मानस (mAnasa)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 मानस mfn.
   (-सः-सा-सं) Mental.
	 n.
  (-सं)
	 1. The mind,  the seat or faculty
of reason and feeling.
	 2. The lake Mānus,  or Mānasarovara in the
Himālaya mountains.
	 3. (In law, ) Tacit or implied consent.
	 f.
 
(-सी)
	 1. Mental,  born from the mind.
	 2. A kind of salt.
	 3. A god-
dess peculiar to the Jainas.
 E.
  मनस् the mind,  aff.
   अण्
 or मनस्
BRAHMĀ,  the supreme mind,  अण् aff.
   of derivation,  &c.

Capeller Eng

English

 1 मानस॑ f.
  ई (आ) sprung from the mind,  the mind's, 
mental,  spiritual
 n.
  (adj.  —° f.
  आ) mind,  spirit,  heart,  soul,  N.
  of
a sacred lake and place of pilgrimage.

 2 मानस a.
  dwelling on the lake Manasa. 

Yates

English

 मानस (सं) 1.
n.
  The mind
 a lake
 a
celestial grove
 tacit consent.
f.
 
(सी) A
Jaina goddess.
a. Mental.

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Spoken Sanskrit

English

मानस 	-	  mAnasa 	-	 n.
  	-	  mental powers
उद्धारग्राहि-शक्ति 	-	  uddhAragrAhi-zakti 	-	 m.
  	-	  borrowing powers
उद्धार-शक्ति 	-	  uddhAra-zakti 	-	 m.
  n.
  	-	  borrowing powers
सङ्गामी-शक्ति 	-	  saGgAmI-zakti 	-	 f.
  	-	  concurrent powers  [ U.S. Hist. ]
जीवधन्य 	-	  jIvadhanya 	-	 adj.
  	-	  rich in vital powers
दशबल 	-	  dazabala 	-	 m.
  	-	  possessing 10 powers
मायावत् 	-	  mAyAvat 	-	 adj.
  	-	  having magical powers
योगतस् 	-	  yogatas 	-	 ind.
  	-	  with all one's powers
सर्ववीर्य 	-	  sarvavIrya 	-	 adj.
  	-	  endowed with all powers
दशबलबलिन् 	-	  dazabalabalin 	-	 adj.
  	-	  possessing the 10 powers
शक्तिज्ञ 	-	  zaktijJa 	-	 adj.
  	-	  one who knows his powers
पुरुशक्ति 	-	  puruzakti 	-	 adj.
  	-	  possessing various powers
इन्द्रियबोधन 	-	  indriyabodhana 	-	 adj.
  	-	  arousing the bodily powers
इन्द्रियबोधिन् 	-	  indriyabodhin 	-	 adj.
  	-	  arousing the bodily powers
योगिन् 	-	  yogin 	-	 adj.
  	-	  possessed of superhuman powers
अयुक्शक्ति 	-	  ayukzakti 	-	 m.
  	-	  having an odd number of powers
अमेयात्मन् 	-	  ameyAtman 	-	 adj.
  	-	  possessing immense powers of mind
नानाविर्य 	-	  nAnAvirya 	-	 adj.
  	-	  having different powers or effects
विष्वक्सेन 	-	  viSvaksena 	-	 m.
  	-	  whose hosts or powers go everywhere
शक्तिद्वयवत् 	-	  zaktidvayavat 	-	 adj.
  	-	  endowed with two powers or faculties
मायाविन् 	-	  mAyAvin 	-	 adj.
  	-	  possessing illusion or magical powers
दण्डधराधिपति 	-	  daNDadharAdhipati 	-	 m.
  	-	  king who has full administrative powers
विपाकदोष 	-	  vipAkadoSa 	-	 m.
  	-	  morbid affection of the digestive powers
प्रकृति 	-	  prakRti 	-	 f.
  	-	  constituent elements or powers of the state
अतर्क्यसहस्रशक्ति 	-	  atarkyasahasrazakti 	-	 m.
  	-	  endowed with a thousand incomprehensible powers
ऐश्वर्यवत् 	-	  aizvaryavat 	-	 adj.
  	-	  possessed of or connected with superhuman powers
यन्त्र 	-	  yantra 	-	 n.
  	-	  mystical diagram supposed to possess occult powers
प्रतिष्ठा 	-	  pratiSThA 	-	 f.
  	-	  any ceremony for obtaining supernatural and magical powers
मनसस्पति 	-	  manasaspati 	-	 m.
  	-	  lord or presiding genius of the mental powers and life of men
सिद्ध 	-	  siddha 	-	 m.
  	-	  any great adept in magic or one who has acquired supernatural powers
सिद्धि 	-	  siddhi 	-	 f.
  	-	  acquisition of supernatural powers by magical means or the supposed faculty so acquired

मानस 	-	 mAnasa 	-	 adj.
  	-	 mental
मानसिक 	-	 mAnasika 	-	 adj.
  	-	 mental
मानस्तिक 	-	 mAnastika 	-	 adj.
  	-	 mental
मनोभाव 	-	 manobhAva 	-	 m.
  	-	 mentality
मानस्तिकावरोध 	-	 mAnastikAvarodha 	-	 m.
  	-	 mentalblock
मनस्ताप 	-	 manastApa 	-	 m.
  	-	 mentaldistress
मनोरुग्णालय 	-	 manorugNAlaya 	-	 m.
  	-	 mentalhospital
ताप 	-	 tApa 	-	 m.
  	-	 mentalorphysicalpain
चैत्त 	-	  caitta 	-	 adj.
  	-	 mental
बौद्ध 	-	  bauddha 	-	 adj.
  	-	 mental
प्रातीतिक 	-	  prAtItika 	-	 adj.
  	-	 mental
मनोमय 	-	  manomaya 	-	 adj.
  	-	 mental
धिया 	-	  dhiyA 	-	 indecl.
  	-	 mentally
प्रज्ञा 	-	  prajJA 	-	 f.
  	-	 mentality
मनस्पाप 	-	  manaspApa 	-	 n.
  	-	 mental sin
कष्ट 	-	  kaSTa 	-	 n.
  	-	  inquietude  [ mental or physical ]
आधि 	-	  Adhi 	-	 m.
  	-	 mental pain
मनस्ताप 	-	  manastApa 	-	 m.
  	-	 mental pain
ज्वर 	-	  jvara 	-	 m.
  	-	 mental pain
सुखचित्त 	-	  sukhacitta 	-	 n.
  	-	 mental ease

मानस 	-	 mAnasa 	-	 adj.
  	-	 spiritual
मानस 	-	 mAnasa 	-	 adj.
  	-	 mental
मानस 	-	 mAnasa 	-	 adj.
  	-	  expressed only in the mind
मानस 	-	 mAnasa 	-	 adj.
  	-	  performed in thought i.e. silent
मानस 	-	 mAnasa 	-	 adj.
  	-	  belonging to the mind or spirit
मानस 	-	 mAnasa 	-	 adj.
  	-	  relating to or dwelling on the lake mAnasa
मानस 	-	 mAnasa 	-	 adj.
  	-	  imaginable
मानस 	-	 mAnasa 	-	 adj.
  	-	  conceivable
मानस 	-	 mAnasa 	-	 adj.
  	-	  tacit
मानस 	-	 mAnasa 	-	 adj.
  	-	  conceived or present in the mind
मानस 	-	 mAnasa 	-	 m.
  	-	  form of viSNu
मानस 	-	 mAnasa 	-	 m.
  	-	  class of ascetics
मानस 	-	 mAnasa 	-	 n.
  	-	  mental powers
मानस 	-	 mAnasa 	-	 n.
  	-	  25th mansion from that under which one is born
मानस 	-	 mAnasa 	-	 n.
  	-	  tacit or implied consent
मानस 	-	 mAnasa 	-	 n.
  	-	  heart
मानस 	-	 mAnasa 	-	 n.
  	-	  mind
मानस 	-	 mAnasa 	-	 n.
  	-	  soul
मानस 	-	 mAnasa 	-	 n.
  	-	  kind of salt
मानस 	-	 mAnasa 	-	 n.
  	-	  spirit

 
   मानस  mAnasa adj.
   tacit    
   अनालाप  anAlApa adj.
   taciturn    
   अल्पभाषिन्  alpabhASin adj.
   taciturn   
   अल्पवादिन्  alpavAdin adj.
   taciturn    
   कथाविरक्त  kathAvirakta adj.
   taciturn   
   तूष्णींशील  tUSNIMzIla adj.
   taciturn    
   मौनिन्  maunin adj.
   taciturn   
   संयतवाच्  saMyatavAc adj.
   taciturn    
   अध्वान  adhvAna adj.
   taciturn   
   अनालाप  anAlApa m.
   taciturnity    
   मौन  mauna n.
   taciturnity   
   मौनसम्मति  maunasammati f.
   tacit assent    
   मौन स्वीकरण  mauna svIkaraNa n.
   tacit assent   
   अननुभाषण  ananubhASaNa n.
   tacit assent    
   मानस  mAnasa n.
   tacit or implied consent    

Wilson

English

 मानस
mfn.
   (-सः-सी-सं) Mental.
n.
  (-सं)
1 The mind,  the seat or faculty of reason,  and feeling.
2 The lake Mānas,  or Mānasarovara in the Himālaya mountains.
3 (In law, ) Tacit or implied consent.
f.
  (-सी) A goddess peculiar to the
Jainas.
E.
  मनस् the mind,  aff.
   अण्,  or मनस् BRAHMĀ,  the supreme mind, 
अण् aff.
   of derivation,  &c.

Apte

English

मानस [mānasa],  a.
  (-सी f.
 ) [मन एव,  मनस इदं वा अण्]

Pertaining to the mind,  mental,  spiritual (opp.  शारीर).

Produced from the mind,  sprung at will
 ब्रह्मणो मानसपुत्राः
 किं मानसी सृष्टिः Ś.*
  4
 Ku.*
  1.18
 मद्भावा मानसा जाता Bg.*
  1. 6.

Only to be conceived in the mind,  conceivable
 अहिंसा सत्यमस्तेयं ब्रह्मचर्यमलुब्धता । एतानि मानसानि स्युर्व्रतानि ......

Tacit,  implied.

Dwelling on the lake Mānasa
 न रमते मरालस्य मानसं मानसं विना Udb. -सः A form of Viṣṇu.

सम् The mind,  heart,  soul
 सपदि मदनानलो दहति मम मानसम् Gīt.*
  1
 अपि च मानसमम्बुनिधिः Bv.*
  1.113
 मानसं विषयैर्विना (भाति) 116.

N.
  of a sacred lake on the mountain Kailāsa
 कैलासशिखरे राम मनसा निर्मितं सरः । ब्रह्मणा प्रागिदं यस्मात्तदभून्मानसं सरः ॥ Rām. 
 (it is said to be the native place of swans,  who are described as migrating to its shores every year at the commencement of the breeding season or the monsoons
 मेघश्यामा दिशो दृष्ट्वा मानसोत्सुकचेतसाम् । कूजितं राजहंसानां नेदं नूपुरशिञ्जितम् V.*
  4.14, 15
 यस्यास्तोये कृतवसतयो मानसं संनिकृष्टं नाध्यास्यन्ति व्यपगतशुचस्त्वामपि प्रेक्ष्य हंसाः Me.*
  78
 (see Me.*
  11
 Ghaṭ.*
  9 also)
 R.*
  6.26
 Me.*
  64. Bv.*
  1.3.

(In law) Tacit or implied consent.

A kind of salt.

The mental powers. Comp.
   -आलयः a swan,  goose. -उत्क a.
  eager to go to Mānasa
 तच्छ्रुत्वा ते श्रवण- सुभगं गर्जितं मानसोत्काः Me.*
  11. -ओकस्,  -चारिन् m.
  a swan.  -जन्मन् m.
 

the god of love.

a swan.  -पूजा mental or spiritual devotion (opp.  मूर्तिपूजा). -शुच् f.
  mental sorrow,  grief. 

Apte 1890

English

 मानस a. (सी f.) [मन एव,  मनस इदं वा अण्] 1 Pertaining to the mind,  mental,  spiritual (opp. शारीर). 
2 Produced from the mind,  sprung at will
 ब्रह्मणो मानसपुत्राः
 किं मानसी सृष्टिः Ś. 4
 Ku. 1. 18
 Bg. 10. 6. 
3 Only to be conceived in the mind,  conceivable. 
4 Tacit,  implied. 
5 Dwelling on the lake Mānasa. 
सः A form of Viṣṇu. 
सं 1 The mind,  heart,  soul
 सपदि मदनानलो दहति मम मानसं Gīt. 10
 अपि च मानसमंबुनिधिः Bv. 1. 113
 मानसं विषयैर्विना (भाति) 116. 
2 N. of a sacred lake on the mountain Kailāsa
 (कैलासशिखरे राम मनसा निर्मितं सरः । ब्रह्मणा प्रागिदं यस्मात्तदभून्मानसं सरः ॥ Rām.
 it is said to be the native place of swans,  who are described as migrating to its shores every year at the commencement of the breeding season or the monsoons
 मेघश्यामा दिशो दृष्ट्वा मानसोत्सुकचेतसां । कूजितं राजहंसानां नेदं नूपुरशिंजितं V. 4. 14,  15
 यस्यास्तोये कृतवसतयो मानसं संनिकृष्टं नाध्यास्यंति व्यपगतशुच त्वामपि प्रेक्ष्य हंसः Me. 76
 see Me. 11
 Ghaṭ. 9 also)
 R. 6. 26
 Me. 62. Bv. 1. 3. 
3 (In law) Tacit or implied consent. 
4 A kind of salt. 
Comp. 
आलयः a swan,  goose. 
उत्क a. eager to go to Mānasa
 Me. 11. 
ओकस्,  
चारिन् m. a swan. 
जन्मन् m. {1} the god of love. {2} a swan. 

 मानस A lake said to be situated in Hāṭaka which appears to be the same as Lādak. On the north of Hāṭaka is Harivarṣa,  the country of the northern Kurus. The lake was celebrated in former times as the abode of Kinnaras,  and is said by poets to be the annual resort of swans at the approach of the rains. 

Monier Williams Cologne

English

 मानस॑ mf(ई,  once आ)n.  (fr.  म॑नस्) belonging to the mind or spirit,  mental,  spiritual (opp.  to शारीर,  corporeal),  VS.
  &c.
   &c.
  

 expressed only in the mind,  performed in thought i.e. silent,  tacit (as a hymn or prayer),  ŚrS.
 
 Mn.
  
 MBh.

 conceived or present in the mind,  conceivable,  imaginable,  R.
 

 relating to or dwelling on the lake Mānasa (See n.
  below),  BhP.
  

 मानस॑ m.
  a form of Viṣṇu,  VP.
  

 N.
  of a serpent-demon,  MBh.
  

 of a son of Vapuṣ-mat,  MārkP.
  

 मानस॑ m.
  pl.
  a partic.  class of deceased ancestors (regarded as sons of Vasiṣṭha),  Cat.
 

 a class of ascetics,  RāmatUp.
   

 N.
  of the Vaiśyas in Śākadvīpa,  MBh.
  

 of the worlds of the Soma-pa,  Hariv.
 

 मानस॑ n.
  (ifc.  f(आ). ) the mental powers,  mind,  spirit,  heart,  soul (=  मनस् g. प्रज्ञादि),  KaṭhUp.
   
 MBh.
  
 Kāv.
  &c.
  

 मानस॑ n.
  (in law) tacit or implied consent,  W.
 

 a kind of salt,  KātyŚr.
  ,  Sch.

 the 25th mansion from that under which one is born,  VarYogay.
 

 (with or scil.
  सरस्,  or तीर्थ) N.
  of a sacred lake and place of pilgrimage on mount Kailāsa (the native place of the wild geese,  which migrate to it every year at the breeding season),  MBh.
  
 Kāv.
 
 Pur.
 

 N.
  of wk. on Śilpa or art.

Monier Williams 1872

English

 मानस मानस,  अस्,  ई,  अम् (fr. मनस्),  be-
longing to the mind or spirit,  mental,  spiritual,  (as
opposed to शारीर,  corporeal
 मानसं तीर्थम्, 
a spiritual bathing-place or the lake Mānasa so called)
expressed only in the mind (e. g. मानसं स्तोत्रम्, 
a silent hymn of praise),  tacit,  implied
 present in
the mind,  only to be conceived in the mind,  (आभ-
रणैर् मानसैः,  with every conceivable orna-
ment)
 dwelling on the lake Mānasa,  (in this sense
fr. मानस,  अम्,  n. the lake Mānasa,  see below)
(अस्),  m. a form of Viṣṇu
 N. of a Nāga
 of a
class of ascetics
 of a son of Vapuṣ-mat
 of a pre-
ceptor
 (आस्),  m. pl. a particular class of Manes
(regarded as sons of Vasiṣṭha)
 epithet of the
Vaiśyas in Śāka-dvīpa
 (ई),  f.,  N. of one of the
sixteen Vidyā-devīs [cf. महा-मानसिका]
 (अम्), 
n. the mental powers,  mind,  spirit,  the seat or faculty
of reason and feeling,  heart,  soul,  (in these senses
frequently at the end of a comp.,  cf. भय-सन्-
त्रस्त-म्°)
 tacit or implied consent (in law)
 N.
of a sacred lake and place of pilgrimage on mount
Kailāsa in the Himālaya mountains,  (the native place
of the wild geese or swans
 constant allusions are
made to this lake in Hindū poetry,  and the Haṃsa
or Rāja-haṃsa,  a kind of wild goose,  is described as
migrating to its shores every year at the breeding
season)
 a kind of salt.
—मानस-चारिन्,  ई,  इणी,  इ, 
frequenting lake Mānasa
 (ई),  m. a wild goose or
swan.
—मानस-जन्मन्,  आ,  m. ‘mind-born, ’ the
god of love
 [cf. मनो-जन्मन्।]
—मानस-त्व, 
अम्,  n. thoughtfulness,  spirituality,  the belonging
to spirit,  fulfilment of anything in mere thought.
—मानस-नयन,  अम्,  n. ‘guidance to the lake
Mānasa, ’ N. of a logical work by Jīvana.
—मानस-
नयन-प्रसादनी,  f.,  N. of a commentary on the
above work.
—मानस-रुज्,  क्,  f.,  Ved. mental or
spiritual disease.
—मानस-वेग,  अस्,  आ,  अम्,  swift
as spirit (i. e. thought)
 (अस्),  m.,  N. of a king.
—मानस-शुच्,  क्,  f.,  Ved. mental sorrow or grief.
—मानस-सन्ताप,  अस्,  m. mental anguish,  sorrow
of heart.
—मानसालय (°स-आल्°),  अस्,  m. ‘dwelling
on the lake Mānasa, ’ a wild goose or swan
 [cf.
मानसौकस्।]
—मानसोत्तर (°स-उत्°),  अस्,  m., 
N. of a mountain range
 [cf. उत्तर-मानस।]
—मानसोल्लास (°स-उल्°),  अस्,  m.,  N. of a Vedānta
work by Sureśvara Ācārya or Dakṣiṇa Ācārya,  a
disciple of Śaṅkara Ācārya.
—मानसोल्लास-प्र-
बन्ध and मानसोल्लास-वृत्तान्त and मान-
सोल्लास-वृत्तान्त-विलास,  अस्,  m. names of commen-
taries on the above work.
—मानसौकस् (°स-ओक्°), 
आस्,  आस्,  अस्,  dwelling on the lake Mānasa
 (आस्),  m.
a wild goose or swan,  the Rāja-haṃsa.

Macdonell

English

 मानस mānas-á,  a.
  (ī) relating to or produced 🞄from the mind,  mental,  spiritual
 performed 🞄in thought (prayer etc.),  conceived 🞄in the mind,  conceivable
 n.
  mental faculty,  🞄mind,  heart
 N. of a sacred lake and place 🞄of pilgrimage on mount Kailāsa,  whither 🞄the wild swans repair in the breading season 🞄at the beginning of the monsoons.

Benfey

English

 मानस मानस,  i. e. मनस् + अ, 
 I.
adj.
 ,  f.
  सी,  Mental,  Man.  2,  85
 Vikr.
d. 30.
 II. n.
 
 1. The mind,  the seat of
reasoning and feeling,  Pañc. v. 12
Bhāṣāp. 33
 Hit. i. d. 140,  M.M.
Pañc. iii. d. 45 (
भय-संत्रस्त-, 
adj.
  Having one's mind terrified by
fear)
 iii. d. 180 (
शोक-संतप्त-,  burned
by grief).
 2. The name of a lake, 
Vikr. d. 93.
 III. f.
  सी,  A goddess of
the Jainas.
 -- Comp.
 
अन्य-,  adj.
 ,  f.
  सा, 
being in love with another,  Chr. 14,  22.
अन्-अन्य-,  adj.
  intent only on one
object,  Indr. 5,  4. पूर्ण- (see vb. पॄ), 
adj.
  satisfied,  Rām.  3,  75,  25. हृष्ट-
(vb. हृष्). adj.
  glad,  happy, 
Johns. Sel. 14,  48.

Hindi

मन

Apte Hindi

Hindi

मानस
वि* - "मन एव,  मनस इदं वा अण्"
"मन से संबंध रखने वाला,  मानसिक,  आत्मिक (विप* शारीरिक)"

मानस
वि* - -
"मन से उत्पन्न,  इच्छा से उदित"

मानस
वि* - -
"केवल मनसा विचारणीय,  कल्पनीय"

मानस
वि* - -
"उपलक्षित,  ध्वनित"

मानस
वि* - -
‘भानस’ सरोवर पर रहने वाला

मानसः
पुं*
  - -
विष्णु का एक रुप

मानसम्
नपुं*
   - -
"मन,  हृदय"

मानसम्
नपुं*
   - -
कैलाश पर्वत पर स्थित एक पुनीत सरोवर

मानसम्
नपुं*
   - -
एक प्रकार का नमक

मानसः
पुं*
  - -
"एक सरोवर का नाम है जो हाटक में स्थित था, जिसे आज कल लद्दाख कहते है। हाटक के उतर में उतरी कुरुओं का देश है जिसका नाम हरिवर्ष है। पूर्वकाल में यह सरोवर किन्नरों के आवास के रुप में विख्यात था। कवियों की उक्ति के अनुसार वर्षा ऋतु के आरम्भ में हंस प्रतिवर्ष यहीं आकर शरण लेते थे।"

Shabdartha Kaustubha

Kannada

मानस
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಮನಸ್ಸು /ಚಿತ್ತ /ಅಂತಃಕರಣ
निष्पत्तिः - > "असुन्" (उ० ४-१५) । स्वार्थे "अण्" (५-४-३८)
व्युत्पत्तिः - > मन्यतेऽनेन । मन एव
प्रयोगाः - > "महारथः सत्यधनस्य मानसं दुनोति नो कच्चिदयं वृकोदरः"
उल्लेखाः - > किरा० १-३४
मानस
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಮಾನಸ ಸರೋವರ /ಕೈಲಾಸ ಪರ್ವತದ ಒಂದು ಸರಸ್ಸು
प्रयोगाः - > "विकचवारिरुहं दधतं सरः सकलहंसगणं शुचि मानसम्"
उल्लेखाः - > किरा० ५-१३
मानस
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಮನಸ್ಸಿನ ಸಂಬಂಧವಾದ /ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಉಂಟಾದ
निष्पत्तिः - > "अण्" (४-३-१२०)
व्युत्पत्तिः - > मनसः इदम्
प्रयोगाः - > "मनुष्याः मानसैर्दुःखैः युज्यन्ते स्वल्पबुद्धयः"
उल्लेखाः - > भा० शान्ति० ३३८-४
मानस
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ
प्रयोगाः - > "महर्षयः सप्त पूर्वे चत्वारो मनवस्तथा । मद्भावा मानसा जाताः येषां लोक इमाः प्रजाः ॥"
उल्लेखाः - > गीता० १०-६

L R Vaidya

English

 mAnasa {% (I) a. (f. सी) %} 1. Mental,  spiritual
tacit,  implied
born of the mind,  मद्भावा मानसा जाताः Bg.x.6,  K.S.i.18
only to be conceived in the mind.

 mAnasa {% (II) m. %} A form of Vishṇu.

 mAnasa {% (III) n. %} 1. The mind,  the heart,  सुतां गिरांशप्रतिसक्तमानसाम् K.S.v.3
 2. name of a sacred lake on mount Kailāsa
 (it is considered to be the native place of swans
 according to poets,  those birds migrate to the shores of this lake every year at the beginning of the rainy season,  यस्यास्तोये फृतवसतयो मानसं संनिकृष्टं नाध्यास्यंति व्यपगतशुचस्त्वामपि प्रेक्ष्य हंसाः Megh.ii.13,  हंसपंक्तिरपि नाथ संप्रति प्रस्थिता वियति मानसं प्रति Ghat.9),  R.vi.26
 3. a kind of salt.

Bopp

Latin

 मानस n. (a मनस् s. अ)
1) animus,  mens. N. 13. 19. 19.
9. DR. 1. 11. in fine compp. BAH.
2) lacus hujus nominis
in Himâlayo. MEGH. 11.

Anekartha-Dvani-Manjari

Sanskrit

मानस
क्ली
मानस,  चित्त,  त्रैदश-सरस्
मानसं चित्तमित्युक्तं मानसं त्रैदशं सरः ।
verse 2.1.1.61
page 0011

Aufrecht Catalogus Catalogorum

English

 मानस śilpa. Oppert 6976. Perhaps,  Mānasāra.

Lanman

English

 mānasá,  a. sprung from the mind
 of the
mind. [mánas,  1208a.]

Wordnet

Sanskrit

Synonyms:
  मानसिक,  मानस
adjective
 
मनसा सम्बन्धितम्।
 "सः मानसिकेन रोगेण पीडितः।"

अभिधानचिन्तामणिः

Sanskrit

--source--
 
आयुर्जीवितकालोऽन्तःकरणं मानसं मनः ।
हृच्चेतो हृदयं चित्तं स्वान्तं गूढपथोच्चले ॥ १३६९ ॥
-wordlist-
 
आयुस् (क्ली),  जीवितकाल (पुं),  अन्तःकरण (क्ली),  मानस (क्ली),  मनस् (क्ली),  हृद् (क्ली),  चेतस् (क्ली),  हृदय (क्ली),  चित्त (क्ली),  स्वान्त (क्ली),  गूढपथ (क्ली),  उच्चल (क्ली)

अभिधानरत्नमाला

Sanskrit

चेतस्
चेतस्,  चित्त,  मनस्,  स्वान्त,  हृदय,  मानस
चेतश्चित्तं मनः स्वान्तं हृदयं मानसं समम् ।
verse 2.1.1.534
page 0061

Tamil

மானஸ : மானஸிக = மனத்துடன் தொடர்பு உடைய .

Mahabharata

English

Mānasa^1,  name of two serpents. § 63 (Sarpasattra): I,  57,  2146 (of Vāsuki's race).--§ 67 (do.): I,  57,  2157 (of Dhṛtarāshṭra's race).

Mānasa^2,  a sacred lake,  the present Manasarovara (or Mansaraur). § 279 (Arjuna): II,  28,  1041 (sara uttamaṃ,  in. the region Hāṭaka),  1042 (saraḥ).--§ 410 (Plakshāvataraṇag.): III,  130,  10547 (ºsya dvāraṃ).--§ 587 (Bhīshmavadhap.): VI,  119,  5665 (haṃsāḥ…Mºaukasaḥ).--§ 607 (Haṃsakākīyop.): VIII,  41,  1894 (do.).--§ 608 (Karṇap.): VIII,  60,  3048 (ºād etya haṃsair Gaṅgeva).--§ 652b (Indrota-Pārīkshitīya): XII,  152,  5647 (PCR. is hardly right in connecting Mānasaḥ saraḥ with Sarasvatī-Dṛshadvatyoḥ saṅgamaḥ).--§ 717b (Nārāyaṇīya): XII,  343,  VII),  ††13213 (ºsarogatāṃ nalinīṃ),  ††13215 (saraḥ).--§ 772l (Vasishṭha): XIII,  156,  7280 (saraḥ,  only B.,  C. has Vaikhānasaṃ). Cf. Mānasa(ṃ) tīrtha(ṃ),  Uttaramānasa

Mānasa^3,  a mountain. § 495 (Skandotpatti): III,  223,  14246 (śailaṃ)
 224,  14258.

Mānasa^4,  a name of the primeval being. § 660b (BhṛguBharadvājasaṃv.): XII,  182,  6775,  6798,  6802
 183,  6805
 187,  6920.

mānasa,  adj. (“belonging to the mind”). § 660b (BhṛguBharadvājasaṃv.): XII,  188,  6949 (sṛshtir mºī).--§ 717b (Nārāyaṇīya): XII,  348,  13489 (janma,  sc. Brahmaṇaḥ)
 349,  I),  13559 (do.).

Mānasa,  pl. (ºāḥ). § 575b (Śākadvīpa): VI,  11,  436,  438 (i.e. the vaiśyas of Śākadvīpa).

पुराणम्

English

मानस १ / MĀNASA I. A serpent born of the family of vāsuki. This serpent was burnt to death at the sarpasatra of janamejaya. (Śloka 5,  Chapter 57,  Ādi Parva).

मानस २ / MĀNASA II. A serpent born of the family of dhṛtarāṣṭra. This serpent was burnt to death at the sarpasatra of janamejaya. (Śloka 16,  Chapter 57,  Ādi Parva).

मानस ४ / MĀNASA IV. (MĀNASASARAS). A lake on the peak of the Himālayas. arjuna visited this lake once. (Śloka 4,  Chapter 8,  Sabhā Parva). In the precincts of this lake many devotees conduct śiva-worship. They believe they would merge with śiva at the end of the yuga. Those who bathe in that pond would acquire mokṣa. Mānasasaras is called ujjānaka also. vasiṣṭha and arundhatī became realised souls at this place. (Śloka 14,  Chapter 130,  Vana Parva). A sage who lived in Mānasasaras in the form of a swan visited bhīṣma while he was lying on his bed of arrows. (Śloka 98,  Chapter 119,  bhīṣma parva). Once a devī named upaśruti pointed out indra who was hiding amongst the lotus stems in Mānasasaras. It was brahmā who made this lotus lake and the river sarayū starts from here. (Bālakāṇḍa,  vālmīki rāmāyaṇa).

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 मानसं,  क्ली,
   (मन एव । मनस् “प्रज्ञादिभ्यश्च ।”५ । ४ । ३८ । इति स्वार्थे अण् ।) मनः । इत्य-मरः । १ । ४ । ३१ ॥
 (यथा,  मार्कण्डेये । १५ । ६१ ।“यज्ञदानतपांसीह परत्र च न भूतये ।भवन्ति तस्य यस्यार्त्तपरित्राणे न मानसम् ॥
”)तस्य गुणा यथा,  --“परापरत्वं संख्याद्याः पञ्च वेगश्च मानसे ।”इति भाषापरिच्छेदः ॥
(मनसि भवो जातो वा । मनस् + अण् ।)मनोभवे,  त्रि । यथा,  सङ्कल्पः कर्म्ममानसम् ॥
इत्यमरः । १ । ५ । २ ॥
“विषयेष्वतिसंरागो मानसो मल उच्यते ।”इत्येकादशीतत्त्वम् ॥
“अनूढानङ्गपीडेव ममेयं मानसी व्यथा ॥
”इति प्राञ्चः ॥
मानसतापो यथा,  --“कामक्रोधभयद्वेषलोभमोहविषादजः ।शोकासूयावमानेर्ष्या मात्सर्य्यादिभयन्तथा ॥
मानसोऽपि द्बिजश्रेष्ठ ! तापो भवति नैकधा ॥
”इति विष्णुपुराणे ६ अंशे ५ अध्यायः ॥
त्रिविधमानसकर्म्म । यथा,  --“परद्रव्येष्वभिध्यानं मनसानिष्टचिन्तनम् ।वितथाभिनिवेशश्च त्रिविधं कर्म्म मानसम् ॥
”इति तिथ्यादितत्त्वम् ॥
मानसरोगा यथा,  --कामक्रोधलोभमोहभयाभिमानदैन्यपैशुन्य-विषादेर्ष्यासूयामात्सर्य्यप्रभृतयः । अथवा ।उन्मादापस्मारमूर्च्छाभ्रमतमःसंन्यासप्रभृतयः ।इति भावप्रकाशः ॥
 * ॥
 (मनसा सङ्कल्पेन कृत-मित्यण् ।) सरोवरविशेषः । इति मेदिनी ।से,  ३१ ॥
 स च कैलासे ब्रह्मणा निर्म्मितः ।यथा,  --“कैलासश्चापि दुष्कम्पो दानवेन्द्रेण कम्पितः ।यक्षराक्षसगन्धर्व्वैर्नित्यं सेवितकन्दरः ॥
श्रीमान्मनोहरश्चैव नित्यं पुष्पितपादपः ।हेमपुष्करसंछन्नं तेन वैखानसं सरः ॥
कम्पितं मानसञ्चैव राजहंसनिषेवितम् ॥
”इति महाभारते हरिवंशे नारसिंहे २२८ अः ॥
अपि च ।“कैलासपर्व्वते राम ! मनसा निर्म्मितं परम् ।ब्रह्मणा नरशार्दूल ! तेनेदं मानसं सरः ॥
तस्मात् सुस्राव सरसः सायोध्यामुपगूहते ।सरःप्रवृत्ता सरयूः पुण्या ब्रह्मसरश्च्युता ॥
”इति रामायणे आदिकाण्डे २४ सर्गः ॥
 * ॥
(पुं,   नागविशेषः । यथा,  महाभारते । १ । ५७ । १६ ।“अमाहठः कामठकः सुषेणो मानसो व्ययः ।”शाल्मलीद्वीपस्य वर्षविशेषः । यथा,  मात्स्ये ।५३ । २३ ।“श्वेतश्च हरितश्चैव जीमूतो रोहितस्तथा ।वैद्यतो मानसश्चैव केतुमान् सप्तमस्तथा ॥
”पुष्करद्वीपस्थपर्व्वतविशेषः । यथा,  मात्स्ये ।“द्वीपार्द्धस्य परिक्षिप्तः पश्चिमे मानसो गिरिः ।”)

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 मानस न०
  मन एव अण् । १ मनसि अमरः । कैलासान्ति-कस्थे ब्रह्मणा मनसा कृते २ सरोवरभेदे च । मनसइदम् अण् । ३ चित्तसम्बन्धिनि त्रि०
  ।

Capeller

German

 1. मानस,  f.
  ई (आ) geistig,  seelisch, 
Geistes-,  Gemüts-
 n.
  (adj. —° f.
  आ)
Geist,  Sinn,  Herz,  N. eines Sees.

Burnouf

French

 मानस मानस a. né du मनस्
 mental. -- S. n.
 
l'esprit,  le cœur,  le sens intime.
		 Np. d'un lac dans l'Himālaya.

Stchoupak

French

 १ मानस-
 -ई- a. mental,  spirituel 
 exécuté en pensée,  tacite 
qui peut être conçu,  imaginable 
 nt. esprit,  âme,  sentiments.
°जन्मन्- m.
  ép. de Kāma.
°वेग- a. rapide,  comme la pensée 
 m.
  n.
  d'un prince.
°संताप- m.
  chagrin moral.

 २ मानस-
 nt. n.
  d'un lac sacré au Kailāsa,  lieu de migration des
haṃsa,  mod. Mansaraur 
 a. qui habite le Mānasa.
°चारिन्- m.
  ép. de l'oie haṃsa.
मानसोत्क- a. avide d'aller au Mānasa.
मानसोत्तर- m.
  n.
  d'une montagne,  résidence d'Indra.
मानसौकस्- a. qui habite au Mānasa.

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.