| YouTube Channel

महारथ (mahAratha)

 
शब्दसागरः
English
महारथ
m.
 (-थः)
1. Wish, desire.
2. A large car.
3. A warrior fighting
in a car, or any leader or warrior of note. It is thus defined in
Vāchaspatya:--“एको दशसहस्राणि योधयेद् यस्तु धन्विनाम् ।
शस्त्रशास्त्रप्रवीणश्च विज्ञेयः स महारथः ॥”
E.
 महा great, and रथ a car.
Capeller Eng
English
1 महारथ॑
m.
 great chariot or great hero.
2 महारथ
a.
 having a great chariot.
Yates
English
महा-रथ (थः) 1.
m.
 Wish
a large
car
a warrior fighting in a car.
Spoken Sanskrit
English
महारथ mahAratha
adj.
 possessing great chariots
महारथ mahAratha
m.
 desire
महारथ mahAratha
m.
 great chariot
महारथ mahAratha
m.
 longing
महारथ mahAratha
m.
 great warrior
Wilson
English
महारथ
m.
 (-थः)
1 Wish, desire.
2 A large car.
3 A warrior fighting in a car, or any leader or warrior of note.
E.
 महा great, and रथ a car.
Monier Williams Cologne
English
महा—रथ॑
m.
 a gr° chariot,
MBh.
R.
a gr° warrior (not a Bahu-vrīhi comp. , as shown by the accent
cf.
 रथ, ‘a warrior’),
VS.
TS.
MBh.
&c.
N.
 of a Rākṣasa,
R.
of a son of Viśvā-mitra,
R.
of a king,
MārkP.
Buddh.
of a minister,
Rājat.
desire, longing,
L.
 (cf. मनो-रथ)
महा—रथ॑
mfn.
 possessing gr° chariots,
Hariv.
Apte Hindi
Hindi
महारथः
पुं*
 महा-रथः -
बड़ी गाड़ी या रथ
महारथः
पुं*
 महा-रथः -
बड़ा योद्धा या नायक
Shabdartha Kaustubha
Kannada
महारथ
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ದೊಡ್ಡ ರಥ
व्युत्पत्तिः - > महान् रथः
महारथ
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಮಹಾಶೂರನಾದ ಯೋಧ
विस्तारः - > "एको दशसहस्राणि योधयेद्यस्तु धन्विनाम् । शस्त्रशास्त्रप्रवीणश्च विज्ञेयः स महारथः ॥" ಹತ್ತು ಸಹಸ್ರ ಯೋಧರೊಡನೆ ಯುದ್ಧಮಾಡಬಲ್ಲ ಮತ್ತು ಶಸ್ತ್ರವಿದ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ನಿಪುಣನಾದ ಯೋಧನು ಮಹಾರಥ.
महारथ
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ತನ್ನನ್ನೂ ಸಾರಥಿಯನ್ನೂ ಕುದುರೆಗಳನ್ನೂ ರಕ್ಷಿಸಿಕೊಂಡು ಯುದ್ಧ ಮಾಡಬಲ್ಲವನು
प्रयोगाः - > "महारथः पुष्परथं रथाङ्गी क्षिप्रं क्षपानाथ इवाधिरूढः"
उल्लेखाः - > माघ० ३-२२
विस्तारः - > "आत्मानं सारथिं चाश्वान् रक्षन् युध्येत यो नरः । स महारथसञ्ज्ञः स्यत् इत्याहुर्नीतिकोविदाः ॥"
L R Vaidya
English
mahA-raTa {% m. %} 1. great chariot
2. a great warrior (thus defined- एको दशसहस्राणि योधयेद्यस्तु धन्विनाम् । शस्त्रशास्त्रप्रवीणश्च विज्ञेयः स महारथः), दशरथः प्रशशास महारथः R.ix.1, Sis.iii.22.
Bopp
Latin
महारथ m. (e महा et रथ currus, heros)
1) magnus cur-
rus. IN. 1. 17.
2) saepissime magnus heros. H. 2. 4.
Edgerton Buddhist Hybrid
English
Mahāratha, n. of a king: Suv 〔206.11〕
〔225.9 ff.〕
Indian Epigraphical Glossary
English
Mahāratha (EI 7), explained as ‘a race’ (EI 17)
official
designation
cf. Mahārathin.
Mahabharata
English
Mahāratha^1, an ancient king. § 5 (Anukram.): I, 1, 223 (in Nārada's enumeration).
Mahāratha^2 = Śiva (1000 names^2).
Vedic Reference
English
Mahā-ratha, ‘having a great car’ — i.e., ‘a great chariot
fighter, ’ is an epithet of the hero who is prayed for in the ritual
of the Aśvamedha (‘horse sacrifice’) in the Yajurveda Saṃhitās.^1
1) Taittirīya Saṃhitā, vii. 5, 18, 1
Vājasaneyi Saṃhitā, xxii. 22.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
महारथः,
पुं,
 (रमन्ते लोका यस्मिन्निति । रम +“हनिकुषिनीरमिकाशिभ्यःक्थन् ।” उणा०२ । २ । इति क्थन् । महांश्चासौ रथश्चेति ।)शिवः । इति महाभारते तस्य सहस्रनाम-स्तोत्रम् । १३ । १७ । १२१ ॥
(महान् रथोऽस्य ।)अयुतधन्विभिः सहास्त्रशस्त्रनिपुणयोद्धा । यथा, “एको दशसहस्राणि योधयेद्यस्तु धन्विनाम् ।अस्त्रशस्त्रप्रवीणश्च महारथ इति स्मृतः ॥
”इति भगवद्गीताटीकायां श्रीधरस्वामी ॥
(महान् रथः ।) बृहद्रथश्च । (यथा, महा-भारते । ३ । ४२ । १७ ।“नातप्ततपसा साध्य एष दिव्यो महारथः ॥
”राजविशेषः । यथा, मार्कण्डेये । ११८ । २६ ।“महारथस्य वाशिष्ठः पुरोधाभून्महीभृतः ॥
”)
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
महारथ
पु०
 “एकादश सहस्राणि योधयेद्यस्तु धन्विनाम् ।शस्त्रशास्त्रप्रवीणश्च विज्ञेयः स महारथः” इत्युक्ते योधभेदे
Capeller
German
महारथ॑
m.
 großer Wagen o. gr. Held.