मुख्य (mukhya)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 मुख्य mfn.
   (-ख्यः-ख्या-ख्यं)
	 1. Chief,  primary,  principal.
	 2. Relating to the
face or mouth.
	 n.
  (-ख्यं)
	 1. A principal or essential rite or ordi-
nance.
	 2. Reading or teaching the Vedas.
	 3. The month when
reckoned from new moon to new moon. 
	 m.
  (-ख्यः) A leader. E.
 
मुख chief,  य aff.
  

Capeller Eng

English

 मु॑ख्य a.
  being in (on) the mouth or face,  coming from the
mouth
 being at the head or at the beginning,  best,  principal,  original, 
primary,  first among (—°). m.
  chief,  leader. 

Yates

English

 मुख्य (ख्यः-ख्या-ख्यं)
a. Chief. 
n.
  A prin-
cipal rite
 reading the
Vedas.

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Spoken Sanskrit

English

मुख्य 	-	 mukhya 	-	 adj.
  	-	 main
मुख्य 	-	 mukhya 	-	 adj.
  	-	 principal
मुख्य 	-	 mukhya 	-	 adj.
  	-	  eminent
मुख्य 	-	 mukhya 	-	 adj.
  	-	  being at the head or at the beginning
मुख्य 	-	 mukhya 	-	 adj.
  	-	  chief
मुख्य 	-	 mukhya 	-	 adj.
  	-	  first
मुख्य 	-	 mukhya 	-	 adj.
  	-	  face
मुख्य 	-	 mukhya 	-	 adj.
  	-	  being in or coming from or belonging to the mouth or face
मुख्य 	-	 mukhya 	-	 adj.
  	-	  most excellent
मुख्य 	-	 mukhya 	-	 adj.
  	-	  head
मुख्य 	-	 mukhya 	-	 m.
  	-	  head  [ chief ]
मुख्य 	-	 mukhya 	-	 m.
  	-	  commander
मुख्य 	-	 mukhya 	-	 m.
  	-	  guide
मुख्य 	-	 mukhya 	-	 m.
  	-	  class of gods under manu sAvarNi
मुख्य 	-	 mukhya 	-	 m.
  	-	  leader
मुख्य 	-	 mukhya 	-	 n.
  	-	  moustache
मुख्य 	-	 mukhya 	-	 n.
  	-	  essential rite
मुख्य 	-	 mukhya 	-	 n.
  	-	  reading or teaching the Vedas
मुख्य 	-	 mukhya 	-	 n.
  	-	  month reckoned from new moon to new moon
मुख्य लिपिक 	-	 mukhya lipika 	-	 m.
  	-	  chief clerk
मुख्य लिपिक 	-	 mukhya lipika 	-	 m.
  	-	  head clerk
मुख्य सचिव 	-	 mukhya saciva 	-	 m.
  	-	  chief secretary
मुख्य सचिव 	-	 mukhya saciva 	-	 m.
  	-	  chief secretary
मुख्य-सचिव 	-	 mukhya-saciva 	-	 m.
  	-	  chief secretary
मुख्य - पुस्त 	-	 mukhya - pusta 	-	 n.
  	-	  main book
मुख्य भाटक 	-	 mukhya bhATaka 	-	 m.
  	-	  chief rent  [ Com.  ]
मुख्य करपाल 	-	 mukhya karapAla 	-	 m.
  	-	  chief tax-collector
मुख्य निरीक्षक 	-	 mukhya nirIkSaka 	-	 m.
  	-	  chief inspector
मुख्य न्यायाधीश 	-	 mukhya nyAyAdhIza 	-	 m.
  	-	  chief justice  [ Law ]
मुख्य- न्यायालय 	-	 mukhya- nyAyAlaya 	-	 m.
  	-	  chief court
मुख्य- अभियन्त्रि 	-	 mukhya- abhiyantri 	-	 m.
  	-	  chief engineer
मुख्य-वन-संरक्षक 	-	 mukhya-vana-saMrakSaka 	-	 m.
  	-	  chief conservator of forests

मुख्य 	-	 mukhya 	-	 adj.
  	-	 main
भरति  { भृ } 	-	 bharati{bhR} 	-	 verb 1 	-	 maintain  [ support ]
पालयति  { पाल् } 	-	 pAlayati{pAl} 	-	 verb denom.  	-	 maintain
महासङ्गणक 	-	 mahAsaGgaNaka 	-	 n.
  	-	 mainframe  [ computer ]
मुख्यसङ्गणक 	-	 mukhyasaGgaNaka 	-	 n.
  	-	 mainframe  [ computer ]
मुख्यस्मृति 	-	 mukhyasmRti 	-	 f.
  	-	 mainmemory  [ computer ]
मूलस्मृति 	-	 mUlasmRti 	-	 f.
  	-	 mainmemory  [ computer ]
पोषण 	-	 poSaNa 	-	 n.
  	-	 maintaining
निर्वहण 	-	 nirvahaNa 	-	 n.
  	-	 maintaining
अनुरक्षण 	-	 anurakSaNa 	-	 n.
  	-	 maintenance
स्थितिकरण 	-	 sthitikaraNa 	-	 n.
  	-	 maintenance  [ computer ]
स्थितिस्थापन 	-	 sthitisthApana 	-	 n.
  	-	 maintenance  [ computer ]
सुस्थापन 	-	 susthApana 	-	 n.
  	-	 maintenance  [ computer ]
उद्वहन 	-	 udvahana 	-	 n.
  	-	 maintenance  [ computer ]
प्रधान 	-	  pradhAna 	-	 adj.
  	-	 main
प्राधान्यात् 	-	  prAdhAnyAt 	-	 ind.
  	-	 mainly
प्राधान्यतस् 	-	  prAdhAnyatas 	-	 ind.
  	-	 mainly
प्राधान्येन 	-	  prAdhAnyena 	-	 ind.
  	-	 mainly
बहुशः 	-	  bahuzaH 	-	 indecl.
  	-	 mainly
प्रधानतः 	-	  pradhAnataH 	-	 indecl.
  	-	 mainly

 
   मुख्य  mukhya  adj.
    principal    
   प्रचार्य  pracArya  m.
    principal     
   ज्येष्ठ  jyeSTha adj.
   principal   
   अनुत्तर  anuttara adj.
   principal    
   परायण  parAyaNa adj.
   principal   
   अग्रगण्य  agragaNya adj.
   principal    
   अनन्यार्थ  ananyArtha adj.
   principal   
   अनवरार्ध्य  anavarArdhya adj.
   principal    
   अग्रिय  agriya adj.
   principal   
   अग्र्य  agrya adj.
   principal    
   अङ्गिन्  aGgin adj.
   principal   
   अग्रिम  agrima adj.
   principal    
   अनुबन्ध्य  anubandhya adj.
   principal   
   उत्तम  uttama adj.
   principal    
   परमेष्ठिन्  parameSThin adj.
   principal   
   प्रधान  pradhAna adj.
   principal    
   प्रमुख  pramukha adj.
   principal   
   प्रष्ठ  praSTha adj.
   principal    
   प्रथम  prathama adj.
   principal   
   प्रवर  pravara adj.
   principal        

Wilson

English

 मुख्य
mfn.
   (-ख्यः-ख्या-ख्यं) Chief,  primary,  principal.
n.
 
(-ख्यं)
1 A principal or essential rite or ordinance.
2 Reading or teaching the Vedas.
3 The month when reckoned from new moon to new moon. 
E.
  मुख chief,  य aff.
  

Apte

English

मुख्य [mukhya],  a.
  [मुखे आदौ भवः यत्]

Relating to the mouth or the face
 अथ ह य एवायं मुख्यः प्राणः Ch. Up.*
   1.2.7
 Ms.*
  5.141.

Chief,  principal,  foremost,  first,  preeminent,  prominent
 चन्दनस्य च मुख्यस्य पादपैरुपशोभितम् Mb.
 *  12.169.8
 द्विजातिमुख्यः,  वारमुख्या,  योधमुख्याः &c.
 

Foremost,  recited first
 मुख्येन वा नियम्येत MS.*  1.5.6 (where explaining मुख्य,  शबर writes मुख्यत्वं नाम रथन्तरस्य प्रथमाधीतत्वम्). -ख्यः A leader,  guide.

ख्यम् A principal rite or ordinance.

Reading or teaching the Vedas.

The month reckoned from new moon to new moon. 

The category called अपूर्व (in पूर्व-मीमांसा)
 मुख्यभेदे यथाधिकारं भावः स्यात् MS.*  7.1.1 (where शबर explains मुख्य by अपूर्व). Comp.
   -अर्थः the primary or original (as opp.
  गौण) meaning of a word. -उपायाः the four chief stratagems (साम,  दान,  भेद and दण्ड). -क्रमः the order of the principal act
 मुख्यक्रमेण वाङ्गानां तदर्थत्वात् MS.*  5.1.14. -चान्द्रः the chief lunar month. -नृपः,  नृपतिः a sovereign monarch,  paramount sovereign. -मन्त्रिन् m.
  the prime minister.

Apte 1890

English

 मुख्य a. [मुखे आदौ भवः यत्] 1 Relating to the mouth or the face. 
2 Chief,  principal,  foremost,  first,  preeminent,  prominent
 द्विजातिमुख्यः
 वारमुख्या,  योधमुख्याः &c. 
ख्यः A leader,  guide. 
ख्यं 1 A principal rite or ordinance. 
2 Reading or teaching the Vedas. 
3 The month reckoned from new moon to new moon 
Comp. 
अर्थः the primary or original (as opp. गैण) meaning of a word. 
चांद्रः the chief lunar month. 
नृपः,  
नृपतिः a sovereign monarch,  paramount sovereign. 
मंत्रिन् m. the prime minister. 

Monier Williams Cologne

English

 मु॑ख्य mf(आ)n.  being in or coming from or belonging to the mouth or face,  AV.
   &c.
   &c.
  

 being at the head or at the beginning,  first,  principal,  chief,  eminent (ifc.  =
  the first or best or chief among,  rarely =
  मुख or आदि,  q.v.),  TS.
  &c.
   &c.
  

 मु॑ख्य m.
  a leader,  guide,  Kām.
  

 N.
  of a tutelary deity (presiding over one of the 81 or 63 divisions or Padas of an astrological house),  VarBṛS.
 
 Hcat.
 

 pl.
  a class of gods under Manu Sāvarṇi,  Pur.
 

 मु॑ख्य n.
  an essential rite,  W.
 

 reading or teaching the Vedas,  ib.

 the month reckoned from new moon to new moon,  ib.

 moustache,  Gal.
 

Monier Williams 1872

English

 मुख्य,  अस्,  आ,  अम्,  being in or on the mouth or
face
 belonging to the mouth or face,  coming from
the mouth,  &c.
 being at the head or at the begin-
ning,  principal,  chief,  prime,  primary,  original,  first, 
eminent,  pre-eminent,  first-rate,  most excellent or
important,  original
 (at the end of a comp.) the
chief,  most excellent among,  first or best of (cf.
द्विजाति-म्°,  द्विज-म्°,  मन्त्रि-म्°,  वार-मुख्या
sometimes even used like आदि,  e. g. नारायणी-
मुख्यम् मातृ-चक्रम्,  the whole circle of Mātṛs
beginning with Nārāyaṇī)
 (अस्),  m. a leader,  guide
N. of a tutelary deity presiding over one part of an
astrological house which is divided into 81 or 63
divisions or Padas
 (आस्),  m. pl.,  N. of a class of
gods under Manu Sārvaṇi
 (अम्),  n. a principal or
essential rite,  chief ordinance
 reading or teaching
the Vedas
 the month reckoned from new moon to
new moon.
—मुख्य-चान्द्र,  the principal lunar
month which ends with the conjunction (as opposed
to the गौण-चान्द्र or secondary lunar month
which ends with the opposition).
—मुख्य-तस्, 
ind. principally,  chiefly,  particularly,  especially,  par
excellence.
—मुख्य-ता,  f. or मुख्य-त्व,  अम्, 
n. pre-eminence,  the being best or chief,  principal-
ness,  primacy,  highest rank or position.
—मुख्य-
नृप,  अस्,  or मुख्य-राज्,  ट्,  m. a paramount
sovereign,  reigning monarch.
—मुख्यमन्त्रि-ता, 
f. the office or rank of prime minister.
—मुख्य-
मन्त्रिन्,  ई,  m. a prime minister,  chief councillor
[cf. मन्त्रि-मुख्य।]
—मुख्य-शस्,  ind. princi-
pally,  particularly,  chiefly,  before all,  next.
—मु-
ख्यार्थ (°य-अर्°),  अस्,  m. primary meaning (of a
word,  as opposed to its गौणार्थ or secondary or
metaphorical meaning),  original sense,  first signifi-
cation
 (अस्,  आ,  अम्),  employed in or having the
original sense.

Macdonell

English

 मुख्य múkh-ya,  a.
  being in or on the mouth 🞄or face,  coming from the mouth
 being at 🞄the head,  chief,  principal,  foremost,  first,  🞄best (of,  —°),  pre-eminent
 m.
  leader: -tas,  🞄ad. chiefly
 -tā,  f.
  pre-eminence,  among (g. 🞄or —°)
 -tva,  n.
  id.
 -mantr-in,  m.
  prime 🞄minister: (-i) -tva,  n.
  premiership
 -śas,  ad. 🞄first of all
 -artha,  m.
  principal or original 🞄meaning (of a word)
 a.
  having or employed 🞄in the original meaning.

Benfey

English

 मुख्य मुख्य,  i. e. मुख + य, 
 I.
adj.
 
 1. Being in,  or belonging to,  the
face.
 2. Fallen from the mouth,  Man. 
5,  141.
 3. Chief,  principal,  Pañc.
158,  2
 Hit. 83,  18
 Daśak. in Chr. 183, 
14
 189,  14.
 II. n.
  A principal rite or
ordinance.
 -- Comp.
 
द्वि-ज-,  and द्वि
-जाति-,  m.
  A Brāhmaṇa,  MBh. 5,  7279
Man.  3,  286. वार-मुख्या,  f.
  the head
of a set of harlots,  Bhāg. P. 9,  10. 38
Daśak. in Chr. 183,  14.

Apte Hindi

Hindi

मुख्य
वि* - मुखे आदौ भवः - यत्
मुख या चेहरे से संबंध रखने वाला

मुख्य
वि* - -
"बड़ा,  प्रधान,  प्रमुख,  प्रथम,  सर्व प्रधान,  उत्तम,  द्विजातिमुख्यः,  वारमुख्याः,  योधमुख्याः आदि"

मुख्यः
पुं*
  - -
"नेता,  पथप्रदर्शक"

मुख्यम्
नपुं*
   - -
प्रधान यज्ञकृत्य या धार्मिक संस्कार

मुख्यम्
नपुं*
   - -
वेदों का पठनपाठन

Shabdartha Kaustubha

Kannada

मुख्य
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಉತ್ತಮಪಕ್ಷ /ಪ್ರಥಮ ಕಲ್ಪ
निष्पत्तिः - > मुख - "यः" (५-३-०१३)
व्युत्पत्तिः - > मुखमिव
विस्तारः - > "मुख्यः स्यात् प्रथमः कल्पः" - अम०
मुख्य
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಶ್ರೇಷ್ಠವಾದ /ಉತ್ತಮವಾದ
मुख्य
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಪ್ರಧಾನ /ಪ್ರಮುಖ

L R Vaidya

English

 muKya {% (I) a. (f. ख्या) %} 1. Relating to the face or mouth
 2. principal,  chief,  first,  eminent,  pre-eminent,  सहास्मदीयैरपि योधमुख्यैः Bg.xi.26,  M.iii.286.

 muKya {% (II) m. %} A leader.

 muKya {% (III) n. %} 1. Studying the Vedas
 2. a chief rite.

Bopp

Latin

 मुख्य (a मुख s. य) praecipuus,  excellentissimus. N. 22. 9.
DR. 4. 3. BH. 11. 26.

Indian Epigraphical Glossary

English

 Mukhya (EI 32),  city elder
 member of the city council.
Cf. Hindī Mukhiyā,  a village elder.
(CII 1),  chief officer.
(EI 16),  see mukha meaning ‘head’,  ‘heading’ or ‘sum’.
mukhy-āhāra,  cf. mukh-āhāra.

Lanman

English

 múkhya,  a. (at the mouth or front,  and
so) chief,  most excellent. [múkha,  cf.
mg 4: 1212a.]

Abhyankara Grammar

English

मुख्य  main,  ,  principal,  primary substantive as contrasted with a gualifying substantive
cf.गौणमुख्ययोमुख्ये कार्यसंप्रत्यय: Par. Sek. Pari. 15.

Wordnet

Sanskrit

Synonyms:
  मुख्य,  प्रधान
adjective
 
यस्य वाक्यस्य संरचना परिपूर्णा वर्तते यत्र च एकः कर्ता एका च क्रिया वर्तते एव।
 "मिश्रवाक्ये एकं मुख्यं वाक्यम् अस्ति।"

Synonyms:
  मुख्य,  प्रमुख,  प्रधान,  प्रकृष्ट
adjective
 
यः सर्वाधिकं महत्वपूर्णम् अस्ति।
 "मुख्याः तरङ्गाः गौणेभ्यः तरङ्गेभ्यः वेगवन्तः सन्ति।"

Synonyms:
  मुख्य,  प्रधान,  प्रमुख,  मूल
adjective
 
यः अतीवावश्यकः।
 "अस्माकं शरीरस्य पञ्च मुख्यानि तत्त्वानि सन्ति।"

Synonyms:
  उत्तम,  उत्कृष्ट,  श्रेष्ठ,  प्रधान,  प्रमुख,  प्रवेक,  मुख्य,  वर्यः,  वरेण्य,  प्रवर्ह,  अनवरार्ध्य,  परार्ध्य,  अग्र,  प्रग्रबर,  प्राग्रा,  अग्रा,  अग्रीय,  अग्रिय,  अनुत्तम
adjective
 
अत्यन्तम् श्रेयान्।
 "रामचरितमानस इति गोस्वामी तुलसीदासस्य एका उत्तमा कृतिः।"

Synonyms:
  मुख्य,  प्रधान,  वरिष्ठ,  श्रेष्ठ
adjective
 
कस्यापि क्षेत्रस्य प्रमुखः।
 "सः अस्य मण्डलस्य प्रधानः कार्यकर्ता अस्ति।"

Sanskrit Tibetan

Tibetan

dngos
१) उपधि २) धर्मं ३) भाव ४) भावक ५) भावज ६) मुख्य ७) मूल ८) वस्तु ९) साक्षात् १०)

अभिधानचिन्तामणिः

Sanskrit

--source--
 
मुख्यं प्रकृष्टं प्रमुखं प्रबर्हं वर्यं वरेण्यं प्रवरं पुरोगम् ।
अनुत्तरं प्राग्रहरं प्रवेकं प्रधानमग्रेसरमुत्तमाग्रे ॥ १४३८ ॥
ग्रामण्यग्रण्यग्रिमजात्याग्र्यानुत्तमान्यनवरार्ध्यवरे ।
प्रेष्ठपरार्ध्यपराणि श्रेयसि तु श्रेष्ठसत्तमे पुष्कलवत् ॥ १४३९ ॥
-wordlist-
 
मुख्य (वा),  प्रकृष्ट (वा),  प्रमुख (वा),  प्रबर्ह (वा),  वर्य (वा),  वरेण्य (वा),  प्रवर (वा),  पुरोग (वा),  अनुत्तर (वा),  प्राग्रहर (वा),  प्रवेक (वा),  प्रधान (वा),  अग्रेसर (वा),  उत्तम (वा),  अग्र (वा),  ग्रामणी (वा),  अग्रणी (वा),  अग्रिम (वा),  जात्य (वा),  अग्र्य (वा),  अनुत्तम (वा),  अनवरार्ध्य (वा),  वर (पुंक्ली),  प्रष्ठ (वा),  परार्ध्य (वा),  पर (वा),  श्रेयस् (वा),  श्रेष्ठ (वा),  सत्तम (वा),  पुष्कल (वा)

अभिधानरत्नमाला

Sanskrit

प्राग्र्य
प्राग्र्य,  प्राग्रहर,  प्रवेक,  अपर,  वर्य,  वरेण्य,  वर,  श्रेष्ठ,  प्रेष्ठ,  अनुत्तम,  मधुर,  मञ्जु,  प्रिय,  मञ्जुल,  हृद्य,  हारि,  मनोहर,  रुचिर,  कान्त,  पर,  सुन्दर,  सौम्य,  साधु,  वल्गु,  चारु,  सुषम,  वाम,  शुभ,  पेशल,  अग्र्य,  प्रधान,  प्रमुख,  पुरोग,  मुख्य,  परार्ध्य,  प्रवर,  प्रवर्ह,  अग्रेसर,  सत्तम,  उत्तम,  ग्रामण्य,  अग्रण्य
प्राग्र्यं प्राग्रहरं प्रवेकमपरं वर्यं वरेण्यं वरं, 
श्रेष्ठं प्रेष्ठमनुत्तमं च मधुरं मञ्जु प्रियं मञ्जुलम् ।
हृद्यं हारि मनोहरं च रुचिरं कान्तं परं सुन्दरं, 
सौम्यं साधु च वल्गु चारु सुषमं वामं शुभं पेशलम् ॥ ६८९ ॥
अग्र्यं प्रधानं प्रमुखं पुरोगं, 
मुख्यं परार्ध्यं प्रवरं प्रवर्हम् ।
अग्रेसरं सत्तममुत्तमं च, 
ग्रामण्यमग्रण्यमुदाहरन्ति ॥ ६९० ॥
verse 4.1.1.689
page 0080

Tamil

முக்2ய : முக்கியமான,  மேலான.

Mahabharata

English

Mukhya = Śiva (1000 names^2).

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 मुख्यः,  पुं,
   प्रथमः कल्पः । इत्यमरः । २ । ७ । ४० ॥
यागादिषु शास्त्रोक्तः प्रथमः कल्पो मुख्यःस्यात् । यथा,  ब्रीहिभिर्यजेतेत्यादिना उत्कृष्ट-त्वात् मुखमिव मुख्यः विकारसंघेत्यादिनाइवार्थे यः । इति तट्टीकायां भरतः ॥

 मुख्यः,  त्रि,  श्रेष्ठः । इत्यमरः । ३ । १ । ५७ ॥
(तथास्य पर्य्यायः ।“प्रधानमुत्तमं रम्यं श्रेष्ठं मुख्यमनुत्तमम् ।वरं वरेण्यं प्रमुखं परार्द्धं प्रवरन्तथा ॥
”इति वैद्यकरत्नमालायाम् ॥
यथा,  भागवते । ४ । २५ । ४९ ।“मुख्यानामपुरस्ताद्द्वास्तयापणबहूदनौ ॥
”)

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 मुख्य त्रि०
  मुखे आदौ भवः यत् । १ प्रथमकल्पे अमरः २ श्रेष्ठे च ।

Capeller

German

 मु॑ख्य im (am) Munde o. Gesicht befindlich
an der Spitze o. am Anfang stehend, 
der erste,  vornehmste,  beste unter (—°)
vorzüglich,  hauptsächlich,  Haupt-. m.
 
Anführer.

Burnouf

French

 मुख्य मुख्य a. (sfx. य) placé en tête,  premier, 
principal,  excellent. -- S. n.
  chose principale
		 rite ou règle
essentielle
 p. ex. la lecture du Veda.
मुख्यशस् adv. principalement.

Stchoupak

French

 मुख्य-
 a. relatif à la bouche,  à la figure,  etc. 
 à la tête, 
chef,  le meilleur (parmi,  ifc.),  excellent prééminent 
 ifc. qui a pour
commencement,  qui consiste en. ..,  etc. 
 -ता- f.
  -त्व- nt. premier
rang,  prépondérance 
 -शस् principalement d'abord.
°मन्त्रिन्- m.
  premier ministre.

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.