| YouTube Channel

मन्त्री (mantrI)

 
Spoken Sanskrit
English
मन्त्री mantrI
f.
 secretary
सचिव saciva
m.
 secretary
लेखक lekhaka
m.
 secretary
वर्णिक varNika
m.
 secretary
सन्धिन् sandhin
m.
 state secretary
मुख्य सचिव mukhya saciva
m.
 chief secretary
मुख्य-सचिव mukhya-saciva
m.
 chief secretary
श्रीकरणादि zrIkaraNAdi
m.
 chief secretary
उप-सचिव upa-saciva
m.
 under secretary
लेखाधिकारिन् lekhAdhikArin
m.
 king's secretary
प्रति-सचिव prati-saciva
m.
 deputy secretary
सन्धिन् sandhin
m.
 foreign secretary
वित्तमन्त्री vittamantrI
m.
 finance secretary
दिविर divira
m.
 chief clerk or secretary
चित्राङ्गद citrAGgada
m.
 secretary of a man of rank
चित्रगुप्त citragupta
m.
 secretary of a man of rank
चित्रसेन citrasena
m.
 secretary of a man of rank
सन्धिविग्रहकायस्थ sandhivigrahakAyastha
m.
 secretary for managing affairs in making peace and war
Kridanta Forms
Sanskrit
मन् (म॒नँ॒ ज्ञाने - दिवादिः - अनिट्)
ल्युट् = मननम्
अनीयर् = मननीयः - मननीया
ण्वुल् = मानकः - मानिका
तुमुँन् = मन्तुम्
तव्य = मन्तव्यः - मन्तव्या
तृच् = मन्ता - मन्त्री
क्त्वा = मत्वा
ल्यप् = प्रमत्य
क्तवतुँ = मतवान् - मतवती
क्त = मतः - मता
शानच् = मन्यमानः - मन्यमाना
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 सचिवः, मन्त्री, वर्णिकः
noun
यः कस्यापि अधिकारिणः कृते पत्रं पठित्वा श्रावयितुं नियुक्तः।
"संसदः सभायां सर्वेषां अवधानं सचिवे एव आसीत्।"
Synonyms:
 मन्त्री
noun
मन्त्रो गुप्तभाषणम् अस्यास्ति
"मन्त्री भक्तः शुचिः शूरोनुकृतो बुद्धमान् क्षमी"[श क]"
Synonyms:
 अमात्यः, आमात्यः, सचिवः, मन्त्री, धीसचिवः, धीसखः, सामावायिकः
noun
सः प्रधानाधिकारी यः मन्त्रजातकर्तव्यनिश्चयं करोति।
"अमात्यः अस्य कार्यक्रमस्य शुभारम्भं करोति।"
अमरकोशः
Sanskrit
Word: मन्त्री
Root: मन्त्रिन्
Gender: पुं
Number: all
Meaning(s):
⇒ queen
⇒ conjurer
⇒ minister
⇒ sorcerer
⇒ enchanter
⇒ counsellor
⇒ 12th mansion
⇒ wise or eloquent
⇒ king's counsellor
⇒ knowing sacred texts or spells
Shloka(s):
2|8|4|2 ► मन्त्री धीसचिवोऽमात्योऽन्ये कर्मसचिवास्ततः॥ (क्षत्रियवर्गः)
2|8|17|2 ► स्वाम्यमात्यसुहृत्कोशराष्ट्रदुर्गबलानि च॥ (क्षत्रियवर्गः)
3|3|207|1 ► मन्त्री सहायः सचिवौ पतिशाखिनरा धवाः। (नानार्थवर्गः)
Synonym(s):
➠ 2|8|4|2 ⇢ मन्त्री (मन्त्रिन्) (पुं) ⇒ queen, conjurer, minister, sorcerer, enchanter, counsellor, 12th mansion, wise or eloquent, king's counsellor, knowing sacred texts or spells
➠ 2|8|4|2 ⇢ धीसचिवः (धीसचिव) (पुं)
➠ 2|8|4|2 ⇢ अमात्यः (अमात्य) (पुं) ⇒ minister, companion, inmate of the same house, belonging to the same house or family
➠ 2|8|17|2 ⇢ अमात्यः (अमात्य) (पुं) ⇒ minister, companion, inmate of the same house, belonging to the same house or family
➠ 3|3|207|1 ⇢ सचिवः (सचिव) (पुं) ⇒ friend, minister, associate, secretary, attendant, companion, counsellor, dark thorn-apple, esp. a king's friend or attendant
Related word(s):
परा_अपरासंबन्धः ➡ सहायकारिः
स्व_स्वामीसंबन्धः ➡ सहायकारिः
जातिः ➡ मनुष्यः
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
मन्त्री, [न्]
पुं,
 (मन्त्रो गुप्तभाषणमस्यास्ति ।मन्त्र + इनिः । यद्बा, मन्त्रयते इति । मन्त्र +“नन्दिग्रहीति ।” ३ । १ । १३४ । इति णिनिः ।)मन्त्रजातकर्त्तव्यनिश्चयकर्त्ता । तत्पर्य्यायः ।धीसचिवः २ अमात्यः ३ । इत्यमरः । २ । ८ । ४ ॥
सचिवः ४ धीसखः ५ सामवायिकः ६ । इतिहेमचन्द्रः । ३ । ३८३ ॥
तस्य लक्षणं यथा, --“मन्त्री भक्तः शुचिः शूरोऽनुकृतो बुद्धिमान्क्षमी ।आन्वीक्षिक्यादिकुशलः परिच्छेदी सुदेशजः ॥
”इति कविकल्पलता ॥
“बहुभिर्म्मन्त्रयेत् कामं राजा मन्त्रं पृथक्पृथक् ।मन्त्रिणामपि नो कुर्य्यान्मन्त्री मन्त्रप्रकाशनम् ॥
न क्वचित् कस्य विश्वासो भवतीह सदा नृणाम् ।निश्चयश्च सदा मन्त्रे कार्य्य एकेन सूरिणा ॥
भवेद्वा निश्वयावाप्तिः परबुद्ध्यनुजीवनात् ।एकस्यैव महीभर्त्तुर्भूयः कार्य्यो विनिश्चयः ॥
”इति मत्स्यपुराणे १८९ अध्यायः ॥