मण्डूर (maNDUra)
This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form
Apte
Englishमण्डूरम् [maṇḍūram], Rust of iron, dross (used as a tonic).
Monier Williams 1872
EnglishApte Hindi
Hindiमण्डूरम्
- मण्ड् + उरच
"लोहे का जंग, लोहे का मैल (यह पौष्टिक औषधि के रुप में प्रयुक्त होता हैं)।"
Shabdartha Kaustubha
Kannadaमण्डूर
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಲೋಹದ ಮಲ /ಕಬ್ಬಿಣದ ಕಿಲುಬು /ತುಕ್ಕು
निष्पत्तिः - > मडि (भूषायाम्) - "ऊरः" (उ० ४-९०)
व्युत्पत्तिः - > मण्डति इति
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskritसिंहानधूर्तमण्डूरसरणान्यस्य किट्टके ॥ १०३८ ॥
सिंहान (क्ली), धूर्त (क्ली), मण्डूर (क्ली), सरण (क्ली), लोहकिट्टक (क्ली)
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskritमण्डूरं, लौहमलम् । ततपर्य्यायः ।शिङ्घाणम् २ । इत्यमरः । २ । ९ । ९८ ॥
सिंहानं ३ । सिंहाणं ४ । मण्डते लोहं वेष्टतेअग्निदाहे लोहाद्विभजते वा मण्डयति भूष-यति औषधत्वाद्रोगिणमिति वा मण्डूरं किमडि भूषे मडि ङ विभागे वेष्टे नाम्नीतिऊरः । इति तट्टीकायां भरतः ॥
अस्य गुणः ।लौहगुणतुल्यः । शतवर्षोर्द्ध्वं मण्डूरमुत्तमम् ।अशीतिवर्षीयं मध्यमम् । षष्टिवर्षीयमधमम् ।अतो न्यूनं विषतुल्यम् । यथा, --“यल्लोहं यद्गुणं प्रोक्तं तत्किट्टञ्चापि तद्गुणम् ।शतोर्द्धमुत्तमं किट्टं मध्यञ्चाशीतिवार्षिकम् ॥
अधभं षष्टिवर्षीयं ततो हीनं विषोपमम् ॥
”इति रसेन्द्रचिन्तामणिः ॥
(तथा चास्य पर्य्यायान्तरम् । मण्डूरं लोहजंकिट्टम् । इति वैद्यकरत्नमालायाम् ॥
अस्यउत्पतिर्गणाश्च यथा, --“ध्मायमानस्य लोहस्य मलं मण्डूरमुच्यते ।लोहसिंहानिका किट्टी सिंहाणञ्च निगद्यते ॥
यल्लोहं यद्गुणं प्रोक्तं तत्किट्टमपि तद्गुणम् ॥
”इति भावप्रकाशस्य पूर्व्वखण्डे प्रथमे भागे ॥
“ये गुणा मारिते मुण्डे ते गुणा मुण्डकिट्टके ।तस्मात् सर्व्वत्र मण्डूरं रोगशान्त्यै प्रयोजयेत् ॥
”अथास्य मारणविधिर्यथा, --“दग्ध्राक्षकाष्ठैर्मलमायसन्तुगोमूत्रनिर्व्वापितमष्टवारान् ।विचूर्ण्य लीढं मधुनाचिरेणकुम्भाह्वयं पाण्डुगदं निहन्ति ॥
”इति वैद्यकरसेन्द्रसारसंग्रहे जारणमारणा-धिकारे ॥
)
No entries for this word is found.
What is this? (Hidden Dictionary)
To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.
How to hide/unhide dictionary?
Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.