| YouTube Channel

मुकुन्द (mukunda)

 
शब्दसागरः
English
मुकुन्द
m.
 (-न्दः)
1. A name of VISHṆU.
2. Gum olibanum.
3. A preci-
ous gem.
4. Quicksilver.
5. One of the nine treasures of KUVE-
RA.
6. A kind of drum.
E.
 मुकु liberation, (from passion, &c.) in
the second case मुकुं and दा to give,
aff.
 क
or मुच् to liberate, or
मुकु as before, उन्द to wet, to sprinkle,
aff.
 अच्,
deriv.
irr
 .
Capeller Eng
English
मुकुन्द
m.
E.
 of Viṣṇu.
Yates
English
मुकुन्द (न्दः) 1.
m.
 Vishnu
gum oliba-
num
a gem
quicksilver
one
of
Kuvera's treasures.
Spoken Sanskrit
English
मुकुन्द - mukunda -
m.
 - kind of drum or kettle-drum
गुञ्जा - guJjA -
f.
 - kettle-drum
भेरी - bherI -
f.
 - kettle drum
भेर - bhera -
m.
 - kettle-drum
प्रतिपद् - pratipad -
f.
 - kettle-drum
भेरी - bherI -
f.
 - kettle-drum
कवच - kavaca -
m.
 - kettle-drum
आनकदुन्दुभि - Anakadundubhi -
m.
 - kettle-drum
प्रतिपत्तिपटह - pratipattipaTaha -
m.
 - kind of kettle-drum
प्रतिपत्तूर्य - pratipattUrya -
n.
 - kind of kettle-drum
भेरीनाद - bherInAda -
m.
 - sound of a kettle-drum
भेरीघ्नत् - bherIghnat -
m.
 - striking a kettle-drum
द्रगड - dragaDa -
m.
 - kettle-drum for awakening sleepers
गजढक्का - gajaDhakkA -
f.
 - kettle-drum carried on an elephant
मदानात - madAnAta -
m.
 - kettle-drum carried on an elephant
द्रकट - drakaTa -
m.
 - kettle-drum for awakening sleepers
मेघदुन्दुभिराविन् - meghadundubhirAvin -
adj.
 - roaring as a cloud or a kettle-drum
मेघदुन्दुभिनिर्घोष - meghadundubhinirghoSa -
adj.
 - roaring as a cloud or a kettle-drum
भेरीस्वनमहास्वना - bherIsvanamahAsvanA -
f.
 - loud-sounding like the sound of a kettle-drum
भेरीघ्नत् - bherIghnat -
m.
 - kettle-drummer
मुकुन्द mukunda
m.
 kind of drum or kettle-drum
मुकुन्द mukunda
m.
 of a particular treasure
मुकुन्द mukunda
m.
 kind of grain
मुकुन्द mukunda
m.
 resin of sakai frankincense plant [ Boswellia Serrata - Bot. ]
मुकुन्द mukunda
m.
 kind of measure
मुकुन्द mukunda
m.
 kind of precious stone
मुकुन्द mukunda
m.
 of a celebrated saint
Wilson
English
मुकुन्द
m.
 (-न्दः)
1 A name of VIṢṆU.
2 Gum olibanum.
3 A precious gem.
4 Quicksilver.
5 One of KUVERA'S Nidhis, or divine treasures.
E.
 मुकु liberation, (from passion, &c.) in the second case मुकुं, and
टा to give,
aff.
 क, or मुच to liberate, or मुकु as before,
उन्द to wet, to sprinkle,
aff.
 अच्,
deriv.
irr
 .
Apte
English
मुकुन्दः [mukundḥ], [मुकुम् दाति दा-क पृषो˚ मुम्]
N.
 of Viṣṇu or Kṛiṣṇa.
Quicksilver.
A kind of precious stone.
N.
 of one of the nine treasures of Kubera.
A kind of drum.
A kind of grain.
(In music) A kind of measure.
The resin of the गुग्गुल or कुरुन्द tree (Boswellia Thurifera)
also मुकुन्दुः.
Apte 1890
English
मुकुंदः [मुकुंदं दाति दा-क पृषो° मुम्] 1 N. of Viṣṇu or Kṛṣṇa.
2 Quicksilver.
3 A kind of precious stone.
4 N. of one of the nine treasures of Kubera.
5 A kind of drum.
Monier Williams Cologne
English
मुकुन्द
m.
 (cf. मुकु)
N.
 of Viṣṇu (sometimes transferred to Śiva),
MBh.
BhP.
of a celebrated saint,
RTL.
 318
of a partic. treasure,
MārkP.
a kind of precious stone,
L.
a kind of grain,
Car.
the resin of Boswellia Thurifera,
Bhpr.
a kind of drum or kettle-drum,
L.
(in music) a kind of measure,
Saṃgīt.
N.
 of various scholars and authors (also with मिश्र, पण्डित, दीक्षित, शर्मन्, कवि, परिव्राजक
cf.
 comp. ),
Cat.
of a mountain,
VP.
Monier Williams 1872
English
मुकुन्द मुकुन्-द, अस्, m. (according to an
artificial etymology, fr. मुकु, q. v., मुकुन्-द
being said to mean ‘giver of liberation’), N. of
Viṣṇu (sometimes transferred to Śiva)
of a parti-
cular treasure
a kind of precious stone
quicksilver
the resin of Boswellia Thurifera, gum olibanum
a
kind of drum or kettle-drum
N. of various learned
men (= गोविन्द, वाराहताजिक-मुकुन्द, मु-
कुन्द-पण्डित)
N. of a mountain.
—मुकुन्द-
देव, अस्, m., N. of various princes of Orissa (=
वीर-म्°).
—मुकुन्द-प्रिय, अस्, m., N. of a certain
teacher
of the father of the commentator Rāmā-
nanda.
—मुकुन्द-भट्ट, अस्, m. a proper N.
—मुकुन्द-माला, f. ‘Mukunda-garland, ’ N. of a
prayer in twenty-two verses addressed to Mukunda
(Viṣṇu).
—मुकुन्द-मिश्र, अस्, m., N. of a
Brāhman.
—मुकुन्द-मुनि, इस्, or मुकुन्द-
राज, अस्, m. a proper N.
—मुकुन्द-राम, अस्,
m. a proper N.
—मुकुन्द-शर्मन्, आ, m., N. of
a scribe.
Macdonell
English
मुकुन्द mukunda,
m.
 ep. of Viṣṇu
kind 🞄of treasure.
Benfey
English
मुकुन्द मुकुन्द,
m.
1. A precious
gem.
2. Quicksilver.
3. One of Ku-
vera's treasures.
4. A name of Viṣṇu,
Bhāg. P. 4, 9, 36.
5. Gum olibanum.
Apte Hindi
Hindi
मुकुन्दः
पुं*
 - मुकुम् दाति दा + क पृषो* मुम्
विष्णु या कृष्णब् का नाम
मुकुन्दः
पुं*
 - -
पारा
मुकुन्दः
पुं*
 - -
मूल्यवान पत्थर या रत्न
मुकुन्दः
पुं*
 - -
कुबेर की नौ निधियों में से एक
मुकुन्दः
पुं*
 - -
एक प्रकार का ढोल
Shabdartha Kaustubha
Kannada
मुकुन्द
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ /ವಿಷ್ಣು
निष्पत्तिः - > डु दाञ् (दाने) - "कः" (३-२-३) पृषो०
व्युत्पत्तिः - > मुकुं मोक्षं ददाति
प्रयोगाः - > १) "जीवो विनयिता साक्षि मुकुन्दो मितविक्रमः" २) "मुकुन्द मूर्ध्ना प्रणिपत्य याचे भवन्तमेकान्तमियन्तमर्थम्"
उल्लेखाः - > वि० स०, मु० मा०
विस्तारः - > "तैः प्रार्थितः स्वयं मुक्तिं मुकुन्दः स्याद्ददाति सः" - निरुक्तिः
मुकुन्द
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕುಬೇರನ ನವನಿಧಿಗಳಲ್ಲೊಂದು
विस्तारः - > "महापद्मश्च पद्मश्च शङ्खो मकरकच्छपौ । मुकुन्दः कुन्दनीलौ च वरश्च निधयो नव ॥" - अम०
मुकुन्द
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಪಾದರಸ /ಪಾರದ
मुकुन्द
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಒಂದು ಜಾತಿಯ ರತ್ನ
विस्तारः - > "मुकुन्दः पारदे रत्नविशेषे गरुडध्वजे" - हेम०
मुकुन्द
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕುಂದುರುಷ್ಙವೆಂಬ ಗಂದಿಗರ ಒಂದು ಸರಕು /ಪಾಲಕ್ಕಿ
विस्तारः - > "मुकुन्दः निधिभिद्विष्णुरत्नभेदे च कुन्दरौ" - मेदि०
L R Vaidya
English
mukuMda {% m. %} 1. An epithet of Vishṇu, मुकुंदमुखचंदिरे चिरमिदं चकोरायताम् Bh.V.iv.1
2. quick-silver
3. a kind of precious stone
4. a kind of drum
5. one of the nine treasures of Kubera.
Aufrecht Catalogus Catalogorum
English
मुकुन्द son of Puruṣottama, father of Śambhu, grand-
father of Rāmadeva and Viśvanāthadeva (Kuṇḍa-
maṇḍapakaumudī).
मुकुन्द
Kāśīmāhātmyasaṃgraha.
मुकुन्द
Kenopaniṣaṭṭippaṇa.
Garuḍopaniṣaṭṭippaṇa.
Cūlikopaniṣaddīpikā.
Brahmasūtravyākhyā.
मुकुन्द
Puraścaraṇakaumudi.
Śivapūjā.
मुकुन्द
Praśnamanoramāṭīkā.
मुकुन्द
Mīranāmnikā Śaṅkaramandārasaurabhaṭīkā.
मुकुन्द
Rāgānugā vivṛti.
मुकुन्द
Padyāvalī.
मुकुन्द son of Mādhavācāryavajra:
Puraścaraṇakaumudī.
Edgerton Buddhist Hybrid
English
mukunda, m. (= mak°, mukuṇḍa), a kind of drum: °daḥ Mvy 〔5020〕 = Tib. rṅa (drum) mu kun da, or rṅa zlum (round)
prob. read this word for the corrupt mukkanda of Samādh 〔p. 34 line 9〕.
Sanskrit Tibetan
Tibetan
kun du ru
१) कुन्द २) कुन्दुरु ३) मुकुन्द
rnga mu kun da
मुकुन्द
rnga zlum
१) आकन २) मुकुन्द ३) मृदंग
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskrit
--source--
महापद्मश्च पद्मश्च शङ्खो मकरकच्छपौ ।
मुकुन्दकुन्दनीलाश्च खर्वश्च निधयो नव ॥ १९३ ॥
-wordlist-
महापद्म (पुं), पद्म (पुं), शङ्ख (पुं), मकर (पुं), कच्छप (पुं), मुकुन्द (पुं), कुन्द (पुं), नील (पुं), चर्चस् (पुं)
--source--
विष्णुर्जिष्णुजनार्दनौ हरिहृषीकेशाच्युताः केशवो
दाशार्हः पुरुषोत्तमोऽब्धिशयनोपेन्द्रावजेन्द्रानुजौ ।
विष्वक्सेननरायणौ जलशयो नारायणः श्रीपति-
र्दैत्यारिश्च पुराणयज्ञपुरुषस्तार्क्ष्यध्वजोऽधोक्षजः ॥ २१४ ॥
गोविन्दषड्बिन्दुमुकुन्दकृष्णा वैकुण्ठपद्मेशयपद्मनाभाः ।
वृषाकपिर्माधववासुदेवौ विश्वंभरः श्रीधरविश्वरूपौ ॥ २१५ ॥
दामोदरः शौरिसनातनौ विधुः पीताम्बरो मार्जजिनौ कुमोदकः ।
त्रिविक्रमो जह्नुचतुर्भुजौ पुनर्वसुः शतावर्तगदाग्रजौ स्वभूः ॥ २१६ ॥
मुञ्जकेशिवनमालिपुण्डरीकाक्षबभ्रुशशबिन्दुवेधसः ।
पृश्निशृङ्गधरणीधरात्मभूः पाण्डवायनसुवर्णबिन्दवः ॥ २१७ ॥
श्रीवत्सो देवकीसूनुर्गोपेन्द्रो विष्टरश्रवाः ।
सोमसिन्धुर्जगन्नाथो गोवर्धनधरोऽपि च ॥ २१८ ॥
यदुनाथो गदाशार्ङ्गचक्रश्रीवत्सशङ्खभृत् ।
-wordlist-
विष्णु (पुं), जिष्णु (पुं), जनार्दन (पुं), हरिकेश (पुं), हृषीकेश (पुं), अच्युत (पुं), केशव (पुं), दाशार्ह (पुं), पुरुषोत्तम (पुं), अब्धिशयन (पुं), उपेन्द्र (पुं), अज (पुं), इन्द्रानुज (पुं), विष्वक्सेन (पुं), नरायण (पुं), जलशय (पुं), नारायण (पुं), श्रीपति (पुं), दैत्यारि (पुं), पुराणपुरुष (पुं), यज्ञपुरुष (पुं), तार्क्ष्यध्वज (पुं), अधोक्षज (पुं), गोविन्द (पुं), षड्बिन्दु (पुं), मुकुन्द (पुं), कृष्ण (पुं), वैकुण्ठ (पुं), पद्मेशय (पुं), पद्मनाभ (पुं), वृषाकपि (पुं), माधव (पुं), वासुदेव (पुं), विश्वम्भर (पुं), श्रीधर (पुं), विश्वरूप (पुं), दामोदर (पुं), शौरि (पुं), सनातन (पुं), विधु (पुं), पीताम्बर (पुं), मार्ज (पुं), जिन (पुं), कुमोदक (पुं), त्रिविक्रम (पुं), जह्नु (पुं), चतुर्भुज (पुं), पुनर्वसु (पुं), शतावर्त (पुं), गदाग्रज (पुं), स्वभू (पुं), मुञ्जकेशिन् (पुं), वनमालिन् (पुं), पुण्डरीकाक्ष (पुं), बभ्रु (पुं), शशबिन्दु (पुं), पृश्निशृङ्ग (पुं), धरणीधर (पुं), पाण्डवायन (पुं), सुवर्णबिन्दु (पुं), श्रीवत्स (पुं), देवकीसूनु (पुं), गोपेन्द्र (पुं), विष्टरश्रवस् (पुं), सोमसिन्धु (पुं), जगन्नाथ (पुं), गोवर्धनधर (पुं), यदुनाथ (पुं), गदाभृत् (पुं), शार्ङ्गभृत् (पुं), चक्रभृत् (पुं), श्रीवत्सभृत् (पुं), शङ्खभृत् (पुं)
अभिधानरत्नमाला
Sanskrit
विष्णु
विष्णु, कृष्ण, केशव, मञ्जुकेशी, श्रीवत्साङ्क, श्रीपति, पीतवासस्, विष्वक्सेन, विश्वरूप, मुरारि, शौरि, शार्ङ्गिन्, पद्मनाभ, मुकुन्द, गोविन्द, धरणिधर, सुपर्णकेतु, वैकुण्ठ, जलशयन, चतुर्भुज, दैत्यारि, मधुमथन, रथाङ्गपाणि, दाशार्ह, क्रतुपुरुष, वृषाकपि, जनार्दन, अधोक्षज, वासुदेव, दामोदर, श्रीधर, अच्युत, उपेन्द्र, इन्द्रावरज, बभ्र, हरि, हृषीकेश, आत्मभू, पुण्डरीकाक्ष, श्रीवत्स, विष्टरश्रवस्, नारायण, जगन्नाथ, वनमाली, गदाधर, सनातन, जिन, शम्भु, विधि, वेधस्, गदाग्रज, कैटभारि, अज, जिष्णु, कंसजित्, पुरुषोत्तम
विष्णुः कृष्णः केशवो मञ्जुकेशी,
श्रीवत्साङ्कः श्रीपतिः पीतवासाः ।
विष्वक्सेनो विश्वरूपो मुरारिः,
शौरिः शार्ङ्गी पद्मनाभो मुकुन्दः ॥ २१ ॥
गोविन्दो धरणिधरः सुपर्णकेतु-
र्वैकुण्ठो जलशयनश्चतुर्भुजश्च ।
दैत्यारिर्मधुमथनो रथाङ्गपाणि-
र्दाशार्हः क्रतुपुरुषो वृषाकपिः स्यात् ॥ २२ ॥
जनार्दनाधोक्षजवासुदेवं दामोदरं श्रीधरमच्युतं च ।
उपेन्द्रमिन्द्रावरजं च बभ्रं हरिं हृषीकेशमुदाहरन्ति ॥ २३ ॥
आत्मभूः पुण्डरीकाक्षः श्रीवत्सो विष्टरश्रवाः ।
नारायणो जगन्नाथो वनमाली गदाधरः ॥ २४ ॥
सनातनो जिनः शम्भुर्विधिर्वेधा गदाग्रजः ।
कैटभारिरजो जिष्णुः कंसजित्पुरुषोत्तमः ॥ २५ ॥
verse 1.1.1.21
page 0004
वैजयन्तीकोषः
Sanskrit
Word: मुकुन्दः
Root: मुकुन्द
Gender: पुं
Number: all
अर्थः ⇒ कुबेरस्य विशेषनिधिः
Meaning(s):
⇒ One of the nine treasures of Kubéra
Shloka(s):
1|2|61|1 ► मुकन्दकुन्दनीलाश्च चर्चश्चेति निधेर्नव। (स्वर्गकाण्डः/लोकपालाध्यायः)
Synonym(s):
➠ 1|2|61|1 ⇢ मुकुन्दः (मुकुन्द) (पुं) ⇒ One of the nine treasures of Kubéra ⇒ कुबेरस्य विशेषनिधिः
Related word(s):
isa_k ➡ कुबेरस्य नव विशेषनिधयः
परा_अपरासंबन्धः ➡ निधिः
अन्यसंबन्धाः ➡ कुबेरः
उपाधि ➡ धनम्
Mahabharata
English
Mukunda = Vishṇu (1000 names).
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
मुकुन्दः,
पुं,
 विष्णुः । तस्य व्युत्पत्तिर्यथा, --“मुकुमव्ययमान्तञ्च निर्व्वाणमोक्षवाचकम् ।तद्ददाति च यो देवो मुकुन्दस्तेन कीर्त्तितः ॥
मुकुं भक्तिरसप्रेमवचनं वेदसम्मतम् ।यस्तद्ददाति विप्रेभ्यो मुकुन्दस्तेन कीर्त्तितः ॥
”इति ब्रह्मवैवर्त्ते श्रीकृष्णजन्मखण्डे ११० अध्यायः ॥
निधिविशेषः । (यथा, मार्कण्डेये । ६८ । ५ ।“यत्र पद्ममहापद्मौ तथा मकरकच्छपौ ।मुकुन्दो नन्दकश्चैव नीलः शङ्खोऽष्टमो निधिः ॥
”अस्य गुणादिकं निधिशब्दे उक्तम् ।) रत्नभेदः ।कुन्दुरुः । इति मेदिनी । दे, ३८ ॥
(यथा चपर्य्यायः ।“कुन्दुरुस्तु मुकुन्दः स्यात् सुगन्धः कुन्द इत्यपि ।”इति भावप्रकाशस्य पूर्व्वखण्डे प्रथमे भागे ॥
)पारदः । इति हेमचन्द्रः । २ । १२९ ॥
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
मुकुन्द
पु०
 मुकुं ददाति दा--क पृषो० मम् । “मुकुमध्ययमान्तञ्चनिर्वाणमोक्षवाचकम् । तद्दाति च यो देवः मुकुन्दस्तेनकीर्तितः” “मुकुम् भक्तिरसप्रेमवचनं वेदसम्मतम् ।यस्तद् ददाति भक्तेभ्यो मुकुन्दस्तेन कीर्त्तितः” ब्रह्मवै०जन्मख० ११० अ० इति वा निरुक्ते विष्णौ ।
Capeller
German
मुकुन्द
m.
 Bein. Viṣṇu's.
Burnouf
French
मुकुन्द मुकुन्द
m.
 pierre précieuse.
Vif-argent.
Oliban.
Un des trésors de Kuvera.
Viṣṇu.
मुकुन्दक
m.
 ognon.
मुकुन्दु
m.
 oliban.
Stchoupak
French
मुकुन्द-
m.
 Viṣṇu (-Kṛṣṇa)
Śiva.