मानुष (mAnuSa)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 मानुष mfn.
   (-षः-षा-षं) Human. 
	 m.
  (-षः) A man. 
	 f.
  (-षी)
	 1. A woman. 
	 2.
A branch of medicine,  the administering of drugs and herbs. E.
 
मनुष a man,  अण् aff.
  

Capeller Eng

English

 मा॑नुष f.
  ई human or humane. m.
  (adj.  —° f.
  आ)
human being,  man,  pl.
  the (5) tribes of men
 f.
  मानुषी a woman
 n.
  =
seq.
 

 मानुष॑ f.
  ई human or humane. m.
  (adj.  —° f.
  आ) human
being,  man,  pl.
  the (5) tribes of men
 f.
  मानुषी a woman
 n.
  = seq.
 

Yates

English

 मानुष (षः) 1.
m.
  A man. 
f.
  (षी) Wo-
man
 administering medicine.

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Spoken Sanskrit

English

 
   मानुष  mAnuSa  adj.
   favourable or propitious to men  
   मानुष  mAnuSa  adj.
   belonging to mankind   
   मानुष  mAnuSa  adj.
   humane  
   मानुष  mAnuSa  adj.
   human   
   मानुष  mAnuSa  m.
   man  
   मानुष  mAnuSa  m.
   human being   
   मानुष  mAnuSa  n.
   humanity  
   मानुष  mAnuSa  n.
   condition or manner or action of men   
   मानुष  mAnuSa  n.
   manhood     
            

Wilson

English

 मानुष
mfn.
   (-षः-षी-षं) Human. 
m.
  (-षः) A man. 
f.
  (-षी)
1 A woman. 
2 A branch of medicine,  the administering of drugs and herbs.
E.
  मनुष a man,  अण् aff.
  

Apte

English

मानुष [mānuṣa],  a.
  (-षी f.
 ) [मनोरयम् अण् सुक् च]

Human
 मानुषी तनुः,  मानुषी वाक् &c.
 
 R.*
  1.6
16.22
 मानुषे लोके Bg.*
  4.12
 अवजानन्ति मां मूढा मानुषीं तनुमाश्रितम् 9.11
 Ms.*
  4.124.

Humane,  kind. 

षः A man,  human being.

An epithet of the three signs of the zodiac,  Gemini,  Virgo,  and Libra. 

षी A woman. 

A branch of medicine,  administering drugs and herbs.

षम् Humanity.

Human effort or action
 मानुषं च स्वाध्यायप्रवचने च T. Up.*
  1.9.1.

Manhood
 श्रीरेषा द्रौपदीरूपा त्वदर्थे मानुषं गता Mb.
 *  18.4.12. Comp.
   -उपेत a.
  joined with human effort. -राक्षसः a fiend in human form.  -लौकिक a.
  belonging to the world of men.  -सम्भव a.
  coming from or produced by man. 

Apte 1890

English

 मानुष a. (षी f.) [मनोरयं अण् सुक् च] 1 Human
 मानुषी तनुः,  मानुषी वाक् &c.
 R. 1. 60,  16. 22
 Bg. 4. 12
 9. 11
 Ms. 4. 124. 
2 Humane,  kind. 
षः 1 A man,  human being. 
2 An epithet of the three signs of the zodiac,  Gemini,  Virgo,  and Libra. 
षी 1 A woman. 
2 A branch of medicine,  administering drugs and herbs. 
षं 1 Humanity. 
2 Human effort or action. 

Monier Williams Cologne

English

 मा॑नुष mf(ई)n.  or मानुष॑ (fr.  मनुस्) belonging to mankind,  human,  RV.
   &c.
   &c.
  

 favourable or propitious to men,  humane,  RV.
  
 AV.

 मा॑नुष m.
  (ifc.  f(आ). ) a man,  human being (pl.  the races of men,  5 in number),  RV.
   &c.
   &c.
  

 मा॑नुष m.
  N.
  of the signs of the zodiac Gemini,  Virgo,  and Libra,  VarBṛS.
 

 मा॑नुष n.
  the condition or manner or action of men,  humanity,  manhood,  RV.
   &c.
   &c.
  

 N.
  of a place,  Cat.
 

Monier Williams 1872

English

 मानुष मानुष,  अस्,  ई,  अम् (fr. मनुस्), 
human,  belonging to mankind,  appertaining to men
humane,  kind,  favourable or propitious to men
 (अस्), 
m. a man,  human being,  (often at the end of comps., 
and sometimes with fem. आ,  cf. अ-म्°,  अति-म्°
 कार्य-
म्°,  a human being in some sense of the word,  incar-
nate in human form)
 epithet of the signs of the
zodiac Gemini,  Virgo,  and Libra
 (ई),  f. a woman
scil. चिकित्सा,  a branch of medicine,  the administering
of drugs and herbs (as opposed to आसुरी and दैवी
चिकित्सा)
 (अम्),  n. the manner or ways of men, 
condition of man,  humanity
 the doings or actions
of man,  human action or effort,  manhood
 N. of a
place.
—मानुष-ता,  f. or मानुष-त्व,  अम्,  n.
humanity,  the state or condition of man,  manhood, 
manliness,  human existence,  man's estate.
—मानु-
ष-प्रधन,  अस्,  आ,  अम्,  Ved. fighting for men, 
(used in Ṛg-veda 1. 52,  9. as an epithet of the
Maruts).
—मानुष-बुद्ध,  अस्,  m. a human
Buddha,  (opposed to ध्यानि-बुद्ध।)
—मानु-
ष-मांसाद (स-आद),  अस्,  आ,  अम्,  eating human
flesh.
—मानुष-राक्षस,  अस्,  m. a fiend in
human form,  a Rākṣasa-like man.
—मानुष-
लौकिक,  अस्,  ई,  अम्,  belonging to the world of men, 
proper for man,  human.
—मानुष-सम्भव,  अस्, 
आ,  अम्,  coming from a man,  produced by men.
—मानुषोपेत (°ष-उप्°),  अस्,  आ,  अम्,  joined with
human effort.

Macdonell

English

 मानुष mā́nuṣ-a (or á),  a.
  (ī) human
 🞄humane,  kind
 m.
  human being,  man
 ep. of 🞄the three signs of the zodiac,  Gemini,  Virgo,  🞄and Libra: pl.
  races of men (of which five 🞄are assumed)
 n.
  manner of men (V.)
 human 🞄condition,  humanity
 human action or effort.

Benfey

English

 मानुष मानुष,  i. e. मनुस् (q. cf. ), 
+ अ, 
 I. adj.
 ,  f.
  षी।
 1. Human,  Rām. 
3,  53,  3
 54,  17.
 2. Relating to man-
kind,  Man.  4,  124.
 II. m.
  A man, 
Pañc. 61,  10.
 III. f.
  षी,  A woman, 
Nal. 13,  55.
 IV. n.
  Human effort,  Chr.
56,  16 (दैवं मानुषोपेतम्,  Fate
combined with human effort).
 -- Comp.
 
अ-, 
 I. adj.
 ,  f.
  षी। 1. not human.  2.
inhuman. 
 II. m.
  not a man,  any other
than a man,  Man.  9,  284.
अति-,  adj.
 
superhuman,  Chr. 46,  19.
दिव्य-,  m.
 
a demigod,  Kathās. 1,  47 (एकान्तसुखिनो
देवा मनुष्या नित्यदुःखिनः
 दि-
व्यमानुषचेष्टा तु परभागेन
हारिणी। विद्याधराणां चरितम् अतस्
ते वर्णयाम्य् अहम्
 The gods are
ever happy,  men ever unhappy
 [but]
the doing of the demigods is charming
in the highest degree. Therefore,  I
shall tell you the adventures of Vidyā-
dharas).

Apte Hindi

Hindi

मानुष
वि* - "मनोरयम् - अण्,  सुक् च"
"मनुष्य की,  मानवी,  इंसानी"

मानुष
वि* - -
"कृपालु,  दयालु"

मानुषः
पुं*
  - -
"मनुष्य,  मानव,  इन्सान"

मानुषः
पुं*
  - -
"मिथुन,  कन्या और तुला राशियों का विशेषण"

मानुषम्
नपुं*
   - -
मनुष्यत्व

मानुषम्
नपुं*
   - -
मानव प्रयत्न या कर्म

मानुषम्
नपुं*
   - मनोरयम्+अण् सुक् च
"मानवता, मनुष्यत्व"

मानुषम्
नपुं*
   - -
"मनुष्य की परिपक्वावस्था, पूर्ण पुरुषत्व"

Shabdartha Kaustubha

Kannada

मानुष
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಮನುಷ್ಯ /ಮಾನವ
निष्पत्तिः - > मनु - "अञ्" षुगागमश्च (४-१-१६१)
प्रयोगाः - > "मानुषानभिलष्यन्ती रोचिष्णुर्दिव्यधर्मिणी"
उल्लेखाः - > भट्टि० ४-२२
मानुष
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಮನುಷ್ಯ ಸಂಬಂಧವಾದ
निष्पत्तिः - > "अण्" (४-३-१२०)
व्युत्पत्तिः - > मानुषस्येदम्
प्रयोगाः - > "अकृत्वा मानुषं कर्म यो दैवमनुवर्तते । वृथा श्राम्यति सम्प्राप्य पतिं क्लीबमिवाङ्गना ॥"
उल्लेखाः - > भा० अनु० ९-२२

L R Vaidya

English

 mAnuza {% (I) a. (f. षी) %} 1. Human,  R.xvi.22,  i.60
 2. kind,  humane.

 mAnuza {% (II) m. %} 1. A man,  a human being
 2. an epithet of the signs Gemini,  Virgo,  and Libra of the zodiac.

 mAnuza {% (III) n. %} Human action,  human effort.

Bopp

Latin

 मानुष (a मनु producto अ s. ष pro स,  v. gr. 101^a).)
1) m.
homo. H. 2. 12. 13.
2) Adj. (fem. ई) humanus. H. 2. 8.
BH. 4. 12. N. 1. 2. मानुषी Subst. N. 13. 55.

Edgerton Buddhist Hybrid

English

 Mānuṣa,  n. of a nāga king: Māy 〔247.25〕.

Lanman

English

 mā́nuṣa,  f. -ī,  a. pertaining to man,  human
 as m. man (cf. mānava). [mánus, 
1208a end: cf. manuṣyà.]

Wordnet

Sanskrit

Synonyms:
  मानुष,  मानुषिक,  मानवीन,  मानवीय,  पौरुष,  पौरुषेय,  जनकीय,  मनुष्यजातीय
adjective
 
मानवसम्बन्धि।
 "अन्यस्य साहाय्यम् इति मानुषं कर्म।"

अभिधानचिन्तामणिः

Sanskrit

--source--
 
मर्त्यः पञ्चजनो भूस्पृक्पुरुषः पूरुषो नरः ।
मनुष्यो मानुषो ना विट् मनुजो मानवः पुमान् ॥ ३३७ ॥
-wordlist-
 
मर्त्य (पुं),  पञ्चजन (पुं),  भूस्पृश् (पुं),  पुरुष (पुं),  पूरुष (पुं),  नर (पुं),  मनुष्य (पुं),  मानुष (पुं),  नृ (पुं),  विष् (पुं),  मनुज (पुं),  मानव (पुं),  पुंस् (पुं)

अभिधानरत्नमाला

Sanskrit

मनुष्य
मनुष्य,  मानुष,  मर्त्य,  मनुज,  मानव,  पुंस्,  पञ्चजन,  नृ,  पुरुष,  पूरुष,  विष्
मनुष्यो मानुषो मर्त्यो मनुजो मानवो नरः ।
पुमान्पञ्चजनो ना च पुरुषः पूरुषश्च विट् ॥ ३३१ ॥
verse 2.1.1.331
page 0039

नाममाला

Sanskrit

मनुष्य,  मानुष,  मर्त्य,  मनुज,  मानव,  नर,  नृ,  पुंंस्,  पुरुष,  गोधा
मनुष्यो मानुषो मर्त्यो मनुजो मानवो नरः ।
ना पुमान् पुरुषो गोधा धवः स्यात्तत्पतिर्नृपः ॥ २८ ॥
verse 0.1.1.28
page 0014

Mahabharata

English

Mānusha,  a tīrtha. § 364 (Tīrthayātrāp.): III,  45,  6035,  6037.

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 मानुषः,  पुं,
   (मनोर्जातः । मनु + “मनोर्जाता-वञ् यतौ षुक् च ।” ४ । १ । १६१ । इत्यञ्षुगागमश्च ।) मनुष्यः । इत्यमरः । २ । ६ । १ ॥
(यथा,  मनौ । ९ । २८४ ।“चिकित्सकानां सर्व्वेषां मिथ्याप्रचरतां दमः ।अमानुषेषु प्रथमो मानुषेषु तु मध्यमः ॥
”मनुष्यस्येदम् । अण् । मनुष्यसम्बन्धिनि,  त्रि ।यथा,  महाभारते । १३ । ६ । २० ।“अकृत्वा मानुषं कर्म्म यो दैवमनुवर्त्तते ।वृथा श्राम्यति संप्राप्य पतिं क्लीवमिवाङ्गना ॥
”)

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 मानुष पु०
  मनोरयम् अण् सुक् च । मानवे,  ततोजातौस्त्रियां ङीप् मानुषी । मानुषस्येदम् अण् । २ मनुष्यसम्ब-न्धिनि त्रि०
  स्त्रियां ङीप् सा च ३ चिकित्साभेदे शब्दर० ।

Capeller

German

 मा॑नुष u. मानुष॑,  f.
  ई menschlich,  menschenfreundlich.
m.
  Mensch,  Pl. Menschenstämme.
f.
 
°षी Weib. m.
  Menschheit, 
Menschenart.

 मा॑नुष Menschheit u. मा॑सर n.
 

Grassman

German

 mā́nuṣa,  a.,  m. [von mánus],  1〉 a.,  menschlich,  zu den Menschen gehörig,  ihnen eigen,  oft durch den Gen. der Menschen wiederzugeben
 2〉 a.,  menschlich,  d. h. menschenfreundlich,  den Menschen hold
 3〉 m.,  Mensch,  auch mit dem Gegensatze devá ({350, 2}. _{350, 3}
 {951, 5}
 {194, 3}) oder yajñíya ({297, 20})
 insbesondere 4〉 páñca mā́nuṣās die fünf Menschenstämme (vgl. kṣití). — Vgl. á-mānuṣa.
-a 2〉 (agne) {243, 6}
 (indra) {84, 20}.
-as 1〉 hótā {153, 3}
 jánas {443, 3}
 yajñás {919, 8}. — 2〉 puróhitas (agnís) {44, 10}
 (índras) {202, 10} (Gegensatz ámānuṣam). — 3〉 {37, 7}
 {257, 4}
 {671, 6}
 {903, 7}
 {921, 8}.
-am [n.] 1〉 zu kṣatrám
 oder vratám va statt vratéva zu lesen {420, 2}.
-āya 1〉 kṣáyāya {123, 1}.
-āt 3〉 {194, 3}.
-asya 1〉 jánasya {70, 2}. — 3〉 dúras {121, 4}
 havyā́ {846, 5}.
-e 1〉 jáne {48, 11}
 {368, 2}
 {375, 2}
 {457, 1}
 {673, 10}
 {944, 9}
 vṛjáne {128, 7}. — 3〉 {534, 9}.
-āsas 1〉 ṛtvíjas {60, 3}. — 3〉 {523, 4}
 {527, 2}
 {872, 10}.
-ās 1〉 vielleicht {51, 1} (Pada -ā) yásya dyā́vas ná vicáranti 〰 dessen Tage nicht wie menschliche (Tage) vergehen. — 3〉 [Page1034] {38, 10} {39, 6}
 {162, 4}
 {839, 2} (devayántas)
 {948, 7}.
-ān 3〉 {48, 7}
 {50, 5}
 {113, 9}
 {639, 35}
 {941, 7}. — 4〉 {629, 2}.
-ā [n.] 1〉 yugā́ni {103, 4}
 yugā́ {144, 4}
 {193, 2}
 {406, 4}
 {457, 23}
 {666, 12}
 {671, 9}
 {724, 7}
 {966, 6}
 sávanāni {131, 1}
 maghā́ni {453, 2}
 havyā́ni {643, 26}
 janū́ṃṣi {520, 1} (Gegensatz daíviāni).
-ebhis 3〉 {554, 1}
 {951, 5}.
-ebhias [D.] 3〉 {350, 2}.
-āṇām 3〉 átithis {297, 20}
 pitā́ mātā́ {442, 5}
 jánima {459, 7}
 {578, 1}
 dyumnā́ {460, 6}
 aratím {526, 3}
 sā́dhāraṇas {579, 1}
 samídhe {593, 1}.
-āṇaam 3〉 yajñám {84, 2}
 átithim {127, 8}
 {643, 25}
 havyā́ {128, 7}
 {305, 5}
 {361, 3}
 śávasā {304, 8}
 dhītā́ {661, 1}
 dyumnā́ni {773, 11}.
-eṣu 1〉 yajñéṣu {518, 7}. — 3〉 {25, 15}
 {58, 6}
 {60, 4}
 {350, 3}
 {367, 3}
 {538, 6}
 {872, 4}.
-ā [N. s. f.] 1〉 dhī́s {193, 9}.
-i [V. s. f.] 2〉 uṣas {591, 2}.
-ī [N. s. f.] 1〉 víś {72, 8}.
-īs [V. p. f.] 2〉 āpas {491, 7}.
-īs [N. p.] 1〉 íṣas {236, 10}
 víśas {240, 3}
 {362, 3}
 {895, 9}
 {906, 6}
 {909, 2}.
-īs [A.] 1〉 dúras {399, 1}
 kṣitī́s {506, 1}
 {595, 1}
 víśas {521, 2}. — 2〉 apás {775, 7}.
-īṇām 1〉 kṛṣṭīṇā́m {59, 5}
 {459, 2}
 viśā́m {245, 5}
 {355, 9}
 {358, 3}
 kṣitīnā́m {268, 2}.
-īṇaam 1〉 viśā́m {363, 3}
 {489, 8}.
-īṣu 1〉 vikṣú {195, 3}
 {239, 3}
 {302, 7}. _{302, 8}
 {305, 2}
 {583, 7}
 {750, 4}
 {827, 4}.

 mā́nuṣa:
-eṣu 3〉 {59, 3}.

Burnouf

French

 मानुष मानुष a. (मनु
 sfx. स) humain.  -- S. m.
 
homme. -- S. f.
  मानुषि femme.
		 Thérapeutique.
		 Germ.  mensch.
मानुषिबुद्ध m.
  buddha humain [par oppos. à
ध्यानिबुद्ध],  Bd.
मानुष्य a. humain.  -- S. n.
  l'humanité,  les hommes.
मानुष्यक n.
  réunion d'hommes.

Stchoupak

French

 मानुष-
 -ई- a. humain 
 m.
  homme 
 nt. état ou manière d'être
de l'homme 
 humanité 
 f.
  femme 
 -क- a. humain 
 -ता- f.
  -त्व- nt.
état d'homme 
 -ई-भू- devenir un homme.
°दैविक- a. humain et divin. 
°मांसाद- a. anthropophage.
°राक्षस- m.
  démon à forme humaine 
 -ई- f.
 
°लौकिक- a. qui appartient au monde des hommes.
मानुषादत्व- nt. anthropophagie.
मानुषोपेत- a. v. acquis par un effort humain. 

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.