| YouTube Channel

मधूकः (madhUkaH)

 
Apte
English
मधूकः [madhūkḥ], 1 A bee.
N.
 of a tree
अङ्गैर्मुग्धमधूकपुष्परुचिभि- र्लावण्यसारैरयम्
Mv.*
 2.21.
कम् A flower of the Madhūka tree
दूर्वावता पाण्डुमधूकदाम्ना
Ku.*
 7.14
स्निग्धो मधूकच्छविर्गण्डः
Gīt.*
 1
R.*
 6.25.
Liquorice.
Apte 1890
English
मधूकः 1 A bee.
2 N. of a tree.
कं 1 A flower of the Madhūka tree
दूर्वावता पांडुमधूकदाम्ना Ku. 7. 14
स्तिग्यो मधूकच्छविंर्गडः Gīt. 10
R. 6. 25.
2 Liquorice.
Apte Hindi
Hindi
मधूकः
पुं*
 - मह् + ऊक नि* हस्य धः
भौंरा
मधूकः
पुं*
 - -
एक वृक्ष का नाम-महुआ
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 मधुयष्टी, मधूकः, मधूकम्, यष्टिः, यष्टी, यष्टीमधु, यष्टीमधुकः, यष्टीकः, मधुकः, मधुकयष्टी
noun
बहुसंवत्सरीयः वृक्षः यस्य उन्नतिः द्वेमीटरपरिमितम् अस्ति तथा च यस्य मूलं भेषजरूपेण उपयुज्यते।
"मधुयष्ट्याः पर्णानि संयुक्तानि तथा च अण्डाकारकानि सन्ति।"
वैजयन्तीकोषः
Sanskrit
Word: मधूकः
Root: मधूक
Gender: पुं
Number: all
अर्थः ⇒
Meaning(s):
⇒ Kind of Bassia latifolia
Tamil Iluppai
Shloka(s):
3|3|43|2 ► मधुपुष्पे मधुष्ठीलो वानप्रस्थो मधूकवत्॥ (भूमिकाण्डः/वनाध्यायः)
3|3|44|1 ► गुडपुष्पोऽप्यद्रिजेऽस्मिन् गौरशाको मधूलकः। (भूमिकाण्डः/वनाध्यायः)
Synonym(s):
➠ 3|3|43|2 ⇢ मधुपुष्पः (मधुपुष्प) (पुं) ⇒ Bassia latifolia
Tamil Iluppai ⇒
➠ 3|3|43|2 ⇢ मधुष्ठीलः (मधुष्ठील) (पुं) ⇒ Bassia latifolia
Tamil Iluppai ⇒
➠ 3|3|43|2 ⇢ वानप्रस्थः (वानप्रस्थ) (पुं) ⇒ Bassia latifolia
Tamil Iluppai ⇒
➠ 3|3|43|2 ⇢ मधूकः (मधूक) (पुं) ⇒ Kind of Bassia latifolia
Tamil Iluppai ⇒
➠ 3|3|44|1 ⇢ गुडपुष्पः (गुडपुष्प) (पुं) ⇒ Bassia latifolia
Tamil Iluppai ⇒
Related word(s):
अमरकोशः
Sanskrit
Word: मधूकः
Root: मधूक
Gender: पुं
Number: all
Meaning(s):
⇒ bee
⇒ honey tree [Madhuca longifolia -Bot.]
Shloka(s):
2|4|27|2 ► आम्रातके मधूके तु गुडपुष्पमधुद्रुमौ॥ (वनौषधिवर्गः)
2|4|28|1 ► वानप्रस्थमधुष्ठीलौ जलजेऽत्र मधूलकः। (वनौषधिवर्गः)
Synonym(s):
➠ 2|4|27|2 ⇢ मधूकः (मधूक) (पुं) ⇒ bee, honey tree [Madhuca longifolia -Bot.]
➠ 2|4|27|2 ⇢ गुडपुष्पः (गुडपुष्प) (पुं) ⇒ sugar-flowered, honey tree or another kind of Bassia [Madhuca longifolia -Bot.]
➠ 2|4|27|2 ⇢ मधुद्रुमः (मधुद्रुम) (पुं) ⇒ mango tree, honey tree [Madhuca longifolia -Bot.]
➠ 2|4|28|1 ⇢ वानप्रस्थः (वानप्रस्थ) (पुं) ⇒ man who has retired into forest to lead a secluded life of prayers
➠ 2|4|28|1 ⇢ मधुष्ठीलः (मधुष्ठील) (पुं)
Related word(s):
परा_अपरासंबन्धः ➡ वृक्षः
जातिः ➡ वृक्षः
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
मधूकः,
पुं,
 (मह्यते मन्यते वेति । मह् + मन् वा+ “उलूकादयश्च ।” उणा ० ४ । ४१ । इतिऊकप्रत्ययो निपातितश्च ।) वृक्षविशेषः ।महुल इति मौल इति महुया इति च भाषा ॥
तत्पर्य्यायः । गुडपुष्पः २ मधुद्रुमः ३ वान-प्रस्थः ४ मधुष्ठीलः ५ । इत्यमरः । २ । ४ । २८ ॥
मधुकः ६ मधुः ७ मधुपुष्पः ८ । इति शब्द-रत्नावली ॥
मधुस्रवः ९ । इति जटाधरः ॥
मधुवृक्षः १० रोधपुष्पः ११ माधवः १२ ।(यथा, महाभारते । १५ । २५ । ११ ।“चित्राङ्गदा चैव नरेन्द्रकन्यायैषा सवर्णाग्र्यमधूकपुष्पैः ॥
”)अस्य गुणाः । मधुरत्वम् । शीतत्वम् । पित्त-दाहश्रमापहत्वम् । वातलत्वम् । जन्तुदोषघ्न-त्वम् । वीर्य्यपुष्टिविवर्द्धनत्वञ्च । अस्य पुष्पगुणाः ।मधुरत्वम् । हृद्यत्वम् । हिमत्वम् । पित्त-विदाहकारित्वञ्च । अस्य फलगुणाः । वाता-मयपित्तनाशित्वम् । ज्ञेयं मधूकद्वयमेवमेतत् ।इति राजनिर्घण्टः ॥
अपि च ।“मधूकपुष्पं मधुरं शीतलं गुरु बृंहणम् ।बलशुक्रकरं प्रोक्तं वातपित्तविनाशनम् ॥
फलं शीतं गुरु स्वादु शुक्रलं वातपित्तनुत् ।अहृद्यं हन्ति तृष्णास्रदाहश्वासक्षत-क्षयान् ॥
”इति भावप्रकाशः ॥
अपरञ्च ।“मधूकपुष्पञ्चाहृद्यं तर्पणं बृंहणं परम् ।मधूकस्य फलं पक्वं वातपित्तप्रणाशनम् ॥
”तन्मज्जगुणास्तत्फलगुणवत् । यथा, --“यस्य यस्य फलस्यैव वीर्य्यं भवति यादृशम् ।तस्य तस्यैव वीर्य्येण मज्जानमभिनिर्द्दिशेत् ॥
”तस्य त्वग्गुणाः ।“मधूकं रक्तपित्तघ्नं व्रणशोधनरोपणम् ॥
”इति राजवल्लभः ॥