| YouTube Channel

मधुसूदन (madhusUdana)

 
शब्दसागरः
English
मधुसूदन
m.
 (-नः) A name of VISHṆU.
f.
 (-नी) Bengal beet.
E.
 मधु the
Daitya or honey, and सूदन destroyer.
Capeller Eng
English
मधुसूदन
m.
 the Madhu-slayer (Kṛṣṇa).
Yates
English
मधु-सूदन (नः) 1.
m.
 Vishnu
beet.
Wilson
English
मधुसूदन
m.
 (-नः) A name of VIṢṆU.
f.
 (-नी) Bengal beet.
E.
 मधु the Daitya or honey, and सूदन destroyer.
Monier Williams Cologne
English
मधु—सूदन
m.
 ‘destroyer of honey’, a bee,
L.
‘destroyer of the demon Madhu’,
N.
 of Viṣṇu-Kṛṣṇa,
MBh.
R.
&c.
N.
 of various scholars,
Cat.
Hindi
Hindi
दानव मधु हे हत्यारा (KRishhNa)
Apte Hindi
Hindi
मधुसूदनः
पुं*
 मधु-सूदनः -
विष्णु के विशेषण
मधुसूदनः
पुं*
 मधु-सूदनः -
भौंरा
Shabdartha Kaustubha
Kannada
मधुसूदन
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ವಿಷ್ಣು
निष्पत्तिः - > षूद (क्षरणे) + णिच् - "ल्युः" (३-१-१३४)
व्युत्पत्तिः - > मधुं सूदयति । मधुं सूरीणां करणं सूदयति आत्मन्युपसंहरति इति वा ।
प्रयोगाः - > "माधवो मधुसूदनः"
उल्लेखाः - > वि० स०
विस्तारः - > "मध्वाख्यमसुरं हन्ति सूरीणां करणं च वा । उपसंहरति स्वस्मिन् मधुसूदन इष्यते ॥" - निरुक्तिः
मधुसूदन
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಮಧುವೆಂಬ ರಾಕ್ಷಸನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿದ ವಿಷ್ಣು
निष्पत्तिः - > षूद (क्षरणे) + णिच् - "ल्युः" (३-१-१३४)
व्युत्पत्तिः - > मधुं सूदयति
प्रयोगाः - > "माधवो मधुसूदनः"
उल्लेखाः - > वि० स०
विस्तारः - > "भक्तानां कर्मणां चैव सूदनान्मधुसूदनः" "मध्वाखमसुरं हन्ति सूरीणां करणं च वा । उपसंहरति स्वस्मिन् मधुसूदन इष्यते ॥" - निरुक्तिः
मधुसूदन
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಭ್ರಮರ /ದುಂಬಿ
विस्तारः - > "अथ मधुसूदनः । भ्रमरे केशवे" - हेम०
L R Vaidya
English
maDu-sUdana {% m. %} an epithet of Vishṇu, R.ix.48, Sis.xv.1.
Aufrecht Catalogus Catalogorum
English
मधुसूदन guru of Guṇānanda (Śabdālokaviveka). Hall p. 39.
मधुसूदन guru of Govinda (Śāṅkhāyanasūtrabhāṣya). W.
p. 28.
मधुसूदन father of Rāma (Yantracintāmaṇiṭīkā). SB. 267.
मधुसूदन editor of the Mahānāṭaka. Oxf. 143^b.
मधुसूदन poet. Sbhv.
मधुसूदन
Upasargavicāraṭīkā.
Citrarūpavādaṭīkā.
Tarkasūtrabhāṣyaṭīkā.
Nigrahasthānasūtraṭīkā.
Pratijñāsūtraṭīkā.
मधुसूदन
Candronmīlanatantra.
मधुसूदन
Jyotiṣpradīpāṅkura.
मधुसूदन
Nītisārasaṃgraha.
मधुसूदन
Laghugrahamañjarī.
मधुसूदन
Śrāddhadarpaṇa.
मधुसूदन son of Mādhava, grandson of Narasiṃha, of
Gokula, pupil of Bālakṛṣṇa:
Mañjubhāṣiṇī Vidvadbhūṣaṇaṭīkā, composed in
1644.
Sūryaśatakaṭīkā.
मधुसूदन son of Narasiṃha, grandson of Nageśvara of
Māṇḍavagrāma. He had three brothers Govinda,
Narahari and Vāmadeva, and wrote under king Dhīra-
siṃha of Tīrabhukti:
Jyotiṣpradīpāṅkura.
मधुसूदन of the Dujatī family, son of Padmanābha and
Śubhadā:
Anyāpadeśaśataka.
मधुसूदन son of Murāri Śukla:
Bhāsvatīkaraṇaṭīkā.
मधुसूदन
Rucādivṛtti gr.
मधुसूदन of Pārthapura, son of Śrīpati, grandson of
Gopīrāja:
Paitāmahī jy.
नाममाला
Sanskrit
कृष्ण, दामोदर, विष्णु, उपेन्द्र, पुरुषोत्तम, केशव, हृषीकेश, शार्ङ्गिन्, नारायण, हरि, केशीसूदन, मधुसूदन, बलिसूदन, बाणसूदन, हिरण्यकशिपुसूदन, मुरसूदन, शौरि, पद्मनाभ, अधोक्षज, गोविन्द, वासुदेव
कृष्णो दामोदरो विष्णुरुपेन्द्रः पुरुषोत्तमः ।
केशवश्च हषीकेशः शार्ङ्गी नारायणो हरिः ॥ ७४ ॥
केशी मधुर्बलिर्बाणो हिरण्यकशिपुर्मुरः ।
तदादिसूदनः शौरिः पद्मनाभोऽप्यधोक्षजः ॥ ७५ ॥
गोविन्दो वासुदेवश्च लक्ष्मीः श्रीर्गोमिनीन्दिरा ।
तत्पतिः शैलभूम्यादिधरश्चक्रधरस्तथा ॥ ७६ ॥
verse 0.1.1.74
page 0039
Mahabharata
English
Madhusūdana (“the destroyer of Madhu”) = Kṛshṇa (Vishṇu): I, 7364, 7887, 8064, 8197, 8323
II, 45, 889, 953, 1354, 1355, 1366, 1578, 1580
III, 473, 482, 494, 496, 511, 520, 524, 537, 539, 576, 581, 585, 593, 892, 1900, 1982, 1985, 4076 (surāṇāṃ sarveshām ādiḥ), 8349 (in Dvāravatī), 8353 (Hariḥ, do.), 8755 (i.e. Vishṇu (Nārāyaṇa)), 8761 (do.), 13497 (do.), 13569 (do.), 13579 (do.), 13580 (do., slew Madhu and Kaiṭabha)
V, 139, 141, 2144, 2261, 2541 (triyugaṃ), 2542 (do.), 2563, 2573, 2594, 2620, 2646, 2657, 2717, 2726, 2727, 2780, 2814, 2874, 2882, 2908, 2944, 2967, 2982, 2984, 2995, 3015, 3022, 3026, 3056, 3125, 3143, 3151, 3159, 3165, 3217, 3231, 3242, 3256, 3257, 3272, 3273, 3276, 3286, 3290, 4235, 4239, 4240, 4246, 4438, 4441, 4726, 4730, 4759, 4773, 4774, 4776, 4790, 4807, 4833, 4838, 4841, 4847, 4859, 4860, 5342, 5343, 5349
VI, 865, 878, 882, 1097, 1143, 2171, 3027 (origin of the name), 3045, 4326, 4330, 4333, 4907, 4932, 5547
VII, 1197, 1229 (only B.), 2680, 2684, 2947, 2954, 2957, 3050, 3693, 3857, 6421, 6458, 7804, 7808, 8183, 8187, 8941
VIII, 3608, 3768, 3783, 3784, 3789, 4117, 4364, 4487, †4656, †4678
IX, 1905, 1973, 1980, 1983, 2848 (Kº), 3405
XI, 343, 452, 455, 480, 548, 557, 618, 668, 705, 711, 726, 731, 746, 749
XII, 16 (Hariṃ), 1583, 1601, 1867, 1872, 1896, 1937, 7533 (Purushottamaḥ, i.e. Vishṇu, origin of the name), 7546 (= do.), 13129, 13188, 13522 (i.e. Vishṇu, slew Madhu and Kaiṭabha), 13620, 13672 (i.e. Vishṇu)
XIII, 622, 689, 722, 2138, 2140, 3469, 4657, 4658, 5377, 6315, 6333, 6359, 6879, 6894, 6957 (= Vishṇu, 1000 names), 7401, 7404, 7443, 7458
XIV, 424, 569, 1484, 1486, 1488, 1521, 1544, 1557, 1961, 1992 (purāṇarshiḥ), 2004, 2559
XV, 259
XVI, 23, 79, 100, 160
XVIII, 128.
पुराणम्
English
मधुसूदन / MADHUSŪDANA. Another name for śrī kṛṣṇa. Because he killed an asura named madhu he was called madhusūdana. (Śloka 16, Chapter 207, Vana Parva).
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
मधुसूदनः,
पुं,
 (मधु पुष्परसं सूदयति भक्षय-तोति । सूद् + णिच् + ल्युः ।) भ्रमरः । इतिजटाधरः ॥
(मधुं तन्नामानं असुरं सूद-यति नाशयतीति । सूद् + णिच् + ल्युः ।)श्रीकृष्णः । इत्यमरटीकायां भरतः ॥
(पक्षद्वयेएकः श्लिष्टश्लोको यथा, छन्दोमञ्जर्य्याम् ।११ । ३ ।“वनेषु कृत्वा सुरभिप्रचारंप्रकाममुग्धो मधुवासरेषु ।गायन् कलं क्रीडति पद्मिनीषुमधूनि पीत्वा मधुसूदनोऽसौ ॥
”)श्रीकृष्णपक्षे व्युत्पत्तिर्यथा, --“सूदनं मधुदैत्यस्य यस्मात् स मधुसूदनः ।इति सन्तो वदन्तीशं वेदैर्भिन्नार्थमीप्सितम् ॥
मधु क्लीवञ्च माध्वीके कृतकर्म्मशुभाशुभे ।भक्तानां कर्म्मणाञ्चैव सूदनं मधुसूदनः ॥
परिणामाशुभं कर्म्म भ्रान्तानां मधुरं मधु ।करोति सूदनं यो हि स एव मधुसूदनः ॥
”इति ब्रह्मवैवर्त्ते श्रीकृष्णजन्मखण्डे ११० अध्यायः ॥
तस्य स्मरणफलम् ।“महाविपत्तौ संसारे यः स्मरेन्मधुसूदनम् ।विपत्तौ तस्य सम्पत्तिर्भवेदित्याह शङ्करः ॥
”तत्रैव प्रकृतिखण्डे ३४ अध्यायः ॥
(सरस्वत्युपनामकः कविविशेषः । यथा, श्रीमद्-भगवद्गीताटीकायाम् । “व्याख्यातं भगवत्पदैःप्रतिपदं श्रीशङ्कराख्यैः पुनर्व्विस्पष्टं मधुसूद-नेन मुनिना स्वज्ञानसिद्ध्यै कृतम् ॥
” अयंहि अद्वैतसिद्धिप्रस्थानभेदभगवद्गीताटीका-महिम्नस्तवटीकासिद्धान्तबिन्दुटीकाद्यनेकग्रन्थ-कर्त्ता ॥
)
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
मधुसूदन
पु०
 मधुं तन्नामासुरं सूदयति, मधु, जीवानांशुभाशुभकर्म, ज्ञानदानेन सूदयति वा सूद--ल्यु ।१ श्रीकृष्णे । “भक्तानां कर्मणाञ्चैव सूदनान् मधुसूदनः”तन्नामनिरुक्तेः । मधु माध्वीकं सूदयति भक्षयति ।२ भ्रमरे जटा० पुंस्त्री० स्त्रियां ङीष् । मधु इव सूद्यतेभक्ष्यते ल्युट् ङीप् । ३ पालङ्गीशाले स्त्री हेमच० ।
Capeller
German
मधुसूदन
m.
 der Madhutöter (Bein.
Kṛṣṇa's).