| YouTube Channel

माष (mASa)

 
शब्दसागरः
English
माष
m.
 (-षः)
1. A sort of kidney-bean, (Phaseolus radiatus.) “माषकडाइ”
2. A jeweller's or goldsmith's weight, variously reckoned at five,
eight, or ten, Rattis, or seeds of the Abrus precatorius
the
weight in common use, is about seventeen grains troy.
3. A
blockhead, a fool.
4. A cutaneous disease.
E.
 मष् to hurt,
aff.
 घञ् ।
Capeller Eng
English
मा॑ष
m.
 bean
a small weight of gold (also माषक
m.
n.
 ).
Yates
English
माष (षः) 1.
m.
 A sort of kidney
bean
a goldsmith's weight
a
blockhead
a cutaneous disease.
Wilson
English
माष
m.
 (-षः)
1 A sort of kidney-bean, (Phaseolus radiatus.)
2 A jeweller's or goldsmith's weight, variously reckoned at five, eight, or
ten Rattis, or seeds of the Abrus precatorius
the weight in common use, is
about seventeen grains troy.
3 A blockhead, a fool.
4 A cutaneous disease.
E.
 मष to hurt,
aff.
 घञ्.
Apte
English
माषः [māṣḥ], [मष् संज्ञायां कर्तरि घञ्]
A bean
(the
sing.
 being used for the plant and the
pl.
 for the fruit or seed)
तिलेभ्यः प्रति यच्छति माषान् Sk.
मुद्राभावे माषाद्याः प्रति- निधित्वमर्हन्ति J.
N.
 V.
A particular weight of gold
पञ्चकृष्णलको माषस्ते सुवर्णस्तु षोडश
Ms.*
 8.134
माषो विंशतिमो भागः पणस्य परिकीर्तितः or गुञ्जाभिरष्टभिर्माषः
A fool, blockhead.
A kind of pulse.
A cutaneous eruption resembling beans.
Comp.
 -अदः, -आदः a tortoise.-आज्यम् a dish of beans cooked with ghee. -आशः a horse. -ऊन
a.
 less by a Māṣa. -पर्णी Glycine Debilis (Mar. रानउडीद). -पिष्टम् a kind of sauce prepared from the flour of Māṣa (Mar. डांगर ?) Gaṇeśa
P.*
 49.47-51.-पेशम्
ind.
 as if beans were ground
Mk. -योनिः a thin cake (पर्पट) made of Māṣa flour
Gīrvāṇa. -वर्धकः a goldsmith.
Apte 1890
English
माषः [मष् संज्ञायां कर्तरि घञ्] 1 A bean
(the sing. being used for the plant and the pl. for the fruit or seed)
तिलेभ्यः प्रति यच्छति माषान् Sk. मुद्गाभावे माषाद्याः प्रतिनिधित्वमर्हंति J. N. V.
2 A particular weight of gold
माषो विंशतिमो भागः पणस्य परिकीर्तितः or गुंजाभिरष्टभिमार्षः
3 A fool, blockhead.
4 A kind of pulse.
5 A cutaneous eruption resembling beans.
Comp.
अदः,
आदः a tortoise.
आज्यं a dish of beans cooked with ghee.
आशः a horse.
ऊन a. less by a Māṣa.
वर्धकः a goldsmith.
Monier Williams Cologne
English
मा॑ष
m.
 (n. g. अर्धर्चादि) a bean,
RV.
&c.
&c.
 (sg. the plant
pl.
 the fruit
in later times
=
 Phaseolus Radiatus, a valued kind of pulse having seeds marked with black and grey spots)
a partic. weight of gold (= 5 Kṛṣṇalas
=
 1/10 Suvarṇa
the weight in common use is said to be about 17 grains troy),
Mn.
Yājñ.
a cutaneous eruption resembling beans,
L.
a fool, blockhead,
L.
N.
 of a man g. बाह्व्-आदि
pl.
 (with or
scil.
 अकृष्टाः) ‘wild beans’,
N.
 of a Ṛṣi-gaṇa (the children of Su-rabhi, to whom,
RV.
 ix, 86, 1-10 is ascribed),
RAnukr.
R.
Hariv.
Monier Williams 1872
English
माष माष, अस्, m. a bean, (the sing. is
used for the plant, the pl. for the fruit)
Phaseolus
Radiatus, a valued kind of pulse having seeds marked
with black and grey spots, (अकृष्टा माषाः,
‘wild beans, ’ epithet of a Ṛṣi-gaṇa, to whom Ṛg-
veda IX. 86, 1. is ascribed)
a particular weight of
gold, &c. = 5 Kṛṣṇalas = (1/16) Suvarṇa, (the weight
in common use is said to be about seventeen grains
troy)
a cutaneous eruption resembling beans
a
fool, blockhead.
—माष-तैल, अम्, n. an oily
preparation from beans.
—माष-पर्णी, f. a kind
of leguminous shrub, Glycine Debilis (= पृश्नि-
पर्णी).
—माष-वर्धक, अस्, m. a goldsmith,
jeweler.
—माष-शराविन्, ई, m., N. of a man.
—माष-शस्, ind. after the manner of a Māṣa,
Māṣa-wise, Māṣa by Māṣa.
—माषाज्य (°ष-
आज्°), अम्, n. a dish of beans dressed or cooked with
ghee.
—माषाद (°ष-अद°) or °ष-आद), अस्, m.
‘bean-eater, ’ a tortoise.
—माषाश (°ष-आश°), अस्,
m. ‘bean-eater, ’ a horse.
—माषोण or माषोन
(°ष-ऊन°), अस्, आ, अम्, minus a Māṣa, lacking one
Māṣa
see Gaṇa Giri-nadyādi to Pāṇ. VIII. 4, 10.
Macdonell
English
माष mā́ṣa,
m.
 bean (sg. the plant,
pl.
 the 🞄seed)
a certain weight (also of gold) = one-sixteenth 🞄Suvarṇa, etc.: -ka,
m.
 little bean
🞄m.
n.
 a certain weight (also of gold)
-taila, 🞄n. oil extracted from beans
-piṣṭa,
n.
 🞄ground beans
-peṣam, abs. with √ piṣ, 🞄crush any one (ac.) like beans
-mantha,
m.
 🞄beverage mixed with bean-flour
-maya,
a.
 🞄consisting of beans.
Benfey
English
माष माष,
m.
1. A sort of kidney
bean, Phaseolus radiatus, Man. 3, 267.
2. A goldsmith's weight, Man. 8, 134.
3. A fool.
4. A cutaneous disease.
--
Comp.
महा-,
m.
 a sort of bean, Doli-
chos catjang.
Hindi
Hindi
(पु) एक सोने का सिक्का
Apte Hindi
Hindi
माषः
पुं*
 - -
उड़द (एक वचन पौधे के अर्थ में तथा ब* व* फल या बीज के अर्थ में)
माषः
पुं*
 - -
"सोने की एक विशेष तोल, माशा"
माषः
पुं*
 - -
"मूर्ख, बुद्धू"
Shabdartha Kaustubha
Kannada
माष
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಉದ್ದಿನ ಗಿಡ
प्रयोगाः - > "तिलेभ्यः प्रतियच्छति माषान्"
उल्लेखाः - > सि० कौ०
विस्तारः - > "माषस्तु मलदो नन्दी" - वैज०
माष
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಉದ್ದು
माष
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಎಂಟು ಗುಲಗಂಜಿ ತೂಕದ ಚಿನ್ನ /ಒಂದು ಪಣದ ೨೦ನೆಯ ಒಂದು ಭಾಗ
माष
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ದಡ್ಡ /ಮೂರ್ಖ /ತಿಳಿಗೇಡಿ
माष
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಚರ್ಮದ ದೋಷ
विस्तारः - > "माषो व्रीह्यन्तरे मूर्खे मानत्वग्दोषभेदयोः" - विश्व०
L R Vaidya
English
mAza {% m. %} 1. A kind of bean
(the sing. is used for the plant, the pl. for the seed)
2. a fool, a blockhead
3. a particular weight, (माषो विंशति मो भागः पणस्य परिकीर्तितः).
Indian Epigraphical Glossary
English
māṣa (EI 21, 25, 30, 33
CII 4), according to the Kṛtya-
kalpataru (Vyavahāra-kāṇḍa, ed. K. V. Rangaswami Aiyangar, p.
125), a gold coin as opposed to silver māṣaka
name of a weight
name of a coin
5 ratis in weight
sometimes regarded as 10
ratis in weight and as equal to (1/4) of a śāna. See JNSI, Vol.
XVI, p. 41. It was sometimes regarded as (1/20) of a paṇa of
100 ratis (ibid., Vol. XV, p. 143). Cf. māṣaka, ādya-māṣa.
māṣa, name of a weight or a coin weighing 5 ratis originally
later regarded as 10 ratis in weight
(1/4) of a śāna and (1/8) of a
śatamāna
sometimes regarded as (1/20) of a paṇa of 100 ratis
(i. e. 5 ratis)
a gold coin (as opposed to the silver māṣaka)
according to the Kṛtyakalpataru
cf. ādya-māṣa, māḍa.
Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch
German
माष 2. auch ohne अकृष्टाः, R. ed. Bomb. 3, 35, 15. 30.
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskrit
--source--
माषस्तु मदनो नन्दी वृष्यो बीजवरो बली ॥ ११७१ ॥
-wordlist-
माष (पुं), मदन (पुं), नन्दिन् (पुं), वृष्य (पुं), बीजवर (पुं), बलिन् (पुं)
पुराणम्
English
माष / MĀṢA. A measure of weight in ancient bhārata. (See under trasareṇu).
Vedic Reference
English
Māṣa is the name of a kind of bean (Phaseolus radiatus) in
the Atharvaveda^1 and later.^2 It is still one of the most valuable
of similar plants in India. The seeds^3 were pounded (piṣṭa)
according to the Atharvaveda.^4 These beans ripened in the
winter (hemanta).^5 In the ritual the human head for the
sacrifice is bought for twenty-one Māṣas^6 : it does not appear
that the word here means a weight of metal, as it often does
later.^7 A taboo on beans is found in the Yajurveda Saṃhitās.^8
1) vi. 140, 2
xii. 2, 53.
2) Taittirīya Saṃhitā, v. 1, 8, 1
vii. 2, 10, 2
Kāṭhaka Saṃhitā, xii. 7
xxxii. 7
xxxvii. 1
Maitrāyaṇī Saṃ-
hitā, iv. 3, 2
Vājasaneyi Saṃhitā,
xviii. 12
Śatapatha Brāhmaṇa, i. 1, 1,
10
Bṛhadāraṇyaka Upaniṣad, vi. 3,
22 (Mādhyaṃdina = vi. 3, 13 (Kāṇva).
3) Later described as marked with
black and grey spots. Cf. St. Peters-
burg Dictionary, s.v.
4) xii. 2, 53. Ibid., xii. 2, 4, an offer-
ing of crushed beans (māṣājya) is men-
tioned.
5) Taittirīya Saṃhitā, vii. 2, 10, 2.
6) Ibid., v. 1, 8, 1
Kāṭhaka Saṃhitā,
xx. 8.
7) Weber, Zeitschrift der Deutschen
Morgenländischen Gesellschaft, 18, 267.
According to Manu, viii. 134, one
Māṣa is equivalent to five (erroneously
stated as four above, vol. i., p. 185)
Kṛṣṇalas. Cf. also St. Petersburg
Dictionary, s.v. 2.
8) Kāṭhaka Saṃhitā, xxxii. 7
Maitrā-
yaṇī Saṃhitā, i. 4, 10. Cf. von
Schroeder, Vienna Oriental Journal, 15,
187-212
Keith, Journal of the Royal
Asiatic Society, 1909, 587, 588. Cf.
Zimmer, Altindisches Leben, 240.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
माषः,
पुं,
 (माषस्य फलम् । माष + अण् । “लुप्च ।” ४ । ३ । १६६ । इत्यस्य “फलपाकशुषा-मुपसंख्यानम् ।” इति काशिकोक्तेरणो लुप् ।यद्बा, मस + घञ् पृषोदरादित्वात् साधुः ।)व्रीहिभेदः । माषकलाइ इति उरिद् इति चभाषा । तत्पर्य्यायः । कुरुविन्दः २ धान्य-वीरः ३ वृषाकरः ४ मांसलः ५ बलाढ्यः ६पित्र्यः ७ पितृभोजनः ८ । अस्य गुणाः ।स्निग्धत्वम् । बहुमलकरत्वम् । शोषणत्वम् ।श्लेष्मकारित्वम् । अनुष्णवीर्य्यत्वम् । झटिति-रक्तपित्तप्रकोपणत्वम् । वातहरत्वम् । गुरु-त्वम् । बलकरत्वम् । रोचकत्वम् । स्वादुत्वम् ।श्रमसुखवतां नराणां नित्यं सेवनीयत्वम् । इतिराजनिर्घण्टः ॥
अपि च ।“माषो गुरुः स्वादुपाकः स्निग्धो रुच्योऽनिला-पहः ।उष्णः सन्तर्पणो बल्यः शुक्रलो वृंहणः परः ॥
भिन्नमूत्रमलस्तन्यमेदपित्तकफप्रदः ।गुदकीलार्द्दितश्वासपंक्तिशूलानि नाशयेत् ॥
”इति ।कफपित्तकरा माषाः । इति च भावप्रकाशः ॥
अन्यच्च ।“माषो बहुमलो वृष्यः स्निग्धोष्णो मघुरोगुरुः ।वातनुद्वृंहणो बल्यो मेदोमांसकफप्रदः ॥
”इति राजवल्लभः ॥
माषसूपेन मूलकभक्षणं निषिद्धं यथा, --“मूलकं माषसूपेन मधुना च न भक्षयेत् ॥
”इति च राजवल्लभः ॥
चतुर्द्दश्यां रविवारे च माषभक्षणनिषेधो यथा, चिररोगी च माषके । इति ।“माषमामिषमांसञ्च मसूरं निम्बपत्रकम् ।भक्षयेद्यो रवेर्वारे सप्तजन्मन्यपुत्त्रकः ॥
”इति च तिथ्यादितत्त्वम् ॥
* ॥
परिमाणविशेषः । माषा इति भाषा । ततपर्य्यायः । माषकः २ मासः ३ । इत्यमर-भरतौ ॥
हेमः ४ धानकः ५ । स च मागध-माने सुश्रुतमते ५ गुञ्जापरिमाणम् । चरकमते६ । ८ गुञ्जापरिमाणम् । कालिङ्गमाने सुश्रुत-मते ५ । ७ । ८ गुञ्जापरिमाणम् । इति भाव-प्रकाशः ॥
वैद्यकान्तरे १० गुञ्जापरिमाणम् ।यथा, --“गुञ्जाभिर्दशभिर्माषः शाणो माषचतुष्ठयम् ।”इति वैद्यकपरिभाषा ॥
(माषार्थे यथा, --“द्बात्रिंशन्माषकैर्माषश्चरकस्य तु तैः पलम् ।चरकार्द्धपलोन्मानं चरके दशरक्तिकैः ।माषैः पलं चतुःषष्ट्या यद्भवेत्तत्तथेरितम् ॥
”इति वैद्यकचक्रपाणिसंग्रहे ज्वराधिकारे ।)ज्योतिःस्मृतिमते १२ गुञ्जापरिमाणम् । यथा, “पलं तु लौकिकैर्मानैः साष्टरत्तिद्विमाषकम् ।तोलकत्रितयं ज्ञेयं ज्योतिर्ज्ञैः स्मृतिसम्मतम् ॥
”इति तिथ्यादितत्त्वधृतवचनेन पलं अष्टरत्तिका-धिकमाषद्वयाधिकतोलकत्रयम् । एतेन माषक-परिमाणं द्वादशरत्तिकं भवति ॥
* ॥
मूर्खः ।त्वग्दोषभेदः । इति मेदिनी षे, २१ ॥
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
माष
पु०
 मप--संज्ञायां कर्त्तरि घञ् । (माषकलाइ) व्रीहिभेदे“दशार्द्धगुञ्जं प्रबदन्ति माषम्” इत्युक्ते “गुञ्जाभिर्दशभिर्माषइत्युक्ते च २ परिमाणभेदे । स्वार्थे क । तत्रार्थे ।
Capeller
German
मा॑ष
m.
 Bohne, ein best. Gewicht.
Burnouf
French
माष माष
m.
 haricot [phaseolus radiatus]
au fig. sorte
de maladie cutanée
un niais, un idiot.
Poids ordinairement égal
à 1/8 de तोल ou 8 रक्तिकास् [1 gram. 166].
माषपर्णी
f.
 glycine, bot.
माषवर्धक
m.
 (वृध्) bijoutier.
माषशस् adv. par poids d'un माष।
माषीण
n.
 champ ou carré de haricots.
माष्य
n.
 mms.
Stchoupak
French
माष-
m.
 fève (pl. , le fruit), Phaseolus radiatus
poids (d'or) ou
monnaie valant 5 kṛṣṇala
pl.
n.
 d'une race de Ṛṣi
-क-
m.
 nt. poids
d'or.
°पुष्प- nt. floraison des fèves.
°पेषम्- abs. comme si l'on écrasait des fèves.
°राशि-
m.
 amas de (fleurs de) fèves.