भासकः-सिका (bhAsakaH-sikA)
This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit1 {@“भस भर्त्सनदीप्त्योः”@} 2 छान्दसः।
3 धातुपाठेषु सर्वत्र ‘--भर्त्सनदीप्त्योः’ इत्येवास्य धातोरर्थनिर्देशो दृश्यते।
परं तु निरुक्ते 4 ‘बभस्तिरत्तिकर्मा।’ इत्युक्तत्वात्
तथा, ‘हरी इवान्धांसि बप्सता।’ 5 इत्यत्र यास्केन ‘हरी इवान्नानि भुञ्जाने।’ इति व्याख्यानात्, सायणभाष्येऽपि ‘भस भक्षणदीप्त्योः।’ इत्येवात्र 6 धातुस्वरूपोपादानाच्च ‘भक्षणदीप्त्योः’ इत्येव पाठः प्रामाणिक इति, भर्त्सन-भक्षणशब्दयोः प्रायस्तुल्यश्रुत्या पाठभेद इति वा प्रतिभाति।]] 7 भासकः-सिका, भासकः-सिका, बिभसिषकः-षिका, बाभसकः-सिका
भसिता-त्री, भासयिता-त्री, बिभसिषिता-त्री, बाभसिता-त्री
8 बप्सत्-बप्सतौ-बप्सतः, 9 भासयन्-न्ती-ती, बिभसिषन्-न्ती-ती
-- भसिष्यन्-न्ती-ती, भासयिष्यन्-न्ती-ती, बिभसिषिष्यन्-न्ती-ती
-- इत्यादीनि सर्वाण्यपि रूपाणि आदादिककशतिवत् 10 ज्ञेयानि।
11 नभः, 12 भस्म, 13 भस्त्रम्, 14 भसत् इतीमानि रूपाण्यस्माद् भवन्तीति विशेषः।
01 (११५२)
02 (३-जुहोत्यादिः-११००। अक। सेट्। पर।)
03 [[[अ]
04 (५-४६)
05 (ऋ। वे। १-६-२८-७)
06 (ऋ। वे। १-६-२८-७)
07 [पृष्ठम्०९४६+ २६]
08 [[१। शतरि, शपि, तस्य ‘जुहोत्यादिभ्यः--’ (२-४-७५) इति श्लुः। ‘श्लौ’ (६-१-१०) इति द्विर्वचनम्। ‘घसिभसोर्हलि च’ (६-४-१००) इति उपधा- ऽकारलोपः। ‘खरि च’ (८-४-५५) इति भकारस्य चर्त्वेन पकारः। अभ्यासे हलादिशेषजश्त्वादिकम्।]]
09 [[२। भक्षणार्थकत्वे, ‘निगरणचलनार्थेभ्यः--’ (१-३-८७) इति ण्यन्तात् कर्तृगामिन्यपि क्रियाफले परस्मैपदमेव। दीप्त्याद्यर्थकत्वे, छान्दसत्वात् दृष्टानुविध्याश्रयणे वा शानजन्तेऽपि भासयमानः इति रूपं साध्वेवेत्यपि बोध्यम्।]]
10 (१७८)
11 [[३। न बभस्ति इति नभः = आकाशः। नञ्पूर्वादस्मात् ‘अन्येभ्योऽपि दृश्यते’ (३-२-१७८) इति क्विपि सकारस्य रुत्वे विसर्गे च रूपमिति आत्रेयादयः साधयन्तीति माधवधातुवृत्तौ दृश्यते। अत्र बाहुलकात् नञ्समासे नलोपाभाव इति बोध्यम्।]]
12 [[४। भाषायामपि, ‘अन्येभ्योऽपि दृश्यन्ते’ (३-२-७५) इति मनिन्प्रत्यये ‘नेड् वशि कृति’ (७-२-८) इतीण्निषेधे रूपमेवम्। ‘भूतेऽपि दृश्यन्ते’ (३-३-२) इति भूते- ऽयं प्रत्ययः। भसितम् = भस्म।]]
13 [[५। ‘हुयामाश्रुभसिभ्यस्त्रन्’ (द। उ। ८-८४) इति त्रन्प्रत्यये रूपमेवम्। ‘तितुत्रत--’ (७-२-९) इतीण्निषेधः। बभस्तीति भस्त्रम् = चर्म, उदरं च।]]
14 [[६। ‘शॄदॄभसोऽदिः’ (द। उ। ६-४२) इत्यदिप्रत्यये रूपमेवम्। बभस्ति, भस्यते वा तस्मिन् आहार इति भसत् = आमाशयस्थानम्।]]
1 {@“भासृ दीप्तौ”@} 2 भासकः-सिका, भासकः-सिका, बिभासिषकः-षिका, बाभासकः-सिका
इत्यादीनि सर्वाणि रूपाणि भौवादिककासतिवत् 3 बोध्यानि।
4 5 भासुरः 6, 7 भास्वरः 8, 9 भाः-भासौ-भासः, 10 भासा, ण्यन्तात् शतरि 11 उद्भासयन्, 12 उद्भासी, इमानि रूपाण्यधिकान्यत्रेति विशेषः।
01 (११५८)
02 (१-भ्वादिः-६२४। अक। सेट्। आत्म।)
03 (१८८)
04 [पृष्ठम्०९५१+ ३१]
05 [[१। ‘भञ्जभास--’ (३-२-१६१) इति घुरच्प्रत्ययः तच्छीलादिषु कर्तृषु भवति।]]
06 [[आ। ‘सृमरोभङ्गुरप्रज्ञो गृहीत्वा भासुरं धनुः।’ भ। का। ७। २२।]]
07 [[२। ‘स्थेशभास--’ (३-२-१७५) इति तच्छीलादिषु कर्तृषु वरच्प्रत्ययः। ‘अनुदात्तेतश्च हलादेः’ (३-२-१४९) इति प्राप्तस्य युचोऽपवादोऽयम्। ‘नेड् वशि- कृति’ (७-२-८) इतीण्निषेधः।]]
08 [[B। ‘अभीरुरवसं स्त्रीभिर्भास्वराभिरिहेश्वरः।।’ भ। का। ७। २५।]]
09 [[३। तच्छीलादिषु कर्तृषु ‘भ्राजभास--’ (३-२-१७७) इत्यादिना क्विप्प्रत्ययः। ‘ताच्छीलिकेषु ताच्छीलिकाः वाऽसरूपेण न भवन्ति, (भाष्यम्। ३-२-१५०) इति न्यायेनात्र क्विप्प्रत्ययोऽप्यस्य धातोः ताच्छीलिकेष्वेवार्थेषु भवतीति बोध्यम्।]]
10 [[४। ‘गुरोश्च हलः’ (३-३-१०३) इति स्त्रियामकारप्रत्यये रूपमेवम्।]]
11 [[C। ‘कला दधानः सकलाः स्वभाभिः उद्भासयन् सौधसिताभिराशाः।’ शि। व। ३। ६०।]]
12 [[५। ग्रह्यादित्वात् (३-१-१३४) णिनिप्रत्यये रूपमेवम्।]]
No entries for this word is found.
What is this? (Hidden Dictionary)
To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.
How to hide/unhide dictionary?
Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.