भिक्षा (bhikSA)
This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
In this section, you'll find information about the dhatus (verbal roots) related to your search. This includes details like dhatu information, forms, and any available commentaries.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
शब्दसागरः
EnglishHelp us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form
Spoken Sanskrit
Englishभिक्षा - bhikSA - - alms
हन्तकार - hantakAra - - alms
भैक्ष्य - bhaikSya - - alms
निर्वाप - nirvApa - - alms
पिण्ड - piNDa - - alms
वर - vara - - alms
निर्वपण - nirvapaNa - - alms
पिण्डपत्र - piNDapatra - - alms
भैक्ष - bhaikSa - - alms
भैक्षक - bhaikSaka - - alms
वनीयति { वनीय } - vanIyati { vanIya } - verb - ask alms
भैक्षकाल - bhaikSakAla - - alms-time
प्रतिश्रय - pratizraya - - almshouse
पिण्डपत्र - piNDapatra - - alms-dish
भिक्षापात्र - bhikSApAtra - - alms-dish
सुभैक्ष - subhaikSa - - good alms
पुण्यशाला - puNyazAlA - - alms-house
भिक्षादान - bhikSAdAna - - almsgiving
याच्ञा - yAcJA - - asking alms
पिण्डपात - piNDapAta - - giving alms
भिक्षा - bhikSA - - begging
उपयाचक - upayAcaka - - begging
भिक्षावत् - bhikSAvat - - begging
भिक्षावृत्ति - bhikSAvRtti - - begging
भिक्षिन् - bhikSin - - begging
अभिशस्ति - abhizasti - - begging
एषणा - eSaNA - - begging
भिक्षुचर्या - bhikSucaryA - - begging
याच्ञा - yAcJA - - begging
निष्ठा - niSThA - - begging
वति - vati - - begging
याच्ञ्य - yAcJya - - begging
याचन - yAcana - - begging
भैक्ष - bhaikSa - - begging
परोपसर्पण - paropasarpaNa - - begging
प्रयाचन - prayAcana - - begging
एषण - eSaNa - - begging
पतद्ग्राह - patadgrAha - - begging bowl
पाल - pAla - , - begging bowl
भिक्षापात्र - bhikSApAtra - - begging bowl
भिक्षा - bhikSA - - begging
भिक्षा - bhikSA - - service
भिक्षा - bhikSA - - alms
भिक्षा - bhikSA - - wages
भिक्षा - bhikSA - - act of begging or asking
भिक्षा - bhikSA - - any boon obtained by begging
भिक्षा - bhikSA - - hire
Wilson
EnglishApte
Englishभिक्षा [bhikṣā], [भिक्ष्-अ]
Asking, begging, soliciting वृत्ते शराव- संपाते भिक्षां नित्यं यतिश्चरेत् 6.56.
Anything given as alms, alms
भवति भिक्षां देहि.
Wages, hire.
Service.
A means of subsistence अपेतक्लमसंतापाः सुभिक्षाः सुप्रतिश्रयाः 2.92.6. -अटनम् wandering about begging for alms
रुद्रो येन कपालपाणिपुटके भिक्षाटनं कारितः 2.95. (-नः) a beggar, mendicant. -अन्नम् food obtained by begging, alms. -अयनम् (णम्) भिक्षाटन q. v. -अर्थिन् begging for alms or charity. (m. ) a beggar. -अर्ह worthy of alms, a fit object of charity. -अशनम् the food obtained by begging
भिक्षाशनं तदपि नीरसमेकवारम् 3.19. -आशिन्
living on alms
भिक्षाशी जनमध्य- संगरहितः 3.86.
dishonest. -आहारः begged food
3.144. -उपजीविन् living on alms, a beggar.-करणम् asking alms, begging. -चरः, -चारः a beggar or mendicant. -चरणम्, -चर्यम्, -चर्या wandering about begging for alms. -पात्रम् a begging-bowl, an alms-dish
so भिक्षाभाण्डम्, भिक्षाभाजनम्. -भुज् living on alms. -माणवः a young beggar (used as a term of contempt)
VI.2.69 com. -वासस् a beggar's dress. -वृत्तिः living by begging, a mendicant's life.
Apte 1890
Englishभिक्षा [भिक्स्-अ] 1 Asking, begging, soliciting
Ms. 6. 56.
2 Anything given as alms, alms
भवति भिक्षां देहि.
3 Wages, hire.
4 Service.
Comp.
अटनं wandering about begging for alms. (
नः) a beggar, mendicant.
अन्नं food obtained by begging, alms.
अयनं (णं) = भिक्षाटन q. v.
अर्थिन् a. begging for alms or charity. (
m.) a beggar.
अर्ह a. worthy of alms, a fit object of charity.
आशिन् a. {1} living on alms. {2} dishonest.
आहारः begged food.
उपजीविन् a. living on alms, a beggar.
करणं asking alms, begging
चरः,
चारः a beggar or mendicant.
चरणं,
चर्यं,
चर्या wandering about begging for alms.
पात्रं a beggingbowl, an alms-dish
so भिक्षाभांडं, भिक्षाभाजनं.
माणवः a young beggar (used as a term of contempt).
वासस् n. a beggar's dress.
वृत्तिः f. living by begging, a mendicant's life.
Monier Williams Cologne
EnglishMonier Williams 1872
Englishभिक्षा, f. the act of begging, asking [cf. मांस-
भ्°]
anything given as alms or obtained by begging,
(sometimes in comp. with the object asked for, e. g.
पुत्र-भिक्षां देहि, grant the boon of a son,
lit. a son as alms)
alms, food given as alms [cf.
दुर्-भिक्ष, सु-भ्°]
hire, wages (= भृति)
service.
—भिक्षा-करण, अम्, n. the act of ask-
ing alms, begging.
—भिक्षा-चर, अस्, ई, अम्, going
about begging
a beggar, mendicant
(अस्), m., N.
of a son of Bhoja, (also called भिक्षु।)
—भिक्षा-
चरण, अम्, n. or भिक्षा-चर्य, अम्, आ, n. f.
the act of going about begging, begging, mendi-
cancy.
—भिक्षा-चार, अस्, ई, अम्, = भिक्षा-चर।
—भिक्षाटन (°षा-अट्°), अस्, आ, अम्, wandering
about begging or asking for alms, begging, men-
dicity, mendicancy
(अस्), m. a mendicant
N. of a
poet
(अम्), n. the act of begging, mendicancy,
going about asking for alms
N. of a work
भिक्-
षाटनं कृ, to wander about as a mendicant.
—भिक्षान्न (°षा-अन्°), अम्, n. food obtained
as alms
[cf. भिक्षाहार।]
—भिक्षा-पात्र, अम्,
n. a mendicant's bowl, vessel for collecting alms,
alms-dish.
—भिक्षा-प्रचार, अस्, m. = भिक्षा-
चरण, q. v.
—भिक्षा-भाण्ड, अम्, n. a mendi-
cant's bowl or vessel.
—भिक्षा-भुज्, क्, क्, क्, living
on alms.
—भिक्षा-माणव, अस्, m. a beggar boy,
young beggar (as a term of contempt).
—भिक्षा-
यण (°षा-अय्°), अम्, n. the act of plying for alms.
—भिक्षार्थिन् (°षा-अर्°), ई, इनी, इ, asking for
alms, a petitioner for charity
begging
a beggar or
mendicant.
—भिक्षार्ह (°षा-अर्°), अस्, आ, अम्,
worthy of alms.
—भिक्षा-वत्, आन्, अती, अत्, having
or receiving alms, begging.
—भिक्षा-वासस्, अस्, n.
the garment of a mendicant, a beggar's dress.
—भिक्-
षा-वृत्ति, इस्, इस्, इ, living or subsisting on alms,
begging.
—भिक्षाशि-त्व (°षा-आश्°), अम्, n. the
eating begged food, subsisting on alms
mendi-
cancy
profligacy, roguery.
—भिक्षाशिन् (°षा-
आश्°), इ, इनी, इ, eating begged food, living or sub-
sisting on alms
dishonest
[cf. भैक्षाश्य।]
—भिक्षाहार (°षा-आह्°), अस्, m. begged food
[cf. भिक्षान्न।]
—भिक्षोत्कर (°षा-उत्°), अस्,
m. scattering alms.
—भिक्षोपजीविन् (°षा-उप्°), ई,
इनी, इ, subsisting by alms, one who lives by begging.
Benfey
EnglishApte Hindi
Hindiभिक्षा
- भिक्ष्+अ+टाप्
"मांगना, याचना करना, प्रार्थना करना"
भिक्षा
- भिक्ष्+अ+टाप्
"दान के रुप में जो चीज दी जाय, भीख"
भिक्षा
- भिक्ष्+अ+टाप्
"मजदूरी, भाड़ा"
भिक्षा
- भिक्ष्+अ+टाप्
सेवा
भिक्षा
- भिक्ष्+अ
जीवन निर्वाह का एक साधन
भिक्षा
- भिक्ष्+अ
मांगना
L R Vaidya
EnglishIndian Epigraphical Glossary
EnglishLanman
EnglishWordnet
Sanskrit भिक्षा, याच्ञा, याचना, याचनम्, भिक्षणम्, परोपसर्पणम्, प्रयाचनम्, वतिः
दैन्यतावशात् किम् अपि प्रार्थनात्मिका क्रिया।
"अत्र भिक्षा केषाञ्चन् जनानाम् उपजीविका अस्ति।"
भिक्षा
तद् वस्तु यद् याचनया प्राप्यते।
"भिक्षुकस्य पात्रं भिक्षया पूर्णम् आसीत्।"
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskritबटुः पुनर्माणवको भिक्षा स्याद्ग्रासमात्रकम् ॥ ८१३ ॥
बटु (पुं), माणवक (पुं), भिक्षा (स्त्री), ग्रासमात्रक (क्ली)
Tamil
Tamilபி4க்ஷா : பிச்சை, யாசித்தல்.
Vedic Reference
EnglishBhikṣā, ‘begging, ’ is one of the duties of the Brahmacārin
according to the Śatapatha Brāhmaṇa.^1 The word has also
the sense of ‘alms, ’ as that which is obtained by begging, in
the Atharvaveda.^2 According to the St. Petersburg Dictionary, ^3
it has this sense in the Chāndogya Upaniṣad^4 also, but the
correct reading there is probably Āmikṣā.
1) xi. 3, 3, 7. Cf. a Mantra in
Āśvalāyana Gṛhya Sūtra, i. 9, etc.
and bhikṣācarya, Bṛhadāraṇyaka Upani-
ṣad, iii. 4, 1
iv. 4, 26.
2) xi. 5, 9.
3) s.v. 2.
4) viii. 8, 5, where the scholiast ex-
plains the word by ‘perfumes, garlands,
food, ’ etc. (gandhamālyānnādi).
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskritभिक्षा, (भिक्ष याचनादौ + “गुरोश्च हलः ।”३ । ३ । १०२ । इति अः । ततष्टाप् ।) लोभ-याचनम् । चाओया इति मागा इति चभाषा । तत्पर्य्यायः । याच्ञा २ अर्थना ३अर्द्दना ४ । इत्यमरः । ३ । २ । ६ ॥
प्रार्थनम् ५याचना ६ । इति शब्दरत्नावली ॥
(तदुक्तम् ।“बाणिज्ये वसते लक्ष्मीस्तदर्द्धं कृषिकर्म्मणि ।तदर्द्धं राजसेवायां भिक्षायां नैव नैव च ॥
”)सेवा । भृतिः । इति नानार्थे अमरः ॥
भिक्षितवस्तु । इति मेदिनी ॥
(सा च ग्रास-प्रमाणा । ग्रासमात्रा भवेद्भिक्षेति शातातप-वचनात् ॥
यथा, मनुः । ३ । ९४ ।“कृत्वैतद्बलिकर्म्मैवमतिथिं पूर्व्वमाशयेत् ।भिक्षाञ्च भिक्षवे दद्याद्बिधिवद् ब्रह्मचारिणे ॥
”)उपनीतस्य भिक्षाविधिर्यथा, --“भिक्षामाहृत्य शिष्टानां गृहेभ्यः प्रयतो-ऽन्वहम् ।निवेद्य गुरवेऽश्नीयाद्वाग्यतस्तदनुज्ञया ॥
भवत्पूर्व्वञ्चरेद्भैक्षमुपनीतो द्विजोत्तमः ।भवन्मध्यन्तु राजन्यो वैश्यस्तु भवदुत्तरम् ॥
मातरं वा स्वसारं वा मातुर्व्वा भगिनीं निजाम् ।भिक्षेत भिक्षां प्रथमं या चैनं नावमानयेत् ॥
सजातीयगृहेष्वेव सार्व्ववर्णिकमेव वा ।भैक्षस्याचरणं प्रोक्तं पतितादिविवर्जितम् ॥
वेदयज्ञैरहीनानां प्रशस्तानां स्वकर्म्मसु ।ब्रह्मचार्य्याहरेद्भैक्षं गृहेभ्यः प्रयतोऽन्वहम् ॥
गुरोः कुले न भिक्षेत न ज्ञातिकुलबन्धुषु ।अलाभे त्वन्यगेहानां पूर्व्वं पूर्व्वं विवर्जयेत् ॥
सर्व्वद्वारि चरेद्भैक्षं पूब्बोक्तानामसम्भवे ।नियम्य प्रयतो वाचं दिशन्त्वनवलोकयन् ॥
समाहृत्य तु तद्भैक्षं यावदर्थममायया ।भुञ्जीत प्रयतो नित्यं वाग्यतोऽनन्यमानसः ॥
भैक्षेण वर्त्तयेन्नित्यं नैकान्नादी भवेद्व्रती ।भैक्षेण व्रतिनो वृत्तिरुपवाससमा स्मृता ॥
”इति कूर्म्मपुराणे उपविभागे १२ अध्यायः ॥
* ॥
सायं प्रातर्भिंक्षाटनाभावो यथा, --“कारयित्वा तु कर्म्माणि कारुम्पश्चान्न वञ्चयेत् ।सायं प्रातर्गहद्वारान् भिक्षार्थं नावघट्टयेत् ॥
”इति तत्रैव १५ अध्यायः ॥
* ॥
सा त्रिविधा यथा, --“हन्तकारमथाग्रं वा भिक्षां वा शक्तितो द्विजः ।दद्यादतिथये नित्यं बुद्ध्वैतं परमेश्वरम् ॥
भिक्षामाहुर्ग्रासमात्रमग्रन्तस्माच्चतुर्गुणम् ।पुष्कलं हन्तकारान्तं तच्चतुर्गुणमुच्यत ॥
गोदोहमात्रं कालं वै प्रतीक्षेदतिथिः स्वयम् ।अभ्यागतान् यथाशक्ति पूजयेदतिथिं यथा ॥
भिक्षां वै भिक्षवे दद्याद्बिधिवद्ब्रह्मचारिणे ।दद्यादन्नं यथाशक्ति त्वर्थिभ्यो लोभवर्जितः ॥
सर्व्वेषामप्यलाभे तु अन्नं गोभ्यो निवेदयेत् ॥
”इति तत्रैव १७ अध्यायः ॥
वाचस्पत्यम्
Sanskritभिक्षा स्त्री भिक्ष--अ । १ याच्ञायाम् अमरः । २ सेवायां३ भृतौ च मेदि० । उपचारात् ४ भिक्षिते वस्तुनि ।तत्र ब्रह्मचारिभिक्षाप्रकारः ब्रह्मचर्य्यशब्दे ४५९६ पृ०उक्तः । तस्या दानावश्यकत्वम् प्रमाणं च आ० त०मार्कपु० उक्तं यथा “भोजनं हन्तकारं वा अग्रं भिक्षामथापिवा । अदत्त्वा नैव भोक्तव्यं यथाविभवमात्मनः । ग्रासप्रदा-नाद्भिक्षा स्यात् अग्रं ग्रासचतुष्टयम् । अग्राच्चतुर्गुणंप्राहुर्हन्तकारं द्विजोत्तमाः” । ग्रासं पलमात्रमिति नव्यवर्द्धमानः” । भिक्षाया दानपात्राणि उक्तानि विष्णुपु० “दद्याच्च भिक्षात्रितयं परिव्राट ब्रह्मचारिणाम् । स्वे-च्छया तु नरो दद्यात् विभवे सत्यवारितम् । इत्येते-ऽतिथयः प्रोक्ताः संप्राप्ता भिक्षुकाश्च ये । चतुरः पूजय-न्नेतान् नृयज्ञर्णात् प्रमुच्यते” । चकारः पूर्वोक्तातिथि-भोजनेन समुच्चयार्थः । सन्यासिभिक्षादाने तु “यति-हस्ते जलं दद्यात् भैक्ष्यं दद्यात् पुनर्जलम् । तद्भैक्ष्यंमेरुणा तुल्यं तज्जलं सागरोपमम्” । विष्णुधर्मोत्तरे“चाण्डालो वाथ पापो वा शत्रुर्वा पितृघातकः । देश-कालात्ययगतो मरणीयो मतो मम” विष्णुपु० । “व्या-घितस्यान्नहीनस्य कुटुम्बात् प्रच्युतस्य च । अध्वानं वाप्रपन्नस्य भिक्षाचर्य्यं विधीयते” । अत्र भिक्षाद्यदाने भो-जननिषेधात् मनुष्ययज्ञस्य नित्यत्वाच्च अतिथिप्राप्तेरनित्य-त्वात् यज्ञसिद्धये ब्रह्मणमात्राय भिक्षादिदानमावश्यकम् ।अतएव बौधायनः “अहरहर्ब्राह्मणेभ्योऽन्नं दद्यात्आमूलफलशाकेभ्यः अथैवं मनुष्ययज्ञसमाप्नोति” । विष्णुःभिक्षुकाभावे चाग्रं गोभ्यो दद्यात् अग्नौ वाक्षिपेत्” ।
Capeller
GermanGrassman
GermanBurnouf
Frenchभिक्षा भिक्षा mendicité
aumône obtenue
bouchée
ou poignée de nourriture donnée à un mendiant.
Gages, salaire.
Servitude.
भिक्षाक et भिक्षाचर mendiant.
भिक्षाटन (अट्) mendicité.
भिक्षाशित्व mendicité
vagabondage.
भिक्षाशिन् (अश्
sfx. इन्) qui vit d'aumones.
भिक्षु mendiant
ascète mendiant
buddhiste mendiant.
भिक्षुक [f. ई] mendiant.
भिक्षुणी religieuse mendiante, Bd.
भिक्षुसङ्घ assemblée de religieux, Bd.
भिक्षुसङ्घाटी (अट्) haillon que portent les
religieux mendiants.
भिक्ष्यामि (dén. de भिक्षा) mendier.
Stchoupak
Frenchभिक्षा-
id.
aumône
-आं कृ- mendier
-आं चर्-
भ्रम्- या- id.
faire la tournée d'aumône
-वन्त्- a. qui quête,
qui mendie, qui reçoit l'aumône.
°चर- -ई- ag. qui fait la quête, qui mendie, qui vit d'aumône
-य- nt. mendicité
-यं -चर्- vivre d'aumône, de mendicité.
°पात्र- °भाण्ड- nt. bol à aumône, sébille.
भिक्षाटन- nt. mendicité, tournée d'aumône
-अं कृ-
mendier
caus. obliger à mendier.
भिक्षाटन- nt. nourriture mendiée ou reçue en aumône.
भिक्षायण- nt. = भिक्षाटन-।
भिक्षार्थिन्- a. qui demande l'aumône.
भिक्षाशिन्- a. qui vit d'aumône
malhonnête.
भिक्षाहार- = भिक्षान्न-।
No entries for this word is found.
What is this? (Hidden Dictionary)
To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.
How to hide/unhide dictionary?
Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.
