| YouTube Channel

मकरध्वज (makaradhvaja)

 
शब्दसागरः
English
मकरध्वज
m.
(-जः)
1. KĀMA: see the two last.
2. A particular array of
troops.
3. A particular medical preparation.
E.
मकर Makara, and
ध्वज emblem.
Capeller Eng
English
मकर°ध्वज
m.
the god of love (cf.
prec.
).
Yates
English
मकर-ध्वज (जः) 1.
m.
Idem.
Wilson
English
मकरध्वज
m.
(-जः) KĀMA: see the two last.
E.
मकर the Makara, and ध्वज emblem.
Monier Williams Cologne
English
मकर—ध्वज
m.
=
-केतन,
MBh.
the sea,
Harav.
a partic. array of troops,
Kām.
a partic. medical preparation,
L.
N.
of a prince,
Vcar.
Apte Hindi
Hindi
मकरध्वजः
पुं*
मकर-ध्वजः -
कामदेव का विशेषण
मकरध्वजः
पुं*
मकर-ध्वजः -
सेना की विशेष क्रम-व्यवस्था
L R Vaidya
English
makara-Dvaja {% m. %} 1. an epithet of the god of love, यूनां चोत्कंठयत्येष मानसं मकरध्वजे K.D.ii.118
2. a particular array of troops.
Bopp
Latin
मकरध्वज m. (BAH. e मकर et ध्वज vexillum) id. AM.
Edgerton Buddhist Hybrid
English
Makaradhvaja, n. of a yakṣa: Māy 〔98〕.
Sanskrit Tibetan
Tibetan
chu srin rgyal mtshan
मकरध्वज
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskrit
--source--
मदनो जराभीररुनङ्गमन्मथौ कमनः कलाकेलिरनन्यजोऽङ्गजः
मधुदीपमारौ मधुसारथिः स्मरो विषमायुधो दर्पककामहृच्छयाः २२७
प्रद्युम्नः श्रीनन्दनश्च कंदर्पः पुष्पकेतनः
पुष्पाण्यस्येषुचापास्त्राण्यरी शंवरशूर्पको २२८
केतनं मीनमकरौ बाणाः पञ्च रतिः प्रिया
मनःशृङ्गारसंकल्पात्मानो योनिः सुहृन्मधुः २२९
-wordlist-
मदन (पुं), जराभीरु (पुं), अनङ्ग (पुं), मन्मथ (पुं), कमन (पुं), कलाकेलि (पुं), अनन्यज (पुं), अङ्गज (पुं), मधुदीप (पुं), मार (पुं), मधुसारथि (पुं), स्मर (पुं), विषमायुध (पुं), दर्पक (पुं), काम (पुं), हृच्छय (पुं), प्रद्युम्न (पुं), श्रीनन्दन (पुं), कन्दर्प (पुं), पुष्पकेतन (पुं), पुष्पेषु (पुं), कुसुमबाण (पुं), पुष्पचाप (पुं), कुसुमधन्वन् (पुं), पुष्पास्त्र (पुं), कुसुमायुध (पुं), मीनकेतन (पुं), मकरकेतन (पुं), मीनध्वज (पुं), मकरध्वज (पुं), झषकेतन (पुं), झषध्वज (पुं), पञ्चबाण (पुं), विषमेषु (पुं), मनोयोनि (पुं), चेतोभव (पुं), शृङ्गारयोनि (पुं), शृङ्गारजन्मन् (पुं), सङ्कल्पयोनि (पुं), स्मृतिभू (पुं), आत्मयोनि (पुं), आत्मभू (पुं), मधुसुहृद् (पुं), चैत्रसख (पुं), कामारि (पुं), शंवर (पुं), शूर्पक (पुं), कामकेतन (क्ली), मीन (पुं), मकर (पुं), कामप्रिया (स्त्री), रति (स्त्री), मधु (पुं), कामसुहृद् (पुं)
अभिधानरत्नमाला
Sanskrit
प्रद्युम्न
प्रद्युम्न, मकरध्वज, मनसिज, सङ्कल्पजन्मन्, अङ्गज, पञ्चेषु, कुसुमायुध, मदन, मार, स्मर, मन्मथ, काम, शम्बरसूदन, मधुसख, शृङ्गारयोनि, दर्पक, शूर्पकाराति, अनङ्ग, विषमायुध, आत्मभू, मनसिशय, पुष्पधन्वन्, मनोभव, मापत्य, इरज
प्रद्युम्नो मकरध्वजो मनसिजः सङ्कल्पजन्माङ्गजः,
पञ्चेषुः कुसुमायुधश्च मदनो मारः स्मरो मन्मथः
कन्दर्पो झषकेतनो रतिपतिः श्रीनन्दनो हृच्छयः,
कामः शम्बरसूदनो मधुसखः शृङ्गारयोनिः स्मृतः ३२
दर्पकः शूर्पकारातिरनङ्गो विषमायुधः
आत्मभूर्मनसिशयः पुष्पधन्वा मनोभवः ३३
मापत्यमिरजश्चैव कामपत्नी रतिः स्मृता
verse 1.1.1.32
page 0005
नाममाला
Sanskrit
कृष्णसुत, कृष्णपुत्र, कृष्णसूनु, कृष्णापत्य, कृष्णतुक्, कृष्णतोक, कृष्णात्मज, कृष्णप्रजा, कृष्णोद्वह, कृष्णतनय, कृष्णपोत, कृष्णदारक, कृष्णनन्दन, कृष्णार्भक, कृष्णस्तनन्धय, कृष्णोत्तानशय, दामोदरसुत, दामोदरपुत्र, दामोदरसूनु, दामोदरापत्य, दामोदरतुक्, दामोदरतोक, दामोदरात्मज, दामोदरप्रजा, दामोदरोद्वह, दामोदरतनय, दामोदरपोत, दामोदरदारक, दामोदरनन्दन, दामोदरार्भक, दामोदरस्तनन्धय, दामोदरोत्तानशय, विष्णुसुत, विष्णुपुत्र, विष्णुसूनु, विष्ण्वपत्य, विष्णुतुक्, विष्णुतोक, विष्ण्वात्मज, विष्णुप्रजा, विष्णूद्वह, विष्णुतनय, विष्णुपोत, विष्णुदारक, विष्णुनन्दन, विष्ण्वर्भक, विष्णुस्तनन्धय, विष्णूत्तानशय, उपेन्द्रसुत, उपेन्द्रपुत्र, उपेन्द्रसूनु, उपेन्द्रापत्य, उपेन्द्रतुक्, उपेन्द्रतोक, उपेन्द्रात्मज, उपेन्द्रप्रजा, उपेन्द्रोद्वह, उपेन्द्रतनय, उपेन्द्रपोत, उपेन्द्रदारक, उपेन्द्रनन्दन, उपेन्द्रार्भक, उपेन्द्रस्तनन्धय, उपेन्द्रोत्तानशय, पुरुषोत्तमसुत, पुरुषोत्तमपुत्र, पुरुषोत्तमसूनु, पुरुषोत्तमापत्य, पुरुषोत्तमतुक्, पुरुषोत्तमतोक, पुरुषोत्तमात्मज, पुरुषोत्तमप्रजा, पुरुषोत्तमोद्वह, पुरुषोत्तमतनय, पुरुषोत्तमपोत, पुरुषोत्तमदारक, पुरुषोत्तमनन्दन, पुरुषोत्तमार्भक, पुरुषोत्तमस्तनन्धय, पुरुषोत्तमोत्तानशय, केशवसुत, केशवपुत्र, केशवसूनु, केशवापत्य, केशवतुक्, केशवतोक, केशवात्मज, केशवप्रजा, केशवोद्वह, केशवतनय, केशवपोत, केशवदारक, केशवनन्दन, केशवार्भक, केशवस्तनन्धय, केशवोत्तानशय, हृषीकेशसुत, हृषीकेशपुत्र, हृषीकेशसूनु, हृषीकेशापत्य, हृषीकेशतुक्, हृषीकेशतोक, हृषीकेशात्मज, हृषीकेशप्रजा, हृषीकेशोद्वह, हृषीकेशतनय, हृषीकेशपोत, हृषीकेशदारक, हृषीकेशनन्दन, हृषीकेशार्भक, हृषीकेशस्तनन्धय, हृषीकेशोत्तानशय, शार्ङ्गिसुत, शार्ङ्गिपुत्र, शार्ङ्गिसूनु, शार्ङ्ग्यपत्य, शार्ङ्गितुक्, शार्ङ्गितोक, शार्ङ्ग्यात्मज, शार्ङ्गिप्रजा, शार्ङ्ग्युद्वह, शार्ङ्गितनय, शार्ङ्गिपोत, शार्ङ्गिदारक, शार्ङ्गिनन्दन, शार्ङ्ग्यर्भक, शार्ङ्गिस्तनन्धय, शार्ङ्ग्युत्तानशय, नारायणसुत, नारायणपुत्र, नारायणसूनु, नारायणापत्य, नारायणतुक्, नारायणतोक, नारायणात्मज, नारायणप्रजा, नारायणोद्वह, नारायणतनय, नारायणपोत, नारायणदारक, नारायणनन्दन, नारायणार्भक, नारायणस्तनन्धय, नारायणोत्तानशय, हरिसुत, हरिपुत्र, हरिसूनु, हर्यपत्य, हरितुक्, हरितोक, हर्यात्मज, हरिप्रजा, हर्युद्वह, हरितनय, हरिपोत, हरिदारक, हरिनन्दन, हर्यर्भक, हरिस्तनन्धय, हर्युत्तानशय, केशीसूदनसुत, केशीसूदनपुत्र, केशीसूदनसूनु, केशीसूदनापत्य, केशीसूदनतुक्, केशीसूदनतोक, केशीसूदनात्मज, केशीसूदनप्रजा, केशीसूदनोद्वह, केशीसूदनतनय, केशीसूदनपोत, केशीसूदनदारक, केशीसूदननन्दन, केशीसूदनार्भक, केशीसूदनस्तनन्धय, केशीसूदनोत्तानशय, मधुसूदनसुत, मधुसूदनपुत्र, मधुसूदनसूनु, मधुसूदनापत्य, मधुसूदनतुक्, मधुसूदनतोक, मधुसूदनात्मज, मधुसूदनप्रजा, मधुसूदनोद्वह, मधुसूदनतनय, मधुसूदनपोत, मधुसूदनदारक, मधुसूदननन्दन, मधुसूदनार्भक, मधुसूदनस्तनन्धय, मधुसूदनोत्तानशय, बलिसूदनसुत, बलिसूदनपुत्र, बलिसूदनसूनु, बलिसूदनापत्य, बलिसूदनतुक्, बलिसूदनतोक, बलिसूदनात्मज, बलिसूदनप्रजा, बलिसूदनोद्वह, बलिसूदनतनय, बलिसूदनपोत, बलिसूदनदारक, बलिसूदननन्दन, बलिसूदनार्भक, बलिसूदनस्तनन्धय, बलिसूदनोत्तानशय, बाणसूदनसुत, बाणसूदनपुत्र, बाणसूदनसूनु, बाणसूदनापत्य, बाणसूदनतुक्, बाणसूदनतोक, बाणसूदनात्मज, बाणसूदनप्रजा, बाणसूदनोद्वह, बाणसूदनतनय, बाणसूदनपोत, बाणसूदनदारक, बाणसूदननन्दन, बाणसूदनार्भक, बाणसूदनस्तनन्धय, बाणसूदनोत्तानशय, हिरण्यकशिपुसूदनसुत, हिरण्यकशिपुसूदनपुत्र, हिरण्यकशिपुसूदनसूनु, हिरण्यकशिपुसूदनापत्य, हिरण्यकशिपुसूदनतुक्, हिरण्यकशिपुसूदनतोक, हिरण्यकशिपुसूदनात्मज, हिरण्यकशिपुसूदनप्रजा, हिरण्यकशिपुसूदनोद्वह, हिरण्यकशिपुसूदनतनय, हिरण्यकशिपुसूदनपोत, हिरण्यकशिपुसूदनदारक, हिरण्यकशिपुसूदननन्दन, हिरण्यकशिपुसूदनार्भक, हिरण्यकशिपुसूदनस्तनन्धय, हिरण्यकशिपुसूदनोत्तानशय, मुरसूदनसुत, मुरसूदनपुत्र, मुरसूदनसूनु, मुरसूदनापत्य, मुरसूदनतुक्, मुरसूदनतोक, मुरसूदनात्मज, मुरसूदनप्रजा, मुरसूदनोद्वह, मुरसूदनतनय, मुरसूदनपोत, मुरसूदनदारक, मुरसूदननन्दन, मुरसूदनार्भक, मुरसूदनस्तनन्धय, मुरसूदनोत्तानशय, शौरिसुत, शौरिपुत्र, शौरिसूनु, शौर्यपत्य, शौरितुक्, शौरितोक, शौर्यात्मज, शौरिप्रजा, शौर्युद्वह, शौरितनय, शौरिपोत, शौरिदारक, शौरिनन्दन, शौर्यर्भक, शौरिस्तनन्धय, शौर्युत्तानशय, पद्मनाभसुत, पद्मनाभपुत्र, पद्मनाभसूनु, पद्मनाभापत्य, पद्मनाभतुक्, पद्मनाभतोक, पद्मनाभात्मज, पद्मनाभप्रजा, पद्मनाभोद्वह, पद्मनाभतनय, पद्मनाभपोत, पद्मनाभदारक, पद्मनाभनन्दन, पद्मनाभर्भक, पद्मनाभस्तनन्धय, पद्मनाभोत्तानशय, अधोक्षजसुत, अधोक्षजपुत्र, अधोक्षजसूनु, अधोक्षजापत्य, अधोक्षजतुक्, अधोक्षजतोक, अधोक्षजात्मज, अधोक्षजप्रजा, अधोक्षजोद्वह, अधोक्षजतनय, अधोक्षजपोत, अधोक्षजदारक, अधोक्षजनन्दन, अधोक्षजार्भक, अधोक्षजस्तनन्धय, अधोक्षजोत्तानशय, गोविन्दसुत, गोविन्दपुत्र, गोविन्दसूनु, गोविन्दापत्य, गोविन्दतुक्, गोविन्दतोक, गोविन्दात्मज, गोविन्दप्रजा, गोविन्दोद्वह, गोविन्दतनय, गोविन्दपोत, गोविन्ददारक, गोविन्दनन्दन, गोविन्दार्भक, गोविन्दस्तनन्धय, गोविन्दोत्तानशय, वासुदेवसुत, वासुदेवपुत्र, वासुदेवसूनु, वासुदेवापत्य, वासुदेवतुक्, वासुदेवतोक, वासुदेवात्मज, वासुदेवप्रजा, वासुदेवोद्वह, वासुदेवतनय, वासुदेवपोत, वासुदेवदारक, वासुदेवनन्दन, वासुदेवार्भक, वासुदेवस्तनन्धय, वासुदेवोत्तानशय, मन्मथ, काम, सूर्पकाराति, अनन्यज, विदेह, अकाय, अनङ्ग, अनपघन, अवपुर्, असंहनन, अकलेवर, अमूर्ति, मदन, मकरध्वज
तत्पुत्रो मन्मथः कामः सूर्पकारातिरनन्यजः
कायपर्यायरहितो मदनो मकरध्वजः ७७
verse 0.1.1.77
page 0039
Mahabharata
English
Makaradhvaja^1 (“having a makara on his banner”) = Kāma: III, 16192.
Makaradhvaja^2 (do.) = Pradyumna: VII, 4263 (Kārshṇiḥ)
XIII, 509 (ºsya mātā, i.e. Rukmiṇī).
पुराणम्
English
मकरध्वज / MAKARADHVAJA I. A son of hanūmān. He was born to a crocodile living in the ocean as the perspiration drops fell on her from hanūmān. (Sārakāṇḍa, ānanda rāmāyaṇa).
मकरध्वज / MAKARADHVAJA II. One of the sons of dhṛtarāṣṭra. He was killed in the great battle by Bhīmasena. (Chapter 92, droṇa parva).
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
मकरध्वजः,
पुं,
(मकरेण चिह्नितो ध्वजो यस्य ।)कामदेवः इत्यमरः २७
(यथा, माधे ६१ ।“शरीरिणा जैत्रशरेण यत्रनिशङ्कमूषे मकरध्वजेन
”)रससिन्दूरविशेषः तस्य नामान्तरं चन्द्रो-दयः तस्य करणप्रकारो यथा, --“पलं मृदु स्वर्णदलं रसेन्द्रंपलाष्टकं षोडशगन्धकस्य ।शोणैः सुकार्पासभवप्रसूनैःसर्व्वं विमर्द्द्याथ कुमारिकाद्भिः
तत् काचकुम्भे निहितं सुगाढेमृत्कर्पटैस्तद्दिवसत्रयञ्च ।पचेत् क्रमाग्नौ सिकताख्ययन्त्रेततो रजः पल्लवरागरम्यम्
निगृह्य चैतस्य पलं पलानिचत्वारि कर्पूररजस्तथैव ।जातीफलं सोषणमिन्द्रपुष्पंकस्तूरिकाया इह शाण एकः
चन्द्रोदयोऽयं कथितोऽस्य माषोभुक्तोऽहिबल्लीदलमध्यवर्त्ती
”अस्य गुणाः ।“मदोन्मदानां प्रमदाशतानांगर्व्वाधिकत्वं श्लथयत्यकाण्डे ।शृतं घनीभूतमतीव दुग्धंमृदूनि मांसानि समण्डकानि ।मांसानि मिष्टानि भवन्ति पथ्य-मानन्ददायीन्यपराणि चात्र
”बलीपलितनाशनस्तनुभृतां वयस्तम्भनःसमस्तगदखण्डनः प्रचुरयोगपञ्चाननः ।गृहेषु रसराडयं भवति यस्य चन्द्रोदयःस पञ्चशरदर्पितो मृगदृशां भवेद्वल्लभः
”इन्द्रपुष्पं लवङ्गम् उक्तपरिमाणलक्षणमुप-लक्षणम् दाक्षिणात्याः शोणकार्पासपुष्पद्रव-मेव गृह्णन्ति पाश्चात्याः निर्वृन्ततत्पुष्पेणैवयावदार्द्रत्वं मर्द्दयन्ति उभयथैव निष्पत्तेरदोषः ।तथैवेति सर्व्वत्रान्वयः * शास्त्रान्तराद्बिशेषोलिख्यते ।“रतिकाले रतान्ते पुनः सेव्यो रसोत्तमः ।स्थावरं जङ्गमविषं जङ्गमं विषवारि वा ।न विकाराय भवति साधकेन्द्रस्य वत्सरान्
मृत्युञ्जयो यथाभ्यासात् मृत्युं जयति देहिनः ।तथाय साधकेन्द्रस्य जरामरणनाशनः
”शास्त्रान्तरे मकरद्धजो नाम इति चन्द्रोदयः ।इति रसेन्द्रचिन्तामणिः
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
मकरध्वज
पु०
मकरो ध्वजोऽस्य कामदेवे अमरः
Capeller
German
मकरध्वज
m.
dass.