| YouTube Channel

मुण्डक (muNDaka)

 
शब्दसागरः
English
मुण्डक
m.
 (-कः)
1. A barber.
2. The trunk of a tree stripped of its
branches.
n.
 (-कं) The head.
E.
 मुडि to shave,
aff.
 वुन्
or मुण्ड the
head, कन् pleonasm
or मुडि-णिच् ण्वुल् ।
Capeller Eng
English
मुण्डक
m.
 trunk or stem of a tree.
Yates
English
मुण्डक (कः) 1.
m.
 A barber.
Wilson
English
मुण्डक
m.
 (-कः) A barber.
n.
 (-कं) The head.
E.
 मुडि to shave,
aff.
 वुन्, or मुण्ड the head, कन् pleonasm.
Apte
English
मुण्डकः [muṇḍakḥ], [मुण्ड्-ण्वुल्]
A barber.
The trunk of a tree stripped of its top-branches, a pollard. -कम् The head.
Comp.
 -उपनिषद्
f.
N.
 of an Upaniṣad of the Atharvaveda.
Apte 1890
English
मुंडकः [मुंड्-ण्वुल्] 1 A barber.
2 The trunk of a tree stripped of its top-branches, a pollard.
कं The head.
Comp.
उपनिषद् f. N. of an Upaniṣad of the Atharvaveda.
Monier Williams Cologne
English
मुण्डक
mfn.
 shaved, shorn,
Divyāv.
मुण्डक
m.
 the lopped trunk or stem of a tree, pollard,
L.
a shaver, barber,
L.
मुण्डक
n.
 the head,
L.
N.
 of the chapters into which the Muṇḍakopaniṣad is divided.
Monier Williams 1872
English
मुण्डक, अस्, m. the lopped trunk or stem of a
tree, a tree stripped of its branches
a shaver, barber
(इका), f. a species of plant
(अम्), n. the head
N.
of the chapters into which the Muṇḍakopaniṣad is
divided.
—मुण्डकोपनिषद् (°क-उप्°), f., N. of
a well-known Upaniṣad of the Atharva-veda (con-
taining three short chapters or Muṇḍakas, each of
which comprises two sections or Khaṇḍas, and said
to take its name from the word मुण्ड because
every one who comprehends its secret doctrine is
‘shorn, ’ i. e. liberated from all error, a similar idea
being probably involved in the name of the Kṣuri-
kopanishad or ‘Razor Upaniṣad:’ the Muṇḍaka
is one of the most interesting of the numerous Upa-
niṣads, on account of the reasons which it gives
for the superiority of these works over the Veda and
its ritual
thus, according to Muṇḍaka I. 4, there
are two sciences, the higher and the inferior
the
inferior is the knowledge of the Ṛg-veda, Yajur-
veda, Sāma-veda, Atharva-veda, pronunciation, ritual,
grammar, explanation of Vedic texts, prosody, and
the astronomical calendar
but the higher knowledge
is that by which the imperishable Brahma is com-
prehended).
—मुण्डकोपनिषद्-दीपिका, f., N. of
a commentary on the above.
Apte Hindi
Hindi
मुण्डकः
नपुं*
 - मुण्ड - कन्
नाई
मुण्डकः
पुं*
 - -
"पेड़ का तना जिसकी बड़ी बडी शाखाएँ झांग दी गई हो, ठूंठ"
मुण्डकम्
नपुं*
 - -
सिर
Shabdartha Kaustubha
Kannada
मुण्डक
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ನಾಪಿತ /ಕ್ಷೌರಿಕ
निष्पत्तिः - > मुडि (खण्डने) + णिच् - "ण्वुल्" (३-१-१३३)
व्युत्पत्तिः - > मुण्डयति इति
मुण्डक
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಶಿರಸ್ಸು /ತಲೆ
निष्पत्तिः - > मुण्ड - स्वार्थे "कन्"
मुण्डक
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ತಲೆಯೆಲ್ಲಾ ಸವರಿ ಗುಂಡಗೆ ಮಾಡಿರುವ ಮರ
L R Vaidya
English
muMqaka {% (I) m. %} 1. A barber
2. the trunk of a tree stripped of its branches.
muMqaka {% (II) n. %} the head.
Bopp
Latin
मुण्डक m. (r. मुण्ड् s. अक) tonsor. HEM.
Edgerton Buddhist Hybrid
English
muṇḍaka, adj.,
(1) (= Pali id.
cf. muṇḍā, muṇḍika) shaveling, pejorative ep. of Buddhist monks (with śramaṇaka, q.v. for citations
-ka contemptuous or imprecatory): Divy 〔13.15〕
〔39.26〕
〔574.2〕
(2) f. °ikā, ep. of gaṇḍī, gong: Av 〔i.272.1〕
Feer funereal, for the dead (suggested by context
Feer cites Tib. as mjug med pa = tail-less
could this mean without a cord?).
Kridanta Forms
Sanskrit
मुन्ड् (मु꣡डिँ॒ मार्जने - भ्वादिः - सेट्)
ल्युट् = मुण्डनम्
अनीयर् = मुण्डनीयः - मुण्डनीया
ण्वुल् = मुण्डकः - मुण्डिका
तुमुँन् = मुण्डितुम्
तव्य = मुण्डितव्यः - मुण्डितव्या
तृच् = मुण्डिता - मुण्डित्री
क्त्वा = मुण्डित्वा
ल्यप् = प्रमुण्ड्य
क्तवतुँ = मुण्डितवान् - मुण्डितवती
क्त = मुण्डितः - मुण्डिता
शानच् = मुण्डमानः - मुण्डमाना
मुन्ड् (मु꣡डिँ꣡ खण्डने - भ्वादिः - सेट्)
ल्युट् = मुण्डनम्
अनीयर् = मुण्डनीयः - मुण्डनीया
ण्वुल् = मुण्डकः - मुण्डिका
तुमुँन् = मुण्डितुम्
तव्य = मुण्डितव्यः - मुण्डितव्या
तृच् = मुण्डिता - मुण्डित्री
क्त्वा = मुण्डित्वा
ल्यप् = प्रमुण्ड्य
क्तवतुँ = मुण्डितवान् - मुण्डितवती
क्त = मुण्डितः - मुण्डिता
शतृँ = मुण्डन् - मुण्डन्ती
Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch
German
मुण्डक Adj. = मुण्ड 1. a), Divyāvad. 13, 15.
Sanskrit Tibetan
Tibetan
mgo reg
मुण्डक
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskrit
--source--
उत्तमाङ्गं शिरो मूर्धा मौलिर्मस्तकमुण्डके ॥ ५६६ ॥
वराङ्गं करणत्राणं शीर्षं मस्तिकमित्यपि ।
-wordlist-
उत्तमाङ्ग (क्ली), शिरस् (क्ली), मूर्धन् (पुं), मौलि (पुंस्त्री), मस्तक (पुंक्ली), मुण्डक (पुंक्ली), वराङ्ग (क्ली), करणत्राण (क्ली), शीर्ष (क्ली), मस्तिक (क्ली)
--source--
पुस्तं लेप्यादिकर्म स्यान्नापितश्चण्डिलः क्षुरी ॥ ९२२ ॥
क्षुरमर्दी दिवाकीर्तिर्मुण्डकोऽन्तावसाय्यपि ।
-wordlist-
पुस्त (क्ली), नापित (पुं), चण्डिल (पुं), क्षुरिन् (पुं), क्षुरमर्दिन् (पुं), दिवाकीर्ति (पुं), मुण्डक (पुं), अन्तावसायिन् (पुं)
पुराणम्
English
मुण्डक / MUṆḌAKA. A forest. During his exile śrī rāma entered this great forest of muṇḍaka and paid homage to the sage agastya. (araṇya Kāṇḍa, Kamba rāmāyaṇa).
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
मुण्डकं,
क्ली,
 (मुण्डमेवेति मुण्ड + स्वार्थे कन् ।)मस्तकम् ॥
(उपनिषद्बिशेषश्च ॥
)
मुण्डकः,
पुं,
 (मुण्डयतीति । मुडि + ण्वुल् ।)नापितः । इति हेमचन्द्रः । ३ । २३० ॥
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
मुण्डक
पु०
 मुण्डयति मुडि--णिच्--ण्वुल् । १ नापिते हेमच० ।