| YouTube Channel

मित्रः (mitraH)

 
Apte
English
मित्रः [mitrḥ], [मिद्यति स्निह्यति, मिद्-त्र, मि-त्र वा]
The sun
तद्दिनं दुर्दिनं मन्ये यत्र मित्रागमो हि ना Subhāṣ.
N.
 of an Āditya and usually associated with Varuṇa
cf.
 Ṛv. 3.59.
The deity presiding over the part of rectum (गुदस्थान)
गुदं पुंसो विनिर्भिन्नं मित्रो लोकेश आविशत्
Bhāg.*
 3.6.2.
त्रम् A friend
तन्मित्रमापदि सुखे च समक्रियं यत्
Bh.*
 2.68
Me.*
 17.
An ally, the next neighbour of a king
cf.
 मण्डल.
Comp.
 -अनुग्रहणम् the act of favouring friends.-अमित्रम् friend and foe
मित्रा$मित्रस्य चार्जनम्
Ms.*
 12.79.-आचारः conduct towards a friend.
उदयः sun-rise.
the welfare or prosperity of a friend. -उपस्थानम् worship of the sun (part of the morning संध्या). -कर्मन्, -कार्यम्, -कृत्यम् the business of a friend, a friendly act or service
मित्रकृत्यमपदिश्य पार्श्वतः (प्रस्थितम्)
R.*
 19.31. -घ्नa. treacherous. -द्रुह्, -द्रोहिन्
a.
 hating a friend, treacherous to a friend, a false or treacherous friend.-भम् the अनुराधा constellation. -भावः friendship. -भेदः breach of friendship. -युद्धम् a contest between friends.
लाभः acquisition of friends, contracting of friendship.
N.
 of the first book of the Hitopadeśa. -वत्सलa. kind to friends, of winning manners. -विन्दः an epithet of Agni. -विषयः friendship. -सप्तमी
N.
 of the seventh day in the bright half of मार्गशीर्ष. -साह
a.
 kind or indulgent to friends
स्वैर्दौहित्रैस्तारितो मित्रसाहः
Mb.
 * 1.93.28. -हत्या the murder of a friend.
Apte 1890
English
मित्रः [मिद्यति स्निह्यति, मिट्-त्र, मि-त्र वा] 1 The sun.
2 N. of an Āditya and usually associated with Varuṇa.
त्रं 1 A friend
तन्मित्रमापदि सुखे च समक्रियं यत् Bh. 2. 68
Me. 17.
2 An ally, the next neighbour of a king
cf. मंडल.
Comp.
आचारः conduct towards a friend.
उदयः {1} sun-rise. {2} the welfare or prosperity of a friend.
कर्मन्,
का, र्यं,
कृत्यं the business of a friend, a friendly act or service
R. 19. 31.
घ्न a. treacherous.
द्रुह्,
द्रोहिन् a. hating a friend, treacherous to a friend, a false or treacherous friend.
भावः friendship.
भेदः breach of friendship.
युद्धं a contest between friends.
लाभः {1} acquisition of friends, contracting of friendship. {2} N. of the first book of the Hitopadeśa.
वत्सल a. kind to friends, of winning manners.
विंदः an epithet of Agni.
विषयः friendship.
सप्तमी N. of the seventh day in the bright half of मार्गशीर्ष.
सह a. kind or indulgent to friends.
हत्या the murder of a friend.
Apte Hindi
Hindi
मित्रः
पुं*
 - -
सूर्य
मित्रः
पुं*
 - -
आदित्य
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 मित्रः
noun
द्वादशादित्यानाम् अन्यतमः
"स्वस्ति मित्रः सहादित्यैःस्वस्ति रुद्रा दिशन्तु ते [श.क]"
Synonyms:
 सूर्यः, सूरः, अर्यमा, आदित्यः, द्वादशात्मा, दिवाकरः, भास्करः, अहस्करः, व्रध्रः, प्रभाकरः, विभाकरः, भास्वान्, विवस्वान्, सप्ताश्वः, हरिदश्वः, उष्णरश्मिः, विवर्त्तनः, अर्कः, मार्त्तण्डः, मिहिरः, अरुणः, वृषा, द्युमणिः, तरणिः, मित्रः, चित्रभानुः, विरोचन्, विभावसुः, ग्रहपतिः, त्विषाम्पतिः, अहःपतिः, भानुः, हंसः, सहस्त्रांशुः, तपनः, सविता, रविः, शूरः, भगः, वृध्नः, पद्मिनीवल्लभः, हरिः, दिनमणिः, चण्डांशुः, सप्तसप्तिः, अंशुमाली, काश्यपेयः, खगः, भानुमान्, लोकलोचनः, पद्मबन्धुः, ज्योतिष्मान्, अव्यथः, तापनः, चित्ररथः, खमणिः, दिवामणिः, गभस्तिहस्तः, हेलिः, पतंगः, अर्च्चिः, दिनप्रणीः, वेदोदयः, कालकृतः, ग्रहराजः, तमोनुदः, रसाधारः, प्रतिदिवा, ज्योतिःपीथः, इनः, कर्म्मसाक्षी, जगच्चक्षुः, त्रयीतपः, प्रद्योतनः, खद्योतः, लोकबान्धवः, पद्मिनीकान्तः, अंशुहस्तः, पद्मपाणिः, हिरण्यरेताः, पीतः, अद्रिः, अगः, हरिवाहनः, अम्बरीषः, धामनिधिः, हिमारातिः, गोपतिः, कुञ्जारः, प्लवगः, सूनुः, तमोपहः, गभस्तिः, सवित्रः, पूषा, विश्वपा, दिवसकरः, दिनकृत्, दिनपतिः, द्युपतिः, दिवामणिः, नभोमणिः, खमणिः, वियन्मणिः, तिमिररिपुः, ध्वान्तारातिः, तमोनुदः, तमोपहः, भाकोषः, तेजःपुञ्जः, भानेमिः, खखोल्कः, खद्योतनः, विरोचनः, नभश्चक्षूः, लोकचक्षूः, जगत्साक्षी, ग्रहराजः, तपताम्पतिः, सहस्त्रकिरणः, किरणमाली, मरीचिमाली, अंशुधरः, किरणः, अंशुभर्त्ता, अंशुवाणः, चण्डकिरणः, धर्मांशुः, तीक्ष्णांशुः, खरांशुः, चण्डरश्मिः, चण्डमरीचिः, चण्डदीधितिः, अशीतमरीचिः, अशीतकरः, शुभरश्मिः, प्रतिभावान्, विभावान्, विभावसुः, पचतः, पचेलिमः, शुष्णः, गगनाध्वगः, गणध्वजः, खचरः, गगनविहारी, पद्मगर्भः, पद्मासनः, सदागतिः, हरिदश्वः, मणिमान्, जीवितेशः, मुरोत्तमः, काश्यपी, मृताण्डः, द्वादशात्मकः, कामः, कालचक्रः, कौशिकः, चित्ररथः, शीघ्रगः, सप्तसप्तिः
noun
हिन्दूनां धर्मग्रन्थेषु वर्णिता एका देवता।
"वेदेषु सूर्यस्य पूजायाः वारंवारं विधानम् अस्ति"।"
Synonyms:
 सूर्यः, सविता, आदित्यः, मित्रः, अरुणः, भानुः, पूषा, अर्कः, हिरण्यगर्भः, पतङ्गः, खगः, सहस्रांशुः, दिनमणिः, मरीचि, मार्तण्ड, दिवाकरः, भास्करः, प्रभाकरः, विभाकरः, विवस्वान्, सप्ताश्वः, हरिदश्वः, चित्ररथः, सप्तसप्तिः, दिनमणि, द्युमणिः, दिवामणिः, खमणिः, खद्योतः, प्रद्योतनः, अम्बरीशः, अंशहस्तः, लोकबान्धवः, जगत्चक्षुः, लोकलोचनः, कालकृतः, कर्मसाक्षी, गोपतिः, गभस्तिः, गभस्तिमान्, गभस्तिहस्तः, ग्रहराजः, चण्डांशु, अंशुमानी, उष्णरश्मिः, तपनः, तापनः, ज्योतिष्मान्, मिहिरः, अव्ययः, अर्चिः, पद्मपाणिः, पद्मिनीवल्लभः, पद्मबन्धुः, पद्मिनीकान्तः, पद्मपाणिः, हिरण्यरेतः, काश्यपेयः, विरोचनः, विभावसुः, तमोनुदः, तमोपहः, चित्रभानुः, हरिः, हरिवाहनः, ग्रहपतिः, त्विषाम्पतिः, अहःपतिः, वृध्नः, भगः, अगः, अद्रिः, हेलिः, तरूणिः, शूरः, दिनप्रणीः, कुञ्जारः, प्लवगः, सूनुः, रसाधारः, प्रतिदिवा, ज्योतिपीथः, इनः, वेदोदयः, पपीः, पीतः, अकूपारः, उस्रः, कपिलः
noun
पृथिव्याः निकटतमः अतितेजस्वी खगोलीयः पिण्डः यं परितः पृथ्व्यादिग्रहाः भ्रमन्ति। तथा च यः आकाशे सुवति लोकम् कर्माणि प्रेरयति च।
"सूर्यः सौर्याः ऊर्जायाः महीयः स्रोतः।/ सूर्ये तपत्यावरणाय दृष्टैः कल्पेत लोकस्य कथं तमित्स्रा।"
Tamil
Tamil
மித்ர: : சூரியன்.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
मित्रः,
पुं,
 सूर्य्यः । इत्यमरः । १ । ३ । ३० ॥
(यथा, गोः रामायणे । २ । २५ । २२ ।“स्वस्ति मित्रः सहादित्यैः स्वस्ति रुद्रा दिशन्तुते ॥
”)द्वादशादित्यानामन्यतमः । यथा, महाभारते ।१ । ६५ । १५ ।“धाता मित्रोऽर्य्यमा शक्रो वरुणस्त्वंश एव च ।”मरुतामन्यतमः । यथा, हरिवंशे । १९६ । ५२ ।“मरुत्वती मरुत्वन्तो देवानजनयत् सुतान् ।अग्निश्चक्षुर्हविर्ज्योतिः सावित्रो मित्र एव च ॥
”वशिष्ठस्य ऊर्ज्जागर्भजातः पुत्त्रभेदः । यथा, भागवते । ४ । १ । ३७ ।चित्रकेतुः सुरोचिश्च विरजा मित्र एव च ।उल्वणो वसुभृद्यानो द्युमान् शक्त्य्रादयो-ऽपरे ॥
”)