| YouTube Channel

मातामहः (mAtAmahaH)

 
Apte
English
मातामहः [mātāmahḥ], A maternal grandfather. -हौ (dual) The maternal grand-father and grand-mother. -ही The maternal grand-mother.
Apte 1890
English
मातामहः A maternal grandfather.
हौ (dual) The maternal grand-father and grand-mother.
ही The maternal grand-mother.
Apte Hindi
Hindi
मातामहः
पुं*
 - मातृ + डामहच्
नाना
Tamil
Tamil
மாதாமஹ: : தாயின் தந்தை.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
मातामहः,
पुं,
 (मातुः पिता । “पितृव्यमातुलमातामहपितामहाः । ४ । २ । ३६ । इतिडामहच् निपातितश्च ।) मातुः पिता । इत्य-मरः । २ । ६ । ३३ ॥
दौहित्रस्य मातामह-साधर्म्यं यथा, --“आसीदङ्गो नृपश्रेष्ठो यज्ञशीलो दृढव्रतः ।यजतः सुमहत्कालाद्वेण एकोऽभवत्ततः ॥
मृत्योः कन्या सुनीथा या मातुर्दुःशीलकारणात् ।क्रूरा बुद्धिरभूत्तस्य जगतोऽस्यापि पीडने ॥
तपस्विनां कुले जाता ऋषीणाञ्च यशस्विनाम् ।सगुणां निर्गुणां वापि यान्ति मातामहीं तनुम् ॥
”इत्यग्निपुराणम् ॥
तन्मरणे त्रिरात्राशौचं यथा । मातामहानांमरणे त्रिरात्रं स्यादशौचकम् । इति शुद्धितत्त्वेकूर्म्मपुराणम् ॥
* ॥
दुहितृपर्य्यन्ताभावे तस्यश्राद्धे दौहित्रस्याधिकारो यथा, --“मातामहानां दौहित्राः कुर्व्वन्त्यहनि चापरे ।ते च तेषां प्रकुर्ब्बन्ति द्बितीयेऽहनि सर्व्वदा ॥
”इति शुद्धितत्त्वम् ।दुहितृपर्य्यन्ताभावे तस्य धने दौहित्रस्याधि-कारो यथा । तदभावे दौहित्रः ।“पौत्त्रदौहित्रयोर्लोके विशेषो नास्ति धर्म्मतः ।तयोर्हि मातापितरौ सम्भूतौ तस्य देहतः ॥
”इति मनुवचने पौत्त्रतुल्याभिधानेन यथापुत्त्राभावे पौत्त्रस्तथा दुहित्रभावे दौहित्रः ।अतएव गोबिन्दराजधृतो विष्णुः ।अपुत्त्रपौत्रे संसारे दौहित्रा धनमाप्नु युः ।पूर्व्वेषां हि स्वधाकारे पौत्त्रदौहित्रकाः समाः ॥
”इति दायतत्त्वम् ॥