| YouTube Channel

भूत (bhUta)

 
शब्दसागरः
English
भूत
mfn.
 (-तः-ता-तं)
1. Been, become.
2. Being, existing.
3. Gone, past.
4. (In composition, ) Like, resembling.
5. Obtained, got.
6. Pro-
per, right.
7. True.
8. Known.
9. Mixed.
mn. (-तः-तं)
1. A goblin, a
ghost, a malignant spirit, haunting cemeteries, lurking in trees,
animating carcases and deluding or devouring human beings.
2. A
living being.
m.
 (-तः)
1. A son, a child.
2. A demi-god of a parti-
cular class.
3. The fourteenth day of the dark half of the lunar
month.
4. A name of ŚIVA.
n.
 (-त)
1. An element
five Bhūtas
are enumerated: earth, fire, water, air and Ākās or æther.
2.
(In law, ) Fact, matter of fact, the real state of the case, or what
has actually been.
3. The past.
4. Welfare.
5. The world.
6. The
number “five, ” (in math.)
E.
 भू to be,
aff.
 क्त of the participle past.
भूत
mfn.
 (-तः-ता-तं)
1. Hired, paid, maintained.
2. Cherished, suppor-
ted.
3. Filled.
4. Having, being possessed of, or endowed with.
5. Borne, carried.
m.
 (-तः)
1. A servant.
2. A hired labourer.
E.
भृ to nourish,
aff.
 क्त.
Capeller Eng
English
भूत॑
a.
 become, either been, past, gone, former
or being
(often —°), present, real. —
m.
N.
 of a Yakṣa etc.
n.
 being,
creature, the world
ghost, goblin, demon (m. )
the past, fact, reality,
welfare, prosperity
element (ph.). — Abstr. °ता†
f.
 , °त्व†
n.
Yates
English
भूत (तः-ता-तं)
a. Been
gone
ob-
tained
true.
m.
n.
 A goblin
liv-
ing being.
m.
 A demigod
a son
Shiva.
n.
 An element, fact.
Spoken Sanskrit
English
भूत - bhUta -
m.
 - ghost
भूत - bhUta -
adj.
 - gone
भूत - bhUta -
adj.
 - real
भूत - bhUta -
adj.
 - present
भूत - bhUta -
adj.
 - obtained
भूत - bhUta -
adj.
 - being or being like anything
भूत - bhUta -
adj.
 - true
भूत - bhUta -
adj.
 - proper
भूत - bhUta -
adj.
 - existing
भूत - bhUta -
adj.
 - been
भूत - bhUta -
adj.
 - fit
भूत - bhUta -
adj.
 - become
भूत - bhUta -
adj.
 - mixed or joined with
भूत - bhUta -
adj.
 - consisting of
भूत - bhUta -
adj.
 - past
भूत - bhUta -
adj.
 - purified
भूत - bhUta -
adj.
 - actually happened
भूत - bhUta -
m.
 - son
भूत - bhUta -
m.
 - 14th day of the dark half of the lunar month
भूत - bhUta -
m.
 - great devotee or ascetic
भूत - bhUta -
m.
 - child
भूत - bhUta -
n.
 - demon
भूत - bhUta -
n.
 - being
भूत - bhUta -
n.
 - goblin
भूत - bhUta -
n.
 - element
भूत - bhUta -
n.
 - person
भूत - bhUta -
n.
 - spirit
भूत - bhUta -
n.
 - that which is or exists
भूत - bhUta -
n.
 - creature
भूत - bhUta -
n.
 - welfare
भूत - bhUta -
n.
 - imp
भूत - bhUta -
n.
 - prosperity
भूत - bhUta -
n.
 - world
भूत - bhUta -
n.
 - well-being
भूत - bhUta -
n.
 - created being
भूत - bhUta -
n.
 - ghost of a deceased person
भूत - bhUta -
n.
 - any living being [ divine , human , animal , vegetable ]
भूत - bhUta -
n.
 - one of the 5 elements
वितानी भूत - vitAnI bhUta -
adj.
 - dejected
भूत - bhUta -
m.
 - ghost
प्रेत - preta -
m.
 - ghost
श्मशाननिवासिन् - zmazAnanivAsin -
adj.
 - ghost
श्मशानवर्तिन् - zmazAnavartin -
adj.
 - ghost
वेताल - vetAla -
m.
 - ghost
पिशाच - pizAca -
m.
 - ghost
असुर - asura -
m.
 - ghost
दिव्यपुरुष - divyapuruSa -
m.
 - ghost
नरकामय - narakAmaya -
m.
 - ghost
निशाट - nizATa -
m.
 - ghost
परेत - pareta -
m.
 - ghost
प्रेतनर - pretanara -
m.
 - ghost
प्रेतिक - pretika -
m.
 - ghost
मलिनमुख - malinamukha -
m.
 - ghost
रहाट - rahATa -
m.
 - ghost
श्मशानवेश्मन् - zmazAnavezman -
m.
 - ghost
ज - ja -
m.
 - ghost
जि - ji -
m.
 - ghost
सत्त्व - sattva -
m.
 - ghost
यक्ष - yakSa -
n.
 - ghost
चतुष्पथकृताशय - catuSpathakRtAzaya -
m.
 - kind of ghost
भौती - bhautI -
f.
 - time of ghosts
प्रेतत्व - pretatva -
n.
 - state of a ghost
परित्यजति { परित्यज् } - parityajati { parityaj } - verb - give up the ghost
प्राणोत्सर्ग - prANotsarga -
m.
 - giving up the ghost
भूत - bhUta -
n.
 - ghost of a deceased person
कोकयातु - kokayAtu -
m.
 - ghost in the shape of a cuckoo
भूतगण - bhUtagaNa -
m.
 - multitude of spirits or ghosts
ब्रह्मराक्षस - brahmarAkSasa -
m.
 - ghost of a Brahman who led an unholy life
Wilson
English
भूत
mfn.
 (-तः-ता-तं)
1 Been, become.
2 Being, existing.
3 Gone, past.
4 (In composition, ) Like, resembling.
5 Obtained, got.
6 Proper, right.
7 True.
8 Known.
mn. (-तः-तं)
1 A goblin, a ghost, a malignant spirit, haunting cemeteries, lurking in
trees, animating carcases, and deluding or devouring human beings.
2 A living being.
m.
 (-तः)
1 A son, a child.
2 A demigod of a particular class.
3 The fourteenth day of the dark half of the lunar month.
4 A name of ŚIVA.
n.
 (-तं)
1 An element
five Bhūtas are enumerated: earth, fire, water, air, and
Ākāśa or æther.
2 (In law, ) Fact, matter of fact, the real state of the case, or what has
actually been.
E.
 भू to be,
aff.
 क्त of the participle past.
Apte
English
भूत [bhūta], p. p. [भू-क्त]
Become, being, existing.
Produced, formed.
Actually being, really happened, true
भूताश्चार्था विरुद्ध्यन्ति देशकालविरोधिताः
Rām.*
 5.3.37.
Right, proper, fit
अभूतेनापवादेन कीर्तीं निपतितामिव
Rām.*
 5.15.34
भूतार्थव्याहृतिः सा हि न स्तुतिः परमेष्ठिनः
R.*
 1.33.
Past, gone.
Obtained.
Mixed or joined with.
Being like, similar, (see भू)
मग्नां द्विषच्छद्मनि पङ्कभूते
Ki.*
 3.39.
तः A son, child.
An epithet of Śiva.
The fourteenth day of the dark half of a lunar month (also भूता).
A great devotee.
N.
 of a priest of the gods.
The dark fortnight of a month (कृष्णपक्ष).
see भूतगण.
तम् Any being (human, divine or even inanimate)
इत्थं रतेः किमपि भूतमदृश्यरूपं मन्दीचकार मरणव्यवसायबुद्धिम्
Ku.*
 4.45
Pt.*
 2. 87.
A living being, an animal, a creature
क्षरः सर्वाणि भूतानि कूटस्थो$क्षर उच्यते
Bg.*
 15.16
भूतेषु किं च करुणां बहुली- करोति
Bv.*
 1.122
U.*
 4.6.
A spirit, ghost, an imp, a devil (m. also in these senses)
ततो रक्षां महातेजः कुरु भूतविनाशिनीम्
Rām.*
 7.66.3.
An element
(they are five, i. e. पृथ्वी, अप्, तेजस्, वायु, and आकाश)
तं वेधा विदधे नूनं महाभूतसमाधिना
R.*
 1.29.
An actual occurrence, a fact, a matter of fact.
The past, past time.
The world.
Well-being, welfare.
A symbolical expression for the number 'five'.
Fitness, propriety.Comp. -अनुकम्पा compassion for all beings
भूतानुकम्पा तव चेत्
R.*
 2.48. -अनुवादः a mention of established facts, a variety of अर्थवाद (q. v. )
भूतानुवादमात्रमनर्थकम् ŚB. on MS.* 1.2.4. -अन्तकः the god of death, Yama. -अभिषङ्गः possession by evil spirits. -अरिः Asa Fœtida.
अर्थः the fact, real fact, true state, truth, reality
आर्ये कथयामि ते भूतार्थम्
Ś.*
 1
भूतार्थशोभाह्नियमाणनेत्रा
Ku.*
 7.13
कः श्रद्धास्यति भूतार्थं सर्वो मां तुलयिष्यति
Mk.*
 3.24.
an element of life. ˚कथनम्, ˚व्याहृतिः
f.
 a statement of facts
भूतार्थव्याहृतिः सा हि न स्तुतिः परमेष्ठिनः
R.*
 1.33.-अवमानिन्
m.
 despiser of all
भूतावमानी हैहयश्चार्जुनः Kau.
A.
 1.6. -आत्मक
a.
 consisting or composed of the elements.
आत्मन् one whose soul is purified.
composed of the five elements (as the body)
cf.
Ms.*
 12.12. (m. )
the individual (as opposed to the Supreme Soul)
विद्यातपोभ्यां भूतात्मा बुद्धिर्ज्ञानेन शुद्ध्यति
Ms.*
 5.19
विधमिष्यति ते देहे भूतात्मानं चिरोषितम्
Rām.*
 6.59. 55.
of Śiva.
of Viṣṇu
भूतात्मा भूतभावनः V. Sah.
an elementary substance.
war, conflict.
the elementary or vital principle.
a soul which clings to the elements, a carnal mind
भूतात्मनस्तपोविद्ये बुद्धेर्ज्ञानं विशोधनम्
Y.*
 3.34.
आदिः the Supreme Spirit.
an epithet ofAhaṁkāra (in Sāṅkhya
phil.
 ). -आर्त
a.
 possessed by a devil.
आवासः the body.
an epithet of &Scute
iva.
of Viṣṇu
वसन्ति त्वयि भूतानि भूतावासस्ततो हरिः Hariv.-आविष्ट
a.
 possessed by a devil or evil spirit. -आवेशः demoniac possession. -इज्यम्, -इज्या making oblations to the Bhūtas. -इन्द्रियजयिन्
m.
 a kind of ascetic.-इष्टा the fourteenth day of a lunar fortnight. -ईशः
of Viṣṇu.
of Śiva
भूतेशस्य भुजङ्गवल्लिवलयस्रङ्नद्धजूटा जटाः
Māl.
 1.2
भूतेशप्रीति- हेतोः Udb. -ईश्वरः an epithet of Śiva
भूयः स भूतेश्वर- पार्श्ववर्ती
R.*
 2.46. -उन्मादः demoniac possession. -उपदेशः a reference to past things or such as already exist.-उपसृष्ट, -उपहत
a.
 possessed by a devil. -ओदनः a dish of rice (eaten to counteract the influence of demons). -कर्तृ, -कृत्
m.
 an epithet of Brahman
सर्वलोकप्रभुर्ब्रह्मा भूतकर्तृ तथर्षयः
Rām.*
 2.25.25
ततस्थानाह भूत- कृत् 7.4.12. -कला
f.
 a power which produces the five elements
धरादिपञ्चभूतानां निवृत्त्याद्याः कलाः स्मृताः Śāradātilakam.
कालः past time.
(in
gram.
 ) the past or preterite time. -केशी the holy basil. -कोटिः absolute non-entity
Bhddh. -क्रान्तिः
f.
 possession by a devil.
गणः the collection of created beings.
the whole class of spirits or devils
प्रेतान् भूतागणांश्चान्ये यजन्ते तामसा जनाः
Bg.*
 17.4. -गत्या truthfully
तदखिलमिह भूतं भूतगत्या ...... अभिलषति स्म
N.*
 9.159. -गुणः a quality of the elements
शब्दस्पर्शरूपरसगन्धा भूतगुणाः स्मृताः Śāradātilakam. -ग्रस्त possessed by a devil.
ग्रामः the whole multitude or aggregate of living beings
U.*
 7
भूतग्रामः स एवायं भूत्वा भूत्वा प्रलीयते
Bg.*
 8.19.
a multitude of spirits.
घ्नः a kind of birch tree.
a camel.
garlic. (-घ्नी) the holy basil. -चतुर्दशी the fourteenth day of the dark half of Kārtika. -चारिन्
m.
 an epithet of Śiva. -चिन्तकः
=
 स्वभाववादिन् q. v.
दैवमित्यपरे विप्राः स्वभावं भूतचिन्तकाः
Mb.
 * 12.232.19. -चिन्तनिकः an adherent to the doctrine that the mind or intellect is produced from material elements. -चिन्ता an enquiry into the elements, investigation into their nature. -चैतन्यम् intellectuality of matter. -जननी the mother of all beings.-जयः victory over the elements. -तन्त्रम् the doctrine of spirits. -तन्मात्रम् a subtle element. -दया compassion towards all beings, universal benevolence. -द्रुमः Cordia Latifolia (Mar. भोंकर). -द्रुह्, -ध्रुक्
a.
 injurious, malicious. -धरा, -धात्री, -धारिणी the earth. -धात्री sleep.-नाथः an epithet of Śiva
तद् भूतनाथानुग नार्हसि त्वम्
R.*
 2.58. -नायिका an epithet of Durgā.
नाशनः the marking-nut plant.
mustard.
pepper.
(नम्) Asa Fœtida.
a bead used for rosaries (रुद्राक्ष).-निचयः the body. -पक्षः the dark fortnight.
पतिः an epithet of Śiva
ध्यानास्पदं भूतपतेर्विवश
Ku.*
 3.43, 74.
of Agni.
the sacred basil.
the sky
ज्वलसि यन्निशि भूतपतिं श्रितः
N.*
 4.55. -पत्री the holy basil. -पालः the guardian of living beings. -पूर्णिमा the day of fullmoon in the month of Āśvina. -पूर्वम्
ind.
 formerly.a.
former, ancient, old
पश्यामि च जनस्थानं भूतपूर्वखरा- लयम्
U.*
 2.17.
deceased. -प्रकृतिः
f.
 the origin of all beings
यामाहुः सर्वभूतप्रकृतिरिति
Ś.*
 1.1 (v. l. ). -बलिः
=
 भूतयज्ञ q. v. -ब्रह्मन्
m.
 a low Brāhmaṇa who maintains himself with the offerings made to an idol
see देवल.-भर्तृ
a.
 sustaining all beings
भूतभर्तृ च तज्ज्ञेयं ग्रसिष्णु प्रभविष्णु च
Bg.*
 13.16.
m.
 an epithet of Śiva. -भव
a.
 existing in all beings. -भव्यम् past and future.
भावनः an epithet of Brahman.
of Viṣṇu. -भाविन्
a.
creating living beings. -भाषा, -भाषितम् the language of devils. -भृत्
a.
 sustaining the elements or creatures
भूतभृन्न च भूतस्थो ममात्मा भूतभावनः
Bg.*
 9.5. -भौतिक
a.
 consisting of the elements. -महेश्वरः an epithet of Śiva. -मातृ
f.
 an epithet of Gaurī. -मातृका the earth.-मात्रम्, -त्रा the rudiment of an element. -मात्रा
f.
pl.
 the coarse and subtile elements
तास्वेव भूतमात्रासु प्रलीयन्ते विभागशः
Ms.*
 12.17. -यज्ञः an oblation or offering to all created beings, one of the five daily Yajñas to be performed by a householder. -योनिः the origin of all created beings. -रयाः
a.
 a class of gods under the 5th Manu
Bhāg. -राज्
m.
 an epithet of Śiva. -लिपिः a particular magic formula. -वर्गः the whole class of spirits. -वादिन्a. telling the real fact or truth. -वासः the Bibhītaka tree. -वाहनः an epithet of Śiva.
विक्रिया epilepsy.
possession by a devil. -विज्ञान, -विद्या demonology (भूतविद्या)
Ch.
Up.*
 7.1.2. -विनायकः a leader of evil beings
Bhāg. -विभुः a king
शाहभूविभुः Śāhendra. 2.93. -वृक्षः the Bibhītaka tree. -वेशी a white flowering Vitex Negundo (Mar. निर्गुडी). -शुद्धिः
f.
 purification of the elements (of the body).
संसारः the world of mortals.
the course of existence
घोरे$स्मिन् भूतसंसारे नित्यं सततयायिनि
Ms.*
 1.5. -संघः the totality of beings or of the elements. -संचारः demoniac possession. -संचारिन्
m.
 a forest conflagration. -संप्लवः universal deluge or destruction
आभूतसंप्लवस्थानममृतत्वं हि भाषते.-समागमः the meeting of mortals
यथा काष्ठं च ... समेत्य च व्यपेयातां तद्वद् भूतसमागमः
Mb.
 * 12.28.36.
सर्गः the creation of the world, the class or order of created beings.
creation of the elements. -साक्षिन्
m.
 'allseeing', an eye-witness of created beings. -साधनी the earth. -सूक्ष्मम् a subtle element. -सृज्
m.
 an epithet of Brahman
बहुधा गतां जगति भूतसृजा कमनीयतां समभिहृत्य पुरा
Ki.*
 6.42. -सृष्टिः
f.
the illusion effected by the power of Bhūtas.
the whole class of Bhūtas taken collectively.
स्थानम् the abode of living beings.
the abode of demons. -हत्या destruction of living beings. -हन्त्री a species of Dūrvā grass. -हरः bdellium. -हासः a kind of fever.
Apte 1890
English
भूत p. p. [भू-क्त] 1 Become, being, existing.
2 Produced, formed.
3 Actually being, really happened, true.
4 Right, proper, fit.
5 Past, gone.
6 Obtained.
7 Mixed or joined with.
8 Being like, similar. (see भू).
तः 1 A son, child.
2 An epithet of Śiva.
3 The fourteenth day of the dark half of a lunar month (also भूता).
4 A great devotee.
5 N. of a priest of the gods.
6 The dark fortnight of a month (कृष्णपक्ष).
तं 1 Any being (human, divine or even inanimate). Ku. 4. 45
Pt. 2. 87.
2 A living being, an animal, a creature
क्षरः सर्वाणि भूतानि कूटस्थोऽक्षर उच्यते Bg. 15. 16
भूतेषु किं च करुणां बहुलीकरोति Bv. 1. 122
U. 4. 6.
3 A spirit, ghost, an imp, a devil, (m. also in these senses).
4 An element
(they are five, i. e. पृथ्वी, अप् तेजस्, वायु, and आकाश)
तं वेधा विदवे नूनं महाभूतसमाधिना R. 1. 29.
5 An actual occurrence, a fact, a matter of fact.
6 The past, past time.
7 The world.
8 Well-being, welfare.
9 A symbolical expression for the number ‘five’.
10 Fitness, propriety.
Comp.
अनुकंपा compassion for all beings
भूतानुकंपा तव चेत् R. 2. 48.
अंतकः the god of death, Yama.
अरिः Asa Fœtida.
अर्थः {1} the fact, real fact, true state, truth, reality
आर्ये कथयामि ते भूतार्थं Ś. 1
भूतार्थशोभा ह्रियमाणनेत्रा Ku. 7. 13
कः श्रद्धास्यति भूतार्यं सर्वो मां तुलायिष्यति Mk. 3. 24. {2} an ele ment of life. °कथनं, °व्याहृतिः f. a statement of facts
भूतार्थव्याहृतिः सा हि न स्तुतिः परमेष्ठिनः R. 10. 33.
आत्मक a. consisting or composed of the elements.
आत्मन् a. {1} one whose soul is purified. {2} composed of the five elements (as the body)
cf. Ms. 12. 12. (
m.) {1} the individual (as opposed to the Supreme) soul. {2} an epithet of Brahmā. {3} of Śiva. {4} of Viṣṇu. {5} an elementary substance. {6} the body. {7} war, conflict. {8} the elementary or vital principle. {9} a soul which clings to the elements, a carnal mind
Y. 3. 34.
आदिः {1} the Supreme Spirit. {2} an epithet of Ahaṃkāra (in Sāṃkhya phil.).
आर्त a. possessed by a de vil.
आवासः {1} the body. {2} an epithet of Śiva. {3} of Viṣṇu.
आविष्ट a. possessed by a devil or evil spirit.
आवे, शः demoniac possession.
इज्यं,
इज्या making oblations to the Bhūtas.
इंद्रियजयिन् m. a kind of ascetic.
इंष्टा the fourteenth day of a lunar fortnight.
ईशः {1} an epithet of Brahman. {2} of Viṣṇu. {3} of Śiva
भूतेशस्य भुजंग वल्लिवलयस्रङ्नद्धजूटा जटाः Māl. 1. 2.
ईश्वरः an epithet of Śiva
R. 2. 46.
उन्मादः demoniac possession.
उपदेशः a reference to past things or such as already exist.
उपसृष्ट,
उपहत a. possessed by a devil.
ओदनः a dish of rice.
कर्तृ,
कृत् m. an epithet of Brahman.
कालः {1} past time. {2} (in gram.) the past or preterite time.
केशी the holy basil.
क्रांतिः f. possession by a devil.
गणः {1} the collection of created beings. {2} the whole class of spirits or devils
Bg. 17. 4.
ग्रस्त {1} possessed by a devil.
ग्रामः {1} the whole multitude or aggregate of living beings
U. 7, Bg. 8. 19. {2} a multitude of spirits. {3} the body.
घ्नः {1} a kind of birch tree. {2} a camel. {3} garlic. (
घ्नी) the holy basil.
चतुर्दशी the fourteenth day of the dark half of Kārtika.
चारिन् m. an epithet of Śiva.
चिंता an enquiry into the elements, investigation into their nature.
जयः victory over the elements.
दया compassion towards all beings, universal benevolence.
द्रुह्,
ध्रुक् a. injurious, malicious.
धरा,
धात्री, -धारिणी the earth.
नाथः an epithet of Śiva.
नायिका an epithet of Durgā.
नाशनः {1} the marking-nut plant, {2} mustard. {3} pepper. (
नं) {1} Asa Fœtida. {2} a bead used for rosaries (रुद्राक्ष).
निचयः the body.
पक्षः the dark fortnight.
पतिः {1} an epithet of Śiva
Ku. 3. 43, 74. {2} of Agni. {3} the sacred basil.
पत्री the holy basil.
पूर्णिमा the day of full-moon n. the month of Āśvina.
पूर्व a. existed before, former
भूतपूर्वखरालयं U. 2. 17.
पूर्वं ind. formerly.
प्रकृतिः f. the origin of all beings
Ś. 1. 1.
बलिः = भूतयज्ञ q. v.
ब्रह्मन् m. a low Brāhmaṇa who maintains himself with the offerings made to an idol
see देवल.
भर्तृ m. an epithet of Śiva.
भावनः an epithet of Brahman. {2} of Viṣṇu.
भाषा,
भाषितं the language of devils.
भौतिक a. consisting of the elements.
महेश्वरः an epithet of Śiva.
मातृ f. an epithet of Gaurī.
मात्रं-त्रा the rudiment of an element.
मात्राः f. pl. the coarse and subtile elements.
यज्ञः an oblation or offering to all created beings, one of the five daily Yajñas to be performed by a householder.
योनिः the origin of all created beings
राज् m. an epithet of Śiva.
वर्ग the whole class of spirits.
वासः the Bibhītaka tree.
वाहनः an epithet of Śiva.
विक्रिया {1} epilepsy. {2} possession by a devil
विज्ञानं.
विद्या demonology.
वृक्षः the Bibhītaka tree.
शुद्धिः f. purification of the elements (of the body).
संसारः the world of mortals.
संचारः demoniac possession.
संचारिन् m. a forest conflagration.
संप्लवः universal deluge or destruction.
सर्गः {1} the creation of the world, the class or order of created beings. {2} creation of the elements.
साक्षिन् m. ‘all-seeing, ’ an eye-witness of created beings.
साधनी the earth.
सूक्ष्मं a subtle element.
सृष्टिः f. {1} the illusion effected by the power of Bhūtas. {2} the whole class of Bhūtas taken collectively.
स्थानं {1} the abode of living beings. {2} the abode of demons.
हत्या destruction of living beings.
हरः bdellium.
Monier Williams Cologne
English
भूत॑ mf(आ)n. become, been, gone, past (n. the past),
RV.
&c.
&c.
actually happened, true, real (n. an actual occurrence, fact, matter of fact, reality),
Yājñ.
R.
&c.
existing, present,
Kaṇ.
(ifc. ) being or being like anything, consisting of, mixed or joined with,
Prāt.
Up.
Mn.
&c.
 (also to form
adj.
 out of adv., e.g. इत्थम्-, एवम्-, तथा-भ्°)
purified,
L.
obtained,
L.
fit, proper,
L.
often w.r. for भृत
भूत॑
m.
 a son, child,
L.
a great devotee or ascetic,
L.
(pl. )
N.
 of an heretical sect (with Jainas, a class of the Vyantaras),
L.
N.
 of Śiva,
L.
of a priest of the gods,
L.
of a son of Vasu-deva and Pauravī,
BhP.
of a son-in-law of Dakṣa and father of numerous Rudras, ib.
of a Yakṣa,
Cat.
भूत॑
n.
 (cf. above) that which is or exists, any living being (divine, human, animal, and even vegetable), the world (in these senses also
m.
 ),
RV.
&c.
&c.
a spirit (good or evil), the ghost of a deceased person, a demon, imp, goblin (also
m.
 ),
GṛS.
Up.
Mn.
&c.
 (cf.
RTL.
 241)
an element, one of the 5 elements (esp. a gross el°
=
 महा-भ्°, q.v.
but also a subtle el°
=
 तन्-मात्र, q.v.
with Buddhists there are only 4 el°),
Up.
Sāṃkhyak.
Vedāntas.
&c.
N.
 of the number ‘five’ (cf. महा-भ्° and पाञ्चभौतिक)
well-being, welfare, prosperity,
VS.
TS.
AitBr.
Monier Williams 1872
English
भूत, अस्, आ, अम्, been, become, produced,
formed, being, existing, being or becoming like,
consisting of, (in all these senses often at the end of
comps., cf. आत्म-भ्°, जीव-भ्°, चित्र-भ्°, भव-
भ्°, इत्थम्-भ्°, भस्म-भ्°, शक्तु-भ्°)
being
mixed or joined with [cf. मांस-भूतोदन, भा-
वित]
actually being, really happened, true
right,
proper, fit
past, gone, former
obtained, got
(अस्),
m. a son, child, youth
a great devotee or ascetic
[cf. भूतेन्द्रिय-जयिन्]
an epithet of Śiva
N. of
a priest of the gods
of a son of Vasu-deva and
Pauravī
of a son-in-law of Dakṣa and father of
numerous Rudras
of a Yakṣa
the fourteenth day
of the dark half of the lunar month, (in this sense
also आ, f.
cf. भुतेष्टा)
(अम्), n. that which is
or exists, any being (whether human or divine, and
applied also to inanimate objects or plants), a living
being, animal, creature, (in these senses exception-
ally अस्, m.)
a spirit (good or evil), the spirit of a
deceased person, a ghost, a particular class of super-
human beings, a demon, imp, goblin, (in these
senses also occasionally अस्, m.)
an element, (pro-
perly a gross element, of which, according to the
Hindūs, there are five, viz. earth, water, fire, air,
ether, cf. महा-भ्°, पाञ्च-भौतिक
but also
exceptionally a subtile element, cf. तन्-मात्र
the
Buddhists reckon only four elements)
a symbolical
expression for the number five
the place of being,
the world
that which has actually been or really
happened, an actual occurrence, fact, matter of fact,
the real state of the case
that which is past and
gone, past time, the past
well-being, welfare, pros-
perity
(आस्), m. pl., N. of an heretical sect, the
followers of which rub their bodies with ashes
(with
Jainas) a class of the Vyantaras.
—भूत-करण,
अम्, n. ‘maker of past meaning, ’ a term for the
augment in Vedic grammar (cf. Atharva-veda Prā-
tiśākhya III. 49).
—भूत-कर्तृ, ता, m. ‘maker
of beings, ’ Brahmā, the creator.
—भूत-कर्मन्,
आ, m., N. of a man (in Mahā-bh. Droṇa-p. 1085).
—भूत-काल, अस्, m. past time, the preterite tense.
—भूतकालिक, अस्, ई, अम्, relating to time past.
—भूत-कृत्, त्, त्, त्, forming beings, creative
(त्),
m. the creator.
—भूत-केतु, उस्, m., N. of a son of
Manu Dakṣasāvarṇi
of a Vetāla (Kathā-sarit-s.
123, 34).
—भूत-केश, अस्, m. a particular plant,
root of sweet flag (= गो-लोमी)
the plant mussænda
Frondosa
(ई), f. Nardostachys Jatmansi (= जटा-
मांसी)
Vitex Negundo (= निर्गुण्डी)
white basil
Nyctanthes Arbor Tristis (= शेफालिका).
—भूत-
केसरा, f. the plant Trigonella Fœnum Græcum.
—भूत-कोटि, (with Buddhists) ‘the highest culmi-
nating point for all beings, ’ absolute nonentity (=
शून्य-ता).
—भूत-क्रान्ति, इस्, f. possession by
spirits
(perhaps for भूताक्रान्ति।)
—भूत-गण,
अस्, m. the aggregate or whole collection of beings
the troop or whole class of demons or spirits, any
class of spirits or superhuman beings.
—भूतगणा-
धिप (°ण-अध्°), अस्, m. ‘lord of the Bhūta-gaṇas, ’
an epithet of Nandin, q. v.
—भूत-गन्धा, f. a
particular perfume (used perhaps in the ceremonies
with which the Bhūtas are worshipped, = मुरा).
—भूत-ग्रस्त, अस्, आ, अम्, possessed by an evil
spirit.
—भूत-ग्राम, अस्, m. or आस्, m. pl. the
aggregate or whole collection of living beings
a
multitude of spirits or ghosts
the world
(अस्), m.
any aggregate of elementary matter, the body.
—भूत-घ्न, अस्, ई, अम्, destroying or removing
spirits or demons
a camel
garlic
a species of
birch
(ई), f. the sacred basil (= मुण्डितिका)।
—भूत-चतुर्दशी, f. the fourteenth day in the
dark half of the month Kārttika (consecrated to
Yama).
—भूत-चारिन्, ई, m. ‘going among beings
or among spirits, ’ an epithet of Śiva.
—भूत-चिन्ता,
f. investigation or inquiry into the elements.
—भू-
त-जटा, f. the plant Nardostachys Jatamansi [cf.
भूत-केशी]
a species of Valeriana, Indian spike-
nard (= गन्ध-मांसी).
—भूत-जय, अस्, m.
victory over the elements.
—भूत-ज्योतिस्, इस्, m.
‘light of living beings, ’ N. of a king.
—भूत-डा-
मर, N. of a Tantra.
—भूत-तन्त्र, अम्, n.
‘the doctrine of spirits, ’ as contained in the Uttara-
tantra or sixth division of the Aṣṭāṅga-hṛdaya.
—भूत-तृण, अम्, n. a kind of plant (= अति-
गन्ध).
—भूत-त्व, अम्, n. the state of being
an element.
—भूत-दया, f. compassion or ten-
derness towards all beings or creatures, universal be-
nevolence or compassion.
—भूत-द्रुह्, ध्रुक्, क्,
क्, injuring beings, injurious.
—भूत-धरा, f. ‘sup-
porting beings, ’ the earth.
—भूत-धात्री, f. ‘nurse
or mother of beings, ’ the earth.
—भूत-धामन्,
आ, m., N. of a son of Indra.
—भूत-धारिणी, f. =
भूत-धरा, the earth.
—भूत-नन्द, अस्, m.,
N. of a king.
—भूत-नाथ, अस्, m. ‘lord of beings
or spirits, ’ an epithet of Śiva.
—भूत-नायिका, f.
‘leader of the Bhūtas, ’ an epithet of Durgā.
—भू-
त-नाशन, अस्, आ, अम्, destroying evil beings
(अस्),
m. the marking-nut plant, Semicarpus Anacardium
[cf. भल्लातक]
mustard
pepper
(अम्), n. Asa
Fœtida
the berry or seed of the Eleocarpus (used
for rosaries).
—भूत-निचय, अस्, m. ‘lord
of elements, ’ the body.
—भूत-पति, इस्, m. ‘lord
of beings’ (especially of evil beings), an epithet of
Rudra
of Bhava and Śarva
of Śiva
of Agni
the
plant Ocymum Sanctum or sacred basil.
—भूत-
पत्त्री, f. sacred basil.
—भूत-पाल, अस्, m., Ved.
the guardian of living beings.
—भूत-पुर, आस्, m.
pl., N. of a people
(ई), f., N. of a town.
—भूत-
पुष्प, अस्, m. the plant Calosanthes Indica.
—भू-
त-पूर्णिमा, f. the day of full moon in the month
Āśvina (when the Bhūtas are worshipped).
—भूत-
पूर्व, अस्, आ, अम्, been before, existed before,
existing formerly or previously, prior
(अम्), ind.
formerly.
—भूतपूर्व-ता, f. the totality of past
events, all that has happened before, all former cir-
cumstances.
—भूत-प्रकृति, इस्, f. the orgin of
all beings.
—भूत-प्रतिषेध, अस्, m. the ward-
ing off of evil spirits or demons.
—भूत-बलि, इस्,
f. the offering for all beings, see बलि.
—भूत-
ब्रह्मन्, आ, m. = देवल, q. v.
—भूत-भर्तृ,
ता, त्री, तृ, supporting the elements or living beings
(ता), m. ‘lord of evil beings, ’ an epithet of Śiva.
—भूत-भाव, अस्, आ, अम्, elementary, consisting
of the elements.
—भूत-भावन, अस्, आ, अम्,
causing the existence of beings, creating or caus-
ing the welfare of living beings
(अस्), m. the
creator of living beings, Brahmā
Viṣṇu.
—भूत-
भाषा, f. or भूत-भाषित, अम्, n. the lan-
guage of demons or Piśācas.
—भूतभाषा-मय,
अस्, ई, अम्, composed in the language of Piśācas.
—भूत-भृत्, त्, त्, त्, sustaining the elements,
supporting living beings.
—भूत-भैरव, अस्,
m., N. of a particular medical compound (रस)
N. of a Tantra.
—भूतभौतिक, अस्, ई, अम्, con-
sisting of the elements or of anything formed from
them.
—भूत-मय, अस्, ई, अम्, formed out of
the elements or out of created beings
containing or
including all beings.
—भूत-महेश्वर, अस्, m.
‘lord of the Bhūtas, ’ an epithet of Śiva.
—भूत-
मातृ, ता, f. ‘mother of all beings, ’ an epithet of
Gaurī, Brāhmī, &c.
—भूत-मात्र, अम्, आ, n. f.
the rudiment of an element
(आस्), f. pl. the subtile
rudiments of the elements, (see तन्-मात्र)
the
coarse and subtile elements, (in this sense a Dvandva
comp.)
ten primary perceptions (viz. वाच्, गन्ध,
रूप, शब्द, अन्न-रस, करमन्, सुख-दुःखे,
आनन्द or रति or प्रजाति, इत्या, मनस्).
—भूत-
मारी, f. a particular perfume (= चीडा).
—भूत-
यज्ञ, अस्, m. the oblation of food &c. to all created
beings, (one of the five महा-यज्ञ, see बलि।)
—भूत-योनि, इस्, f. the origin or source of all
beings, (an epithet applied to the Supreme Being.)
—भूत-रय, आस्, m. pl., N. of a class of gods
under the fifth Manu.
—भूत-राज्, ट्, m. ‘king of
the Bhūtas, lord of imps, ’ an epithet of Śiva.
—भूत-रूप, अस्, आ, अम्, having the form of a
Bhūta or evil being, imp-like.
—भूत-लिपि, इस्, f.
‘demon-writing, ’ N. of a particular magical formula.
— 1. भूत-वत्, आन्, अती, अत्, connected with or con-
taining the word भूत.
—२। भूत-वत्, आन्, अती,
अत्, having been, what has been.
—भूत-वर्ग, अस्,
m. the whole class or company of Bhūtas or evil
beings.
—भूत-वादिन्, ई, इनी, इ, telling the real
fact, speaking the truth.
—भूत-वास, अस्, m. ‘the
abode of evil beings, ’ the tree Belleric Myrobalan,
Terminalia Bellerica, (so called because the nuts of
this plant are used as dice
cf. भूतावास।)
—भूत-
वाहन, अस्, m. ‘having the Bhūtas for his vehicle, ’
an epithet of Śiva.
—भूतवाहन-सारथि, इस्, m.
‘charioteer of the Bhūta vehicle, ’ an epithet of Śiva.-
—भूत-विक्रिया, f. possession by evil spirits, epi-
lepsy.
—भूत-विज्ञान, अम्, n. the knowledge of
evil spirits or demons.
—भूत-विद्, त्, त्, त्, Ved.
knowing all beings.
—भूत-विद्या, f. the know-
ledge of evil beings or demons, demonology.
—भू-
त-विनायक, अस्, m. a leader of evil beings.
—भू-
त-विष्णु, उस्, m., N. of a man.
—भूत-वीर, आस्,
m. pl., Ved., N. of a race.
—भूत-वृक्ष, अस्,
m. ‘demon-tree, ’ the tree Trophis Aspera
Calo-
santhes Indica
Terminalia Bellecrica.
—भूत-वेषी
or भूत-वेशी, f. a white-flowering Vitex Negundo.
—भूत-शुद्धि, इस्, f. purification of the elements
(of the body)
N. of a work.
—भूत-संसार, अस्,
m. the world of sentient beings or mortals.
—भूत-
सङ्क्रामिन्, ई, इणी, इ, Ved. going through all
beings (?).
—भूत-सङ्घ, अस्, m. the whole col-
lection or totality of beings, the aggregate of the
elements.
—भूत-सञ्चार, अस्, m. possession by
evil spirits, demoniac possession, madness
(ई), f.
fire in a forest, a forest conflagration (?).
—भूत-
सन्ताप, अस्, m., N. of an Asura.
—भूत-सन्ता-
पन, अस्, m. ‘harasser of living beings, ’ N. of a
Daitya (son of Hiraṇyākṣa).
—भूत-सम्पृक्त,
अस्, आ, अम्, combined with elementary matter.
—भू-
त-सम्प्लव, अस्, m. the flooding or drowning of
all creatures, universal deluge, drowning of the world.
—भूत-सर्ग, अस्, m. a class or order of created
beings (usually classified into eight species of Deva-
yonis or divine beings, men, and five species of
Tiryag-yonis, viz. cattle, birds, wild animals, creep-
ing things, and plants)
elementary creation, crea-
tion of the elements.
—भूत-साक्षिन्, ई, m. an
eye-witness of created beings, all-seeing.
—भूत-
साधन, अस्, ई, अम्, Ved. (according to Mahī-dhara)
producing creatures or created beings (as the earth)
effecting (objects) for living beings.
—भूत-सार,
अस्, m. a variety of Colosanthes Indica.
—भूत-
सूक्ष्म, अम्, n. a subtile element (= तन्-मात्र,
q. v.).
—भूत-सृष्टि, इस्, f. the creation of Bhūtas
the illusions effected by the power of Bhūtas
the
whole class of Bhūtas collectively.
—भूत-स्थ, अस्,
आ, अम्, being in living creatures, existing in all
beings, residing in the elements.
—भूत-स्थान,
अम्, n. the dwelling-place of beings, abode of living
creatures.
—भूत-हत्या, f. the killing of a being,
destruction of a living creature.
—भूत-हन्तृ, त्री,
f. ‘destroying beings, counteracting evil spirits, ’ two
plants (= बन्ध्या-कर्कोटकी and नील-दूर्वा).
—भूत-हर, अस्, m. bdellium.
—भूत-हारिन्, इ,
n. the tree Pinus Deodora.
—भूतांश (°त-अं°), अस्,
m., N. of the author of the hymn Ṛg-veda X. 106,
(he was a descendant of Kaśyapa.)
—भूताङ्कुश
(°त-अङ्°), अस्, m. a kind of plant (= क्षव, क्ष-
वक, क्षुरक, तीक्ष्ण, क्रूर).
—भूतात्मक
(°त-आत्°), अस्, आ, अम्, possessing the essence of the
elements, consisting of the elements, composed of
the elements.
—भूतात्मन् (°त-आत्°), आ, m. ‘soul
of all beings, ’ epithet of Brahman
of Mahā-puruṣa
(Viṣṇu)
of Śiva [cf. सर्व-भूतात्मन्]
the
individual soul
the elementary or vital principle
a
soul or mind which clings to the elements, a carnal
mind (see Yājñavalkya III. 34)
war, conflict
(आ,
आ, अ), whose soul is subdued or purified [cf. भावि-
तात्मन्]
whose soul is the elements, consisting or
composed of the [five] elements, epithet of the body
(in this sense masc., and in Manu XII. 12. opposed
to क्षेत्र-ज्ञ).
—भूतादि (°त-आदि), इस्, m. ‘the
original or originator of all beings, ’ an epithet of Ma-
hā-puruṣa or the Supreme Spirit
(in the Sāṅkhya
phil.) an epithet of Ahaṅ-kāra as the principle from
which the five Tan-mātras and elements are evolved.
—भूतादिक, अस्, आ, अम्, beginning with the ele-
ments, the elements, &c.
(अस्), m. a term applied
to Ahaṅ-kāra as the source of the elements
[cf.
भूतादि above.]
—भूताधिपति (°त-अध्°), इस्,
m., Ved. the lord of all beings.
—भूतानुकम्पा
(°त-अन्°), f. compassion towards all beings.
—भू-
तान्तक (°त-अन्°), अस्, m. ‘destroyer of beings, ’ the
god of death.
—भूतारि (°त-अरि), इ, n. ‘enemy of
evil beings, ’ Asa Fœtida.
—भूतार्त (°त-आर्°), अस्,
आ, अम्, afflicted by evil beings, possessed by demons.
—भूतार्थ (°त-अर्°), अस्, m. anything which has
really happened, anything really existing, real fact, a
matter of fact, fact
an element of life.
—भूतार्-
थ-कथन or भूतार्थ-वर्णन, अम्, n. nar-
ration of a real fact or of a past event, description of
past occurrences.
—भूतार्थानुभव (°थ-अन्°),
अस्, m. the apprehension of a matter of fact.
—भू-
तार्म (°त-अर्°), अम्, n., see Pāṇini VI. 2, 91.
—भूतावास (°त-आव्°), अस्, m. ‘abode of beings, ’
an epithet of Viṣṇu
of Śiva
the plant Terminalia
Bellerica [cf. भूत-वास]
the body (as the abode
of the elements).
—भूताविष्ट (°त-आव्°), अस्, आ,
अम्, occupied by evil spirits, possessed by a devil.
—भूतावेश (°त-आव्°), अस्, m. possession by a
devil or evil spirit, demoniac possession.
—भूता-
सन (°त-आस्°), अम्, n. ‘seat of Bhūtas, ’ N. of a
magic chariot.
—भूतेज्य (°त-इज्°), अस्, आ, अम्, wor-
shipping evil beings or spirits
making oblations to
the Bhūtas (see भूत-यज्ञ).
—भूतेन्द्रिय-
जयिन् (°त-इन्°), ई, इनी, इ, ‘one who has subdued
both the elements (of the body) and the senses, ’ a
kind of ascetic or devotee.
—भूतेश (°त-इश), अस्,
m. ‘lord of beings, ’ Brahmā
Viṣṇu
Kṛṣṇa
‘lord of evil beings, ’ an epithet of Śiva (or of
an idol representing him).
—भूतेश्वर (°त-ईश्°),
अस्, m. lord of beings (said of man)
‘lord of evil
beings, ’ epithet of Śiva.
—भूतेष्टका (°त-इष्°),
f., Ved. a particular kind of brick.
—भूतेष्टा
(°त-इष्°), f. ‘liked by the Bhūtas, ’ the fourteenth
day of a half month
[cf. भूता।]
—भूतोदन
(°त-ओद्°), अस्, m. a dish of rice (eaten to counteract
the influence of demons).
—भूतोन्माद (°त-उन्°),
अस्, m. ‘demon-madness, ’ a form of insanity pro-
duced by the influence of evil spirits, (twenty kinds
are enumerated.)
—भूतोपदेश (°त-उप्°), अस्, m.
referring to anything already occurring or existing.
—भूतोपमा (°त-उप्°), f., Ved. comparison with
a living being or animal.
—भूतोपसृष्ट (°त-
उप्°) or भूतोपहत (°त-उप्°), अस्, आ, अम्, possessed
by an evil spirit.
—भूतोपहत-चित्त, अस्, आ, अम्,
having the mind possessed by evil beings.
Macdonell
English
भूत bhū-tá, pp. become, having been, past
🞄actually happened
existing, present
being 🞄(compounded with a predicate, especially a 🞄substantive, to form adjectives
adverbs are 🞄thus turned into the corresponding adjectives)
🞄mixed or joined with (—°)
purified
m.
n.
 🞄being (divine, human, animal, and even vegetable)
🞄good being (V.)
created thing
world 🞄(V.
gnly.
n.
 )
uncanny being, spirit, ghost, 🞄goblin (C.)
n.
 past
fact, reality, actual occurrence
🞄welfare
element (esp. the gross 🞄elements, earth, water, fire, air, ether
of 🞄which the body is supposed to be composed and 🞄into which it is dissolved: cp. pañca-tva).
Hindi
Hindi
हुआ
Apte Hindi
Hindi
भूत
भू*क*कृ* - भू+क्त
"जो हो चुका हो, होने वाला, वर्तमान"
भूत
भू*क*कृ* - भू+क्त
"उत्पन्न, निर्मित"
भूत
भू*क*कृ* - भू+क्त
"वस्तुतः होने वाला, जो वस्तुतः घट चुका हो, यथार्थ"
भूत
भू*क*कृ* - भू+क्त
"ठीक, उचित, सही"
भूत
भू*क*कृ* - भू+क्त
"अतीत, गया हुआ"
भूत
भू*क*कृ* - भू+क्त
उपलब्ध
भूत
भू*क*कृ* - भू+क्त
मिश्रित या मिलाया हुआ
भूत
भू*क*कृ* - भू+क्त
"सदृश, समान"
भूतः
पुं*
 - भू+क्त
"पुत्र, बच्चा"
भूतः
पुं*
 - भू+क्त
शिव का विशेषण
भूतः
पुं*
 - भू+क्त
चन्द्रमास के कृष्णपक्ष की चतुर्दशी का दिन
भूतम्
नपुं*
 - भू+क्त
प्राणी
भूतम्
नपुं*
 - भू+क्त
" जीवित प्राणी, जन्तु, जीवधारी"
भूतम्
नपुं*
 - भू+क्त
"प्रेत, भूत, पिशाच, दानव"
भूतम्
नपुं*
 - भू+क्त
तत्त्व
भूतम्
नपुं*
 - भू+क्त
"वास्तविक घटना, तथ्य, वास्तविकता"
भूतम्
नपुं*
 - भू+क्त
"अतीत, भूतकाल"
भूतम्
नपुं*
 - भू+क्त
संसार
भूतम्
नपुं*
 - भू+क्त
"कुशल-क्षेम, कल्याण"
भूतम्
नपुं*
 - भू+क्त
पाँच की संख्या के लिए प्रतीकात्मक अभिव्यक्ति
भूत
वि* - भू+क्त
"होने वाला, वर्तमान"
भूत
वि* - भू+क्त
"उत्पादित, निर्मित"
भूत
वि* - भू+क्त
"वस्तुतः होने वाला, सत्य"
भूत
वि* - भू+क्त
"सही, उचित, उपयुक्त"
भूत
वि* - भू+क्त
"अतीत, बीता हुआ"
भूत
वि* - भू+क्त
प्राप्त
भूत
वि* - भू+क्त
मिश्रित
भूत
वि* - भू+क्त
समान
L R Vaidya
English
BUta {% (I) a. (f. ता) %} 1. Become, produced, formed, R.v.34, Sis.ii.24
2. mixed
3. true, really happened
4. similar, like
5. proper, fit
6. obtained
7. past, gone, (pp. of भू q.v.).
BUta {% (II) m. %} 1. A son, a child
2. an epithet of Śiva
3. the dark half of a lunar month.
BUta {% (III) n. %} 1. A creature, an animal, a living being, भूतानुकंपा तव चेत् R.ii.48, Bg.x.39
2. the spirit of a deceased person, a ghost, an imp
3. an element of creation (they are पृथ्वी, अप्, तेजस्, वायु and आकाश), तं वेधा विदधे नूनं महाभूतसमाधिना R.i.29
4. an actual occurrence, a fact
5. the past
6. welfare
7. the world
8. the number ‘five’ (in math.).
भूतसङ्ख्या
Sanskrit
५, अक्ष, अनिल, अनुत्तर, अर्थ, असु, आशुग, इन्द्रिय, इषु, कङ्कपत्री, करणीय, कलङ्क, कामगुण, कामदेव, खग, तत्त्व, तन्मात्र, धी, नाराच, नालीक, पक्षि, पञ्च, पतङ्ग, पत्रिन्, पर्व, पवन, पाण्डव, पुत्र, पृषत्क, प्राण, बाण, भाव, भूत, भेदक, मरुत्, महाभूत, महाव्रत, मार्गण, रत्न, लेय, लेयक, वध, वर्ष्मन्, वात, वायु, विशिख, विषय, व्रत, शर, शरीर, शस्त्र, शिलीमुख, शूक, श्वसन, समिति, सायक, स्मरबाण, स्मरेषु
Anekartha-Dvani-Manjari
Sanskrit
भूत
पुक्ली
भूत, अपत्य, पृथिव्यादि, काल, सित, राक्षस, प्राप्त, प्राणिन्, कीनाश
अपत्ये च पृथिव्यादौ काले सिते च राक्षसे ।
प्राप्ते प्राणिनि कीनाशे भूतशब्दं प्रचक्षते ॥ ९७ ॥
verse 1.1.1.97
page 0007
Edgerton Buddhist Hybrid
English
bhūta,
(1) adj. (cf. also abhūta
not unknown in this sense in Skt. but quite rare
in Pali and BHS very common), true, real, not false (= satya): satyavādī bhūtavādī Dbh 〔23.21〕
similarly SP 〔39.9〕
bhūtāṃ vācaṃ SP 〔315.2〕
vācaṃ … bhūtāṃ vābhūtāṃ vā SP 〔227.6〕, true or false
mitrāṇi bhūtavādīni na mṛṣāvādīni LV 〔91.7〕 (in 8 read °vādīni with v.l.)
bhūtā LV 〔286.14〕 (vāc)
bhūtasaṃdhāya-vacanaṃ RP 〔8.11〕
paśyāmaḥ kiṃ bhūtam abhūtaṃ vā Divy 〔572.20〕
(sc. dharmasya) bhūtaṃ … artham SP 〔32.4〕, true meaning
bhūta-vacano Mv 〔iii.112.11〕, whose word is true, i.e. true to his word
pareṣāṃ bhūtān guṇān nodbhāvayati, bhūtaṃ varṇaṃ na bhāṣate Bbh 〔179.4 f.〕
(ātmabhāvasya) bhūta-varṇā(ḥ), true description, Samādh 〔22.44〕
so also bhūtaṃ varṇam Divy 〔229.3〕
bhūtena varṇena Mv 〔iii.344.5〕
bhūtāḥ putrā(ḥ) SP 〔110.3〕 and 5, true, real sons (bhagavato, or tathāgatasya)
bhūtakalyāṇamitra- Gv 〔122.7〕, and °trāṇi Śikṣ 〔2.6〕, true ‘good friends’ (also bhūta-nayānuśāsanyupasaṃhāraḥ Śikṣ 〔2.6〕)
(sa bodhisattvaḥ) pratirūpakaś ca bhavati, no tu bhūto [Page410-b] bodhisattvaḥ Bbh 〔159.8〕, he is a counterfeit bodhisattva, not a true one
(ayaṃ) sa bhūto (true) bodhisattvānāṃ … vīryārambha iyaṃ sā bhūtā tathāgatapūjā SP 〔408.1〕
bhūtaṃ (phalavipākaṃ, acc. sg.) Mv 〔i.207.14〕 = 〔ii.12.4〕
bhūtaṃ padaṃ śāntam anāsravaṃ ca … prakāśayanti SP 〔24.17〕 (vs), they make known the true place (state), calm, free from impurities (i.e. enlightenment, presumably)
adverbs, bhūtaṃ truly, in truth, śmaśānamadhye vasito 'smi bhūtaṃ LV 〔206.2〕 (vs)
bhūtataḥ Śikṣ 〔47.6〕, according to truth
(2) (nt., = Pali id.), vegetable: bījagrāma-bhūtagrāma-vināśanaṃ Mvy 〔8431〕, and °bhūtagrāma-pātanāt Prāt 〔504.11〕 (cf. Pali bhūta-gāma, Vin. 〔iv.34.34〕), all sorts of vegetables. See next.
Indian Epigraphical Glossary
English
bhūta (CII 1), a living being.
(IE 8-5), the element or nature.
(IE 7-1-2), ‘five’.
(CII 3, etc.), a fiscal term
cf. sa-bhūta-pāta-pratyāya,
in which we have sometimes pātta (mistake for upātta), upātta,
āvāta or vāta. See bhūta-pāta, etc.
Lanman
English
bhūtá, ppl.
—1. become, been, i. e. past
real
—2. having become, being, used in
composition w. its predicate as a grammatical
device to give the predicate an adj. form
w. number and gender [1273c], 6^7, 19^4, 29^4,
56^15
—3. as n. (that which has become,
i. e.) a being, divine (90^19) or human or
other
creature in general, 2118, 23, 57^18,
63^12
created thing, 58^19
world, 91^16
—4. as m. n. uncanny being, ghost, goblin,
55^19
—5. as n. element
pañca
bhūtāni, five elements (earth, water, fire,
air, ether, of which the body is composed
and into which it is dissolved), 66^5, 68^9
so 661, 3. [√bhū: cf. φῠ-τό-ν, ‘plant,
creature.’]
Kridanta Forms
Sanskrit
भू (भू꣡ सत्तायाम् - भ्वादिः - सेट्)
ल्युट् = भवनम्
अनीयर् = भवनीयः - भवनीया
ण्वुल् = भावकः - भाविका
तुमुँन् = भवितुम्
तव्य = भवितव्यः - भवितव्या
तृच् = भविता - भवित्री
क्त्वा = भूत्वा
ल्यप् = प्रभूय
क्तवतुँ = भूतवान् - भूतवती
क्त = भूतः - भूता
शतृँ = भवन् - भवन्ती
अस् (अ꣡सँ꣡ भुवि - अदादिः - सेट्)
ल्युट् = भवनम्
अनीयर् = भवनीयः - भवनीया
ण्वुल् = भावकः - भाविका
तुमुँन् = भवितुम्
तव्य = भवितव्यः - भवितव्या
तृच् = भविता - भवित्री
क्त्वा = भूत्वा
ल्यप् = प्रभूय
क्तवतुँ = भूतवान् - भूतवती
क्त = भूतः - भूता
शतृँ = सन् - सती
भू (भू꣡ प्राप्तौ - चुरादिः - सेट्)
ल्युट् = भावनम् / भवनम्
अनीयर् = भावनीयः / भवनीयः - भावनीया / भवनीया
ण्वुल् = भावकः - भाविका
तुमुँन् = भावयितुम् / भवितुम्
तव्य = भावयितव्यः / भवितव्यः - भावयितव्या / भवितव्या
तृच् = भावयिता / भविता - भावयित्री / भवित्री
क्त्वा = भावयित्वा / भूत्वा
ल्यप् = प्रभाव्य / प्रभूय
क्तवतुँ = भावितवान् / भूतवान् - भावितवती / भूतवती
क्त = भावितः / भूतः - भाविता / भूता
शतृँ = भावयन् / भवन् - भावयन्ती / भवन्ती
शानच् = भावयमानः / भवमानः - भावयमाना / भवमाना
भू (भू꣡ अवकल्कने मिश्रीकरण इत्येके चिन्तन इत्यन्ये - चुरादिः - सेट्)
ल्युट् = भावनम् / भवनम्
अनीयर् = भावनीयः / भवनीयः - भावनीया / भवनीया
ण्वुल् = भावकः - भाविका
तुमुँन् = भावयितुम् / भवितुम्
तव्य = भावयितव्यः / भवितव्यः - भावयितव्या / भवितव्या
तृच् = भावयिता / भविता - भावयित्री / भवित्री
क्त्वा = भावयित्वा / भूत्वा
ल्यप् = प्रभाव्य / प्रभूय
क्तवतुँ = भावितवान् / भूतवान् - भावितवती / भूतवती
क्त = भावितः / भूतः - भाविता / भूता
शानच् = भावयमानः / भवमानः - भावयमाना / भवमाना
Abhyankara Grammar
English
भूत lit. what has become or happened, The word is used in books on grammar in the sense of past tense in general, which has been subdivided into (a) unseen past (परीक्षभूत or लिट् ), (b) past, not of today (अनद्यतनभूत or लङ् ) and (c) past in general (सामान्यभूत or लुङ्), cf. भूते P.III.2.84, परोक्षे लिट् P.III.2.116 and अनद्यतने लङ् P.III.2.111.
Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch
German
भूत °ein von einem bhūta Besessener? Kalāv. VI, 5.
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 अतीत, गत, भूत, व्यतीत
adjective
यद् पूरा बभूव।
"अतीते काले नालन्दा विश्वशिक्षायाः केन्द्रम् आसीत्।"
Synonyms:
 वृत्त, घटित, गत, भूत, अतीत, व्यतीत, समतीत, व्यपेत, संवृत्त, अतिक्रान्त, निभूत, प्रतीत
adjective
यद् भूतकाले जातम्।
"सः स्वजीवनस्य वृत्तं वर्णयति।"
Sanskrit Tibetan
Tibetan
gyur ba
१) गच्छति २) गत ३) जात ४) परावृत्त ५) परिणम ६) भवति ७) भाव ८) भाविन् ९) भूत १०) संवर्तनीय
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskrit
--source--
स्युः पिशाचा भूता यक्षा राक्षसाः किंनरा अपि ।
किंपुरुषा महोरगा गन्धर्वाश्चान्तरा अमी ॥ ९१ ॥
-wordlist-
व्यन्तर (पुं), पिशाच (पुं), भूत (पुं), यक्ष (पुं), राक्षस (पुं), किन्नर (पुं), किम्पुरुष (पुं), महोरग (पुं), गन्धर्व (पुं)
--source--
स्युरुत्तरपदे प्रख्यः प्रकारः प्रतिमो निभः ।
भूतरूपोपमाः काशः संनीप्रप्रतीतः परः ॥ १४६२ ॥
-wordlist-
प्रख्य (पुं), प्रकार (पुं), प्रतिभ (पुं), निभ (पुं), भूत (पुं), रूप (क्ली), उपमा (स्त्री), सङ्काश (पुं), नीकाश (पुं), प्रकाश (पुं), प्रतिकाश (पुं)
--source--
अङ्गीकृतं प्रतिज्ञातमूरीकृतोरुरीकृते ॥ १४८८ ॥
संश्रुतमभ्युपगतमुररीकृतमाश्रुतम् ।
संगीर्णं प्रतिश्रुतं च छिन्ने लूनं छितं दितम् ॥ १४८९ ॥
छेदितं खण्डितं वृक्णं कृत्तं प्राप्तं तु भावितम् ।
लब्धमासादितं भूतं पतिते गलितं च्युतम् ॥ १४९० ॥
स्रस्तं भ्रष्टं स्कन्नपन्ने शंसितं तु सुनिश्चितम् ।
-wordlist-
अङ्गीकृत (क्ली), प्रतिज्ञात (क्ली), ऊरीकृत (क्ली), उरुरीकृत (क्ली), संश्रुत (क्ली), अभ्युपगत (क्ली), उररीकृत (क्ली), आश्रुत (क्ली), सङ्गीर्ण (क्ली), प्रतिश्रुत (क्ली), छिन्न (क्ली), लून (क्ली), छित (क्ली), दित (क्ली), छेदित (क्ली), खण्डित (क्ली), वृक्ण (क्ली), कृत्त (क्ली), प्राप्त (क्ली), भावित (क्ली), लब्ध (क्ली), आसादित (क्ली), भूत (क्ली), पतित (क्ली), गलित (क्ली), च्युत (क्ली), स्रस्त (क्ली), भ्रष्ट (क्ली), स्कन्न (क्ली), पन्न (क्ली), शंसित (क्ली), सुनिश्चित (क्ली)
अभिधानरत्नमाला
Sanskrit
यक्ष
यक्ष, राक्षस, गन्धर्व, सिद्ध, किन्नर, गुह्यक, विद्याधर, अप्सरस्, भूत, पिशाच, देवयोनि
यक्षराक्षसगन्धर्वसिद्धकिन्नरगुह्यकाः ।
विद्याधराप्सरोभूतपिशाचा देवयोनयः ॥ ८७ ॥
verse 1.1.1.87
page 0011
भूत
भूत, चतुर्विधजीव, पृथिव्यादि, अतीत, देवयोनि
चतुर्विधेषु जीवेषु पृथिव्यादिषु पञ्चसु ।
अतीते देवयोनौ च भूतशब्दं प्रचक्षते ॥ ८५९ ॥
verse 5.1.1.859
page 0098
सत्त्व
सत्त्व, प्रकृतिगुण, सत्ता, स्थामन्, भूत
प्रकृतिगुणे सत्तायां स्थामनि भूते च सत्त्वं स्यात् ॥ ८६८ ॥
verse 5.1.1.868
page 0099
वैजयन्तीकोषः
Sanskrit
Word: भूतः
Root: भूत
Gender: पुं
Number: all
अर्थः ⇒ अधोमुखोर्ध्वमुखादिः पिशाचभेदः - रुद्रानुचरः
Meaning(s):
⇒ Name of a lower deity
Shloka(s):
1|3|2|2 ► भूतापुत्रास्तु भूतानि भूताश्च शिवपार्श्वगाः॥ (स्वर्गकाण्डः/यक्षाद्यध्यायः)
Synonym(s):
➠ 1|3|2|2 ⇢ भूतापुत्रः (भूतापुत्र) (पुं) ⇒ Epithet of a Bhūta ⇒ अधोमुखोर्ध्वमुखादिः पिशाचभेदः- रुद्रानुचरः
➠ 1|3|2|2 ⇢ भूतः (भूत) (पुं) ⇒ Name of a lower deity ⇒ अधोमुखोर्ध्वमुखादिः पिशाचभेदः - रुद्रानुचरः
➠ 1|3|2|2 ⇢ भूतम् (भूत) (नपुं) ⇒ Name of a lower deity ⇒ अधोमुखोर्ध्वमुखादिः पिशाचभेदः - रुद्रानुचरः
➠ 1|3|2|2 ⇢ शिवपार्श्वगः (शिवपार्श्वग) (पुं) ⇒ Epithet of a Bhūta ⇒ अधोमुखोर्ध्वमुखादिः पिशाचभेदः - रुद्रानुचरः
Related word(s):
परा_अपरासंबन्धः ➡ देवयोनिः
जातिः ➡ देवयोनिः
Tamil
Tamil
பூ4த : உண்டான, இருந்துவரும், உள்ளபடி உண்மையான, சென்ற, கழிந்த, கலந்த.
Mahabharata
English
Bhūta = Śiva (1000 names^2).
*Bhūta, pl. (“beings, ” “elements”): I, 648 (pañcabhyaḥ)
II, 71 (surround Bhūtapati)
II, 402 (ºsaṅghaiḥ
surround Umāpati, i.e. Śiva)
III, 1491 (divyebhyaḥ), 1554 (surround Śiva), 1646 (Dānavān Rākshasāṃs tathā | Bhūtāni ca Piśāśāṃs ca Gandharvān atha Pannagān), 8168 (Bhūta-Yaksha-Piśācāś ca, etc.), 12238 (svasti bhūtebhyaḥ), 14310 (…Rakshobhiś ca Piśācaiś ca Raudrair Bhūtagaṇais tathā, etc.), 14444 (sarvabhūtagaṇair vṛtaḥ, i.e. Skanda), 15823 (sarvabhūtāni), 15913 (Sarpa-Kinnara-Bhūtebhyaḥ)
IV, 196 (Kṛtānuyātrā Bhūtais tvaṃ), †2148 (tataḥ sa Vahni-pramito mahākapiḥ sahaiva Bhūtair divam utpapāta, sc. in the banner of Arjuna)
V, 348 (deva-Dānava-Yakshāṇām Ṛshīṇāṃ Rakshasāṃ tathā | Pitṛ-Gandharva-Bhūtānāṃ cakshurvishaya-vartināṃ | teja ādāsyase paśyan, say the gods and ṛshis to Nahusha), 5290 (Kumāra iva Bhūtānāṃ), 7249 (…naktañcarāṇāṃ Bhūtānāṃ…)
VI, 219 (Paśupatir divyair Bhūtaiḥ samāvṛtaḥ), 1195 (Bhūtāni yānti Bhūtejyā…), 1430 (pretān Bhūtagaṇāṃś cānye yajante tāmasā janāḥ), 3833 (ghoram āyodhanaṃ jajñe Bhūtasaṅghasamākulaṃ), 4061 (āvishṭā iva yudhyante raksho-Bhūtair mahābalāḥ), 5509 (dṛśyamāneshu Rakshaḥsu Bhūteshu ca nadatsu ca), 5702 (ity abhāshanta Bhūtāni, about Bhīshma when he has fallen)
VII, 256 (tato ninādo Bhūtānām ākāśe samajāyata), 1221 (Dhanañjayaṃ Bhūtagaṇāḥ sādhu sādhv ity apūjayan), 1630 (sarvabhūtāni, cry sādhu to Abhimanyu), 1947 (antarikshe ca Bhūtāni prākrośanta), 2266, 2267 (only in B.), 2736 (bhūtāni tvāṃ nirīkshante nūnaṃ candram ivoditaṃ), 2859 (ºsaṅghaiḥ, surround Śiva), 3119 (iti bhūtāni menire), 3659 (ākāśagāny api), 3791 (sarvaº), 3988 (sarvaº-amanyanta), 3994 (sarvaº), 3995 (do.), 4066 (do.), 6188 (nṛtyat-pretaPiśācādyair Bhūtākīrṇaṃ, sc. the battlefield), 6282 (sarvāṇi), †6921 (ºgaṇāḥ, etc., applaud Aśvatthāman), 7015 (sa-Bhaūtabhujaga-dvipaṃ…jagat), 8170 (nedur Bhūtāny antarikshe), 9197 (Bhūta-pakshi-gaṇākulaṃ), 9456 (ºsaṅghaiḥ), 9461 (ºsaṅghagaṇair vṛtaṃ, sc. Śiva)
VIII, 992 (Bhūtānīva tamonudaḥ, sc. scorches), 1039 (sarvaº), 2555 (nṛtyanti vai Bhūtagaṇāḥ sutṛptā māṃsaśoṇitaiḥ), 2852 (sadaivatāni… sahāpsarobhiḥ)
IX, 2442 (ºsaṅghaśataiḥ), 2473 (ºsaṅghānāṃ), 2496 [2571, Bhūtānāṃ Mathanaḥ], 2675 (nānābhūtagaṇāḥ), 2680 (Bhūtasaṅghānāṃ), 2911 (pitṛbhiḥ saha), 2912 [2915 (sarvaº)], 3633 (ºgaṇaiḥ)
X (selected quotations), 297 (mahāº-gaṇaiḥ), 300 (ºsaṅghāḥ), 318 (adṛśyāni), 412 (ºsaṅghaiḥ), 460, 571 (ºgaṇānukīrṇam āyodhanaṃ)
XII, 574 (devatātithiº), 652, 1703(?), 4500 (ºānāṃ rājānaṃ Skandaṃ), 7551 (?ºmātṛgaṇādhyakshaṃ Virūpākshaṃ), 9285 (i.e. the Piśācas), 9287 (i.e. rakshāṃsi), 11244 (sa-Yakshaº Gandharve), 12168 (ºgaṇaiḥ), 12407 (ºānāṃ vimānāni), 13648 (ºair Bhūtapatir yathā)
XIII, 874 (sarva ºgaṇāḥ), 1020 (ºgaṇāḥ), 4719 (dera-Dānavaº), 4731, 4738, 6021 (ºpīḍitāḥ), 6112, 6340(?) (ºsaṅghaṃ), 6341 (do.), 6344 (rakshoº gaṇaiḥ), 6346(?) (ºsaṅghaiḥ), 6407 (do.), 6805 (ºgaṇāḥ), 6872 (ºsaṅghaṃ)
XIV, 182(?) (nānā ºgaṇāvṛtaḥ Śūlī), 184 (910?), 1169 (ºgaṇaḥ), 1177 (Agnir ºpatiḥ), 1226 (deva-Dānava ºānāṃ…Īśvaraḥ prabhuḥ), 1919 (ºānāṃ patayaḥ), 1921 (naktañcarāṇāṃ).
Bhūta, pl. masc. (ºāḥ): XII, 10477 (na Rākshasāḥ Piśācā vā na Bhūtā na Vināyakāḥ), 12396 (tatra devagaṇāḥ Sādhyā mahābhūtā mahābalāḥ).
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
भूतं,
क्ली,
 (भू + क्तः ।) युक्तम् । न्यायः । क्ष्मादिः ।पृथिव्यप्तेजोवाय्वाकाशपञ्चकम् । (यथा, मनुः ।१२ । १४ ।“तावुभौ भूतसम्पृक्तौ महान् क्षेत्रज्ञ एव च ॥
उच्चावचेषु भूतेषु स्थितं तं व्याप्य तिष्ठतः ॥
”“स च त्रिविधो वैकारिकस्तैजसो भूतादिरिति ।भूतादेरपि तैजससहायात्तल्लक्षणान्येव पञ्चत-न्मात्राण्युत्पद्यन्ते । तद्यथा । शब्दतन्मात्रं स्पर्श-तन्मात्रं रूपतन्मात्रं रसतन्मात्रं गन्धतन्मात्र-मिति । तेषां विशेषाः शब्दस्पर्शरूपरसगन्धा-स्तेभ्यो भूतानि व्योमानिलानलजलोर्व्व्यः ।” इतिसुश्रुते शारीरस्थाने प्रथमेऽध्याये ।)ऋतम् । सत्यम् । इत्यमरभरतौ ॥
पिशाचादि ।(यथा, श्रीभागवते । ३ । १४ । २१ ।“एषा घोरतमा वेला घोराणां घोरदर्शना ।चरन्ति यस्यां भूतानि भूतेशानुचराणि ह ॥
”)जन्तुः । इति मेदिनीशब्दरत्नावल्यौ ॥
(यथा, मनुः । ६ । ८ ।“स्वाध्याये नित्ययुक्तः स्याद्दान्तो मैत्रः समा-हितः ।दाता नित्यमनादाता सर्व्वभूतानुकम्पकः ॥
”स्थावरजङ्गमात्मकं द्रव्यम् । यथा, मनुः । ८ । ३०६ ।“रक्षन् धर्म्मेण भूतानि राजा वध्यांश्च घात-यन् !यजतेऽहरहर्यज्ञैः सहस्रशतदक्षिणैः ॥
”)वस्तुतत्त्वम् । यथा, --“छलं निरस्य भूतेन व्यवहारान्नयेन्नृपः ।भूतमप्यनुपन्यस्तं हीयते व्यवहारतः ॥
छलं प्रमादाभिहितम् । निरस्य परित्यज्य ।भूतेन वस्तुतत्त्वानुसरणेन । व्यवहारान्नयेदन्तंनृपः । यस्माद्भूतमपि वस्तुतत्त्वमपि अनुपन्यस्त-मनभिहितं हीयते हानिमुपगच्छति व्यवहारतोव्यवहारेण साक्ष्यादिभिः । तस्माद्भूतानुसरणंकर्त्तव्यम् । यथार्थिप्रत्यर्थिनौ सत्यमेव वदतस्तथाससभ्येन सभापतिना यतितव्यं सामादिभिरुपायै-स्तथा सति साक्ष्यादिनैरपेक्षेणैव निर्णयो भव-तीति ॥
अथ सर्व्वथापि भूतानुसरणं न शक्यतेकर्त्तुं तथा सति साक्ष्यादिभिर्निर्णयः कार्य्य-इत्यनुकल्पः । यथोक्तम् । भूतच्छलानुसारि-त्वाद्विगतिः समुदाहृता । भूतन्तत्त्वार्थयुक्तं यत्प्रमादाभिहितं छलमिति ॥
तत्र भूतानुसारीव्यवहारो मुख्यः । छलानुसारी त्वनुकल्पः ।इति मिताक्षरायां व्यवहाराध्यायः ॥
भूतं, त्रि, (भाव्यते स्मेति । “आधृषाद्बेति णिज-भावः । भू + क्तः । भूतिरस्त्यस्येति वा । अर्श-आदित्वात् अच् । अभवदिति वा । भुवो गत्यर्थेइति । भूतार्थे कर्त्तरि क्तः ।) प्राणी । जन्तुः ।(यथा, ऋग्वेदे । ३ । २७ । ९ ।“धिया चक्रे वरेण्यो भूतानां गर्भमादधे ॥
”यथा च चरके शारीरस्थाने तृतीयेऽध्याये ॥
“भूतानाञ्चतुर्व्विधा योनिर्जराय्वण्डस्वेदोद्भिदः ।”)अतीतम् । (यथा, कथासरित्सागरे । १ । २४ ।“भूतं भवद् भविष्यद् वा किं तत् स्यात् जगतिप्रिये ।भवती यन्न जानीयादिति शर्व्वोऽप्युवाच ताम् ॥
”)वृत्तम् । (यथा, सुश्रुते चिकित्सितस्थाने । १०अध्याये ।“गोशकृद्भूतानां वा यवानां शक्तून् कार-यित्वा ॥
”)समम् । सदृशम् । इत्यमरभरतौ ॥
प्राप्तम् ।(यथा, महाभारते । १३ । ३४ । १५ ।“यद् ब्राह्मणमुखात् प्राप्तं प्रतिगृह्णन्ति वैवचः ।भूतात्मानो महात्मानस्ते न यान्ति परा-भवम् ॥
”“भूतः प्राप्तो वशीकृत आत्मा चित्तं यैस्ते ॥
”इति तट्टीकायां नीलकण्ठः ।) सत्यम् ।इति मेदिनीशब्दरत्नावल्यौ ॥
(यथा शाकु-न्तले । प्रथमाङ्के । “सूत्रधारः । सस्मितम् ।आर्य्ये ! कथयामि ते भूतार्थम् ।”) भूतकालस्यपर्य्यायो यथा । वृत्तम् २ अतीतम् ३ ह्यस्तनम् ४निभृतम् ५ गतम् ६ । इति राजनिर्घण्टः ॥
उत्तरपदस्थ एव भूतशब्दः समार्थ इतिशाब्दिकाः । यथा देवभूतोऽयम् । इति भरतः ॥
(उत्तरपदस्थ भूतशब्दः स्वरूपार्थोऽपि । यथा, मनुः । १ । ५ ।“आसीदिदं तमोभूतमप्रज्ञातमलज्ञणम् ।अप्रतर्क्यमविज्ञेयं प्रसुप्तमिव सर्व्वतः ॥
”)
भूतः,
पुं,
 (भू + कर्त्तरि क्तः ।) देवयोनिविशेषः ।स च अधोमुस्वोर्द्ध्वमुखादिः पिशाचभेदो रुद्रा-नुचरो बालग्रहः । इत्यमरभरतौ ॥
(यथा, मार्कण्डेयपुराणे । ५१ । ५३ ।“विक्षिपेज्जुहुयाच्चैवानलं मित्रञ्च कीर्त्तयेत् ।भूतानां मातृभिः सार्द्धं बालकानान्तु शान्तये ॥
”)कुमारः । इति मेदिनी । ते, ४१ ॥
योगीन्द्रः ।इति शब्दरत्नावली ॥
कृष्णचतुर्द्दशी । इतित्रिकाण्डशेषः ॥
* ॥
भूतनाशकौषधम् । यथा, “श्वेतापराजितामूलं पिष्टं तण्डलवारिणा ।तेन नस्यप्रदानं स्याद्भूतबृन्दस्य विद्रवम् ॥
अगस्त्यपुष्पनस्यो वै समरीचश्च भूतहृत् ।भुजङ्गवर्म्म वै हिङ्गु निम्बपत्राणि वै यवाः ।गौरसर्षप एभिः स्याल्लेपो भूतहरः कृतः ॥
गोरोचना मरीचानि पिप्पली सैन्धवं मधु ।अञ्जनं कृतमेभिः स्याद् ग्रहभूतहरं शिव ! ॥
अपि च ।“वचा त्रिकटुकञ्चैव करञ्जं देवदारु च ।मञ्जिष्ठा त्रिफला श्वेता शिरीषो रजनीद्बयम् ॥
प्रियङ्गुनिम्बत्रिकटुगोमूत्रेणावघर्षितम् ॥
नस्यमालेपनञ्चैव स्नानमुद्वर्त्तनं तथा ॥
अपस्मारविषोन्मादशोषालक्ष्मीज्वरापहम् ।भूतेभ्यश्च भयं हन्ति राजद्बारे च शासनम् ॥
”इति गारुडे १९२ । १९९ अध्यायः ॥
शम्भुगणभूता यथा, --“हते वराहस्य गणे भर्गमासाद्य ते गणाः ।चतुर्भागाः स्वयं भूत्वा भूतं कर्म्मेति वै जगुः ॥
भूतत्वमभवत्तेषां चतुर्भागवतां तदा ।वचनात् पद्मजातस्य भूतग्रामास्ततो मताः ॥
यो लोकविदितः पूर्व्वं भूतग्रामश्चतुर्विधः ।यतस्तेभ्योऽधिका यत्नैस्तद्भूतग्राम उच्यते ॥
इति वः सर्व्वमाख्यातं भूताः शम्भुगणा यथा ।”इति कालिकापुराणे २९ अध्यायः ॥
(वसुदेवस्य पौरवीगर्भजातद्बादशपुत्त्राणां ज्येष्ठ-तमः । यथा, भागवते । ९ । २४ । ४७ ।“पौरव्यास्तनया ह्येते भूताद्या द्वादशाभवन् ॥
”)
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
भूत
न०
 भू--क्त । १ न्याय्ये उचिते पृथिवीजलतेजोबायुगगन-रूपेषु गन्धादिविशेषगुणवत्षु २ द्रव्येषु, ४ सत्ये, यथार्थे वास्तविके “भूतमप्यनुपत्यस्तं हीयते व्यवहारतः”इति स्मृतिः । ५ तत्त्वानुसन्धाने च “छलं निरस्य भूतेन”स्मृतिः । ६ पिशाचादौ
पु०
 ७ कुमारे ८ योगीन्द्रे ९ कृष्णपक्षे१० प्राणिनि च
न०
 । ११ अतीते वृत्ते १२ सदृशे १३ प्राप्ते१४ सत्यार्थे
त्रि०
 । १५ कृष्णचतुर्दर्श्या स्त्री टाप् । भूतत्वंच आत्मान्यत्वे सति विशेषगुणवत्त्वम् न तु जातिःमूर्त्तत्वेन साङ्कर्य्यात् तथाहि भूतत्वाभावबति मनसिमूर्त्तत्वस्य सत्त्वात् मूर्त्तत्वाभाववति गगने भूतत्वस्य सत्त्वात्उभयोः परस्परभावसामानाधिकरण्यम् पृथिव्यादिषुचतुर्षु च भूतत्वमूर्त्तत्वयोरुभयोः सत्त्वात् परस्परसामा-नाधिकरण्यमिति माङ्कर्य्यात् जातिव्याधकता ।
Capeller
German
भूत (s. 1. भू) geworden, vergangen
geschehen,
seiend, gegenwärtig (oft —°)
n.
 (m. ) Wesen, Geschöpf, Geist, Kobold,
Gespenst.
n.
 Vergangenheit
Thatsache,
Wirklichkeit, Dasein, Wohlsein, Fülle,
Gedeihen, Element (5. o. 4 angen. ).
Burnouf
French
भूत भूत pp. de भू
a. qui est. -- S.
m.
 fils.
Le 14ᵉ jour de la quinzaine obscure de la lune.
Śiva
esp.
de demi-dieux. -- S.
m.
n.
 revenant, larve, spectre. -- S.
n.
 être
vivant
élément [les éléments sont: la terre, l'eau, l'air, le
feu et l'éther ou ākāśa].
Le fait, t. de jurispr.
Gr.
φυτόν.
भूतकेश
m.
 racine de glaïeul (?).
भूतक्रान्ति
f.
 (क्रम्) possession, état d'un possédé,
hallucination.
भूतगन्धा
f.
 le parfum मुरा।
भूतघ्न
m.
 (हन्) chameau.
Ail. -- F. [ई] ocymum
sanctum
la मुण्डीरी, bot.
भूतग्राम
m.
 l'ensemble des êtres vivants
l'ensemble des
principes de vie.
भूतजटा
f.
 nard indien.
भूतधात्री
f.
 (धे) la terre [nourrice des vivants].
भूतनाथ
m.
 Śiva.
भूतनायिका
f.
 (नी) Durgā.
भूतनाशन
m.
 (नश् au c.) moutarde
semecarpus
anacardium, bot. -- N. graine d'elæocarpus.
भूतपुष्प
m.
 bignonia indica.
भूतपूर्व a. né le premier
le premier.
भूतभावन
m.
 auteur des vivants, être des êtres.
भूतयज्ञ
m.
 offrande aux êtres vivants.
भूतवास
m.
 terminalia belerica.
भूतवृक्ष
m.
 trophis aspera
bignonia indica, bot.
भूतवेशी
f.
 (विश्) nyctanthes tristis, bot.
भूतसञ्चार
m.
 (सम्
चर्) état d'un homme
fréquenté par les mauvais génies, possession. -- F. [ई]
incendie de forêt.
भूतसम्प्लव
m.
 (सम्
प्लु) inondation, déluge.
भूतसर्ग
m.
 (सृज्) production d'un être vivant
sa
nature.
भूतस्थ a. (स्था) qui réside dans les êtres vivants.
भूतात्मन्
m.
 (आत्मन्) l'âme des vivants, le principe
élémentaire de la vie
Brahmā
Śiva.
Le corps.
Qqf.
bataille.
भूतादि
m.
 (आदि) le Premier des vivants.
भूतार्त्त a. (अर्द्) tourmenté par les revenants.
भूताविष्ट a. (आ
विश्) possédé, obsédé par les
revenants.
भूतावेश
m.
 (आ
विश्) possession.
Stchoupak
French
भूत-
(भू-) a. v. devenu, qui a été ou existé, passé
qui
s'est produit, vrai, réel
ifc. qui est devenu ou qui est telle chose (souvent
après thèmes nominaux en -ई- juxtaposés), pareil ou assimilé à,
qui consiste en, qui comporte qqch.
m.
n.
 de divers personnages
m.
 ou nt.
être vivant, créature
esprit (d'un homme décédé), génie (bon ou
mauvais)
monde
nt. tout ce qui est ou existe, être, élément
-त्व-
nt. fait d'être un élément
-मय- -ई- a. réel, authentique.
°कर्तृ- °कृत्- ag. créateur
Brahma.
°कर्मन्- nt.
n.
 d'un homme.
°काल-
m.
 temps passé (gramm. ).
°केतु-
m.
n.
 d'un Vetāla
d'un fils de Manu Dakṣasāvarṇi.
°गण-
m.
 troupe ou ensemble des créatures
troupe d'esprits
°गणाधिप-
n.
 de Nandin
°ग्राम = °गण-।
°जननी-
f.
 mère de tous les êtres.
°जात- nt. ensemble des êtres vivants.
°ज्योतिस्-
m.
n.
 d'un roi.
°द्रुह्- ag. qui nuit aux êtres.
°धर- a. qui se rappelle le passé.
°धात्री- °धारिणी-
f.
 terre.
°धामन्-
m.
 fils d'Indra.
°नन्द-
m.
n.
 d'un roi.
°नाथ-
m.
 protecteur ou seigneur des êtres
Śiva
°पति- id.
Kṛṣṇa.
°पाल-
m.
 protecteur ou gardien des êtres.
°पूर्व- a. qui a existé avant, antérieur, ancien
-अम्
antérieurement, précédemment.
°प्रकृति-
f.
 origine des êtres
°प्रकृतिमोक्ष-
m.
affranchissement du monde des créatures.
°भर्तृ- ag. = °पाल-।
°भव्य- nt. passé et avenir
°भव्यभवद्-ईश-
m.
 maître du
passé, du présent et de l'avenir, Śiva
°भव्येश-
m.
 maître du passé
et de l'avenir.
°भावन- ag. qui crée les êtres, qui assure le bonheur des êtres
Śiva
Viṣṇu ou Brahma.
°भाषा-
f.
 langue des Piśāca.
°भृत्- ag. qui porte ou soutient les créatures.
°महेश्वर-
m.
 Śiva.
°मातृ-
f.
 = °जननी-।
°मात्रा-
f.
pl.
 éléments subtils
éléments subtils et grossiers.
°योनि-
f.
 origine des êtres.
°रय-
m.
pl.
 catégorie des dieux sous le 5{^me^} Manu.
°विद्- ag. qui connaît tous les êtres.
°विद्या-
f.
 démonologie.
°विनायक- ag. chef des mauvais génies.
°विशेष-संघ-
m.
 réunion de toutes sortes d'êtres.
°शर्मन्-
m.
n.
 d'un homme.
°संसार-
m.
 transmigration des êtres.
°संताप-
m.
n.
 d'un Asura
-न-
n.
 d'un Daitya.
°संनिवेश-
m.
 disposition ou configuration des choses.
°समागम-
m.
 rencontre des mortels.
°संप्लव-
m.
 destruction (finale) des êtres, fin du monde.
°सर्ग-
m.
 création des êtres.
°साक्षिन्- ag. témoin des (actes des) êtres.
°सूक्ष्म- nt. élément subtil.
°सृज्- ag. créateur des êtres, Brahma.
°स्थ- ag. qui se trouve dans les êtres ou dans les éléments.
°स्थान- nt. séjour des êtres.
°हत्या-
f.
 meurtre d'un être vivant.
भूतात्मन्- a. dont l'esprit est discipliné ou purifié
m.
 âme
individuelle, corps
Brahma
Kṛṣṇa.
भूतादि-
m.
 Ahaṃkāra en tant que créateur des éléments (philos.
Sāṃkhya).
भूताधिपति-
m.
 = °पति-।
भूतानुकम्पा-
f.
 compassion pour tous les êtres.
भूतान्तक-
m.
 dieu de la mort, Yama.
भूतारब्ध- nt. (?)
pl.
 toute matière organique.
भूतार्थ-
m.
 fait réel, véritable état, vérité
°वादिन्- a.
qui parle selon la vérité ou interprète la vérité
°व्याहृति-
f.
constatation des faits réels
°शोभ- a. où apparaît la vérité.
भूतावास-
m.
 habitat des éléments, corps.
भूतासन- nt.
n.
 d'un char magique.
भूतेज्य- a. qui sacrifie aux Bhūta.
भूतेश-
m.
 Śiva
Viṣṇu
भूतेश्वर- Śiva.
भूतोदन-
m.
 bouillie de riz (qu'on mange pour écarter les mauvais
génies).
भूतोपहत- a. v. possédé par un démon
°चित्त- a. dont
l'esprit est possédé par un démon.