमार्कण्डेयसम्बादे ।‘यो विष्णुभक्तो विप्रेन्द्र ! शङ्खचक्रादिचिह्नितः ।स याति विष्णुलोकं वै दाहप्रलयवर्जितम् ॥
’तत्रैवान्यत्र ।‘नारायणायुधैर्नित्यं चिह्नितं यस्य विग्रहम् ।पापकोटिप्रयुक्तस्य तस्य किं कुरुते यमः ॥
शङ्खोद्धारे तु यत् प्रोक्तं वसतां वर्षकोटिभिः ।तत् फलं लिखिते शङ्खे प्रत्यहं दक्षिणे भुजे ॥
यत् फलं पुष्करे नित्यं पुण्डरीकाक्षदर्शने ।शङ्खोपरिकृते पद्मे तत् फलं समवाप्नुयात् ॥
वामे भुजे गदा यस्य लिखिता दृश्यते कलौ ।गदाधरो गयापुण्यं प्रत्यहं तस्य यच्छति ॥
यच्चानन्दपुरे प्रोक्तं चक्रस्वामिसमीपतः ।गदाधो लिखिते चक्रे तत् फलं कृष्णदर्शने ॥
’श्रीभगवदुक्तौ च ।‘यः पुनः कलिकाले तु मत्पुरीसम्भवां मृदम् ।मत्स्यकूर्म्मादिकं चिह्नं गृहीत्वा कुरुते नरः ॥
देहे तस्य प्रविष्टोऽहं जानन्तु त्रिदशोत्तमाः ।तस्य मे नान्तरं किञ्चित् कर्त्तव्यं श्रेय इच्छता ॥
ममावतारचिह्नानि दृश्यन्ते यस्य विग्रहे ।मर्त्यैर्मर्त्यो न विज्ञेयः स नूनं मामकी तनुः ॥
पापं सुकृतरूपन्तु जायते तस्य देहिनः ।ममायुधानि यस्याङ्गे लिखितानि कलौ युगे ॥
उभाभ्यामपि चिह्नाभ्यां योऽङ्कितो मत्स्य-मुद्रया ।कूर्म्मयापि स्वकं तेजो निक्षिप्तं तस्य विग्रहे ॥
शङ्खञ्च पद्मञ्च गदां रथाङ्गंमत्स्यञ्च कूर्म्मं रचितं स्वदेहे ।करोति नित्यं सुकृतस्य वृद्धिंपापक्षयं जन्मशतार्जितस्य ॥
’तत्रैव श्रीब्रह्मनारदसंवादे ।‘कृष्णशस्त्राङ्ककवचं दुर्भेद्यं देवदानवैः ।अधृष्यं सर्व्वभूतानां शत्रूणां रक्षसामपि ॥
लक्ष्मीः सरस्वती दुर्गा सावित्री हरवल्लभा ।नित्यं तस्य वसेद्देहे यस्य शङ्खाङ्किता तनुः ॥
गङ्गा गया कुरुक्षेत्रं प्रयागं पुष्करादि च ।नित्यं तस्य सदा तिष्ठेद्यस्य पद्माङ्कितं वपुः ॥
यस्य कौमोदकीचिह्नं भुजे वाथ कलिप्रिय ! ।प्रत्यहं तत्र द्रष्टव्यो गङ्गासागरसङ्गमः ॥
सव्ये करे गदाधस्ताद्रथाङ्गं तिष्ठते यदि ।कृष्णेन सहितं तत्र त्रैलोक्यं सचराचरम् ॥
त्रयोऽग्रयस्त्रयो देवा विष्णोस्त्रीणि पदानि च ।निवसन्ति सदा तस्य यस्य देहे सुदर्शनम् ॥
’किञ्च ।‘कृष्णायुधाङ्किता मुद्रा यस्य नारायणी करे ।ऊर्द्ध्वलोकाधिकारी च स ज्ञेयस्त्रिदशां पतिः ॥
कृष्णमुद्राप्रयुक्तस्तु दैवं पित्र्यं करोति यः ।नित्यं नैमित्तिकं काम्यं प्रत्यहञ्चाक्षयं भवेत् ॥
पीडयन्ति न तत्रैव ग्रहा ऋक्षाणि राशयः ।अष्टाक्षराङ्किता मुद्रा यस्य धातुमयी करे ॥
’वाराहे श्रीसनत्कुमारोक्तौ ।‘कृष्णायुधाङ्कितं देहं गोपीचन्दनमृत्स्नया ।प्रयागादिषु तीर्थेषु स गत्वा किं करिष्यति ॥
यदा यस्य प्रपश्येत देहं शङ्खादिचिह्नितं ।तदा तदा जगत्स्वामी तुष्टो हरति पातकम् ॥
भवते यस्य देहे तु अहोरात्रं दिने दिने ।शङ्खचक्रगदापद्मं लिखितं सोऽच्युतः स्वयम् ॥
नारायणायुधैर्युक्तं कृत्वात्मानं कलौ युगे ।कुरुते पुण्यकर्म्माणि मेरुतुल्यानि तस्य वै ॥
शङ्खादिनाङ्कितो भक्त्या श्राद्धं यः कुरुते द्बिजः ।विधिहीनन्तु संपूर्णं पितॄणान्तु गयासमम् ॥
यथाग्निर्दहते कक्षं वायुना प्रेरितो भृशम् ।तथा दह्यन्ति पापानि दृष्ट्वा कृष्णायुधानि वै ॥
’ब्राह्म्ये श्रीब्रह्मनारदसंबादे ।‘विष्णुनामाङ्कितां मुद्रां अष्टाक्षरसमन्विताम् ।शङ्खादिकायुधैर्युक्तां स्वर्णरूप्यमयीमपि ॥
धत्ते भागवतो यस्तु कलिकाले विशेषतः ।प्रह्रादस्य समो ज्ञेयो नान्यथा कलिवल्लभ ! ॥
’किञ्च ।‘शङ्खाङ्किततनुविंप्रो भुङ्क्ते यस्य च वेश्मनि ।तदन्नं स्वयमश्नाति पितृभिः सह केशवः ॥
कृष्णायुधाङ्कितो यस्तु श्मशाने म्रियते यदि ।प्रयागे या गतिः प्रोक्ता सा गतिस्तस्य नारद ! ॥
कृष्णायुधैः कलौ नित्यं मण्डितं यस्य विग्रहम् ।तत्राश्रयं प्रकुर्व्वन्ति विबुधा वासवादयः ॥
यः करोति हरेः पूजां कृष्णशस्त्राङ्कितो नरः ।अपराधसहस्राणि नित्यं हरति केशवः ॥
कृत्वा काष्ठमयं विम्बं कृष्णशस्त्रैस्तु चिह्नितम् ।यो ह्यङ्कयति चात्मानं तत्समो नास्मि वैष्णवः ॥
पाषण्डपतितव्रात्यैर्नास्तिकालापपातकैः ।न लिप्यते कलिकृतैः कृष्णशस्त्राङ्कितो नरः ॥
’किञ्च ।‘अष्टाक्षराङ्किता मुद्रा यस्य धातुमया भवेत् ।शङ्खपद्मादिभिर्युक्ता पूज्यतेऽसौ सुरासुरैः ॥
धृता नारायणी मुद्रा प्रह्रादेन पुरा कृता ।विभीषणेन बलिना ध्रुवेण च शुकेन च ॥
मान्धातृणाम्बरीषेण मार्कण्डप्रमुखैर्द्बिजैः ।शङ्खादिचिह्नितैः शस्त्रैर्देहे कृत्वा कलिप्रिय ! ।आराध्य केशवात् प्राप्तं समीहितफलं महत् ॥
’किञ्च ।‘गोपीचन्दनमृत्स्नाया लिखितं यस्य विग्रहे ।शङ्खपद्मादिचक्रं वा तस्य देहे वसेद्धरिः ॥
’तत्रैव श्रीसनत्कुमारोक्तौ ।‘यस्य नारायणी मुद्रा देहे शङ्खादिचिह्निता ।धात्रीफलकृता माला तुलसीकाष्ठसम्भवा ॥
द्बादशाक्षरमन्त्रैस्तु नियुक्तानि कलेवरे ।आयुधानि च विप्रस्य मत्समः स च वैष्णवः ॥
’किञ्च ।‘यस्य नारायणी मुद्रा देहे शङ्खादिचिह्निता ।सर्व्वाङ्गं चिह्नितं यस्य शस्त्रैर्नारायणोद्भवैः ॥
प्रवेशो नास्ति पापस्य कवचं तस्य वैष्णवम् ॥
’अन्यत्र च ।‘एभिर्भागवतैश्चिह्नैः कलिकाले द्विजातयः ।भवन्ति मर्त्यलोके ते शापानुग्रहकारकाः ॥
’ * ॥
अथ मुद्राधारणविधिः । गौतमीये ।“ललाटे च गदा कार्य्या मूर्द्ध्नि चापः शरःस्तथा ।नन्दकञ्चैव हृन्मध्ये शङ्खचक्रं भुजद्वये ॥
शङ्खचक्राङ्कितो विप्रः श्मशाने म्रियते यदि ।प्रयागे या गतिः प्रोक्ता सा गतिस्तस्य गौतम ! ॥
चक्रञ्च दक्षिणे बाहौ शङ्खं वामेऽपि दक्षिणे ।गदां वामे गदाधस्तात् पुनश्चक्रञ्च धारयेत् ॥
शङ्खोपरि तथा पद्मं पुनः पद्मञ्च दक्षिणे ।खड्गं वक्षसि चापञ्च शरं शिरसि धारयेत् ॥
इति पञ्चायुधान्यादौ धारयेद्बैष्णवो जनः ।मत्स्यञ्च दक्षिणे हस्ते कूर्म्मं वामकरे तथा ॥
’तथा चोक्तम् ।‘दक्षिणे तु भुजे विप्रो बिभृयाद्वै सुदर्शनम् ।मत्स्यं पद्मञ्चापरेऽथ शङ्खं कूर्म्मं गदां तथा ॥
साम्प्रदायिकशिष्टानामाचाराच्च यथारुचि ।शङ्खचक्रादिचिह्नानि सर्व्वेव्वङ्गेषु धारयेत् ॥
भक्त्या निजेष्ठदेवस्य धारयेल्लक्षणान्यपि ।चक्रशङ्खौ च धार्य्येते संमिश्रावेव कैश्चन ॥
’यत उक्तं ब्रह्मवैवर्त्ते ।‘केवलं नोद्वहेच्छङ्खमादौ चासुरविग्रहम् ।अतश्चक्रविमिश्रं तं बिभृयाद्वैष्णवः सदा ॥
श्रीगोपीचन्दनेनैवं चक्रादीनि बुधोऽन्वहम् ।धारयेच्छयनादौ तु तप्तानि किल तानि हि ॥
’अथ चक्रादीनां लक्षणानि ।‘द्वादशाक्षरन्तु षट्कोणं बलयत्रयसंयुतम् ।चक्रं स्याद्दक्षिणावर्त्तः शङ्खश्च श्रीहरेः स्मृतः ॥
गदापद्मादिकं लोकसिद्धमेव मतं बुधैः ।मुद्रा च भगवान्नाम्नाङ्किता याष्टाक्षरादिभिः ॥
’इति श्रीहरिभक्तिविलासः ॥
 * ॥
अपि च ।‘यथा मुद्रा शीतलाख्या तथा तप्ता न संशयः ।तप्तायाः शीतलायाश्च विभेदो नैव वर्त्तते ॥
नामचिह्नादिना देहे वह्निना वा मृदाङ्कनम् ।सा दीक्षा प्रोच्यते भूप ! वाह्यानां ज्ञानिना-मपि ॥
वैष्णवैर्विष्णुभक्तेश्च ब्राह्मणैर्वेदपारगैः ।सन्धार्य्या सतिला मुद्रा गोपीचन्दनसंयुता ॥
’इति नारदपञ्चरात्रम् ॥
‘कृष्णनामाक्षरैर्गात्रमङ्कयेच्चन्दनादिना ।स लोकपावनो भूत्वा विष्णुलोकमवाप्नुयात् ॥
अग्नितप्तेन चक्रेण ब्राह्मणो बाहुमूलयोः ।अङ्कयित्वा जपेन्मन्त्रं संसारान्मोक्षमाप्नुयात् ॥
’इति पद्मपुराणम् ॥
‘तन्नाम्ना चाङ्कितं सर्व्वं वसनं भाजनादिकम् ।’इति हारीतस्मृतिः ॥
 * ॥
देवताविशेषप्रीतिजनिकाङ्गुलिरचना । यथा, मुद्रापदव्युत्पत्तिमाह तन्त्रे ।‘मोदनात् सर्व्वदेवानां द्रावणात् पापसन्ततेः ।तस्मान्मुद्रेति सा ख्याता सर्व्वकामार्थसाधनी ॥
अथ मुद्राः प्रवक्ष्यामि सर्व्वतन्त्रेषु कल्पिताः ।याभिर्व्विरचिताभिश्च मोदन्ते मन्त्रदेवताः ॥
अर्च्चने जपकाले च ध्याने काम्ये च कर्म्मणि ।स्नाने चावाहने शङ्खे प्रतिष्ठायाञ्च रक्षणे ॥
नैवेद्ये च तथान्यत्र तत्तत्कल्पप्रकाशिते ।स्थाने मुद्राः प्रद्रष्टव्याः स्वस्वलक्षणलक्षिताः ॥
आवाहनादिका मुद्रा नव साधारणा मताः ।तथा षडङ्गमुद्राश्च सर्व्वमन्त्रेषु योजयेत् ॥
एकोनविंशतिर्म्मुद्रा विष्णोरुक्ता मनीषिभिः ।शङ्खचक्रगदापद्मवेणुश्रीवत्सकौस्तुभाः ॥
वनमाला तथा ज्ञानमुद्रा विल्वाह्वया तथा ।गरुडाख्या परा मुद्रा विष्णोः सन्तोषवर्द्धिनी ॥
नारसिंही च वाराही हायग्रीवी धनुस्तथा ।बाणमुद्रा ततः परशुर्ज्जगन्मोहनिका परा ॥
काममुद्रा पराख्याता शिवस्य दश मुद्रिकाः ।लिङ्गयोनित्रिशूलाख्यामालेष्टाभीमृगाह्वयाः ।खट्वाङ्गा च कपालाख्या डमरुः शिवतोषदाः ॥
सूर्य्यस्यैकैव पद्माख्या सप्तमुद्रा गणेशितुः ।दन्तपाशाङ्कुशा विघ्नपरशुलड्डुकसंज्ञिताः ।बीजपूराह्वया मुद्रा विज्ञेया विघ्नपूजने ॥
पाशाङ्कुशवराभीतिखड्गचर्म्मधनुःशराः ।मौषली मुद्रिका दौर्गी मुद्राः शक्तेः प्रियङ्कराः ॥
लक्ष्मीमुद्रार्च्चने लक्ष्म्या वाग्वादिन्याश्च पूजने ।अक्षमाला तथा वीणाव्याख्यापुस्तकमुद्रिकाः ॥
सप्तजिह्वाह्वया मुद्रा विज्ञेया वह्निपूजने ।मत्स्यमुद्रा च कूर्म्माख्या लेलिहा मुण्डसंज्ञिका ॥
महायोनिरिति ख्याता सर्व्वसिद्धिसमृद्धिदा ।शक्त्यर्च्चने महायोनिः श्यामादौ मुण्डमुद्रिका ॥
मत्स्यकूर्म्मलेलिहाख्या मुद्रा साधारणी मता ।तारार्च्चने विशेषास्तु कथ्यन्ते पञ्च मुद्रिकाः ॥
योनिश्च भूतिनी चैव बीजाख्या दैत्यधूमिनी ।लेलिहानेति संप्रोक्ताः पञ्चमुद्राः प्रकाशिताः ॥
दशका मुद्रिका ज्ञेयास्त्रिपुरायाः प्रपूजने ।संक्षोभद्रावणाकर्षवश्योन्मादमहाङ्कुशाः ।खेचरी बीजयोन्याख्या त्रिखण्डा परिकीर्त्तिताः ॥
कुम्ममुद्राभिषेके स्यात् पद्ममुद्रासने तथा ।कालकर्णी प्रयोक्तव्या विघ्नप्रशमकर्म्मणि ॥
गालिनी च प्रयोक्तव्या जलशोधनकर्म्मणि ।श्रीगोपालार्च्चने वेणुर्नृहरेर्नारसिंहिका ॥
वराहस्य च पूजायां वाराहाख्यां प्रयोजयेत् ।हयग्रीवार्च्चने चैव हायग्रीवीं प्रदर्शयेत् ॥
रामार्च्चने धनुर्व्वाणमुद्रे परशुस्तथार्च्चने ।परशुरामस्य विज्ञेया जगन्मोहनसंज्ञिका ॥
वासुदेवाह्वया ध्याने कुन्तमुद्रा तु रक्षणे ।सर्व्वत्र प्रार्थने चैव प्रार्थनाख्यां प्रयोजयेत् ॥
 * ॥
उद्देशानुक्रमादासामुच्यन्ते लक्षणान्यथ ।हस्ताभ्यामञ्जलिं बद्ध्वानामिकामूलपर्व्वणोः ॥
अङ्गुष्ठौ निक्षिपेत् सेयं मुद्रा त्वावाहनी स्मृता । १ ।अधोमुखी त्वियं चेत् स्यात् स्थापनी मुद्रिकास्मृता ॥
 २ ॥
उच्छ्रिताङ्गुष्ठमुष्ट्योस्तु संयोगात् सन्निधापनी । ३ ।अन्तःप्रवेशिताङ्गुष्ठा सैव संबोधनी मता ॥
 ४ ॥
उत्तानमुष्टियुगला संमुखीकरणी मता । ५ ।देवताङ्गे षडङ्गानां न्यासः स्यात् सकलीकृतिः ॥
 ६ ॥
सव्यहस्तकृता मुष्टिर्दीर्घाधोमुखतर्ज्जनी ।अवगुण्ठनमुद्रेयमभितो भ्रामिता मता ॥
 ७ ॥
अन्योन्याभिमुखाश्लिष्टा कनिष्ठानामिका पुनः ।तथैव तर्ज्जनी मध्या धेनुमुद्रा प्रकीर्त्तिता ॥
अमृतीकरणं कुर्य्यात्तया साधकसत्तमः । ८ ।अन्योन्यग्रथिताङ्गुष्ठा प्रसारितपराङ्गुली ॥
महामुद्रेयमुदिता परमीकरणे बुधैः ।प्रयोजयेदिमा मुद्रा देवताह्वानकर्म्मणि ॥
 ९ ॥
 * ॥
वैष्णवीनान्तु मुद्राणां कथ्यन्ते लक्षणान्यथ ।वामाङ्गुष्ठन्तु संगृह्य दक्षिणेन तु मुष्टिना ॥
कृत्वोत्तानं ततो मुष्टिमङ्गुष्ठन्तु प्रसारयेत् ।वामाङ्गुल्यस्तथाश्लिष्टाः संयुक्ताः स्युः प्रसारिताः ॥
दक्षिणाङ्गुष्ठसंस्पृष्टा ज्ञेयैषा शङ्खमुद्रिका । १ ।हस्तौ तु संमुखौ कृत्वा सन्नतप्रोथिताङ्गुली ॥
तलान्तर्मिलिताङ्गुष्ठौ सुभुग्नौ सुप्रसारितौ ।कनिष्ठाङ्गुष्ठकौ लग्नौ मुद्रैषा चक्रसंज्ञिका ॥
 २ ॥
अन्योन्याभिमुखौ हस्तौ कृत्वा तु ग्रथिताङ्गुली ।अङ्गुल्यौ मध्यमे भूयः सुलग्ने सुप्रसारिते ॥
गदा मुद्रेयमुदिता विष्णोः सन्तोषवर्द्धिनी । ३ ।हस्तौ तु संमुखौ कृत्वा सन्नतप्रोथिताङ्गुली ॥
तलान्तर्मिलिताङ्गुष्ठौ कृत्वैषा पद्ममुद्रिका । ४ ।ओष्ठे वामकराङ्गुष्ठो लग्नस्तस्य कनिष्ठिका ॥
दक्षिणाङ्गुष्ठसंयुक्ता तत्कनिष्ठा प्रसारिता ।तर्जनीमध्यमानामाः किञ्चित्संकुच्य चालिताः ॥
वेणुमुद्रा भवत्येषा सुगुप्ता प्रेयसी हरेः । ५ ।अन्योन्यपृष्ठकरयोर्मध्यमानामिकाङ्गुली ॥
अङ्गुष्ठेन तु बध्नीयात् कनिष्ठामूलसंस्थिते ।तर्जन्यौ कारयेदेषा मुद्रा श्रीवत्ससंज्ञिका ॥
 ६ ॥
अनामापृष्ठसंलग्ना दक्षिणस्य कनिष्ठिका ।कनिष्ठयान्यया बद्ध्वा तर्ज्जन्या दक्षया तथा ॥
वामानामाञ्च बध्नीयात् दक्षिणाङ्गुष्ठमूलके ।अङ्गुष्ठमध्यभे वामे संयोज्य सरलाः पराः ॥
चतस्रोऽप्यग्रसंलग्ना मुद्रा कौस्तुभसंज्ञिका । ७ ।स्पृशेत् कण्ठादिपादान्तं तर्ज्जन्याङ्गुष्ठया तथा ॥
करद्वयेन मालावत् मुद्रेयं वनमालिका । ८ ।तर्ज्जन्यङ्गुष्ठकौ सक्तावग्रतो विन्यसेत् हृदि ॥
वामहस्ताम्बुजं वामजानुमूर्द्धनि विन्यसेत् ।ज्ञानमुद्रा भवेदेषा रामचन्द्रस्य प्रेयसी ॥
 ९ ॥
अङ्गुष्ठं वाममुद्दण्डितमितरकराङ्गुष्ठकेनापिबद्धातस्याग्रं पीडयित्वाङ्गुलिभिरपि च ता वाम-हस्ताङ्गुलीभिः ।बद्ध्वा गाढं हृदि स्थापयतु विमलधीर्व्याहरन्मारबीजंविल्वाख्या मुद्रिकैषा स्फुटमिह गदिता गोप-नीया विधिज्ञैः ॥
 १० ॥
हस्तौ तु विमुखौ कृत्वा ग्रथयित्वा कनिष्ठिके ।मिथस्तर्ज्जनिके श्लिष्टे श्लिष्टावङ्गुष्ठकौ तथा ॥
मध्यमानामिके द्वे तु द्वौ पक्षाविव चालयेत् ।एषा गरुडमुद्रा स्याद्विष्णोः सन्तोषवर्द्धिनी ॥
 ११ ॥
जानुमध्ये करौ कृत्वा चिवुकौष्ठौ समावुभौ ।हस्तौ तु भूमिसंलग्नौ कम्पमानः पुनः पुनः ॥
मुखं विवृतकं कुर्य्यात् लेलिहानाञ्च जिह्विकाम् ।नारसिंही भवेदेषा मुद्रा तत्प्रीतिवर्द्धिनी ॥
’अथवा ।‘अङ्गुष्ठाभ्यान्तु करयोस्तथाक्रम्य कनिष्ठिके ।अधोमुखीभिः सर्व्वाभिर्म्मुद्रेयं नृहरेर्म्मता ॥
 १२ ॥
देवोपरि करं वामं कृत्वोत्तानमधः सुधीः ।नमयेदिति संप्रोक्ता मुद्रा वाराहसंज्ञिका ॥
’यद्वा ।‘दक्षहस्तञ्चोर्द्ध्वमुखं वामहस्तमधोमुखम् ।अङ्गुल्यग्रन्तु संयुक्तं मुद्रां वाराहसंज्ञिका ॥
 १३ ॥
वामहस्ततले दक्षा अङ्गुलीस्तास्त्वधोमुखीः ।संरोप्य मध्यमां तासामुन्नम्याधो विकुञ्चयेत् ॥
हयग्रीवप्रिया मुद्रा तन्मूर्त्तेरनुकारिणी । १४ ।वामस्य मध्यमाग्रन्तु तर्ज्जन्यग्रेण योजयेत् ॥
अनामिकां कनिष्ठाञ्च तस्याङ्गुष्ठेन पीडयेत् ।दर्शयेद्वामके स्कन्धे धनुर्म्मुद्रेयमीरिता ॥
 १५ ॥
दक्षमुष्टेस्तु तर्ज्जन्या दीर्घैषा बाणमुद्रिका ।’ १६ ।यद्बा ज्ञानार्णवे ।‘यथा हस्तगतं चापं तथा हस्तं कुरु प्रिये ! ।चापमुद्रेयमाख्याता वामहस्ते व्यवस्थिता ॥
 १७ ॥
यथा हस्तगता बाणास्तथा हस्तं कुरु प्रिये ! ।बाणमुद्रेयमाख्याता रिपुवर्गनिकृन्तनी ॥
 १८ ॥
तले तलन्तु करयोस्तिर्य्यक् संयोज्य चाङ्गुलीः ।संहताः प्रसृताः कुर्य्यात् मुद्रा परशुसंज्ञिका ॥
 १९उच्छ्रिताङ्गुष्ठमुष्टी द्वे मुद्रा त्रैलोक्यमोहिनी ॥
 २० ॥
हस्तौ तु संपुटौ कृत्वा प्रसृताङ्गुलिकौ तथा ।तर्ज्जन्यौ मध्यमापृष्ठे अङ्गुष्ठौ मध्यमाश्रितौ ।काममुद्रेयमुदिता सर्व्वदेवप्रियङ्करी ॥
 २१ ॥
 * ॥
महादेवप्रियाणान्तु कथ्यन्ते लक्षणान्यथ ।उच्छ्रितं दक्षिणाङ्गुष्ठं वामाङ्गुष्ठेन वेष्टयेत् ॥
वामाङ्गुलीर्द्दक्षिणाभिरङ्गुलीभिश्च बन्धयेत् ।लिङ्गमुद्रेयमाख्याता शिवसान्निध्यकारिणी ॥
 १ ॥
मिथः कनिष्ठिके बद्ध्वा तर्ज्जनीभ्यामनामिके ।अनामिकोर्द्ध्वसंश्लिष्टदीर्घमध्यमयोरधः ॥
अङ्गुष्ठाग्रद्वयं न्यस्येत् योनिमुद्रेयमीरिता । २ ।अङ्गुष्ठेन कनिष्ठान्तु बद्ध्वा शिष्टाङ्गुलीत्रयम् ॥
प्रसारयेत् त्रिशूलाख्या मुद्रैषा परिकीर्त्तिता । ३अङ्गुष्ठतर्ज्जन्यग्रेतु ग्रथयित्वाङ्गुलित्रयम् ॥
प्रसारयेदक्षमाला मुद्रेयं परिकीर्त्तिता । ४ ।अधःस्थितो दक्षहस्तः प्रसृतो वरमुद्रिका ॥
 ५ ॥
ऊर्द्ध्वीकृतो वामहस्तः प्रसृतोऽभयमुद्रिका । ६ ।मिलितानामिकाङ्गुष्ठं मध्यमाग्रे नियोजयेत् ॥
श्लिष्टाङ्गुल्युच्छ्रिते कुर्य्यात् मृगमुद्रेयमीरिता । ७पञ्चाङ्गुल्यो दक्षिणास्तु मिलिता ह्यूर्द्ध्वमुन्नताः ॥
खट्वाङ्गमुद्रा विख्याता शिवस्यातिप्रिया मता । ८ ।पात्रवद्बामहस्तन्तु कृत्वाङ्गे वामके तथा ॥
निधायोच्छ्रितवत् कुर्य्यात् मुद्रा कापालिकीमता । ९ ।मुष्टिञ्च शिथिलां बद्ध्वा ईषदुच्छ्रितमध्यमाम् ॥
दक्षिणामूर्द्ध्वमुन्नम्य कर्णदेशे प्रचालयेत् ।एषा मुद्रा डमरुका सर्व्वविघ्नविनाशिनी ॥
 १० ॥
 * ॥
तथा गणेशमुद्राणामुच्यन्ते लक्षणान्यथ ।उत्तानोर्द्ध्वमुखी मध्या सरला बद्धमुष्टिका ॥
दन्तमुद्रा समाख्याता सर्व्वागमविशारदैः । १ ।वाममुष्टेस्तु तर्ज्जन्या दक्षमुष्टेस्तु तर्ज्जनीम् ॥
संयोज्याङ्गुष्ठकाग्राभ्यां तर्ज्जन्यग्रे स्वके क्षिपेत् ।एषा पाशाह्वया मुद्रा विद्बद्भिः परिकीर्त्तिता ॥
 २ ॥
ऋज्वीञ्च मध्यमां कृत्वा तर्ज्जनीमध्यपर्व्वणि ।संयोज्याकुञ्चयेत् किञ्चिन्मुद्रैषाङ्कुशसंज्ञिका ॥
 ३ ॥
तर्ज्जनीमध्यमानामाकनिष्ठाङ्गुष्ठमुष्टिका ।अधोमुखी दीर्घरूपा मध्यमा विघ्नमुद्रिका ॥
 ४ ॥
परशुमुद्रा ५ निगदिता प्रसिद्धा लड्डुमुद्रिका । ६ ।बीजपूराह्वया मुद्रा प्रसिद्धत्वादुपेक्षिता ॥
 ७ ॥
 * ॥
शाक्तेयीनाञ्च मुद्राणां कथ्यन्ते लक्षणान्यथ ।पाशा १ ङ्कुश २ वरा ३ भीति ४ धनु ५र्ब्बाणाः समीरिताः ॥
 ६ ॥
कनिष्ठानामिके बद्ध्वा स्वाङ्गुष्ठेनैव दक्षतः ।श्लिष्टाङ्गुली तु प्रसृते संश्लिष्टे खड्गमुद्रिका ॥
 ७ ॥
वामहस्तं तथा तिर्य्यक् कृत्वा चैव प्रसार्य्य च ।आकुञ्चिताङ्गुलीः कुर्य्यात् चर्म्ममुद्रेयमीरिता ॥
 ८मुष्टिं कृत्वा तु हस्ताभ्यां वामस्योपरिदक्षिणम् ।कुर्य्यान्मुसलमुद्रेयं सर्व्वविघ्नविनाशिनी ॥
 ९ ॥
मुष्टिं कृत्वा कराभ्याञ्च वामस्योपरि दक्षिणाम् ।कृत्वा शिरसि संयोज्य दुर्गा मुद्रेयमीरिता ॥
 १० ॥
चक्रमुद्रां तथा बद्ध्वा मध्यमे द्वे प्रसार्य्य च ।कनिष्ठिके तथानीय तदग्रेऽङ्गुष्ठकौ क्षिपेत् ॥
लक्ष्मीमुद्रा परा ह्येषा सर्व्वसम्पत्प्रदायिनी ॥
 १ ॥
वीणावादनवद्धस्तौ कृत्वा सञ्चालयेच्छिरः ।वीणामुद्रेयमाख्याता सरस्वत्याः प्रियङ्करी । १ ।वाममुष्टिं स्वाभिमुखीं कृत्वा पुस्तकमुद्रिका । २ ।दक्षिणाङ्गुष्ठतर्ज्जन्यावग्रलग्ने पराङ्गुलीः ॥
प्रसार्य्य संहतोत्ताना एषा व्याख्यानमुद्रिका । ३ ।श्रीरामस्य सरस्वत्या अत्यन्तप्रेयसी मता ॥
 * ॥
मणिबन्धस्थितौ कृत्वा प्रसृताङ्गुलिकौ करौ ।कनिष्ठाङ्गुष्ठयुगले मिलित्वान्तः प्रसारयेत् ॥
सप्तजिह्वाख्यमुद्रेयं वैश्वानरप्रियङ्करी । १ । * ।कनिष्ठाङ्गुष्ठकौ सक्तौ करयोरितरेतरम् ॥
तर्ज्जनी मध्यमानामा संहता भुग्नवर्ज्जिता ।मुद्रैषा गालिनी प्रोक्ता शङ्खस्योपरि चालिता ॥
दक्षाङ्गुष्ठं पराङ्गुष्ठे क्षिप्त्वा हस्तद्वयेन तु ।सावकाशामेकमुष्टिं कुर्य्यात् सा कुम्भमुद्रिका ॥
मुष्ट्योरूर्द्ध्वीकृताङ्गुष्ठौ तर्ज्जन्यग्रे तु विन्यसेत् ।सर्व्वेरक्षाकरी ह्येषा दन्तमुद्रा प्रकीर्त्तिता ॥
 * ॥
प्रसृताङ्गुलिकौ हस्तौ मिथःश्लिष्टौ च संमुखौ ।कुर्य्यात् स्वे हृदये स्रेयं मुद्रा प्रार्थनसंज्ञिका ॥
 * ॥
अञ्जल्यञ्जलिमुद्रा स्याद्बासुदेवाह्वया च सा ।अङ्गुष्ठावुन्नतौ कृत्वा मुष्ट्योः संलग्नयोर्द्वयोः ॥
तावेवाभिमुखौ कुर्य्यात् मुद्रैषा कालकर्णिका । * ।दक्षिणा निविडा मुष्टिर्नासिकार्पिततर्ज्जनी ॥
मुद्रा विस्मयसंज्ञा स्यात् विस्मयावेशकारिणी ।मुष्टिरूर्द्ध्वीकृताङ्गुष्ठा दक्षिणा नादमुद्रिका ॥
तज्जन्यङ्गुष्ठसंयोगादग्रतो बिन्दुमुद्रिका । * ।अधोमुखे वामहस्ते ऊर्द्ध्वास्यं दक्षहस्तकम् ॥
क्षिप्त्वाङ्गुलीरङ्गुलीभिः संग्रथ्य परिवर्त्तयेत् ।एषा संहारमुद्रा स्यात् विसर्ज्जनविधौ स्मृता ॥
दक्षपाणिपृष्ठदेशे वामपाणितलं न्यसेत् ।अङ्गुष्ठौ चालयेत् सम्यक् मुद्रेयं मत्स्यरूपिणी ॥
वामहस्तस्य तर्ज्जन्यां दक्षिणस्य कनिष्ठया ।तथा दक्षिणतर्जन्यां वामाङ्गुष्ठेन योजयेत् ॥
उन्नतं दक्षिणाङ्गुष्ठं वामस्य मध्यमादिकाः ।अङ्गुलीर्योजयेत् पृष्ठे दक्षिणस्य करस्य च ॥
वामस्य पितृतीर्थेन मध्यमानामिके तथा ।अधोमुखे च ते कुर्य्यात् दक्षिणस्य करस्य च ॥
कूर्म्मपृष्ठसमं कुर्य्यात् दक्षपाणिञ्च सर्व्वतः ।कूर्म्ममुद्रेयमाख्याता देवताध्यानकर्म्मणि ॥
’पृष्ठे क्रोडे ॥
 * ॥
‘अन्तराङ्गुष्ठमुष्टिन्तु कृत्वा वामकरस्य च ।मध्यमाग्रं दक्षिणस्य तथालम्ब्य प्रयत्नतः ॥
मध्यमेनाथ तर्जन्यामङ्गुष्ठाग्रेण योजयेत् ।दक्षिणं योजयेत् पाणिं वाममुष्टौ तु साधकः ॥
दर्शयेद्दक्षिणे भागे मुण्डमुद्रेयमुच्यते ॥
 * ॥
तर्जनीमध्यमानामाः समं कुर्य्यादधोमुखम् ।अनामायां क्षिपेद्वृद्धां ऋज्वीं कृत्वा कनि-ष्ठिकाम् ॥
लेलिहा नाम मुद्रेयं जीवन्यासे प्रकीर्त्तिता ।तर्जन्यनामिकामध्याकनिष्ठाक्रमयोगतः ॥
करयोर्योजयत्येव कनिष्ठामूलयोगतः ।अङ्गुष्ठाग्रे तु निःक्षिप्य महायोनिः प्रकीर्त्तिता ॥
’ताराया योन्यादिमुद्रा -- यथा । योनिमुद्रा चवक्तव्या भूतिनी वक्तव्या बीजाख्यापि ॥
‘परिवर्त्त्य करौ स्पृष्टौ कनिष्ठाकृष्टमध्यमे ।अनामायुगलञ्चाधस्तर्जनीयुगलं पृथक् ॥
अन्योन्यं निविडं बद्ध्वाङ्गुष्ठाग्रेऽनामिके ततः ।दानवधूमकेत्वाख्या मुद्रैषा कथिता प्रिये ! ॥
अस्यास्तु बन्धनान्मन्त्री बन्धनान्मुच्यते ध्रुवम् ॥
वक्त्वं विस्तारितं कृत्वाप्यधो जिह्वाञ्च चालयेत् ।पार्श्वस्थं मुष्टियुगलं लेलिहानेति कीर्त्तिता ॥
’एषा ताराराधनेऽन्या लेलिहाना वक्तव्या ।‘योनिर्मायाधरः सेन्दुर्बधूः कूर्च्चः क्रमाद्विदुः ।बीजानि चोच्चरन् मन्त्री मुद्राबन्धनमा चरेत् ॥
तर्जन्यङ्गुष्ठसंयोगादग्रतो बिन्दुमुद्रिका ।वामकेश्वरतन्त्रोक्ताः प्रकाश्यन्तेऽथ मुद्रिकाः ॥
शृणु देवि ! प्रवक्ष्यामि मुद्राः सर्व्वार्थसिद्धिदाः ।याभिर्विरचिताभिस्तु सान्निध्यं त्रैपूरं भवेत् ॥
परिवर्त्त्य करौ स्पृष्टावङ्गुष्ठौ कारयेत् समौ ।अनामान्तर्गते कृत्वा तर्जन्यौ कुटिलाकृती ॥
कनिष्ठिके नियुञ्जीत निजस्थाने महेश्वरि ! ।त्रिखण्डेयं समाख्याता त्रिपुराध्यानकर्म्मणि ॥
मध्यमामध्यगे कृत्वा कनिष्ठेऽङ्गुष्ठरोधिते ।तर्ज्जन्यौ दण्डवत् कृत्वा मध्यमोपर्य्यनामिके ।एषा च प्रथमा मुद्रा सर्व्वसंक्षोभकारिणी ॥
एतस्या एव मुद्राया मध्यमे सरले यदा ।क्रियेते परमेशानि ! सर्व्वविद्राविणी तदा ॥
मध्यमातर्जनीभ्याञ्च कनिष्ठानामिकें समे ।अङ्कुशाकाररूपाभ्यां मध्यमे परमेश्वरि ! ॥
अङ्गुष्ठौ तु नियुञ्जीत कनिष्ठानामिकोपरि ।इयमाकर्षिणी मुद्रा त्रैलोक्याकर्षिणी परा ॥
पुटाकारौ करौ कृत्वा तर्जन्यावङ्कुशाकृती ।परिवर्त्तक्रमेणैव मध्यमे तदधोगते ॥
क्रमेण देवि ! तेनैव कनिष्ठानामिके तथा ।संयोज्य निविडाः सर्व्वा अङ्गुष्ठावग्रदेशतः ॥
मुद्रेयं परमेशानि ! सर्व्ववश्यकरी मता ।सम्मुखौ तु करौ कृत्वा मध्यमामध्यगेऽन्त्यजे ॥
अनामिके तु सरले तद्बहिस्तर्जनीद्वयम् ।दण्डाकारौ तदङ्गुष्ठौ मध्यमानखदेशगौ ॥
मुद्रैषोन्मादिनी नाम्ना कर्षिणी सर्ब्बयोषिताम् ।अस्यास्त्वनामिकायुग्ममधः कृताङ्कुशाकृती ॥
तर्जन्यावपि तेनैव क्रमेण विनियोजयेत् ।इयं महाङ्कुशा मुद्रा सर्व्वकामार्थसाधिनी ॥
 * ॥
सव्यं दक्षिणदेशे तु सव्यदेशे तु दक्षिणम् ।बाहुं कृत्वा महादेवि ! हस्तौ संपरिवर्त्त्य च ।कनिष्ठेऽनामिके देवि ! युक्ते तेन क्रमेण च ।तर्जनीभ्यां समाक्रान्ते सर्व्वोर्द्ध्वमपि मध्यमे ॥
अङ्गुष्ठौ तु महेशानि ! सरलावपिं कारयेत् ।इयं सा खेचरी नाम्ना पार्थिवस्थानयोजिता ॥
परिवर्त्त्य करौ स्पृष्टावर्द्धचन्द्राकृती प्रिये ! ।तर्जन्यङ्गुष्ठयुगलं युगपत् कारयेत्ततः ॥
अधः कनिष्ठावष्टब्धे मध्यमे विनियोजयेत् ।तथैव कुटिले योज्ये सर्व्वाधस्तादनामिके ।बीजमुद्रेयमचिरात् सर्व्वसिद्धिविवर्द्धिनी । * ।मध्यमे कुटिले कृत्वा तर्जन्युपरिसंस्थिते ॥
अनामिके मध्यगते तथैव हि कनिष्ठिके ।सर्व्वा एकत्र संयोज्या अङ्गुष्ठपरिपीडिताः ॥
एषा तु परमा मुद्रा योनिमुद्रेयमीरिता । * ।एता मुद्रा महेशानि ! त्रिपुराया मयोदिताः ।पूजाकाले प्रयोक्तव्या यथानुक्रमयोगतः ॥
वामहस्तेन मुष्टिन्तु बद्धा कर्णप्रदेशके ।तर्ज्जनीं सरलां कृत्वा भ्रामयेन्मनुवित्तमः ॥
सौभाग्यदण्डिनी मुद्रा न्यासकालेऽपि सूचिता ।अन्तरङ्गुष्ठमुष्ट्या तु निरुध्य तर्जनीमिमाम् ॥
रिपुजिह्वाग्रहा मुद्रा न्यासकाले तु सूचिता ।बद्ध्वा तु योनिमुद्रां वै मध्यमे कुटिले कुरु ॥
अङ्गुष्ठेन तदग्रे तु मुद्रेयं भूतिनी मता । * ।वाममुष्टिं विधायाथ तर्जनीमध्यमे ततः ॥
प्रसार्य्य तर्जनीमुद्रा निर्द्दिष्टा वज्रपाणिना ॥
’इति तन्त्रसारे मुद्राप्रकरणं समाप्तम् ॥
 * ॥
 * ॥
अपि च ।‘उक्ताः स्तवनमस्काराः शृणुतं पुरतो युवाम् ।मुद्राणां परिसंख्यानं स्वरूपञ्च यथाक्रमम् ॥
धेनुश्च सम्पुटश्चैव प्राञ्जलिर्व्विल्वपद्मकौ ।नाराचो मुण्डदण्डौ च योनिरर्द्धं तथैव च ॥
वन्दनी च महामुद्रा महायोनिस्तथैव च ।भगश्च पुटकश्चैव निःशङ्कोऽथार्द्धचन्द्रकः ॥
अङ्गञ्च द्विमुखञ्चैव शङ्खमुद्राय मुष्टिकः ।वज्रञ्चैव तथा बद्धं सयोनिर्व्विमलस्तथा ॥
घटः शिखरिणी तुङ्गः पुण्ड्रोऽथ ह्यर्द्धधेनुकः ॥
संमीलनी च कुण्डञ्च चक्रं शूलं तथैव च ॥
सिंहवक्त्रं गोमुखञ्च प्रोन्नामोन्नमनं तथा ।विम्बं पाशुपतं शुद्धं त्यागोऽथ साधनी तथा ॥
प्रसाधनी चोग्रमुद्रा कुण्डली व्यूहमेव च ।त्रिमुखञ्चासिवल्ली च योगो भेदोऽथ मोहनम् ॥
बाणो धनुश्च तूणीरं मुद्रा एतास्तु सत्तमाः ।अष्टोत्तरशतं मुद्रा ब्रह्मणा याः प्रकीर्त्तिताः ॥
तासान्तु पञ्चपञ्चाशदेताः ग्राह्यास्तु पूजने ।शेषास्तु यास्त्रिपञ्चाशन्मुद्रास्ताः समयेषु च ।द्रव्यानयनसंकेतनटनादिषु ताः स्मृताः ॥
देवानां चिन्तने योगे ध्याने जप्ये विसर्ज्जने ।आद्यास्तु पञ्चपञ्चाशन्मुद्रा भैरव ! कीर्त्तिताः ॥
मुद्रां विना तु यज्जप्यं प्राणायामः सुरार्च्चनम् ।योगो ध्यानासने चापि निष्फलानि च भैरव ! ॥
प्रत्येकं लक्षणं तेषां शृणुतं तनयौ युवाम् ॥
दक्षिणामध्यमाग्रेण सव्यहस्तस्य तर्ज्जनीम् ।योजयेत् सव्यमध्यान्तु तर्ज्जन्या दक्षिणेन वै ॥
तथा दक्षानामिकया वामहस्तकनिष्ठिकाम् ।अनामिकान्तु वामस्य दक्षिणस्य कनिष्ठया ॥
योजयेद्भक्तिमान् सम्यक् दक्षिणावर्त्तनेन तु ।धेनुमुद्रा समाख्याता सर्व्वदेवस्य तुष्टिदा ॥
 १ ॥
संयोज्य द्वौ तलौ सर्व्वाण्यङ्गुष्ठाग्राणि हस्तयोः ।संयोज्य पार्श्वतोऽङ्गुष्ठौ संपुटः प्रोच्यते सुरैः ॥
सर्व्वेषामथ देवानां संपुटः शस्यते सदा ।ध्यानसंपुटयोगादौ सम्पुटः शस्यते सदा ॥
 २ ॥
निकुब्जयुगलं पाण्योः संयोज्यार्द्धेन एव च ।मध्यशून्यः पुटाकारः प्राञ्जलि परिकीर्त्तितः ॥
 ३ ॥
अङ्गुष्ठमन्तरं कृत्वा पाण्योर्म्मुष्टिं विधाय च ।संयोज्य विल्ववत्ते तु विल्वमुद्रा प्रकीर्त्तिता ॥
 ४ ॥
मणिबन्धादाकरभं संयोज्य करयोर्द्बयोः ।अङ्गुष्ठे चापि संयोज्य तथैव च कनिष्ठिके ॥
तिस्रस्तिस्रो द्वयोः पाण्योरङ्गुलीर्व्विरलास्ततः ।पद्ममुद्रा समाख्याता चतुर्वर्गप्रदा नृणाम् ॥
 ५ ॥
अङ्गुष्ठाग्रेण तर्ज्जन्याः संयोज्याथोर्द्ध्वरेखया ।अन्याङ्गुलीस्तथानम्य नाराचः स्यात् प्रसा-र्य्यते ॥
मम चेव शिवायाश्च प्रीतिदेयं प्रियङ्करी ।नाराचमुद्रा सततं प्रीत्यै वेतालभैरव ! ॥
 ६ ॥
अन्तराङ्गुष्ठमुष्टिञ्च कृत्वा वामकरस्य तु ।मध्यमाभ्यां दक्षिणस्य तथानम्य प्रयत्नतः ॥
मध्याङ्केनाथ तर्ज्जन्या अङ्गुष्ठाग्रान्नियोज्य च ।दक्षिणं योजयेत् पाणिं वाममुष्टौ तु साधकः ॥
दर्शयेद्दक्षिणे भागे मुण्डमुद्रेयमिष्यते ।इयन्तु गणनाथस्य प्रीतिदा मुद्रिकोत्तमा ॥
सर्व्वेषामपि देवानां तुष्टिदा सर्व्वकर्म्मसु । ७ ।अङ्गुष्ठमध्यमादींश्च सम्यगानम्य तर्ज्जनीम् ॥
प्रसार्य्य दण्डमुद्रेति दक्षिणस्य करस्य तु । ८ ।सर्व्वाङ्गुलीस्तु संयोज्य करयोरुभयोरपि ॥
संवेष्ट्य रज्जुवद्द्बे तु पाण्योरपि कनिष्ठिके ।वामस्य वाममूलेन तदग्रं विनियोजयेत् ॥
दक्षस्य मध्यमूलेन तथाग्रं वाममेव च ।योजयेत् योजनात् पश्चादावर्त्त्य करशाखिकाः ॥
योन्याकारन्तु तन्मध्यं योनिमुद्रा प्रकीर्त्तिता ।कामाख्यायाः पञ्चमूर्त्तेर्दुर्गाया अपि भैरव ! ॥
प्रीतिदा योनिमुद्रेयं मम कामस्य च प्रिया । ९ ।संयुक्तास्त्वङ्गुलीः सर्व्वाः प्रसार्य्याङ्गुष्ठपर्व्वणा ॥
अग्रेण च कनिष्ठाया अग्रेणापि च योज-येत् ।करस्य दक्षिणस्येयमर्द्धयोनिः प्रकीर्त्तिता ॥
 १० ॥
संपुटं प्राञ्जलिं वापि यदि शीर्षे नियोजयेत् ।वन्दनीया समाख्याता मुद्रा विष्णुप्रमोदिनी ॥
 ११ ॥
सैव चेत् श्रवणासक्ता महामुद्रा प्रकीर्त्तिता । १२ ।दक्षिणाङ्गे तु सा सक्ता वैष्णवी परिकी-र्त्तिता ॥
 १३ ॥
महायोनिस्तु कथिता वैष्णवीतन्त्रगोचरे ।द्बयोर्मूले त्वङ्गुष्ठाग्रमङ्गुलीश्च कनिष्ठयोः ॥
नियोज्य प्रसृतीकृत्य द्वे पाणी योजयेत् पुनः ।भगमुद्रा च सा ख्याता लक्ष्मीवाणीशिवा-प्रिया ॥
 १४ ॥
सर्व्वाङ्गुलीनामग्रौघं दक्षिणस्य करस्य च ।संयोज्यैकत्र पुरतो निर्द्देशः पुटकः स्मृतः ॥
 १५ ॥
कनिष्ठानामिकाङ्गुष्ठाङ्गुलीनां योजयेद्बुधः ।अग्राण्येकत्र मध्यान्तु तर्ज्जनीञ्च प्रसार्य्य वै ॥
कुब्जीकृत्य करद्बन्द्बं पृथगग्रे नियोजयेत् ।निःशङ्को नाम मुद्रेयं नरसिंहवराहयोः ॥
 १६ ॥
कनिष्ठानामिकामध्यामाकुञ्च्य दक्षिणस्य च ।करस्य तर्ज्जन्यङ्गुष्ठे प्रसार्य्य क्रियते तु या ॥
सा मुद्रा ह्यर्द्धचन्द्राख्या ग्रहाणां प्रीतिदा-यिनी । १७ ।ऊर्द्ध्वीकृत्य तथाङ्गुष्ठं दक्षिणस्य करस्य च ।कृत्वा मध्यं तदङ्गुष्ठं वाममुष्ठिं तथोर्द्ध्वतः ।ऊर्द्ध्वाङ्गुष्ठं तथा कुर्य्यादङ्गमुद्रा प्रकीर्त्तिता ॥
 १८ ॥
एतस्या एव मुद्रायाः कनिष्ठादिविमोचतः ।अष्टौ मुद्राः समाख्याता नाम तासां पृथक्पृथक् ॥
द्विमुखञ्चैव १९ मुष्टिश्च २० वज्र २१ माबद्ध २२मेव च ।विमलश्च २३ घटश्चैव २४ तुङ्गः २५ पुण्ड्र २६स्तथैव च ॥
नवानां विष्णुमूर्त्तीनां सार्द्धमङ्गेन मुद्रिकाः ।क्रमान्नव समाख्याता नायिकानां तथैव च ॥
संयोज्य करयोः पृष्ठे तथावर्त्त्य तु वै समम् ।प्रसार्य्य तर्ज्जनीयुग्मं संयुक्तं सर्व्वतः पुनः ॥
अङ्गुष्ठौ च तथा सक्तौ शङ्खमुद्रा प्रकीर्त्तिता । २७ ।उत्तानमञ्जलिं कृत्वा अङ्गुष्ठे द्वे कनिष्ठयोः ॥
मूले निःक्षिप्य तु करौ संयोज्याथ प्रदर्शयेत् ।सयोनिरिति सा ख्याता मुद्रा देवौघतुष्टिदा ॥
 २८ ॥
मुष्टिर्द्दक्षिणहस्तस्य यदोर्द्ध्वाङ्गुष्ठिका भवेत् ।सा स्यात् शिखरिणी मुद्रा ब्राह्मीसूर्य्यप्रियाच सा ॥
 २९ ॥
अनामिके कनिष्ठे तु संयोज्य ऋजुना पुनः ।मध्यमातर्ज्जनीनान्तु धेनुमुद्रेव बन्धनम् ॥
सार्द्धधेनुरिति ख्याता चन्द्रप्रीतिविवर्द्धिनी । ३० ।करयोरङ्गुलीः सर्व्वाः सर्व्वाग्राण्येकतः स्थिता ॥
नियोज्यार्द्धतले चैव तदधोऽपि वियुज्य च ।अग्रैरग्रं योजयेत्तु मुद्रा सम्मीलनी तु सा ॥
 ३१ ॥
भौमभूमिमुनीशानामियं प्रीतिविवर्द्धिनी ।सर्व्वाङ्गुलीस्तु संसक्ता दक्षिणस्य करस्य च ॥
कियद्भागं तथान्यस्य तलं कुर्य्यात्तु कुण्डवत् ।समाख्याता कुण्डमुद्रा बुधवाणीशिवाप्रिया ॥
 ३२ ॥
सर्ब्बाङ्गुलीनां मध्यैस्तु वामहस्तस्य चाङ्गुलीः ।प्रसार्य्याङ्गुष्ठयुगलं संयोज्याग्रेण भैरव ! ॥
तदङ्गुष्ठद्वयं कार्य्यं सम्मुखं वितरेत्ततः ।चक्रमुद्रा समाख्याता गुरुविष्णुशिवप्रिया ॥
 ३३ ॥
अङ्गुष्ठं मध्यमाञ्चैव नामयित्वा करस्य च ।दक्षिणस्यापरास्तिस्रो योजयेदग्रतः पुनः ॥
शूलमुद्रा समाख्याता मम शुक्रगुहप्रिया । ३४ ।निकुब्जीकृत्य तु करौ वामाङ्गुलिगणस्य तु ॥
अग्राणि योजयेन्मध्ये तलस्यासव्यहस्ततः ।अधः कृत्वा वामहस्तं मुद्रा सिंहमुखीस्मृता ॥
 ३५ ॥
इयं प्रीत्यै तु दुर्गायाः सूर्य्यपुत्त्रस्य चक्रिणः ।भगमुद्रा कर्णमूले गोमुखाख्या प्रकीर्त्तिता ॥
मम विष्णोस्तथा राहोः सर्व्वदा प्रीति-दायिनी । ३६ ।मुष्टिद्बयमथोत्तानं कृत्वा संयोज्य पार्श्वतः ॥
दक्षिणस्यं कनिष्ठादीन् प्रसार्य्य क्रमतः पुनः ।तथा वामकनिष्ठाभ्यामेकैकेन प्रसारयेत् ॥
अष्टौ मुद्राः समाख्याता नामतः क्रमतः शृणु ।प्रोन्नामो ३७ न्नमन ३८ ञ्चैव विम्बं ३९ पाशु-पतं ४० तथा ॥
शुद्धं ४१ त्यागः ४२ साधनी ४३ च तथा चैवप्रसाधनी ४४ ।आकुञ्च्य करशाखास्तु दक्षिणाः सा तु मुद्रिका ॥
उग्रमुद्रा समाख्याता स्वहस्तस्य विपर्य्ययात् । ४५ ।इन्द्रादिलोकपालानां दश मुद्राः प्रकीर्त्तिताः ॥
सर्व्वेषामपि देवानां परमप्रीतिवर्द्धनाः ।अङ्गुष्ठाग्रन्तु तर्ज्जन्या अग्रभागेण योजयेत् ॥
आकुञ्च्य मध्यमाभ्यान्तु दक्षहस्तस्य चाङ्गुलीः ।दर्शयेत् कुण्डलाकारं कुण्डलीशक्तितुष्टिदम् ॥
सर्व्वेषामपि देवानां तथा तुष्टिकरं महत् । ४६ ।अङ्गुष्ठतर्ज्जनीमध्या अग्रभागे नियोज्य च ॥
मध्यमाञ्च कनिष्ठाञ्च आकुञ्च्य दक्षिणे करे ।त्रिमुखाख्या समाख्याता विश्वेदेवप्रिया सदा ॥
केतोः प्रियेयं सततं मातॄणामपि तुष्टिदा । ४७ ।तर्ज्जन्यङ्गुष्ठयोरग्रभागौ संयोज्य चाङ्गुलीः ॥
अन्या आकुञ्चयेत् तिस्रः सासिवल्ली प्रकीर्त्तिता ।पितॄणामथ साध्यानां रुद्राणां विश्वकर्म्मणः ॥
सर्व्वदा प्रीतिजननी असिवल्ली प्रकीर्त्तिता । ४८ ।पादौ तलाभ्यां संयोज्य तदङ्गुष्ठद्बयं ततः ॥
ऊर्द्ध्वं संयोजयेन्नाभौ अस्योपरि तथाञ्जलिः ।योगमुद्रा समाख्याता योगिनां तत्त्वदायिनी ॥
सर्व्वेषामपि देवानां पूजने चिन्तने तथा ।योगमुद्रा समाख्याता तुष्टिप्रीतिकरी सदा ॥
 ४९ ॥
प्राञ्जलिर्नाम मुद्रा तु उर्द्ध्वाधोभावयोजिताम् ।विभिद्य दर्शयेद्धस्तौ उर्द्ध्वाधः प्रसृतीकृतौ ॥
भेदमुद्रा समाख्याता मम विष्णोर्विधेः प्रिया । ५० ।अङ्गष्ठे द्वे तु निःक्षिप्य करयोरुभयोस्तले ॥
अग्रेण योजयेत् पश्चात् कनिष्ठायुगलं ततः ।उभयोर्हस्तयोश्चान्यास्तर्ज्जन्याद्याश्च योजयेत् ॥
अग्राग्रैस्तु पृथक्कृत्य दर्शयेत्तत् कनिष्ठिकाम् ।मुद्रा सम्मोहनं नाम कामदुर्गारमाप्रिया ॥
सर्व्वेषामपि देवानां मोहनं प्रीतिदं स्मृतम् । ५१ ।आनम्य सव्यहस्तस्य मध्यमानामिके तथा ॥
तयोः पृष्ठे तु संयोज्य अङ्गुष्ठाग्रं ततः परम् ।कनिष्ठां तर्ज्जनीञ्चैव अग्रेण योजयेत्ततः ॥
बाणमुद्रा समाख्याता सर्व्वदेवस्य तुष्टिदा । ५२ ।सर्व्वाङ्गुलीस्तु सङ्कोच्य अङ्गुष्ठमथ तर्जनीम् ॥
प्रसार्य्य करयोः पश्चादङ्गुष्ठाग्रन्तु योजयेत् ।अङ्गुष्ठाग्रेण तर्ज्जन्या अग्रेणापि च तर्ज्जनीम् ॥
यथाशक्ति प्रसार्य्यापि धनुर्मुद्रा प्रकीर्त्तिता । ५३ ।सर्व्वाङ्गुलीनामग्राणि ब्राह्म्यतीर्थे नियोजयेत् ॥
अनामिकायाः पृष्ठे तु अङ्गुष्ठाग्रं नियोजयेत् ।शून्यं तूणीरवत् कृत्वा तेषामन्तस्तु भैरव ! ।तूणीरमुद्रा चाख्याता सर्व्वेषां प्रीतिवर्द्धिनी ॥
 ५४ ॥
मुद्रासु संस्थिता पूजा मुद्रासु परिचिन्तनम् ।मुद्रासु संस्थिता योगा मुद्रा मोदकरास्ततः ॥
यदा यदा पूजनेषु चिन्तने ध्यानकर्म्मणि ।यज्ञादौ स्तवने वापि हस्तकृत्यं न विद्यते ।तदा मुद्रायुतं कुर्य्यादिष्टापूर्त्ते करद्वयम् ॥
यज्ञकृत्येषु चेच्छक्तो हस्तो मुद्रासु च क्षमः ।तदा मुद्रां विधायैव तत्तु कृत्यं समाचरेत् ॥
मुद्रावियुक्तहस्तन्तु क्रियते कर्म्मदैविकम् ।कृत्वा तन्निष्फलं यस्मात्तस्मान्मुद्रान्वितो भवेत् ॥
विसर्जने तु देवानां यस्य या परिकीर्त्तिता ।मुद्रां तां पूजनादौ तु तस्य नैव प्रयोजयेत् ॥
विसृष्ट्युक्तामृते मुद्रां मुद्रायुक्तः समाचरेत् ।पूजनादि समस्तञ्च कर्म्म वृद्ध्यै विचक्षणः ॥
ततो मुद्रा परं धाम मुद्रा पुण्यप्रदायिनी ।देवानां मोददा मुद्रा तस्मात्तां यत्नतश्चरेत् ॥
अर्द्धयोनिर्म्महायोनिर्योनिर्ब्राह्मी च वैष्णवी ।मुद्रा विसर्ज्जने प्रोक्ता शिवात्रिपुरयोः सदा ॥
दुर्गायाः सर्व्वरूपेषु मुद्रा एताः प्रकीर्त्तिताः ।योनिञ्च सम्पुटञ्चैव महायोनिन्तथैव च ॥
वर्ज्जयित्वा व्यस्तभावादुक्तादन्यत्र योजयेत् ।भवेयुस्तु त्रिपञ्चाशदन्या मुद्राः समन्ततः ॥
ता व्यस्तभावाद्वामाः स्युर्मुद्रा मोदकराः पराः ।एवं वां कथिता मुद्राः पूजने पूज्यतुष्टिदाः ॥
”इति कालिकापुराणे ६५ अध्यायः ॥

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 मुद्रा स्त्री मुद--रक । १ प्रत्ययकारिण्याम् (मोहर) त्रिका०२ अङ्गुलिस्थे मुद्राङ्कनयुक्ताङ्गुलीयके शब्दर० ३ स्वर्णरौप्या-दितङ्कायाम ४ अप्रकाशे । “मुद्रालिपिः शिल्पलिपिर्लिपि-र्लेखनिसम्भवा । गुण्डिकाघुणसम्भूता लिपयः पञ्चधामताः” इत्युक्तलिपिमध्ये ५ लिपिभेदे वाराहीतन्त्रम् ।“लेखन्या लिखितं विप्रैर्मुद्वाभिरङ्कितञ्च यत् । शिल्पा-दिनिर्मितं यच्च पाठ्यं धार्य्यञ्च सर्वदा” मुण्डमालात० ।६ तन्त्रप्रसिद्धे वीराचरसेव्ये “पृथुकास्तण्डुला भ्रष्टागोधूमचणकायः । तस्य नाम भवेन्मुद्रा” इत्युक्ते पञ्च-मकारान्तर्गतद्रव्यभेदे ७ देवविशेषाराधनायाङ्गुल्यादिसन्नि-वेशविशेषे तन्त्रसारः “योजनात् सर्वदेवानां द्रावणात्पापसहतेः । तस्मात् मुद्रेति सा ख्याता सर्वकामार्थ-साधनी “मुद्रामक्षगुणमि” ति तन्त्रम् ८ सङ्कोचे च ।

Capeller

German

 मुद्रा f.
  Siegelring,  Siegel,  Stempel,  Abdruck, 
Verschluss.

Burnouf

French

 मुद्रा मुद्रा f.
  sceau,  cachet
		 anneau pour sceller
empreinte d'un sceau.
		 Manière de joindre les mains pendant la
prière.
मुद्राङ्कित a. (अङ्क) scellé. -- S. f.
  monnaie.
मुद्रिका f.
  papier marqué d'un sceau.
मुद्रित a. scellé,  cacheté,  marqué d'un sceau.
		 Non
épanoui.

Stchoupak

French

 मुद्रा-
 f.
  sceau,  cachet,  bague (à cachet) 
 marque faite par un sceau, 
marque en général 
 passeport 
 signe,  image 
 serrure 
 fait de fermer (les yeux
ou les lèvres) 
 n.
  de positions des doigts auxquelles sont attribuées des
valeurs mystiques et magiques.
°राक्षस- nt. n.
  d'un drame de Viśākhadatta (Rākṣasa et la bague à
cachet).
°स्थान- nt. endroit où se met une bague.
मुद्राङ्कित- a. v. estampé,  marqué.

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.