| YouTube Channel

भिक्षुः (bhikSuH)

 
Apte
English
भिक्षुः [bhikṣuḥ], [भिक्ष्-उन्]
A beggar, mendicant in general
भिक्षां च भिक्षवे दद्यात्
Ms.*
 3.94.
A religious mendicant, a Brāhmaṇa in the fourth order of his religious life (when he quits his house and family and lives only on alms), a Sannyāsin.
The fourth order stage in the religious life of a Brāhmaṇa (संन्यास).
A Buddhist mendicant.
Comp.
 -चर्या begging, a mendicant's life.-भावः monk-hood, priest-hood. -सङ्घः a society of Buddhist mendicants. -सङ्घाती old or tattered clothes (चीवर). -सूत्रम् a collection of rules for mendicants
P.
 IV.* 3.11.
Apte 1890
English
भिक्षुः [भिक्ष्-उन्] 1 A beggar, mendicant in general
भिक्षां च भिक्षवे दद्यात् Ms. 3. 94.
2 A religious mendicant, a Brāhmaṇa in the fourth order of his religious life (when he quits his house and family and lives only on alms), a Saṃnyāsin.
3 The fourth order or stage in the religious life of a Brāhmaṇa (संन्यास).
4 A Buddhist mendicant.
Comp.
चर्या begging, a mendicant's life.
संघः a society of Buddhist mendicants.
संघाती old or tattered clothes ( चीवर).
सूत्रं a collection of rules for mendicants.
Apte Hindi
Hindi
भिक्षुः
पुं*
 - भिक्ष्+उन्
"भिखारी, साधु"
भिक्षुः
पुं*
 - भिक्ष्+उन्
"साधु, चौथे आश्रम में पहुँचा हुआ ब्राह्मण, सन्यासी"
भिक्षुः
पुं*
 - भिक्ष्+उन्
"ब्राह्मण का चौथा आश्रम, संन्यास"
भिक्षुः
पुं*
 - भिक्ष्+उन्
बौद्ध भिक्षुक
भिक्षुः
वि* - भिक्ष्+उन्
भिखारी
भिक्षुः
वि* - भिक्ष्+उन्
साधु
भिक्षुः
वि* - भिक्ष्+उन्
सन्यासी
भिक्षुः
वि* - भिक्ष्+उन्
श्रमण
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 भिक्षुः, भिक्षुकः, भिक्षोपजीवी
noun
यः भिक्षां याचते।
"भिक्षुः गानं गायित्वा भिक्षां याचते।"
Synonyms:
 यतिः, यती, तापसः, परिव्राजकः, भिक्षुः, संन्यासिकः, कर्मन्दी, रक्तवसनः, पराशरी, परिकाङ्क्षी, मस्करी, परिरक्षकः
noun
निर्जितेन्द्रियग्रामः।
"सः गृहस्थः तर्हि यतिः। / एककालं चरेद् भैक्ष्यं न प्रसज्जते विस्तरे। भक्ष्य प्रसक्तो हि यतिर् विषयेष्वपि सज्जति॥"
Synonyms:
 बौद्धभिक्षुः, जातकः, भदन्तः, भिक्षुः, श्रमणः, श्रावकः
noun
सः साधुः यः बौद्धधर्मस्य उपासकः।
"कुशीनगरे नैके बौद्धभिक्षवः दृश्यन्ते।"
Tamil
Tamil
பி4க்ஷு: : பிக்ஷுக: = சாமியார், துறவி , பிச்சைக்காரன்.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
भिक्षुः,
पुं,
 (भिक्षणशीलः । भिक्ष याचने +“सनाशंसभिक्ष उः ।” ३ । २ । १६८ । इति उः ।)ब्रह्मचार्य्याद्याश्रमचतुष्टयान्तर्गतचतुर्थाश्रमी ।आश्रमशब्दोऽयं धर्म्मिपरो धर्म्मपरश्च । इतिभरतः ॥
तत्पर्य्यायः । परिव्राट् २ कर्म्मन्दी ३पाराशरी ४ मस्करी ५ इत्यमरः । २ । ७ । ४२ ॥
परिव्राजकः ६ पराशरी ७ व्रजकः ८ । इतिशब्दरत्नावली ॥
तस्य धर्म्मो यथा, --“भिक्षोर्धर्म्मं प्रवक्ष्यामि तन्निबोधत सत्तमाः ।वनाद्गृहाद्वा कृत्वेष्टिं सर्व्ववेदसदक्षिणाम् ॥
प्राजापत्यां तदन्ते तु अग्निमारोप्य चात्मनि ।सर्व्वभूतहितः शान्तस्त्रिदण्डी सकमण्डलुः ॥
सर्व्वारामं परिव्रज्य भिक्षार्थी ग्राममाश्रयेत् ।अप्रमत्तश्चरेद्भैक्ष्यं सायाह्ने नातिलक्षितः ॥
रहिते भिक्षुकैर्ग्रामे यात्रामात्रमलोलुपः ।भवेत् परमहंसो वा एकदण्डो यमादिकृत् ॥
सिद्धयोगस्त्यजन् देहममृतत्वमिहाप्नुयात् ।योगमभ्यस्य मितभुक् परां सिद्धिमवाप्नुयात् ॥
दातातिथिप्रियो ज्ञानी गृही श्राद्धेऽपि मुच्यते ।”इति गारुडे १०३ अध्यायः ॥
* ॥
अपि च ।“चतुर्थश्चाश्रमो भिक्षोः प्रोच्यते यो मनी-षिभिः ।तस्य स्वरूपं गदतो मम श्रोतुं नृपार्हसि ॥
पुत्त्रद्रव्यकलत्रेषु त्यक्तस्नेहो नराधिप ! ।चतुर्थमाश्रमस्थानं गच्छेन्निर्द्धूतमत्सरः ॥
त्रैवर्णिकांस्त्यजेत् सर्व्वानारम्भानवनीपते ! ।मित्रादिषु समो मैत्रः समस्तेष्वेव जन्तुषु ॥
जरायुजाण्डजादीनां वाङ्मनःकर्म्मभिः क्वचित् ।युक्तः कुर्व्वीत न द्रोहं सर्व्वसङ्गांश्च वर्जयेत् ॥
एकरात्रस्थितिर्ग्रामे पञ्चरात्रस्थितिः पुरे ।तथा तिष्ठेद्यथा प्रीतिर्द्बेषो वा नास्य जायते ॥
प्राणयात्रानिमित्तञ्च व्यङ्गारे भुक्तवज्जने ।काले प्रशस्तवर्णानां भिक्षार्थे पर्य्यटेद् गृहान् ॥
कामः क्रोधस्तथा दर्पमोहलोभादयश्च ये ।तांस्तु दोषान् परित्यज्य परिव्राण्णिर्म्ममो भवेत् ॥
अभयं सर्व्वसत्त्वेभ्यो दत्त्वा यश्चरते मुनिः ।न तस्य सर्व्वभूतेभ्यो भयमुत्पद्यते क्वचित् ॥
कृत्वाग्निहोत्रं स्वशरीरसंस्थंशारीरमग्निञ्च मुखे जुहोति ।विप्रस्तु भैक्षोपगतैर्हविर्भि-श्चिताग्निना स व्रजति स्म लोकान् ॥
मोक्षाश्रमं यश्चरते यथोक्तंशुचिः सुसङ्कल्पितबुद्धियुक्तिः ।अनिन्धनं ज्योतिरिव प्रशान्तंस ब्रह्मलोकं श्रयति द्बिजातिः ॥
”इति बिष्णुपुराणे ३ अंशे ९ अध्यायः ॥
* ॥
बुद्धभेदः । इति जटाधरः ॥
श्रावणीक्षुपः ।इति राजनिर्घण्टः ॥
कोकिलाक्षः । इति भाव-प्रकाशः ॥