| YouTube Channel

मारिषा (mAriSA)

 
Monier Williams Cologne
English
मारिषा
f.
N.
 of the mother of Dakṣa,
Hariv.
Pur.
of the wife of Śūra,
Pur.
 , of a river,
MBh.
Shabdartha Kaustubha
Kannada
मारिषा
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ದಕ್ಷನ ತಾಯಿ
विस्तारः - > "मारिषः शाकभिद्यार्ये नाट्योक्तौ पुंसि योषिति । दक्षाम्बायाम्" - मेदि०
Mahabharata
English
Mārishā, a river. § 574 (Jambūkh.): VI, 9, 343 (in Bhāratavarsha).
पुराणम्
English
मारिषा १ / MĀRIṢĀ I. A nymph created as a maiden of the Flora (See under kaṇḍu).
मारिषा २ / MĀRIṢĀ II. A river of Purāṇic fame. (Śloka 36, Chapter 9, bhīṣma parva).
मारिषा / MĀRIṢĀ. A place of habitation of ancient bhārata. (Śloka 69, Chapter 9, bhīṣma parva).
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
मारिषा,
स्त्री,
 (मारिष + टाप् ।) दक्षमाता ।इति मेदिनी । षे, ४४ ॥
(यथा, मत्स्यपुराणे ।४ । ४९ ।“सोमकन्याभवत् पत्नी मारिषा नाम विश्रुता ।तेभ्यस्तु दक्षमेकं सा पुत्त्रमग्र्यमजीजनत् ॥
”अस्या जन्मवृत्तान्तो यथा, विष्णुपुराणे ।प्रथमांशे १५ अध्याये ।“कण्डुर्नाम मुनिः पूर्व्वमासीद्वेदविदांवरः ।सुरम्ये गोमतीतीरे स तेपे परमं तपः ॥
तत्क्षोभाय सुरेन्द्रेण प्रम्लोचाख्या वराप्सराः ।प्रयुक्ता क्षोभयामास तमृषिं सा शुचिस्मिता ॥
”इत्यारभ्य --“यावदित्थं स विप्रर्षिस्तां ब्रवीति सुमध्यमाम् ।तावद्गलत्स्वेदजला सा बभूवातिवेपथुः ॥
प्रवेपमाणां सततं स्विन्नगात्रलतां सतीम् ।गच्छ गच्छेति सक्रोधमुवाच मुनिसत्तमः ॥
सा तु निर्भर्त्सिता तेन विनिष्क्रम्य तदाश्रमात् ।आकाशगामिनी स्वेदं ममार्ज्ज तरुपल्लवैः ॥
वृक्षाद्वृक्षं ययौ बाला तदग्रारुणपल्लवैः ।निर्मार्ज्जमाणा गात्राणि गलत्स्वेदजलानि वै ॥
ऋषिणा यस्तदा गर्भस्तस्या देहे समाहितः ।निर्ज्जगाम स रोमाच्च स्वेदरूपी तदङ्गतः ॥
तं वृक्षा जगृहुर्गर्भं एकं चक्रे तु मारुतः ।मया चाप्यायितो गोभिः स तदा ववृधे शनैः ॥
वृक्षाग्रगर्भसंभूता मारिषाख्या वरानना ।तां प्रदास्यन्ति वो वृक्षाः कोप एष प्रशाम्यताम् ॥
कण्डोरपत्यमेवं सा वृक्षेभ्यश्च समुद्गता ।ममापत्यं तथा वायोः प्रम्लोचातनया च सा ॥
”शूरस्य पत्नी । यथा, भागवते । ९ । २४ । २७ ।“देवमीढस्य शूरस्य मारिषा नाम पत्न्य-भूत् ॥
”)