| YouTube Channel

मतिः (matiH)

 
Apte
English
मतिः [matiḥ],
f.
[मन् भावे क्तिन्]
Intellect, understanding, sense, knowledge, judgment
मतिरेव बलाद्गरीयसी
H.*
2.86
अल्पविषया मतिः
R.*
1.2.
Mind, heart
मम तु मतिर्न मनागपैतु धर्मात्
Bv.*
4.26
so दुर्मति, सुमति.
Thought idea, belief, opinion, notion, supposition, impression, view
ध्रुवा नीतिर्मतिर्मम
Bg.*
18.78
विधिरहो बलवानिति मे मतिः
Bh.*
2.98
Pt.*
2.19.
Intention, design, purpose
see मत्या.
Resolution, determination.
Esteem, regard, respect
बहुमतिमधिकां ययावशोकः
Ki.*
1.9.
Wish, desire, inclination
तस्य तासु मतिं ज्ञात्वा धर्मात्मा वाक्य- मब्रवीत्
Rām.*
7.25.17
प्रायोपवेशनमतिर्नृपतिर्बभूव
R.*
8.94.
Counsel, advice.
Remembrance, recollection.
Ved.
Devotion, prayer.
An adviser.
=
प्राणः q. v.
केन विज्ञानयोगेन मतिश्चित्तं समास्थिता
Mb.
* 14.21. 11 (com. ).
Activity or disposition of the mind
मतेर्मन्तारं मन्वीथाः Bṛi.
Up.*
3.4.2.
Blessing. (मतिं कृ, -धा, -आधा 'to set the heart on', 'resolve upon', 'think of'. मत्या is used adverbially in the sense of
knowingly, intentionally, wilfully
मत्या भुक्त्वाचरेत् कृच्छ्रम्
Ms.*
4.222
5.19.
under the impression that
व्याघ्रमत्या पलायन्ते).
Comp.
-ईश्वरः an epithet of Viṣvakarman. -कर्मन् a matter of the intellect. -गतिः
f.
mode of thought. -गर्भ
a.
full of intelligence, intelligent, clever. -दर्शनम् the faculty of seeing into the thoughts (of others). -द्वैधम् difference of opinion. -निश्चयः a settled belief, firm conviction. -पथः the path of reflection. -पूर्व
a.
intentional, wilful. -पूर्वम्, -पूर्वकम्
ind.
purposely, intentionally, wilfully, willingly. -प्रकर्षः superiority of intellect, cleverness. -भेदः change of views.
भ्रमः, भ्रान्तिः, विपर्यासः delusion, mental illusion, confusion of mind
स्वप्नो नु माया नु मतिभ्रमो नु
Ś.*
6.9.
an error, a mistake, misapprehension. -विभ्रमः, -विभ्रंशः confusion or infatuation of mind, madness, frenzy. -शालिन्
a.
intelligent, clever. -हीन
a.
stupid, senseless, foolish.
Apte 1890
English
मतिः f. [मन् भावे क्तिन्] 1 Intellect, understanding, sense, knowledge, judgment
मतिरेव बलाद्गरीयसी H. 2. 86
अल्पविषया मतिः R. 1. 2.
2 Mind, heart मम तु मतिर्न मनागपैतु धर्मात् Bv. 4. 26
so दुर्मति, सुमति.
3 Thought, idea, belief, opinion, notion, supposition, impression, view
विधिरहो बलवानिति मे मतिः Bh. 2. 91
Pt. 2. 19
Bg. 18. 78.
4 Intention, design, purpose
see मत्या.
5 Resolution, determination.
6 Esteem, regard, respect
Ki. 10. 9.
7 Wish, desire, inclination
प्रायोपवेशनमतिर्नृपतिर्बभूव R. 8. 94.
8 Counsel, advice.
9 Remembrance, recollection.
10 Ved. Devotion, prayer
11 An adviser. (मतिं कृ.
धा,
आधा ‘to set the heart on’, ‘resolve upon’, ‘think of’. मत्या is used adverbially in the sense of {1} knowingly, intentionally, wilfully
मत्या भुक्त्वाचरेत् कृच्छ्रं Ms. 4. 222
5. 19. {2} under the impression that
व्याघ्रमत्या पलायंते).
Comp.
ईश्वरः an epithet of Viśvakarman.
गर्भ a. full of intelligence, intelligent, clever.
द्वैधं difference of opinion.
निश्चयः a settled belief, firm conviction.
पूर्व a. intentional, wilful.
पूर्वं,
पूर्वक ind. purposely, intentionally, wilfully, willingly.
प्रकर्षः superiority of intellect, cleverness.
भेदः change of views.
भ्रमः,
विपर्यासः {1} delusion, mental illusion, confusion of mind
Ś. 6. 9. {2} an error, a mistake, misapprehension.
विभ्रमः, विभ्रंशः confusion or infatuation of mind, madness, frenzy.
शालिन् a. intelligent, clever.
हीन a. stupid, senseless, foolish.
Hindi
Hindi
बुद्धि, सोचा था कि राय,
Apte Hindi
Hindi
मतिः
स्त्री*
- मन् + क्तिन्
"बुद्धि, समझदारी, भाव, ज्ञान, संकल्प"
मतिः
स्त्री*
- -
"मन, हृदय"
मतिः
स्त्री*
- -
"सोचना, विचार, विश्वास, सम्मति, भाव, कल्पना, संस्कार पर्यवेक्षण"
मतिः
स्त्री*
- -
"अभिप्राय, योजना, प्रयोजन"
मतिः
स्त्री*
- -
प्रस्ताव निर्धारण
मतिः
स्त्री*
- -
"सम्मान, प्रतिष्ठा, आदर"
मतिः
स्त्री*
- -
"अभिलाष, इच्छा, कामना"
मतिः
स्त्री*
- -
"सलाह, परामर्श"
मतिः
स्त्री*
- -
"याद, प्रत्यास्मरण"
मतिः
स्त्री*
- मन्+क्तिन्
"वृद्धि, समझ, ज्ञान, निर्णयशक्ति"
मतिः
स्त्री*
- मन्+क्तिन्
"मन, हृदय"
मतिः
स्त्री*
- मन्+क्तिन्
"विचार, विश्वास, सम्मति, दृष्टिकोण"
मतिः
स्त्री*
- मन्+क्तिन्
"इरादा, प्रयोजन"
मतिः
स्त्री*
- मन्+क्तिन्
"प्रस्ताव, संकल्प"
मतिः
स्त्री*
- मन्+क्तिन्
"आदर, सम्मान"
मतिः
स्त्री*
- मन्+क्तिन्
इच्छा
मतिः
स्त्री*
- मन्+क्तिन्
उपदेश
मतिः
स्त्री*
- मन्+क्तिन्
स्मृति
मतिः
स्त्री*
- मन्+क्तिन्
"भक्ति, प्रार्थना"
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
स्मरणशक्तिः, स्मृतिः, स्मरणम्, चित्तम्, ऋतिः, मतिः
noun
विविधान् विषयान् बुद्धौ अवधारणस्य क्षमता।
"अस्य अधिकारिणः स्मरणशक्तिः दुर्बला अस्ति।"
Synonyms:
मतम्, अभिप्रायः, सम्मतिः, दृष्टिः, बुद्धिः, पक्षः, भावः, मनः, धी, मतिः, आकुतम्, आशयः, छन्दः
noun
केषुचित् विषयादिषु प्रकटीकृतः स्वविचारः।
"सर्वेषां मतेन इदं कार्यं सम्यक् प्रचलति।"
Synonyms:
मतिः, बुद्धिः, धी, प्राज्ञता
noun
निश्चयात्मिकान्तःकरणवृत्तिः यस्याः बलेन चिन्तयितुं शक्यते।
"धनलाभार्थे अन्यस्य मत्या जीवनाद् भिक्षाटनं वरम्। "
Synonyms:
मतम्, दृष्टिः, मतिः, धीः
noun
किमपि वस्तु कमपि विषयं वा अधिकृत्य कृतं चिन्तनम्।
"अस्माकं मतेन भवताम् इदं कार्यं समीचिनम्।"
Synonyms:
इच्छा, आकाङ्क्षा, वाञ्छा, दोहदः, स्पृहा, ईहा, तृट्, लिप्सा, मनोरथः, कामः, अभिलाषः, तर्षः, रुक्, इषा, श्रद्धा, तृष्णा, रुचिः, मतिः, दोहलम्, छन्दः, इट्
noun
मनोधर्मविशेषः।
"निर्दुःखत्वे सुखे चेच्छा तज्ज्ञानादेव जायते। इच्छा तु तदुपाये स्यादिष्टोपायत्वधीर्यदि।।"
Synonyms:
मतिः
noun
एकः राजा
"मतेः उल्लेखः बौद्धसाहित्ये वर्तते"
Tamil
Tamil
மதி: : புத்தி, அறிவு, மனம், கருத்து, எண்ணம், நினைவு.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
मतिः,
स्त्री,
(मन्यतेऽनयेति मन् + क्तिन् ।)बुद्धिः इत्यमरः
(यथा, देवी-भागवते १७ २९ ।“मतिस्तु द्विविधा लोके युक्तायुक्तेति सर्व्वथा ।”)इच्छा स्मृतिः इति मेदिनी ते, ४३
आर्य्यम् शाकभेदः इत्यजयपालः
*
“विप्रेन्द्र ! का प्रशंसेयं जन्म ते ब्रह्ममानसे ।यस्य यत्र कुले जन्म तन्मतिस्तादृशी भवेत्
”इति ब्रह्मवैवर्त्ते श्रीकृष्णजन्मखण्डे अध्यायः
मतिकरौषधम् यथा, --“पाठा द्वे जीरके कुष्ठमश्वगन्धाजमोदकम् ।वचा त्रिकटुकञ्चैव लवणं चूर्णमुत्तमम्
ब्राह्मीरसैर्भावितञ्च सर्पिर्मधुसमन्वितम् ।सप्ताहं भक्षितं कुर्य्यान्मदैश्वर्य्यं मतिंपराम्
”इति गारुडे १९८ अध्यायः
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@“मन ज्ञाने”@} 2 ‘स्तम्भे मानयते, ज्ञाने मन्यते मनुते पदम्।।
पूजायाम् मानयेन्मानेत्, यौ मीमांसेत तङ्सनोः।’ 3 इति देवः।
मानकः-निका, मानकः-निका, 4 मिमंसकः-सिका, 5 मम्मनकः-मंमनकः-निका
मन्ता-त्री, मानयिता-त्री, मिमंसिता-त्री, मम्मनिता-मंमनिता-त्री
-- मानयन्-न्ती, मानयिष्यन्-न्ती-ती
-- -- 6 मन्यमानः, मानयमानः, मिमंसमानः, मंमन्यमानः
मंस्यमानः, मानयिष्यमाणः, मिमंसिष्यमाणः, मंमनिष्यमाणः
7 सुमत्-सुमतौ-सुमतः, हरिमत्
-- -- मतम्- 8 राज्ञां मतः-मतवान्, मानितः, मिमंसितः, मंमनितः-तवान्
मनः, 9 दर्शनीयमानी 10, 11 पण्डितम्मन्यः 12 -पण्डितमानी, 13 14 शूरमानी, 15 कालिम्मन्या, 16 दिवामन्या-दोषामन्यम्, 17 गाम्मन्यः, 18 स्त्रियम्मन्यः-स्त्रींम्मन्यः, 19 नरम्मन्यः, 20 भुवम्मन्यः, 21 इत्येव न्याय्यम् इति ‘इच एकाचः--’ 22 इति सूत्रभाष्यवाक्यम् ‘तस्मात् श्रिमन्य- मित्येव भवितव्यम्।’ इत्याकारकमवलम्ब्य सिद्धान्तकौमुद्यामुक्तम्।
प्रकृतसूत्रे उद्द्योते नागेशभट्टैस्तु उपात्तभाष्यवाक्यस्य एकदेश्युक्तित्वं प्रसाध्य, श्रियम्मन्यम् इत्येव प्रामाणिकं रूपमिति स्थापितम्।
भट्टिकाव्येऽपि 23 श्रियम्मन्यपदस्य प्रयुक्तत्वात् नागेशपक्ष एव ज्यायानिति भाति।]] श्रिमन्यं 24, 25 उपकुम्भम्मन्यः, 26 श्रियम्मन्या, श्रीमन्मन्यः, रजनिम्मन्यः, 27 साधुम्मन्यः, 28 पटुमानिनी, 29 मेनका, मानः, मिमंसुः, मम्मनः
मन्तव्यम्, मानयितव्यम्, मिमंसितव्यम्, मम्मनितव्यम्
मननीयम्, माननीयम्, मिमंसनीयम्, मम्मननीयम्
मान्यम्, मान्यम्, मिमंस्यम्, मम्मन्यम्
ईषन्मनः-दुर्मनः-सुमनः
-- -- मन्यमानः, मान्यमानः, मिमंस्यमानः, मम्मन्यमानः
मानः, मानः, मिमंसः, मम्मनः
मन्तुम्, मानयितुम्, मिमंसितुम्, मम्मनितुम्
30 मन्या, 31 सुमत्, मतिः, 32 मन्तिः, अनुमतिः, मानना, मिमंसा, मम्मना
मननम्, माननम्, मिमंसनम्, मम्मननम्
मत्वा
मानयित्वा, मिमंसित्वा, मम्मनित्वा
अनुमत्य, अनुमान्य, अनुमिमंस्य, अनुमम्मन्य
33 मानम् २, मत्वा २, मानम् २, मानयित्वा २, मिमंसम् २, मिमंसित्वा २, मम्मनम्
मम्मनित्वा
34 मुनिः, 35 मनुः-मनुष्यः-मनुषी, 36 मन्तुः, 37 मन्युः, 38 मन्त्रः, 39 मठरः, 40 मांसम्, 41 मधु, 42 मनः।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
(१२१७)
02
=>
(४-दिवादिः-११७६। सक। अनि। आत्म।)
03
=>
(श्लो। १२५-१२६)
04
=>
[[१। सन्नन्तात् ण्वुलि, द्विर्वचनादिकेषु कृतेषु ‘नश्चापदान्तस्य झलि’ (८-३-२४) इत्यनेन धातुनकारस्यानुस्वारे रूपमेवम्। एवमेव सन्नन्ते सर्वत्र प्रक्रिया ज्ञेया।]]
05
=>
[[२। यङन्ते सर्वत्र द्विर्वंचनादिकेषु कृतेषु, अभ्यासे, ‘नुगतोऽनुनासिकान्तस्य’ (७-४-८५) इति नुगागमः, तस्य पदान्तवद्भाववचनात् परसवर्णविकल्पः। तेन रूपद्वयम्।]]
06
=>
[[३। शतरि, दिवादित्वात् शपोऽपवादः श्यन्प्रत्ययोऽत्रेति ज्ञेयम्।]]
07
=>
[[४। क्विपि, ‘अनुदात्तोपदेशवनतितनोत्यादीनामनुनासिकलोपो झलि क्ङिति’ (६-४-३७) इत्यनुनासिकलोपः। ‘ह्रस्वस्य पिति कृति--’ (६-१-७१) इति तुक्।]]
08
=>
[[५। अनुदात्तोपदेशत्वादस्य धातोर्निष्ठायामनुनासिकलोपे, रूपाण्यूह्यानि। राज्ञां मतः इत्यत्र ‘मतिबुद्धिपूजार्थेभ्यः--’ (३-२-१८८) इति बुद्ध्यर्थकत्वादस्य वर्तमाने कर्तरि क्तः। ‘क्तस्य वर्तमाने’ (२-३-६७) इति कर्तरि षष्ठी।]]
09
=>
[[६। दर्शनीयां मन्यते इत्यर्थे कर्मण्युपपदे ‘मनः’ (३-२-८२) इत्यनेनात्र णिनिः। ‘भार्यायाः’ इत्यत्र कर्मणि षष्ठी। भार्याशब्दसापेक्षस्यापि दर्शनीयशब्दस्य गमकत्वात् समासः। ‘क्यङ्मानिनोश्च’ (६-३-३६) इत्यनेन मानिन्शब्द उत्तरपदे दर्शनीयाशब्दस्य पुंवद्भावः।]]
10
=>
[भार्यायाः]
11
=>
[[७। पण्डितमात्मानं मन्यते इत्यर्थे, ‘आत्ममाने खश् च’ (३-२-८३) इति पाक्षिकः खश्। पक्षे णिनिः। खशः शित्त्वात् विकरणप्रत्ययः श्यन्प्रवृत्तः। ‘अरुर्द्विषद- जन्तस्य--’ (६-३-६७) इति पूर्वपदस्य मुम्।]]
12
=>
[[आ। ‘अखण्ड्यमानं परिखण्ड्य शक्रं त्वं पण्डितंमन्यमुदीर्णदण्डः।’ भ। का। १२। १७।]]
13
=>
[पृष्ठम्०९९९+ ३५]
14
=>
[[आ। ‘राममुच्चैरुपालब्ध शूरमानी कपिप्रभुः। व्रणवेदनया ग्लायन् साधुम्मन्यमसाधुवत्।।’ भ। का। ६। १२८।]]
15
=>
[[१। कालीमात्मानं मन्यते इत्यर्थे खश्प्रत्यये, श्यनि कृते, ‘स्त्रियाः पुंवत्--’ (६-३-३४) इति प्राप्तं पुंवद्भावं परत्वाद् बाधित्वा, ‘खित्यनव्ययस्य’ (६-३-६६) इति ह्रस्वः। तेन कालिम्मन्या इति सिद्ध्यति।]]
16
=>
[[२। ‘दिवा’ इत्यधिकरणशक्तिप्रधानमव्ययम्। एवम्भूतस्याप्यस्य वृत्तिविषये कर्मत्वं बोध्यम्। तेन दिवा मन्यते इत्यर्थेऽत्र खशि, अव्ययत्वादुपपदस्य मुम्, ह्रस्वश्च नेति ज्ञेयम्। एवमेव दोषामत्त्यम् इत्यत्रापि ज्ञेयम्।]]
17
=>
[[३। अत्रापि पूर्ववत् गाम् आत्मानं मन्यते इत्यर्थे खशि, ‘इच एकाचोऽम्प्रत्ययवच्च’ (६-३-६८) इत्यनेन खिदन्ते परे एकाचः पूर्वपदस्य ‘गो’ इत्यस्य अम् इत्यागमो भवति, ‘--प्रत्ययवच्च’ (६-३-६८) इति वचनात् स्वादिप्रत्ययवद् भवति। तेन ‘औतोऽम्शसोः’ (६-१-९३) इत्यनेन प्रत्ययाश्रित आकारोऽत्र भवति। तेन गाम्मन्यः इति रूपं सिद्ध्यति।]]
18
=>
[[४। स्त्रियमात्मानं मन्यते इत्यर्थे खशि, पूर्ववत् ‘इच एकाचः--’ (६-३-६८) इति अमागमे, ‘वाऽम्शसोः’ (६-४-८०) इति विकल्पेन इयङ्। इयङ्पक्षे स्त्रियम्मन्यः, इति रूपम्। इयङभावपक्षे ‘अमि पूर्वः’ (६-१-१०७) इति पूर्वरूपे स्त्रीम्मन्यः इति रूपम्।]]
19
=>
[[५। नरं आत्मानं मन्यते इत्यर्थे खशि, अमागमे, ‘ऋतो ङिसर्वनामस्थानयोः’ (७-३-११०) इति गुणे नरम्मन्यः इति रूपम्। अत्र ‘--प्रत्ययवच्च’ (६-३-६८) इति वचनात् मुमपवादतया प्रवृत्तस्यामः प्रत्ययत्वम्। प्रत्ययत्वादेव सर्वनामस्थान- संज्ञा, तदाश्रितो गुणश्चात्रेति ज्ञेयम्।]]
20
=>
[[६। भुवमात्मानं मन्यते इत्यर्थे खशि, अमि, ‘अचि श्नुधातु--’ (६-४-७७) इत्यादिना उवङत्रेति ज्ञेयम्।]]
21
=>
[[७। श्रियमात्मानं मन्यते इत्यत्र श्रिमन्यं [ब्राह्मणकुलम्]
22
=>
(६-३-६८)
23
=>
(५-७१)
24
=>
[कुलम्]
25
=>
[[८। कुम्भस्य समीपे उपकुम्भम्। ‘अव्ययं विभक्ति--’ (२-१-६) इत्यादिना सामीप्ये अव्ययीभावसमासे, ‘अव्ययीभावश्च’ (१-१-४१) इत्यनेन अव्ययी- भावसमासस्याव्ययत्वम्। ‘अव्ययीभावस्याव्ययत्वे प्रयोजनं लुङ्मुखस्वरोपचाराः’ (वा। १-१-४१) इति वचनात् उपकुम्भमात्मानं मन्यते इत्यर्थेऽव्ययत्वाभावात् मुमागमोऽत्रेति ज्ञेयम्। स्पष्टमिदं प्रकृतसूत्रे (१-१-४१) भाष्यादौ।]]
26
=>
[[B। ‘मिथ्यैव श्रीः श्रियम्मन्या क्षीमन्मन्यो मृषा हरिः।’ भ। का। ५। ७१।]]
27
=>
[पृष्ठम्१०००+ ३०]
28
=>
[[१। पट्वीमात्मानं मन्यते इत्यर्थे, पाक्षिके णिनिप्रत्यये ‘स्त्रियाः पुंवत्--’ (६-३-३४) इति पुंवद्भावे रूपमेवम्। पक्षे पटुम्मन्या इत्यपि भवति।]]
29
=>
[[२। ‘आशिषि च’ (३-१-१५०) इति वुन्प्रत्यये, ‘प्रत्ययस्थात्--’ (७-३-४४) इति प्राप्तस्येत्वस्य ‘आशिषि वुनश्च न’ (वा। ७-३-४५) इति निषेधः। ‘आशीरर्थेऽके मनेः एत्वं वाच्यम्’ इति वचनेन एकारः इति प्र। कौमुद्यामुक्तम्। मेनका = अप्सरोविशेषः।]]
30
=>
[[३। स्त्रियाम्, ‘संज्ञायां समजनिषदनिपतमन--’ (३-३-९९) इत्यादिना संज्ञायां क्यपि रूपमेवम्। ‘मन्या = गलपार्श्वशिरा (सिरा), मन्यन्तेऽनयेति कृत्वा। तया हि क्रुद्धो ज्ञायते।’ इति पदमञ्जरी। न्यासकारस्तु ‘संज्ञायाम्’ इत्युक्तत्वात् अझलादित्वेऽपि प्रत्ययस्थं कित्त्वमाश्रित्यानुनासिकलोपे तुकि मत्या इति रूपमनुमेने। ‘मन्या = पश्चाद्ग्रीवासिरा।’ इति मा। धा। वृत्तिः। ‘सुमत्’ इति सम्पदादित्वात् (३-३-९४) क्विपि अनुनासिकलोपे, तुकि रूपम्। सुमत् = लक्ष्मीः।]]
31
=>
[[आ। ‘पुरोहिताऽमात्यमुखाश्च योधा विवृद्धमन्युप्रतिपूर्णमन्याः।।’ भ। का। ३। २८।]]
32
=>
[[४। क्तिचि रूपमेवम्। ‘न क्तिचि दीर्घश्च’ (६-४-३९) इत्यनेन क्तिचि अनुनासि- कलोपदीर्घयोर्निषेधः। मतिः इत्यत्र तु क्तिनि अनुनासिकलोपो भवत्येव। ‘मन्त्रे वृषेषपचमन--’ (३-३-९६) इत्यनेन मन्त्रे एव मन्यतेः क्तिन्विधानात् लोके मतिरित्यस्य प्रयोग इति मन्तव्यम्। उदात्तस्वरार्थं सूत्रस्यास्य (३-३-९६) प्रवृत्तेः।]]
33
=>
[पृष्ठम्१००१+ २७]
34
=>
[[१। ‘मनेरुच्च’ (द। उ। १-५१) इति इन्प्रत्यये अकारस्य उकारादेशे रूपमेवम्। मुनिः = ऋषिः।]]
35
=>
[[२। औणादिके उप्रत्यये रूपमेवम्। मन्यते मनुते वा मनुः। मनुशब्दात् ‘मनोर्जा- तावञ्यतौ षुक् च’ (४-१-१६१) इति अञ् यत् इत्येतौ प्रत्ययौ भवतः
\n\n तत्सन्नियोगेन षुगागमश्च। मानुषः, मनुष्यः इति जातिशब्दौ एतौ। स्त्रियाम्, ‘हयगवयमुकयमत्स्यमनुष्याणामप्रतिषेधः’ (वा। ४-१-६३) इति प्रतिप्रसवेन ङीपि, ‘हलस्तद्धितस्य’ (६-४-१५०) इति यलोपे मनुषी इति रूपम्।]]
36
=>
[[३। ‘कमिमनि--’ (द। उ। १-१२५) इति तुप्रत्यये रूपमेवम्। ‘मन्तुः पुंस्यपराधे- ऽपि मनुष्येऽपि प्रजापतौ’ इति मेदिनी इति अमरकोशव्याख्याने (२। २६)।]]
37
=>
[[४। ‘यजिमनि--’ (द। उ। १-१३४) इति युच्प्रत्यये रूपमेवम्। मन्युः = दैन्यम्, यागः, अन्तर्गतः क्रोधश्च।]]
38
=>
[[५। ‘गुधृवीपचिवचियमिमनि--’ (द। उ। ८। ८९) इति त्रप्रत्यये रूपमेवम्। ‘वेदभेदे गुह्यवादे मन्त्रः--’ इति अमरः (३। १६७)।]]
39
=>
[[६। ‘वनिमनिभ्याम्--’ (द। उ। ८। ९९) इति अरप्रत्यये ठकारे चान्तादेशे रूपमेवम्। मठरः = ज्ञानी, गोत्रं च। मूढः इति क्षीरस्वामी।]]
40
=>
[[७। ‘मनेर्दीर्घश्च’ (द। उ। ९। २३) इति सप्रत्यये दीर्घे रूपमेवम्। मन्यते तदिति मांसम् = पिशितम् इत्यर्थः।]]
41
=>
[[८। ‘फलिपाटिनमिमनि--’ (द। उ। १। १०३) इति उप्रत्यये धकारादेशे रूपम्। मन्यते तदतिशयेन इति मधु = माध्वी।]]
42
=>
[[९। ‘असुन्’ (द। उ। ९। ४९) इति असुन्प्रत्यये रूपमेवम्।]]