| YouTube Channel

मदि (madi)

 
शब्दसागरः
English
मदि
f.
 (-दिः) A kind of harrow.
E.
 मृद-इन् पृषो० ।
Capeller Eng
English
मदि
f.
 a kind of harrow or roller.
Apte
English
मदिः [madiḥ],
f.
 A kind of roller or harrow.
Apte 1890
English
मदिः f. A kind of roller of harrow.
Monier Williams Cologne
English
मदि or मदिका
f.
 a kind of harrow or roller, Kṛṣis. (cf. मत्य).
Monier Williams 1872
English
मदि मदि or मदिका, f. a kind of harrow
or roller
[cf. मत्य।]
Apte Hindi
Hindi
मदिः
स्त्री*
 - मद् + इन्
"पटेला, मैड़ा"
L R Vaidya
English
madi {% f. %} A kind of harrow.
धातुपाठः (Krishnacharya)
Sanskrit
धातुः:
 मन्द्
मूलधातुः:
 मदि
धात्वर्थः:
 स्तुति-मोद-मद-स्वप्न-कान्ति-गतिषु
गणः:
 भ्वादिः
कर्मकत्वं:
 कान्तिगत्योः सकर्मकः, अन्यत्र अकर्मकः
इट्त्वं:
 सेट्
उपग्रहः:
 आत्मनेपदी
रूपम्:
 मन्दते
धातुप्रदीपः
Sanskrit
मदिँ मदि स्तुति, मोद, मद, स्वप्न, कान्ति, गतिषु
- मन्दते । ममन्दे । मन्दः । मन्दुरा । मन्दिरम् ।। 13 ।।
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
मदि स्त्री मृद्नाति कृष्टक्षेत्रलोष्ट्रम् मृद--इन् पृषो० । (मै)ख्याते कृषिसाधने कृषकयन्त्रभेदे स्वार्थे क । तत्राथेकृषिशब्दे २१९९ पृ० मदिकादानविधिर्दृश्यः । तल्लक्षणन्तु२११८ पृ० तत्र शब्दे दृश्यम् ।
क्षीरतरङ्गिणी
Sanskrit
मदिँ मदि स्तुति, मोद, मद, स्वप्न, गतिषु
(अर्थविवरणम्) मोदो हर्षः
, (अर्थविवरणम्) मदो दर्पः
, (अर्थविवरणम्) स्वप्नेनालस्यम्
अपि लक्ष्यते चन्द्रस्तु मदि जाड्ये (1315) इत्येवाह मन्दते मन्दिता मन्दः मन्दिवाशिमथि (उ0138) इत्युरच् - मन्दुरा वाजिशाला इषितिमिमदि (दश0उ0826 'क' पाठः) इति किरच् - मन्दिरम् स्फायितञ्चिवञ्चि (उ0213) इति रक् - मन्द्रः मद्रो माद्यतेः (द्र0उ04102) मदिरा च अङ्गिमदिमन्दिभ्य आरन् (उ03134) मन्दारः कृदरादयश्च (उ0541) इति मन्दरः खजेर् आकः (उ0413) इति बाहुलकादाकः - मन्दाकः मत्वर्थीये चेनौ (द्र052115) मन्दाकिनी 13
धातुवृत्तिः
Sanskrit
मदिँ मदि (अर्थः) स्तुति, मोद, मद, स्वप्न, कान्ति, गतिषु
कान्तिगतिष्वित्येके (अर्थविवरणम्) मोदो हर्षः
(अर्थविवरणम्) मदो गर्वः
(अर्थविवरणम्) स्वप्न आलस्यम्
चन्द्रस्तु मदि जय इत्यपि पपाठस्तुतिगतिभ्यामन्यत्राकर्मकः ( मन्दते ममन्दे मन्दितेत्यादि पूर्ववत् मन्दुरा) "मन्दिवाशिमथिचतिवह्कयङ्किभ्य उरच्(मन्दिरम्) "हषिमदिमुदि-खिदिच्छिदिभिदिमन्दिचन्दितिमिमुहिमिहिमुचिरुचिरुधिशुषिबन्धिभ्यः किरच्'' इति किरच् ( मन्द्रम् ) "स्फायितञ्चीति'' आदिना रक् ( मन्दारः)"अगिमदिमन्दिभ्य आरन्'' इत्यारन् मन्दरः बाहुलकादरः यद्वा मन्दं रातीति मन्दरः अयं मदी हर्षे दिवादौ मद हर्षग्लेपनयोघटादौ मद् तृप्तियोग इति चुरादौ 13
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@“मदि स्तुतिमोदमदस्वप्नकान्तिगतिषु”@} 2 ‘स्तुत्यादौ मन्दते, हर्षे माद्येत्, मादयते णिचि।।’ 3 इति देवः।
“मोदो = हर्षः, मदो = गर्वः, स्वप्नः = आलस्यम्।
चन्द्रस्तु ‘मदि जाड्ये’ इत्येव पपाठ।
स्तुतिगतिभ्यामन्यत्राकर्मकः।” इति मा।
धा।
वृत्तिः।
‘स्वप्नेनालस्यमपि लक्ष्यते।’ इति क्षीरस्वामी।
धातोरस्य कान्त्यर्थकत्वं केषाञ्चिदसम्मतम्।
मन्दकः-न्दिका, मन्दकः-न्दिका, मिमन्दिषकः-षिका, मामन्दकः-न्दिका
मन्दिता-त्री, मन्दयिता-त्री, मिमन्दिषिता-त्री, मामन्दिता-त्री
इत्यादीनि समस्तान्यपि रूपाणि भौवादिककन्दतिवत् 4 ज्ञेयानि।
5 मन्दनः, इदमेषां 6 मन्दितम्, 7 इत्युरच्प्रत्ययः।
मन्दन्तेऽस्यां वाजिन इति मन्दुरा = वाजिशाला।]] मन्दुरा, 8 मन्दिरम्, 9 मन्द्रः, 10 मन्दारः, 11 मन्दाकः।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
 (१२१५)
02
=>
 (१-भ्वादिः-१३। अक। सेट्। आत्म।)
03
=>
 (श्लो। ११२)
04
=>
 (१६३)
05
=>
 [[१। ‘चलनशब्दार्थादकर्मकात्--’ (३-२-१४८) इति ताच्छीलिके युचि रूपमेवम्।]]
06
=>
 [[२। ‘क्तोऽधिकरणे च ध्रौव्यगतिप्रत्यवसानार्थेभ्यः’ (३-४-७६) इति गत्यर्थकत्वात्, अकर्मकत्वाच्च अधिकरणे क्तप्रत्ययः।]]
07
=>
 [[३। ‘मन्दिवाशि--’ [द। उ। ८-२१]
08
=>
 [[४। ‘इषिमदिमुदिखिदिच्छिदिभिदिमन्दि--’ (द। उ। ८-२६) इति किरच्प्रत्यये रूपमेवम्। मन्दिरम् = आलयः।]]
09
=>
 [[५। ‘स्फायितञ्चि--’ (द। उ। ८-३१) इत्यादिना रक्प्रत्यये रूपमेवम्। मन्द्रः = मधुरस्वरः, मन्दगतिश्च।]]
10
=>
 [[६। ‘अङ्गिमदिमन्दिभ्यः--’ (द। उ। ८-६४) इत्यारन्प्रत्यये रूपमेवम्। मन्दारः = देववृक्षविशेषः।]]
11
=>
 [[७। बाहुलकादौणादिके आकन्प्रत्यये रूपमेवम्। मन्दाकशब्दात् मत्वर्थीये इनिप्रत्यये मन्दाकिनी इति सिद्ध्यति। मन्दाकिनी = नदीविशेषः।]]
Capeller
German
मदि u.
°का
f.
 Art Egge o. Walze.